Những buổi trưa Sài Gòn đầu thập niên 1970, có hôm nắng nóng đến mức tưởng như thời gian cũng lười chuyển động. Thành phố nằm yên lim dim giấc ngủ trưa. Trong Phòng Âm Nhạc của Đại học Vạn Hạnh – nơi tôi thường tìm đến để trốn nắng và nghe nhạc (căn phòng duy nhất có gắn máy lạnh để bảo quản nhạc cụ và dàn máy do anh Phạm Trung Cang quản lý; giờ nghỉ trưa cửa đóng kín chỉ một vài nhân viên được vào) – vang lên tiếng đàn dương cầm của Thầy. Những khúc Beethoven. Thầy tận dụng những giờ trưa vắng để tập đàn. Khi ấy, tôi còn rất trẻ – một sinh viên nghèo gốc miền Trung, chưa từng biết đến nhạc cổ điển Tây phương. Tôi không hiểu hết những hợp âm ấy nói gì, chỉ lặng nhìn đôi tay Thầy lướt trên phím đàn, và cảm nhận mơ hồ rằng có điều gì rất lớn đang khẽ chuyển mình trong từng nốt nhạc.

Thầy đã ra đi tính đến hôm nay đã 79 ngày, lúc con ngồi viết những dòng chữ này hình ảnh Thầy ùa về đầy ắp trong ký ức của chúng con. Cách đây 39 năm, từ quê hương Việt Nam Thầy đặt chân đến nước Đức để hoằng dương chánh pháp, hóa độ chúng sanh. Hòa Thượng Phương Trượng Tổ Đình Viên Giác Hannover đã nói: Ni Trưởng xứng đáng giữ vị trí hàng đầu của Bậc xuất gia mẫu mực tại Châu Âu. Đúng vậy, Thầy là biểu tượng cho đức hạnh và trang nghiêm nhưng lại rất giản dị và khiêm cung. Thầy dạy cho chúng con về sự bố thí, trì giới, tinh tấn, sự nhẫn nại, thiền định bằng chính thân giáo uy nghiêm của Thầy. Mỗi lời nói, mỗi nụ cười, mỗi bước đi của Thầy là những bài học vô lượng nghĩa.

Khoảng 11 giờ sáng mồng 2 Tết Mậu Tuất (2018) tại thành phố Fremont, Thông Đạo đang ngồi trò chuyện cùng hai đạo hữu đến chùa Đại Bảo Trang Nghiêm lễ Phật Đầu năm mới, chợt bị một cơn đau kỳ lạ ngay giữa ngực. Trong vòng một bàn tay, từ chấn thủy lên đến cổ, ngực như bị một cái gì nặng cả chục cân đè ép xuống. Thông Đạo vừa ngồi tiếp khách, vừa thầm lặng quan sát cơn đau tăng dần. Có đến 10 phút sau, cơn đau lan ra hai khuỷu vai, lan xuống hai cánh tay trên, làm cho vai và bắp tay bải hoải, rã rời. Cùng lúc, cơn đau dường như không tăng thêm nữa. Sau đó Sư huynh Thông Tạng đi chợ về, Thông Đạo mới về phòng điện thoại hỏi bệnh viện Kaiser

Nhân sinh nhật lần thứ 57 (kể theo tuổi ta) của tôi năm nay (28.6.2005) có một Phật Tử Việt Nam tại New York, Mỹ Quốc, gởi tặng cho tôi một bộ kinh Kim Cang rất quý, có xuất xứ từ đời nhà Thanh (Trung Hoa) và chính do vua Khang Hi (1666-1722) viết, được phục chế lại. Quả là một món quà vô giá.

Mỗi năm khi chuẩn bị cho “Thanh Minh trong tiết tháng ba “ thì tôi lập tức nghĩ đến ngày vía của Đại Thánh Phật Mẫu Chuẩn Đề Bồ Tát vào ngày 16 tháng ba âm lịch . Từ khi về cộng tác với trang nhà Quảng Đức, với bản tánh cẩn thận tôi đã dành nhiều tháng xem từng mục về Phật, Bồ Tát và kinh sách Đại Tạng của từng vị Trưởng Lão và học giả đã viết để mình không bước xen hay copy những ý nghĩ của quý vị ấy dù đôi khi vẫn có nhiều sự trùng hợp trong điển tích qua những lời thơ diễn bày và đó cũng là trường hợp những bài thơ xưng tán các vị Phật và Bồ Tát vào những lễ vía hàng năm …mà tôi đã phát tâm sẽ cúng dường xưng tán khi còn năng lực. …thường không nhắc lại những gì tôi đã đọc, và đã học từ trước nhiều năm….. trừ phi đó là danh ngôn hay những thiền kệ của các danh tăng thiền sư được người đời chiêm nghiệm.

Đạo Phật truyền vào Việt Nam đã hơn hai ngàn năm; hơn hai ngàn năm qua, chư vị Tổ Sư truyền giáo tùy theo hoàn cảnh, phong tục, tập quán đã áp dụng giáo lý của Đức Phật vào đời sống hằng ngày cho người dân Việt. Những ngôi chùa đã có mặt khắp ba miền đất nước; ngôi chùa là nơi phụng thờ chư Phật, chư vị Bồ Tát, chư vị Thánh Hiền Tăng, là nơi quy hướng cho mọi tầng lớp Phật tử tìm về bản thể thanh tịnh, ngôi chùa là linh hồn của nhiều thế hệ…

Chỉ cần nhắc đến Thầy, mỗi người trong chúng ta ở đây hôm nay hẳn đều nhớ đến rất nhiều kỷ niệm, nhiều ấn tượng khó quên. Bởi một đời hành đạo của Thầy, trong thực tế không chỉ giới hạn ở những không gian nơi Thầy hiện diện, ở những thời gian ta còn may mắn có thể đến bên Thầy. Vượt ra ngoài mọi không gian và thời gian đó, Thầy là cây cao bóng cả với tầm ảnh hưởng sâu rộng đến tứ chúng, đến khắp mọi tầng lớp Phật tử Việt Nam, ngay cả khi nhục thân của Thầy không còn nữa.

Bậc chân tu thực chứng thì bước đi không để lại dấu vết. Có nghĩa là không lưu lại dấu vết hay tì vết gì trong tâm thức và hành xử của mình, như được nói trong kinh “Tu vô tu tu, chứng vô chứng chứng” [1]. Tu mà không chấp nơi việc tu của mình mới thật là chân tu; chứng đắc mà không chấp nơi sở đắc của mình mới thật là chứng đắc. Đó là nói sở tri, sở hành, sở chứng của vị ấy trong việc tu tập, hành đạo; chứ trên thực tế, thân giáo và ngữ giáo của bậc tuệ đức để lại vô số kỳ tích và ấn tượng sâu đậm cho những ai được thân cận, học hỏi, thọ pháp. Hòa thượng Tuệ Sỹ là một nhà tu, một con người nhẹ nhàng đi qua cuộc đời như thế.

Tôi viết lên đây bài thơ ca ngợi Nguời dân Ukraine yêu chuộng tự do Đất nước Ukaine đã có lần chia sẻ, thông cảm nỗi niềm của kẻ lưu vong Đất nước tôi, 75 cộng sản tràn vào Pháo kích khắp nơi , không kể đến dân lành vô tội!

Cảm nghĩ của một học nhân khi theo dõi bài pháp thoại livestream dài hơn ba giờ đồng hồ ! Thật là ngạc nhiên khi nhìn thông báo TT Thích Nguyên Tạng sẽ có bài pháp thoại với ba nhân vật Phật giáo thế giới và sẽ kéo dài ba giờ đồng hồ livestream . Tôi đã tự nói thầm : Thày ơi, đây là kỷ lục chưa từng có ... và tôi hơi ái ngại cho sức khỏe Thầy khi phải thao thao bất tuyệt dù chỉ dăm phút nghĩ giải lao cho mỗi nhân vật. Nhưng tôi lại thấy thích thú với đề tài hôm nay của Thày : Thiền Sư Nhật Bản Suzuki- Thiền Sư Việt Nam Thích Nhất Hạnh và Thiền Sư Tây Tạng Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14 .....Lý do là từ lâu tôi đã ngưỡng phục ba bậc tài danh kỳ vĩ này và trong tủ sách thư viện tôi những sách “ bestseller “ của các Ngài tôi đều sưu tầm đủ và vì vậy khi nghe hết pháp thoại tôi tự nhủ thầm mình phải viết lên lời xưng tán này đến Vị Giảng Sư thật biện tài và uyên bác.