Một
giáo sư Đạo đức học người Pháp đã từng viết: "Chỉ khi mình không có
cái mình vẫn có, mình mới hiểu rõ chân giá trị của nó, và từng giờ,
từng phút, mình mong nó trở lại. Tựa như lửa lò đã tắt trong khi ngoài
kia gió bấc vẫn rít từng cơn, và mình mong mỏi than trở lại hồng".
Trong những năm làm nghiên cứu sinh ở Pháp, những năm không được ăn
Tết cổ truyền, tôi mới thấm thía cái giá trị của các Tết trong một đời
người.
Bẩm sinh
không thích "thịt mỡ", sống ở thành thị nên không biết "cây nêu", vốn
chống "khói pháo" gây ô nhiễm,... ấy thế mà những ngày Tết ở chốn tha
hương nhớ quê hương vô cùng, nhớ những phong tục cổ truyền:
"Thịt
mỡ, dưa hành, câu đối đỏ,
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh".
Không
được cái thú đi chúc Tết như những năm ở quê nhà, mặc dầu có bài thơ
trào phúng của cụ Tú Xương:
"Lẳng
lặng mà nghe họ chúc nhau,
Sống lâu trăm tuổi bạc đầu râu,
Phen này ta quyết đi buôn cối,
Thiên hạ bao nhiêu kẻ giã trầu".
"Chết
non" là một trong sáu "Lục cực", nên "chúc
thọ" là đúng lắm.
"Lẳng
lặng mà nghe họ chúc giàu,
Trăm ngàn, vạn mớ, để vào đâu?
Phen này ắt hẳn gà ăn bạc
Đồng lọ, đồng rơi, chẳng phải cầu".
Ai cũng
có quyền "xóa đói, giảm nghèo", trở nên giàu có, miễn là bằng những
con đường chân chính.
"Lẳng
lặng mà nghe họ chúc sang,
Mua danh, bán tước, để nên quan,
Phen này ta quyết đi buôn lọng,
Vừa bán, vừa la, cũng đắt hàng".
Danh nho Nguyễn Công Trứ đã từng nói:
"Đã trót sinh ra giữa đất trời,
Phải có danh gì với núi sông".
Trong
các năm 1957-1962, ở
Paris, nhất là khu Latinh ở quận 5, có
nhiều quán và nhà hàng Việt
Nam.
Buổi tối, tôi thường đến quán N.Đ. ở đường
Descartes, tên hiệu trùng với tên một thành phố lớn ở Bắc Bộ, quê
hương của ông chủ. Ông này, đầu năm 1939, khi Đệ nhị thế chiến
sắp bùng nổ, sau khi tốt nghiệp lớp 9, đăng hạ sĩ quan công binh ONS
(ouvrier non spécialisé), sang Pháp, nhưng năm 1940, sau đình chiến
giữa Pháp và Đức, được giải ngũ, ở lại bên
đó, mở một tiệm ăn. Ông rất có cảm tình với tôi,
coi như đồng hương. Ngày thường có phở bò (mì thay cho bánh
phở); thịt heo nhồi cà chua; canh thịt vai, cà chua đập trứng; canh cá
dấm; dưa bắp cải;...
Ngày
Tết, với sự giúp đỡ của cô con gái mang hai dòng máu nhưng ngả về sự
dịu dàng của Á Đông, có thịt heo kho, thịt bò hầm, dưa hành... tây, có
cả bánh chưng (lá chuối thay cho lá dong), và cà cuống nhân tạo của
giáo sư Bửu Hội thay cho cà cuống thiên nhiên, ăn với cá thu kho.
Sang hơn, là nhà hàng K.S., ở đường Ecole
Polytechnique, ngay gần đấy, và cũng đắt hơn, dùng để mời khách.
Ngày Tết, có cỗ bát do các tiệm người Trung Quốc nhập khẩu các nguyên
liệu như yến, vây, bóng, bào ngư, hầu sì, long tu, nấm Đông cô, sứa.
Lạp sườn cũng không thiếu.
Nhưng
đấy chỉ là những vật vô tri giác, không có linh hồn, không làm nguôi
được nỗi nhớ nhà:
"Vui
là vui gượng kẻo mà,
Ai tri âm đó mặn mà với ai?"
(Kiều)
Trong
hoàn cảnh này, người tha hương nghĩ tới hai câu thơ Đường mà Tản Đà đã
dịch rất khéo:
"Quê
hương khuất bóng hoàng hôn,
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai".
Đối với
tôi, "khói sóng trên sông" là sương mù nhè nhẹ trên sông Seine vào dịp
Tết ta, nghĩa là cuối tháng Giêng, đầu tháng hai dương lịch.
*
Bên nhà
gởi máy bay sang những đặc sản về Tết: bánh chưng gói bằng lá dong,
giò lụa, giò thủ (có mỡ và bì), lạp sườn,...
Đặc biệt trong suốt mấy năm tôi ở châu Âu, tôi nhận được định kỳ,
khoảng ba tháng một lần, một lọ độ nửa cân chà bông heo của một người
chỉ ghi "một học trò cũ". Sau khi trở về nước, ở Sài Gòn, tôi vẫn
không biết ân nhân đó là ai.
Hồi đó,
những du học sinh mà tôi quen biết đều thuộc nam giới, đa số là học
trò cũ từ bên nhà, một ít là người quen.
Ngày Tết, chúng tôi tập trung ở gác trọ của mấy anh để tổ chức liên
hoan vào buổi tối vì ban ngày vẫn phải làm việc ở các phòng nghiên
cứu. Các anh nghiên cứu sinh Hóa học cũng là những đầu bếp giỏi nhất,
đúng như truyền thống: "Làm Hóa học thực nghiệm là nấu bếp". Các anh
nghiên cứu sinh Toán, Vật lý bày biện bàn ăn, xếp ghế ngồi và... rửa
bát, đĩa, đũa, thìa! Khi ở bên Pháp 5 giờ chiều thì ở bên nhà 12 giờ
đêm, đúng giao thừa mà các anh gọi là "La Saint Sylvestre
Vietnamienne". Tất cả chúng tôi đứng dậy, chúc
mừng lẫn nhau, mau chóng hoàn thành Luận án, bảo vệ thành công, sớm
trở về nước, góp phần vào công việc kiến thiết đất nước.
Một khu
phố trong khu Latin, Q,5,
Paris
