ÐẠO PHẬT VỚI THẾ KỶ 21
Thích Chánh Lạc
Loài người đang tiến dần tới ngưỡng cửa của thế kỷ
21. Một câu hỏi đang làm mọi người ưu tư lo lắng: “Kỷ nguyên mới này sẽ là
gì đây đối với nhân loại?” . Những năm vừa qua, chúng ta đã rút ra được
những kinh nghiệm gì, những bài học gì có thể làm cho chúng ta yên tâm
hơn, tin tưởng hơn và lợi ích hơn?
Như chúng ta đều biết, những năm qua nhân loại đang lặn hụp trong biển
khổ đau thương của chiến tranh, thù hận lan khắp toàn cầu, gây chết chóc
đau thương biết bao sinh mạng, làm cho con người phải sửng sốt bàng hoàng
khi thấy thân mạng của mình cũng chẳng có chút gì bảo đảm. Hôm nay tuy
còn, nhưng ngày mai thì sao? Bao nhiêu bạn bè, bà con ruột thịt của chúng
ta cứ lần lượt ra đi bởi chiến tranh và thù hận.
Chẳng những thế, hiện nay chúng ta đang phải đối mặt với những căn bệnh
chết người, như đại dịch HIV/AIDS, liệt kháng, thần kinh, ung thư.v.v..
đang đe dọa con người không có cách nào chống đỡ. Trong khi Ðức Phật dạy:
“Thân người rất khó được” . Ðã được làm thân người, mà còn có đủ các giác
quan: mắt, tai, mũi, lưỡi... cũng rất khó. Nay ta đã được làm thân người
rồi mà không có cách bảo vệ nó, như vậy có phải bi đát không?
Chúng ta được làm thân người với đầy đủ các giác quan và trí tuệ, hiểu
biết hơn muôn vật, vậy mà chúng ta bị bao vây bởi một lực lượng vô minh
tăm tối của con người, của chính mình đe dọa mình, như: thù hận, ganh tức,
ích kỷ, hại người... đang tấn công ta từ muôn phía, khắp mọi nơi, làm cho
con người không còn lối thoát. Thật đáng thương cho kiếp sống con người
khi thấy mạng mình còn nhẹ hơn hạt bụi bên đường, không cách nào bảo vệ
được.
Những khổ đau này do đâu? Và tại sao mà có?
Cách đây trên 25 thế kỷ, Ðức Từ Phụ của chúng ta lúc mới thành đạo, tại
vườn Lộc Uyển, Ngài đã tuyên bố bài pháp đầu tiên về Tứ diệu đế, đó là:
Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và Ðạo đế. Rằng cuộc đời này là khổ, cái khổ bao
trùm cả kiếp nhân sinh và muôn vật, từ vua chúa đến kẻ khốn cùng, từ người
giàu sang sung sướng đến kẻ đói cơm rách áo, cái khổ không chừa một ai. Ðó
là sanh khổ, già khổ, bệnh khổ, chết khổ, ân ái lìa xa khổ, oán thù gặp
nhau khổ, hoàn cảnh trói buộc, cầu mong không được toại ý là khổ. Tóm lại,
thân tâm bị nung đốt là khổ.
Nhà thơ
Nguyễn Công Trứ
viết:
“Ôi nhân sinh là thế ấy
Như bóng đèn, như mây nổi
Như gió thổi, như chiêm bao” ...
Hoặc
Nguyễn Gia Thiều trong “Cung oán ngâm khúc” , ông viết:
“Thuở nào
khi mới chôn nhau
Ðã mang
tiếng khóc ban đầu mà ra
Khóc vì
nỗi thiết tha thế sự
Ai bày trò
bãi bể nương dâu
Trắng răng
đến thuở bạc đầu
Tử, sinh,
kinh, cụ làm nao mấy lần...”
Từ chư
vị Thánh nhân đến các nhà thơ, các văn hào trên thế giới đều nói lên nỗi
khổ của con người, hoặc khổ vì sanh, vì già, vì bệnh, vì chết, vì ân ái
chia lìa, vì hận thù áp bức... đã đóng góp thành một kho tàng văn hóa của
nhân loại vô cùng phong phú, muôn màu muôn vẻ. Nỗi khổ này trong kinh Pháp
hoa, phẩm Thí Dụ, đức Phật nói rằng: “Con người đang sống trong một
ngôi nhà lửa” , như sau:
“Nhà cửa cũ nát, xiêu vẹo ; loài chim loài rắn, loài thú đang bay chạy
tung hoành, phóng uế nhơ nhớp, thây chết chồng chất, cắn rỉa lẫn nhau,
tranh ăn tìm mồi, chạy đi chạy lại...” . Ðó là những thí dụ để
miêu tả sự ham muốn dục lạc, những điều phiền não tràn ngập của chúng sanh
hay của con người, chỉ say mê chỗ nông cạn ở đời, trong tâm không biết tới
đạo lý.
“Những trạng thái ham đắm dục lạc như trên, bỗng nhiên ngôi nhà bị lửa bốc
cháy. Lửa dữ đốt tất cả mọi thứ, biểu thị cho cái chết của nhân sinh. Cái
chết đến với bất cứ người thắng kẻ bại, người sang kẻ hèn. Trong nhà lại
có nhiều trẻ nhỏ, không biết sự nguy hiểm, cũng không biết cả lửa cháy,
chỉ say đắm vui chơi” . Trẻ nhỏ ở đây biểu thị cho tất cả chúng
ta.
Ví dụ
trên đây là thực trạng muôn đời của kiếp nhân sinh. Muốn ra khỏi thực
trạng khổ đau nguy hiểm ấy chỉ có một con đưòng duy nhất để thoát ra, mà
trong kinh nói: “Nhà này chỉ có một cửa, mà lại nhỏ hẹp, con đường
ra vào rất khó khăn” . Ðó là con đường “Bồ-tát hạnh” . Vì Bồ-tát
không có ý tự cứu riêng mình, mà còn muốn cho mọi chúng sanh đều thoát
khổ, nên phải thực hiện tinh thần Bồ-tát đạo. Vì con người ai ai cũng có
niệm thiện, ai ai cũng có tánh tốt, cho nên ai ai cũng có thể thoát khỏi
cái cửa duy nhất nhỏ hẹp này.
Vậy muốn
ra khỏi ngôi nhà lửa hiện đang bốc cháy - hành tinh chúng ta đang ở, hầu
hết khắp mọi quốc gia trên thế giới - mọi người phải tu theo đạo Bồ-tát,
phải phát huy những đức tánh tốt trong mình, phải tập hạnh bố thí, trì
giới, tinh tấn, nhẫn nhục, thiền định và trí tuệ.
Tại Việt
Nam, trong quá khứ, dưới hai triều đại nhà Lý và nhà Trần, có những vị vua
vừa là Thiền sư như vua Trần Thái Tông, từng tuyên bố: “Ta xem Ngai
vàng như chiếc giày rách” . Cháu vua Trần Thái Tông là Trần Nhân
Tông - vị vua sáng lập ra phái Thiền Tông Việt Nam đầu tiên, gọi là Trúc
Lâm Yên Tử. Vua Trần Nhân Tông có làm bài thơ như sau:
“Ở đời vui
đạo cứ tùy duyên
Hễ đói thì
ăn, mệt ngủ liền
Báu sẵn
trong mình thôi tìm kiếm
Lặng lòng
đối cảnh hỏi chi Thiền” .
Bài thơ này nói lên phong thái tự tại của nhà vua, nghĩa là
đối với tính cách vô thường của thế giới khách quan, tâm nhà vua vẫn an
nhiên tự tại, bất động. Nó cũng nói lên tư tưởng cơ bản của đạo Phật. Mỗi
người đều có tâm giác ngộ, gọi là Phật tánh. Con người sẵn có trí tuệ giác
ngộ chói sáng. Như vậy con người không cần phải hướng ra ngoài để tìm hạnh
phúc và giác ngộ.
Thiền sư
Lâm Tế nói: “Hướng ngoại tác công phu, tổng thị ngoan si hán”
, nghĩa là: hướng ngoại mà tu hành là kẻ si mê. Con người trong thời
hiện đại đang tự đánh mất “con người thật của mình” , chạy theo cái giả
dối, thèm muốn điên đảo, không bao giờ có thể thỏa mãn. Trong thời đại văn
minh như hiện nay, con người có đời sống vật chất rất cao, rất phong phú,
nhưng đời sống tinh thần thì lại bị dao động, thiếu thốn, mất thăng bằng.
Con người hiện đại đang đánh mất con người thật của mình, chạy theo cái
giả dối. Ðối với những người luôn khao khát, thèm muốn điên đảo, không bao
giờ có thể thỏa mãn ; với một tâm lý như vậy rất dễ đưa nhiều người đi vào
con đường ma túy, hay đến các bệnh viện tâm thần, có khi đi đến tự sát.
Ðạo Phật
luôn luôn đề cao an lạc và hạnh phúc tinh thần, một đời sống đạo đức cao
đẹp, một sự giác ngộ và giải thoát. Ðạo Phật khuyên mọi người nên trở về
với con người thật của chính mình, với “bản lai diện mục”
của mình, hài hòa với xã hội, với thiên nhiên, hài hòa giữa thân và tâm,
giữa từ bi và trí tuệ. Ðạo Phật xác nhận: mọi người đều có thể thành tựu
một nội tâm hài hòa, an lạc như thế nếu biết làm theo lời Phật dạy, là có
đủ Giới hạnh, Thiền định và Trí tuệ. Ðó là đời sống trung đạo của đạo Phật
vậy.
Nếu làm
được như vậy là chúng ta biến đổi kỷ nguyên 21 này thành một kỷ nguyên của
con người hạnh phúc.
Ðức Phật
dạy: “Chiến thắng ba ngàn quân địch không bằng tự chiến thắng mình. Tự
thắng mình là chiến công oanh liệt nhất” .
Nha Trang, ngày 25
tháng 03 năm 1997
THÍCH CHÁNH LẠC
Chùa Hải Ðức – Nha Trang.
