Báo chí
Phật giáo
hội nhập & phát triển
Thích Thiện Bảo
I.Báo Chí Phật giáo Thời kỳ
chấn hưng 1930-1945:
Một vài khái niệm về báo chí
Phật giáo:
Khi đề cập đến báo Phật giáo
các nhà nghiên cứu lịch sử báo chí đều lấy mốc thời gian thập niên 30-45
làm khởi điểm và phong trào chấn hưng Phật giáo Việt Nam làm nền cho hoạt
động của báo chí Phật giáo trong giai đoạn mà giáo lý của Đức Phật được
những nhà nghiên cứu quan tâm tranh luận trên diễn đàn ngôn luận. Có thể
nói báo Phật giáo chỉ xuất hiện trong giai đoạn cụ Phan Bội Châu và Phan
Châu Trinh... với phong trào Duy Tân ra đời cùng những sĩ phu yêu nước
xiển dương cải cách văn hóa và nền Quốc học nước nhà cũng là tiền đề góp
phần thúc đẩy phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam. Một số nhà sử học
cho rằng năm 1865 là năm tờ Gia Định báo bằng tiếng quốc ngữ xuất hiện đầu
tiên, tiếp đến là các báo Đại Nam Đồng Văn Nhật báo, Đại Việt Tân báo...
cùng với một số tạp chí cũng được ra đời như Đông Dương tạp chí, Nam
Phong, Phụ nữ Tân văn, An Nam tạp chí... Các tờ báo nầy giai đoạn đầu chỉ
thông tin, đăng thông báo của chính quyền lúc bấy giờ. Sau năm 1908 việc
thông tin được mở rộng hơn với những bài xã luận, diễn đàn nhiều vấn đề
được đặt ra với những diễn đàn tranh đấu đòi dân sinh, phản ánh nguyện
vọng của quần chúng nhân dân, được mọi người quan tâm .Trong bối cảnh đó
các Hội nghiên cứu Phật Học ra đời nhằm chỉnh lý những lệch lạc trong Phật
giáo do hoàn cảnh lịch sử dưới chế độ của thực dân Pháp, làm ngôn luận cho
các Hội Phật học là các tạp chí Phật học như:
a)Từ năm 1928-1935 :
-Tờ báo đầu tiên của Phật giáo
ra đời phải nói là tờ Pháp Âm tạp chí xuất bản năm 1928 do HT Khánh Hoà
chủ biên kêu gọi Tăng Ni đoàn kết chấn hưng ,học Quốc ngữ giải quyết nạn
thất học trong Tăng già,nhưng rất tiếc tạp chí nầy chỉ xuất bản 1 số thì
đình bản.
-Tháng 1/ 3 /1932 tạp chí Từ Bi
Âm của Hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học, tháng 6 năm 1933 tạp chí viên Âm
của An Nam Phật học Trung kỳ ra đời ở Huế, tháng 11 năm 1934 tạp chí Đuốc
Tuệ của Phật giáo Bắc Kỳ do Tổng đốc Hoàng Trọng Phu và Nguyễn Năng Quốc
đứng đầu, năm 1935 Tiếng Chuông Sớm của hai sơn môn Hồng Phúc và Bà Đá (Hà
Nội).
b) Từ năm 1935-1938:
-Năm 1935 tạp chí Duy Tâm của
Hội Lưỡng Xuyên Phật học(Trà Vinh), năm 1937 Tạp chí Tam Bảo của Đà Thành
Phật học (Đà Nẵng), và năm 1938 Tạp chí Tiến Hóa của Hội Phật học kiêm
tế,tạp chí Pháp Âm của Hội Cư sĩ Tịnh độ xuất bản số 1 tháng1 năm 1937 và
Phật hoá Tân Thanh niên chỉ ra được 2 số thì đình bản .
Tuy nhiên trong nhiều thập niên
qua Tăng Ni Phật tử khi nhắc đến khái niệm báo chí Phật giáo rất ít ai đề
cập nó xem như một phương pháp truyền bá Chánh pháp của đạo Phật và trong
Tăng Ni Phật tử chỉ có báo chí của xã hội, vì thế cụm từ nầy chỉ là bóng
dáng mờ nhạt trong ký ức dù trong nhiều thập niên qua báo chí Phật giáo
góp phần không nhỏ trong công cuộc xây dựng và bảo tồn nền văn hóa dân tộc
cũng như làm trong sáng tinh thần Phật học, mà lịch sử đã chứng minh cho
giai đoạn mà Nguyễn Lang gọi thời kỳ nầy là "quang cảnh phục hưng tưng
bừng như chưa bao giờ có"( Việt Nam Phật giáo sử luận q.III của Nguyễn
Lang-NXB Văn hoá Hà Nội 1994 )
2)Vai trò của Báo chí Phật giáo
trong công cuộc chấn hưng.
Đối với Phật giáo báo chí đã
được khẳn định làphương tiện làm sáng tỏ trắng đen, phải trái chánh tà,
đánh đổ những luận điểm sai lầm của một số người không hểu gì về giáo lý
đạo Phật.Ngoài biện luận về chân lý báo chí Phật giáo còn nêu lên tinh
thần mang tính văn hoá dân tộc.Việc đấu tranh nội bộ Phật giáo càng thấy
rõ hơn nơi những bài viết và nó đã biến từ tinh thần nghiên cứu Phật học
đơn thuần thành những công cụ sắc bén tấn công vào những tệ nạn trong nội
tình Phật giáo như ở tạp chí Duy Tâm số18 bài "Phật giáo nước ta vì đâu
chịu cái hiện trạng suy đồi" của cư sĩ Khánh Vân viết "Có kẻ mượn Phật làm
danh,cũng ngày đêm hai buổi công phu,thọ trì sóc vọng, cũng sám hối như ai
nhưng lại thủ dị cầu kỳ, học thêm bùa ngải, luyện roi thần làm bạn với
thiên linh cái, đồng nhi, khi ông lên lúc bà xuống...gọi là cứu nhân độ
thế...vậy mà cũng lên mặt trụ trì!. Hiện trạng như thế bảo sao chẳng suy
đồi, làm tấm bia cho các nhà duy vật miã mai?".
Ở tạp chí Đuốc Tuệ số 178 tác
giả Thanh Quang đã viết "...Xứ ta, những hạng người xuất gia vào chùa phần
nhiều chỉ học đặng vài bộ kinh, lo luyện hơi cho hay,tập nhịp học tán cho
già, nay lãnh đám này mai lãnh đám khác; cũng tràng hạt cũng ca sa,thử lật
mặt trái của họ mà xem thì có khác nào người trần tục?"
Khác với quan điểm của hai tạp
chí Duy Tâm và Đuốc Tuệ,Viên Âm tạp chí số 14 nêu lên và trả lời bài"Phong
trào Phật giáo chấn hưng"của tác giả Hải Triều đăng trên báo Tràng An nêu
lên những mục tiêu của sự chấn hưng Phật giáo "Vì sự tấn hóa của trí thức
người xứ ta về mặt luận lý;vì khoa học tuy đánh đổ sự mê tín nhưng tự mình
không có năng lực tạo thành hạnh phúc cho nhân loại; vì phải có một đạo lý
vững vàng để làm cho khoa học phục tỉnh, để đào tạo đức tính của loài
người"
Qua những quan điểm trên cho
chúng ta có thể hình dung quan điểm của báo Phật giáo thời kỳ Chấn hưng
Phật giáo thập niên 30-40 ra sao?. Cũng từ những vấn đề đối thọai trên
diễn đàn báo chí không phải đến ngày nay mới có mà ngay trong thời điểm
nầy đã được các vị chủ bút, chủ biên mạnh dạn đặt ra với dư luận quần
chúng tạo thành sự tranh luận đầy lý thú trong nền văn hoá Phật giáo nói
chung và báo chí Phật giáo nói riêng. Nhiều tác giả như Phan Khôi, Huỳnh
Thúc Kháng cũng đã từng viết bài nói lên tâm tư tình cảm của mình và lúc
ông cũng bực mình phát biểu đăng trên Viên Âm số 3 ra ngày 1- 2-1934
"...Các hội Phật giáo xứ ta cứ im ỉm mà chẳng làm việc gì hết". Phải nhìn
nhận các báo và tạp chí Phật giáo lúc bấy giờ rất khách quan và tiến bộ
khi mở cuộc đối thoại ngay trên diễn đàn ngôn luận của hội mình để mọi
người Phật tử hoặc những sĩ phu đứng ngoài Phật giáo tham gia góp ý phát
biểu phê phán hoặc tranh luận.
Có thể nói các tạp chí Phật học
trong giai đoạn Chấn hưng Phật giáo đều cổ xúy cho tinh thần"thay củ đổi
mớquot; tuy nhiên biện pháp và phương thức thể hiện khác nhau nhiều khi
còn tranh luận nhau về quan điểm của mình trên diễn đàn ngôn luận. Ngoài
những bài viết về đường lối chủ trương cải cách sinh hoạt của các tạp chí
còn đưa ra nhiều đề tài được mọi người thảo luận sôi nổi đáng quan tâm
như:
a)Vấn đề có hay không có Thượng
đế?
Một số học giả rất ngạc nhiên
mà Nguyễn An Ninh trong quyển "Phê Bình Phật giáo" có đoạn viết " Sinh ra
cách hai nghìn năm trăm năm nay, liền sau đạo Bà La Môn là một tôn giáo lý
luận hết sức hoang đường về trời, về vũ trụ, mà đạo Phật có cái đặc biệt
là không bao giờ nói đến trời. ..". Trong những cuộc tranh luận về Phật
giáo là quyển Phật học Tổng quan của Sư Thiện Chiếu với tác giả Khuê Lạc
Tử kéo dài từ năm 1929 đến 1932 trên các báo Trung Lập Đông Pháp Thời báo,
Đuốc nhà Nam, Thần Chung v.v...một số bài trong quyển nầy dịch ở tạp chí
Hải triều Âm của Hội Phật học Trung Quốc, một số bài do sư Thiện Chiếu
viết, đem lại cho đọc giả nhiều ý tưởng mới lạ. Đây là lần đầu tiên ở Nam
Kỳ có một cuộc đối thoại trên diễn đàn ngôn luận mang tinh thần Phật học.
Ngoài quyển Phật giáo tổng quan các tạp chí Phật học của các hội Phật học
Nam Trung Bắc cũng tham gia về quan điểm có hay không có Thượng đế ?.
Vấn đề có hay không có Linh hồn
bất tử?.
Trong quyển Phật Học vấn đáp
của Sư Thiện Chiếu phủ nhận một linh hồn bất tử trong thân ngủ uẩn (sắc
uẩn, thọuẩn, tưởng uẩn, hành uẩn và thức uẩn). Điều nầy đã khiến cho tờ
tạp chí Từ Bi Âm xuất bản ngày 15 - 9 -1932 của tác giả Liên Tôn phản đối
Thiện Chiếu"Xin hỏi các bạn trí thức Phật học lâu nay đã thấy chổ nào
trong kinh luận nói như vậy, và đã thấy ai nói càn như Sư Thiện Chiếu
chưa?". Ở Tạp chí Viên Âm Bác sĩ Lê Đình Thám lại cho rằng " lâu nay sở dĩ
các nhà nghiên cứu Phật học cãi nhau mãi về vấn đề cái hồn vì không xác
định rõ tính chất của cái hồn" tác giả phân tích ví dụ và kết luận"Dẫu cho
rằng hồn là tính biết, không phải là cái thấy cái nghe, cái cảm xúc, cũng
không được, vì ngoài cái cảm xúc di ảnh của cảm xúc, chúng không còn cái
gì là tính biết nưả"...
Tạp chí Từ Bi Âm cũng tham gia,
tác giả N.C.T viết:"Nói như vậy, tôi e phản đối với kinh Phật chăng?. Vì
nếu nói cái hồn không có mặt mũi tay chân, thì những nơi địa ngục hành
hình những hồn có tội, hồn ấy có thân đâu mà phạt, có mặt mũi tay chân đâu
mà cưa chặt mỗ. Vậy chăng là trong kinh bịa đặt hay sao?". Cuộc tranh luận
lại được Viên Âm đăng bài phản bác thuyết của tác giả N.C.T "Nếu như ông
nói linh hồn giống như người và bất tư,ờ bất tử nên có đi đầu thai làm
người hay thú, vào chổ sang hay chổ hèn; nói như vậy khác chi nói: hồn
người chui vào bụng ngựa, sinh ra con ngựa có hồn người!"(?)
Có thể nói ngoài 2 vấn đề nêu
trên có nhiều vấn đề࠴rọng yếu của Đạo Phật kể cả những vấn đề triết lý sâu
xa trong thời kỳ chấn hưng Phật giáo thập niên 30-40 được Tăng già và cư
sĩ các nhà Phật học đưa ra như Có hay không có Tây phương cực lạc?. Nhất
thiết duy tâm vạn phạp duy thức?, Hữu ngã vô ngã, vũ trụ, nhân qủa, vấn đề
cứu khổ của đạoPhật... được các tạp chí Phật học bàn luận rất phong phú
một đối thoại thẳng thắn; không kể những buổi thuyết giảng, tạo nên sinh
khí mới trên diễn đàn Phật giáo đấu tranh giử trào lưu giửa tư tưởng tiến
bộ và lạc hậu mà mục tiêu của các tạp chí là:
-Dùng ngôn ngữ Quốc ngữ đễ diễn
dịch, viết sách, báo phổ biến tư tưởng Phật học và có thể nói đây là lần
đầu tiên từ khi Phật giáo du nhập vào Việt Nam Phật học được chuyển tải
bằng con đường báo chí .
-Trong thời Pháp đô hộ các
trường Phật học không có nay là dịp đễ Phật giáo khơi dậy tiền đề cho các
trường Phật học đào tạoTăng sĩ ra đời ngõ hầu có cơ hội Chấn hưng .
- Cải đổi tinh thần Phật học,
phê phán xây dựng nội tình Phật giáo đang trên con đường suy thoái, phù
hợp với trào lưu tư tưởng tiến bộ của thời đại khoa học.
-Tập hợp Tăng Ni Phật Tử đi đến
thống nhất các Sơn Môn hệ phái tránh ý đồ "chia để trị" âm mưu xúi dục sơn
môn hệ phái nầy chống lại Sơn môn hệ phái hệ phái khác của thực dân Pháp
lúc bấy giờ.
Điều nầy cho chúng ta thấy rõ
vai trò của báo chí Phật giáo tác động hết sức quyết liệt đến phong trào
chấn hưng, ngoài việc là cơ quan truyền bá chánh pháp của Đức Phật nó còn
là một công cụ góp phần đấu tranh trực tiếp với những tư tưởng lạc hậu
lệch lạc, các hiện tượng tiêu cực, cũng như bên ngoài xuyên tạc Phật giáo.
Ngoài những bài tranh luận trên diễn đàn trên các báo Phật giáo các báo
ngoài xã hội cũng tham gia với sự góp ý thiện chí, lẫn công kích Phật giáo
như: Đuốc nhà Nam, báo Công Luận, Phụ nữ Tân văn, báo Ánh Sáng nhất là
trên báo Tràng An xuất bản tại Huế... và một số các báo khác mà tác giả là
những nhà trí thức thời lúc bấy giờ như Huỳng Thúc Kháng, Phan văn Hùm,
Bùi Kỷ, Nguyễn An Ninh, Nguyễn Trọng Thuật, Trần văn Giáp, Hải triều, Phan
Khôi ...mà nhà sử học Nguyễn Lang đã nhận xét "...Sự có mặt của các tạp
chí quốc ngữ ( Viên Âm, Đuốc Tuệ, Từ Bi Âm, Pháp Âm, Quan Âm,Tam Bảo,Tiếng
chuông Sớm, Duy Tâm, Tiến Hóa) ....đã làm cho việc học Phật trở nên dễ
dàng đối với đại chúng.."
II. Báo Chí Phật giáo trên
con đường hội nhập và phát triển.
1)Báo Chí Phật giáo giai đoạn
1945-1975:
Sau thời kỳ chấn hưng thập niên
30-40 báo chí Phật giáo có tờ tồn tại có tờ đóng cửa với nhiều lý do khác
nhau mà chủ yếu là tài chánh hoặc bị chính quyền rút giấy phép phải đình
bản như tạp chí Tiến Hóa của KiêmTế Phật học( Rạch giá) ra được 2 số và
tạp chí Pháp Âm của Hội cư sĩ Tịnh độ đình bản sau một năm.
a)Năꭠ1945-1954: Ngày 15- 8-1945
sau khi tạp chí Đuốc Tuệ bị đình bản và một số hằng loạt các tạp chí Trung
Nam Bắc cũng cùng chung số phận, vì chiến tranh bùng nổ khắp nơi các Hội
Cứu Quốc ra đời trong đó có Phật giáo cứu quốc. Tuy nhiên Tăng Ni và Phật
tử vẫn tiếp tục cho ra đời các tạp chí Phật học như món ăn tinh thần không
thể thiếu dù trong điều kiện chiến tranh .
- Năm 1946 đoàn sinh Phật Học
Đức Dục với sự hổ trợ của HT Mật Thể và một số cư sĩ cho ra đời tạp chí
Giải Thoát (được10 năm) đây là tạp chí chủ trương nghiên cứu áp dụng đạo
Phật trong đời sống. Tại Hà Nội sau khi tạp chí Đuốc Tuệ ngừng bản HT Trí
Hải và HT Tố Liên vận động ra đời nguyệt san Tinh Tiến ( được 9 năm )phục
vụ cho công cuộc vận động phong trào Cách Mạng và Phật giáo. Quyển Việt
Nam Phật giáo sử luận tập III tác giả Nguyễn Lang đã viết "Với tư cách đại
biểu Quốc Hội , Mật Thể đã từng che chở và bênh vực cho các Tăng sĩ và cư
sĩ hoạt động quanh tờ Giải Thoát vào những năm 1946-1947..."
-Năm 1949 HT Tố Liên lại vận
động thành lập hội Tăng Ni chỉnh lý Bắc Việt và sau nầy đổi tên là Hội
Phật giáo Tăng già Bắc Việt vào ngày 9-9- 1950, cho xuất bản tạp chí
Phương Tiện làm cơ quan ngôn luận của hội.Song song với Hội Phật giáo Tăng
già Bắc Việt Hội Phật tử Việt Nam được thành lập tại Chùa Chân Tiên do cư
sĩ Tuệ Nhuận và một nhóm cư sĩ đảm trách cho xuất bản bán nguyệt san Bồ Đề
ra ngày 22-09-1949 nhằm phổ biến Phật học, tạp chí nầy mãi đến tháng
5-1954 đình bản.
-Năm 1947 đặc san tập văn Phật
giáo được xuất bản do cư sĩ Tráng Đinh và đến năm1949 ông cũng là người
vận động xin phép xuất bản tạp chí Giác Ngộ do Võ đình Cường làm chủ bút
và ông làm chủ nhiệm kiêm quản lý.
-Năm 1950 tại Đà Lạt tạp chí
Hướng Thiện do HT Thiện Minh làm chủ nhiệm, nhưng chỉ 1 năm sau 1951 thì
đình bản. Sau đó cư sĩ Huỳnh văn Trọng cho ra đời tạp chí Liên Hoa, đây lá
một tạp chí có 2 người Châu Âu là André Migot và Pierre Marti tham gia.
Bác sĩ Migot đã gây chấn động cho giới Thiên chúa lúc bấy giờ qua tác phẩm
"Phật giáo với văn minh Âu Tây". Ông Pirre Marti pháp danh là Long Tử
ngoài viết bài , quản lý tờ Liên Hoa ông còn đi diễn thuyết một số Chùa ở
cao nguyên Trung phần. Tạp chí nầy hoạt động đến năm 1954 thì đình bản .
- Năm 1951 tạp chí Tịnh Độ của
Tịnh độ tông Việt Nam do Ông Đoàn Trung Còn làm chủ bút xuất bản 3 tháng 1
kỳ ra được 7 số tháng 10-11-12 năm1956 thì đình bản.
- Năm 1953 Tạp chí Từ Quan (cơ
quan của Hội Phật Học Nam) do Chánh Trí - Mai Thọ Truyền làm chủ bút ra
mắt độc gỉa số đầu tiên vào tháng 10-1953 đến năm 1975 thì ngưng hoạt
động.
b) Năm 1954 ?1965:
-Ngày 19- 9- 1956 tạp chí Phật
giáo Việt Nam cơ quan của Tổng hội PGVN được xuất bản mỗi tháng một số.
Trong số 3 Tạp chí đã đóng vai trò hết sức quan trọng tạo dư luận trong
công cuộc thống nhất các tập đoàn PG "Hởi các nhà lãnh đạo các tập đoàn
Phật giáo trong Tổng hội và ngoài Tổng hội! Quần chúng Phật tử đang nhìn
vào các vị. Phật tử Việt Nam ao ước thống nhất và đại đoàn kết trong tinh
thần lục hòa xây dựng...Các vị hãy sáng suốt để tránh khỏi những cảm bẩy
và những mưu mô chia rẽ của ma vương ngoại đạo đang muốn hủy diệt Chánh
pháp... " Tạp chí ngoài kêu gọi còn tấn công vào những con người tham
quyền cố vị trong các tập đoàn. Tác giả Thiên Y trong số 9 năn 1957 đã
viết "Trong lúc Phật giáo Việt namcòn đang lo thực hiện thống nhất toàn
vẹn thì những ngã tướng kia không chịu thua ai ...mâu thuẩn nội bộ cũng do
ngã tưóng, khó khăn đối ngoại cũng do ngã tướng. Bao nhiêu chương trình
tốt đẹp chưa thực hiện, bao nhiêu hoạt động bị ngưng trệ, chỉ vì người ta
không chịu rời bỏ ngã tướng mà thôi".
Trong giai đoạn tạp chí Phật
giáo Việt Nam còn hoạt động, cơ quan nầy đã khai thác tối đa quan điểm của
Tổng Hội về sự thống nhất các tập đoàn Phật giáo với những loạt bài của
tác giả Trọng Đức số 20 và 21 năm 1958, trong những nhận định của tác giả
có đoạn: "Không có sự thay đổi nào mà không bị xáo trộn cuộc đời bình
thường an ổn hằng ngày, không có một cuộc mỗ xẻ ung nhọt nào mà không làm
cho người bị mỗ xẻ bị đau đớn...không có một cuộc cải cách tiến bộ nào hay
cuộc cách mạng nào mà không gây ít nhiều đổ vở..."
Cũng chính những bài viết nầy
làm cho một số nhà lãnh đạo sơn môn hệ phái bực dọc dù đối với quần chúng
Phật tử rất đồng tình và tạp chí ra được 28 số thì ngưng bản năm 1959 do
không được sự ủng hộ. Dù chỉ sống có 28 số nhưng tạp chí Phật giáo Việt
Nam thực sự tạo được không khí sôi nổi trên diễn đàn ngôn luận mà sau thời
kỳ Từ Bi Âm,Viên âm... của thời kỳ chấn hưng như lắng dịu bởi do chiến
tranh, phân hoá nội bộ các vấn đề Phật học, văn hoá giáo dục, nghi lễ,
kiến trúc...bỏ quên mà theo tác giảnhận xét trong số 11-12:"Theo ông ngày
xưa Thiền là căn bản cho tịnh, bây giờ Thiền đã suy đồi thì Tịnh dễ trở
thành cạn cợt mê tín. Tịnh độ chỉ có thể lấy lại giáo lý chiều sâu của
giáo lý duy thức..." và tác giả đã nhận xét về kiến trúc âm nhạc và hình
thái sinh hoạt khác của Phật giáo Việt Nam và ông kết luận"Chúng tỏ một
khả năng tu chứng bạc nhược ..."
- Năm 1958 Tạp chí Liên Hoa của
Giáo hội Tăng gìa Trung Việt do HT Đôn Hậu chủ nhiệm. Tạp chí hoạt động
được 9 năm, tới 1966 thì đình bản.
- Hải Triều Âm ra ngày
21?6-1964 đựơc 21 số thì ngưng vào 10- 9- 1964.
- Tuần báo Thiện Mỹ ra số đầu
tiên ngày 27- 10 - 1964, nhưng không được bao lâu thì cũng đình bản .
Như chúng tôi đã trình bày
những thập niên 50-60 cho thấy các báo tạp chí Phật giáo chủ yếu là lo
cũng cố tổ chức hội, hệ phái mình vì thế việc thảo luận không thấy xãy ra
trên các diễn đàn ngôn luận Phật giáo. Tuy nhiên giai đoạn nầy nhiều tạp
chí được phép xuất bản nhưng tuổi thọ của nó không được mấy năm thì đình
bản có tạp chí chỉ ra mắt một 2 số thì không thấy xuất hiện nửa.
Ngoại trừ tờ tạp chí Phật giáo
Việt Nam có những bài viết kêu gọi đoàn kết, nhằm thống nhất các tập đoàn,
đề xuất cải cách nhưng công cuộc vận động của những người chủ trương tiến
bộ nầy như tiếng kêu giửa đại dương, chẳng mấy ai quan tâm.
c)Năm 1965 ?1975:
Sau hơn một thập niên kêu gọi
đoàn kết thống nhất Phật giáo Việt Nam, năm 1963 Phật giáo đi vào cuộc đấu
tranh do kỳ thị tôn giáo của chế độ Ngô Đình Diệm và cuộc đấu tranh của
Tăng Ni Phật tử Việt Nam tạo được sự chuyển biến, gia đình họ Ngô cáo
chung. vào ngày 31/12/1963 các tập đoàn Phật giáo đã tổ chức Đại hội tại
Chùa Xá Lợi và GHPGVNTN ra đời. Nhưng cũng không được bao lâu nội bộ Giáo
hội bị phân hóa. Cho nên việc xuất bản báo và các tạp chí không được phong
phú như những thập niên trước.
Sau công cuộc đấu tranh thành
công năm 1963 GHPGVN,Viện hoá Đạo đã cho xuất bản tuần báo Hải triều
Âm(tuần báo văn nghệ- thông tin ?nghị luận) do HT Nhất Hạnh làm chủ nhiệm
số đầu tiên ra ngày 21-4-1964 dày 12 trang . Một năm sau do đáp ứng tình
hình thực tế lúc bấy giờ của Phật giáo, Hải triều Âm đổi tên thành Nhật
báo Chánh Đạo.Nhưng ngày 13 ?09-1969 bị đình bản do đăng nhiều bài công
kích chính quyền Sàigon, khi đem HT Thích Thiện Minh ra toà án Quân sưvùng
3 xét xử với tội danh "tán trợ đào binh,chưá chấp vũ khí và liên lạc với
Cộng sản" .
Sau khi nhật báo Chánh Đạobị
đóng cửa không cho hoạt động GHPGVNTN đã ra tuần báo Thiện Mỹ do Ông Lê
văn Hiếu làm chủ nhiệm,cư sĩ Võ đình Cường làm Tổng thư ký nhưg chỉ có 53
số thì bị đình bản.
-Năm 1971 GHPGVN cho ra nhật
báo thứ 2 với tên Gió Nam do TT Huyền Diệu làm chủ nhiệm, nhưng chỉ một
năm sau do tố cáo tội ác Mỹ Sơn,Mỹ Lai trước toà án Hoa Ky,𠮦#234;n phiên
xử 21-12-1969 ủy quyền cho luật sư Paul Martingking đại diện quyền lợi nạn
nhân bị đình bản.
-Năm 1965 tạp chí nghiên cứu
Vạn Hạnh ra đời do HT Thích Đức Nhuận làm chủ nhiệm kiêm chủ bút, đây là
tạp chí chuyên nghiên cứu các vấn đề Phật học, triết học Đông Tây với sự
tham gia của nhiều nhà nghiên cứu có tên tuổi như: Nguyễn Đăng Thục, Phạm
Công Thiện, Nghiêm Xuân Hồng... nhưng chỉ có 2 năm sau, 1967 thì đình bản.
Tạp Chí Thiện Chí của Đoàn Thanh Niên Thiện Chí , năm 1965 tờ Đất Tổ do Lê
văn Hoà làm chủ nhiệm.
-Song song cũng năm 1965 tạp
chí Đại Từ Bi cơ quan ngôn luận của Nha Tuyên Uhật giáo do HT Tâm Giác
làm chủ nhiệm, đến năm 1975 thì đình bản.
-Tháng 7-1965 tạp san Giử Thơm
Quê Mẹ cuả Nhà xuấⴍ bản Lá Bối do Hoài Khanh phụ trách, đến tháng 7 năm
1975 thì đình bản.
-Ngày 15- 8-1966 Tạp chí An Lạc
tiếng nói của Tăng sinh ra số đầu tiên do TT Thích Thông Bửu quản nhiệm .
-Tháng 8 năm 1967 tạp chí Tư
Tưởng của Viện Đại Học Vạn Hạnh xuất bản do HT Thích Minh Châu làm chủ
nhiệm, nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu Phật học, triết học, văn hoá,
giáo dụcnhững người viết cho tạp chí nầy là các nhà nghiên cứu, các vị
giáo sư đang giảng dạy các trường Đại học tại Sài gon, đến tháng 11 năm
1975 thì đình bản.
-Năm 1968 Tờ Tin Tưởng của sinh
viên Phật tử.
Bên cạnh đó các tạp chí chuyên
đề nhằm phổ biến tinh thần Phật học cũng như hoạt động của các Tổng vụ nên
xuất hiện các đặc san như: Bát Nhã của Tổng vụ tài chánh kiến thiết do HT
Thích Trí Thủ chủ nhiệm,Hoằng Pháp của Tổng Vụ Hoằng Pháp do HT Thích
Huyền Vi làm chủ nhiệm,tạp chí Văn Hopá của Tổng vụ Văn Hoá do HT Mãn Giác
làm chủ nhiệm,Hải triều Âm của Tổng Vụ Thanh Niên do HT Thiện Minh, Giác
Đức, Nhật Thường luân phiên giử trách nhiệm.
d)Từ năm 1975 cho đến nay:
Sau khi thống nhất đất nước tất
cả các tổ chức Giáo hội của các hệ phái Phật giáo ngưng hoạt động cho nên
những báo và tạp chí cũng tự ý đình bản. Tờ báo đầu tiên của Phật giáo là
Giác Ngộ cơ quan ngôn luận của Ban Lên Lạc Phật giáo Yêu nước xuất bản nửa
tháng l kỳ (bán nguyệt san) số đầu tiên ngày 1-1-1976 do HT Thích Minh
Nguyệt làm chủ nhiệm,cư sĩ Võ Đình Cường làm Tổng Biên Tập.
Vào ngày 20-10-1990 báo Giác
Ngộ trực thuộc Thành Hội Phật giáo Tp Hồ Chí Minh do HT Thích Thiện Hào
làm chủ nhiệm và HT Thích Trí Quảng làm Tổng biên tập . Kể từ tháng 4 năm
1996,báo Giác Ngộ trở thành tuần báo và có thêm một tờ Nguyệt san, phụ
trương chuyên đề về Phật học .Qua 24 năm báo Giác Ngộ 3lần thay đổi khổ
giấy và nội dung . Ngày nay tờ báo đã trở thanh tiếng nói duy nhất của
GHPGVN,từng bước thay đổi nội dung và hình thức nhằm phục vụ cho Tăng Ni
và Phật tử phù hợp với tình hình xuất bản báo chí hiện đại,hoà vào hệ
thống báo chí Tp Hồ chí Minh nói riêng và báo chí cả nuớc nói chung trong
sứ mệnh truyền bá Chánh pháp của Đạo Phật Việt Nam.
Tập văn do Ban Văn Hoá Trung
Ương GHPGVN xuất bản sau khi thống nhất Giáo Hội năm 1981 do cư sĩ Võ đình
Cường chủ biên.Đây là tập văn chuyển tải những tư tưởng Phật Học của các
nhà nghiên cứu Phật học trong và ngoài nước.
Sau khi Viện nghiên cứu Phật
học Việt Nam ra đời tại Hà Nội một phân viện cũng được thành lập và tap
chí nghiên cứu Phât học trực thuộc Viện nghiên cứu Phật học Việt nam cũng
được xuất bản 2 tháng 1 số số đầu tiên vào năm 1990 do HT Kim Cương Tử làm
Tổng biên Tập.
Tập nội san Vô Ưu thuộc Tỉnh
Hội Phật giáotỉnh Daklak mỗ năm xuất bản 3 số vào những ngày Xuân, Phật
Đản và Vu Lan, đến nay nội san nầy đã được 6 số, là một nội san của một
tỉnh hội PG cao nguyên nhưng tinh thần là cả một nổ lực lớrong giai đoạn
hiện nay.
III.Giai đoạn báo chí điện
tử ra đời:
Trào lưu tiến hóa xã hội càng
lúc càng phát triển như người ta thường nói "bùng nổ thông tin", đó là nền
khoa học kỷ thuật hiện đại ra đời thay đổi một cách "chóng cả mặt" đi theo
nó là công nghệ in ấn, viễn thông, truyền thông phát triển một cách ồ ạt
nhưng ở thế kỷ 21 sự phát triển đó mọi người quan tâm nhất là công nghệ
tin học là chủ yếu. Vì thế cho nên người con Phật muốn truyền bá chánh
pháp của Phật không thể chỉ dừng lại đơn thuần ở những buổi thuyết pháp
tại các giảng đường, in ấn kinh sách, băng từ, DC room mà chúng ta phải
biết vận dụng mọi phương tiện hiện đại đang có ưu thế nhằm đưa ánh sáng
đạo Phật đi vào đời sống cộng đồng xã hội. Trên tinh thần nầy các tôn giáo
có một vai trò vô cùng quan trọng trong trào lưu mới, nhất là Phật giáo.
Như lời tiên đoán của một nhà khoa học Vật lý cha đẻ của thuyết tương đối
Albert Einstein(1879-1955)và ngày 27/12/1999 tạp chí Time bầu chọn ông là
người của thế kỷ ông đã nói: "Tôn giáo của tương lai sẽ là một tôn giáo
toàn cầu,vượt lên trên mọi thần linh,giáo điều và thần học.Tôn giáo ấy
phải bao quát cả tự nhiên lẫn siêu nhiên,đặt trên căn bản của ý thức đạo
lý ,phát xuất từ kinh nghiệm tổng thể, gồm mọi lãnh vực trên,trong cái
nhất thể đầy ý nghĩa.Chỉ có Phật giáo mới đáp ứng được điều đó" . Nhiều
Phật tử khi nghe lời nhận định trên ai cũng thấy có một niềm vui và tự hào
vì mình theo "một tôn giáo toàn cầu" nhưng cũng không khỏi lo lắng về sự
phát triển Phật giáo trong thời đại mới, làm như thế nào để xứng đáng lời
tôn vinh là một tôn giáo cuả thế kỷ 21?.
Nhìn vào những sinh hoạt của
một số nước ai cũng phải nhìn nhận Phật giáo thế giới phát triển ở khắp
nơi từ châu Á, châu Âu, Châu Phi và Châu Mỹ, nơi nào cũng có sinh hoạt của
Phật giáo. Phương tiện truyền thông phá bỏ những chướng ngại của mọi ranh
giới điạ lý quốc gia, ngôn ngữ và chủng tộc nó đã đươchuyển tải trên các
trang báo viết, báo điện tử. Thế mạnh ngày nay cho việc thông tin toàn cầu
là báo điện tử, chính nơi các trang nhà nầy giúp cho mọi ngưới con Phật
hiểu nhau hơn một trong những phương thức hiện đại ngày nay là các trang
Web site Phật học bằng nhiều thứ ngôn ngữ khác nhau của các dân tộc trong
đó có chử Việt mà trong bài nầy chúng tôi muốn đề cập.
1)Đôi nét về báo điện tử Phật
giáoViệt nam :
Báo chí điện tử chỉ xuất hiện
tại Việt Nam chỉ vài năm trở lại đây nhất là đầu năm 1999 thực sự các mạng
Internet mới có khuynh hướng rộ lên. Tuy nhiên PGVN trong nước chưa có một
trang Web site nào nhằm giới thiệu hoạt động hoặc thông tin về Phật giáo
ngay cả cơ quan báo Giác Ngộ tờ báo duy nhất cuả GHPGVN cũng chưa có, đây
là một điều đáng buồn. Tất cả những trang web Phật giáo đều là ở nước
ngoài, theo chúng tôi biết hiện nay có khoảng 20 web site do một số Tăng
sĩ hoặc cư sĩ Phật giáo chủ trương thực hiện, các trang nầy đều có 2 ngôn
ngữ Anh và Việt.
Qua bài viết nầy chúng tôi
không nhận định nội dung của các Web site ở mặt quan điểm, chính kiến,
chúng tôi muốn giới thiệu khuynh hướng truyền bá Chánh pháp của Phật giáo
trong xu thế phát triển và hội nhập của báo chí Phật giáo Việt Nam trong
thời đại mới.
2/ Một vài tờ báo điện tử Phật
giáo Việt nam hiện nay:
Một trong những website đầu
tiên trên thế giới là Hoa sen thiết lập năm 1994, như một thư viện Phật
học nhỏ lưu trử các kinh sách Phật giáo và các bài giảng với những pháp
môn tu tập khác nhau, điạ chỉ: http://www.jps.net/hoasen,và một điạ chỉ
khác của Hoa sen là: http://www.vnet.org/hoasen/index.htm. Đến năm 1996,
có thêm những trang Phật Giáo khác như: trang web của LotusNet, điạ chỉ
vào xem là http://www.lotuspro.net . Hiện nay web site nầy có những trang
Đại tạng kinh Việt Nam (bản dịch của HT Thích Minh Châu), trang giảng pháp
với 400 bài Pháp và có trang phát thanh và những băng đọc kinh, truyện
Phật giáo qua nhiều giọng đọc khác nhau. Dự hướng cho tương lai LotusNet
sẽ phổ biến cuốn tự điển Phật học Việt Anh và một chương trình phát hình
trên trang web này. Trang Sinh Thức với địa chỉ: http://www.sinhthuc.org
lưu trữ các thông tin sinh hoạt của nhóm tu học Sinh Thức và các sách dịch
do nhóm xuất bản. Trang Phật Giáo http://www.saigon.com/~tdang lưu trữ một
vài bài pháp luận và các quyển kinh trong dạng ảnh quét. Cuối năm 1996,
trang Phật Pháp BuddhaSasana với điạ chỉ: htttp://www.budsas.org được
thành lập với dạng song ngữ Anh-Việt do đóng góp của nhiều Phật tử trên
thế giới, mục đích chủ yếu là lưu trữ và phổ biến các tài liệu từ nguồn
kinh điển Nguyên thủy. Trang nầy đã thực hiện nhiều quyển sách trực tuyến
giá trị về căn bản Phật Pháp, hành thiền, và các bản dịch Việt của bộ
Nikaya. Đáng chú ý là các trang nhà Quảng Đức ra đời vào đầu năm 1999, một
trang nhà song ngữ Anh-Việt, với nhiều tài liệu Phật học giá trị, điạ chỉ
truy cập là: http//www.quangduc.com , do đại đức Thích Nguyên Tạng, một
cựu học Tăng tốt nghiệp Hoc viện PGVN (Cao Cấp Phật Học VN tại Tp HCM khoá
III ở Úc thực hiện . Năm 2000𬠷ebsite Đạo Phật Ngày Nay xuất hiện, do đại
đức Thích Nhật Từ, một du học Tăng ở Ấn Độ , phụ trách. Địa chỉ truy cập
của mạng là: http://members.xoom.com/budtoday . Đây là trang Phật học Anh
Việt, được phân bổ theo một bố cục của các ngành khoa học hiện đại. Chẳng
hạn như triết học Phật giáo, đạo đức học tâm lý, giáo dục Phật giáo, xã
hội học Phật giáo, môi trường học Phật giáo, quản trị học Phật giáo, Phật
giáo và khoa học, v.v… Đạo Phật Ngày Nay là một trang Phật học thuần
túy, không liên hệ đến chính trị, với số lượng độc giả ngày càng nhiều.
Bài viết ngày càng phong phú, không thua kém gì các trang ra đời trước
nó. Ngoài ra, đây là trang nhà duy nhất giới thiệu hầu hết các bản dịch
kinh luật luận đại thừa của HT Thích Trí Quang. và cũng trong năm nay,
một nhóm cư sĩ Phật tử ở Pháp mở trang Người Cư Sĩ qua điạ chỉ:
http://www.multimania.com/cusi.
IV.Đôi điều nhận xét thay
lời kết luận:
Phật giáo Việt Nam từ khi du
nhập đến nay trên 2.000 cùng với mọi tầng lớp nhân dân hoà quyện như nước
với sửa, nó thể hiện tinh thần khế lý,khế cơ trong mọi thời đại. Lúc nào
Phật giáo cũng luôn luôn hội nhập để tồn tại rồi phát triển mà chúng tôi
đã trình bày trong phần báo chí Phật giáo trong thời kỳ chấn hưng.Có lúc
báo Phật giáo trực tiếp đấu tranh không khoan nhượng với các thế lực ngoại
bang đến phân hoá để đô hộ nhân dân ta và ngay trong nôi tình cũng có lúc
phê phán góp ý xây dựng. Có thể nói tinh thần nầy là bản sắc đặc thù của
PGVN. Gần 20 thế kỷ trôi qua với bao thăng trầm biến thiên của thời đại PG
không bao giờ bị lạc hậu trước xã hội.
Sang giai đoạn mới ở kỷ nguyên
mới việc không đầu tư chuyển mình cho một giai đoạn tất nhiên sẽ bị may
một, khi mà khuynh hướng, hướng ngoại của một số tăng sĩ Phật giáo không
được nuôi dưỡng bằng nội lựctu tập và bản sắc Việt nam thì PGVN khó có thể
hội nhập nói chi đến phát triển.
Vì thế cho nên GHPGVN nên mở
một trang web trên Internet bằng hai ngôn ngữ Anh và Việt nhằm giới thiệu
về PGVN, giao lưu với các nước có cộng đồng người Việt nam sinh sống, đồng
thời cũng thâu nhận, cập nhật hoá những thông tin nhằm góp phần phát triển
Giáo Hội. Hy vọng trong tương lai Giáo hội Phật giáo Việt Nam chúng ta sẽ
bắt kịp với đà tiến bộ của nền báo chí nước ngoài , những trang web sẽ
xuất hiện như lời tiên liệu của nhà bác học đã nói:. "...một tôn giáo toàn
cầu..." góp phần cùng với nhân dân Việt Nam thực hiện tinh thần dân giàu
nước mạnh xã hội công bằng văn minh trong đó có PGVN.
Tài liệu tham khảo:
-Việt Nam Phật giáo sử luận tập II, III của Nguyễn
Lang NXB Văn học Hà Nội 1994
-Điạ chí Văn hoá Tp Hồ Chí Minh nhiều tác giả tập
I,II, III và IV NXB Tp Hồ chí Minh 1998.
-Thư tịch Báo Chí Việt Nam NXB Chính Trị Quốc
gia-1998-Tô Huy Rứa chủ biên
-Đạo Phật trong cộng đồng người Việt ở Nam Bộ-Việt
nam (từ TK XVII-đến 1975)-Trần Hồng Liên NXB Khoa học Xã học 1995.
-50 năm(1920-1970) Chấn hưng P G V N -HT Thích Thiện
Hoa.
-Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam.....tập II của
Gs Trần văn Giàu,NXB Chính trị quốc gia ?Hà Hội ?1997.
- Lịch sử báo Việt Nam từ khởi thủy đến 1945-Tiến sĩ
Tạ Bá Tòng-NXB Tp Hồ Chi Minh.
