Mấy vấn đề bức xúc
VỀ THỰC TRẠNG
VĂN NGHỆ PHẬT GIÁO HIỆN NAY
Dương Như Tâm
---
o0o
---
Với người vô tâm, thiếu trách nhiệm, thờ ơ và mù tịt thì cuối đề tựa trên
sẽ là một dấu chấm hoàn mãn. Ngược lại, với những ai có tâm huyết, luôn
trăn trở không ngừng nghỉ thì sau đó sẽ là dấu chấm than!
Bài
học những năm qua cho thấy – tất nhiên một vài cá nhân – đã thao túng lãnh
vực này bằng kiến thức hữu hạn, trong khi văn nghệ Phật giáo (VNPG) vốn
như là một trận đồ bát quái, rối rắm. Làm gì sợ vướng mắc, sai phạm, mất
lòng; còn ngược lại sợ e tiếng đời mĩa mai. Do đó từ sai phạm này vướng
mắc qua sai phạm khác, để hôm nay VNPG chỉ có thể hiện hữu qua thực trạng
đau lòng. Hồi đó VNPG có chăng là sự tự phát từ cảm tính của văn nghệ sĩ
ngoài đời dành cho Phật giáo. Vâng! Thà như thế còn hơn sự tắc trách bây
giờ. Trong xu thế thời đại, cánh cửa mở thoáng của Nhà nước ... tất như
trao tận tay Phật giáo chúng ta những thuận duyên vô cùng to lớn; thế mà
vẫn không phát huy được. Nhìn sự rầm rộ, văn nghệ sĩ đi chùa, chùa chùa
đều tổ chức văn nghệ mà cho đó là ... khởi sắc, để rồi ai cũng muốn nhanh
tay chớp lấy thời cơ – ít ra một vài nghệ sĩ có tiếng – để hình thành một
xu thế riêng, dễ bề tung hoành mà “cúng dường”! Từ đó – như đã trình bày –
sản sinh thêm một bát quái góp vào một trận đò bát quái vốn đã rối rắm,
không ai kiểm soát và có quyền kiểm soát được. Nói như vậy để nói rằng làm
VNPG đúng nghĩa – phục vụ chánh pháp không phải dễ. Trước hết đòi hỏi một
tấm lòng và tất nhiên phải biết yêu văn nghệ. Những tư tưởng lập công,
chức vụ thăng tiếng là vì “tiếng” sẽ luôn là thế đối lập, không sớm muộn
chính những cố tật trần gian ấy sẽ đè bẹp và loại trừ.
VNPG – một lãnh vực gần như thiêng liêng, tự thân nó không hứa hẹn ban
thưởng, trả công cho bất kỳ ai, và nó cũng sẽ không ban tặng một bằng ghi
công trạng nào hết, nói chi đến một danh hiệu. Cần có một tấm lòng là thế
và chỉ để cho “gió cuốn đi” – như lời cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn chỉ buông
theo chiều gió, mượn gió đưa đi, còn người con Phật chúng ta hẳn không
quên câu Phật ngôn là “chính tấm lòng đức hạnh ấy còn có thể đi ngược với
chiều gió lan tỏa đi bốn phương tám hướng”. Ðây chính là chìa khóa để cho
ai tự cho mình có trách nhiệm về VNPG mở hé, nhìn sâu vào bên trong, sẽ
cảm nhận được sự hy sinh to lớn của các văn nghệ sĩ Phật giáo suốt đời
sống, sáng tác, biểu diễn cho Phật đạo. Muốn vậy, chúng ta phải xác lập
được hai thành phần gián tiếp và trực tiếp
phục vụ chánh pháp, tránh được sự cào bằng và cả nể theo kiểu thế gian.
Vấn đề này mang tính tế nhị và khuôn khổ bài viết không cho phép nên người
viết chỉ xin hé mở. Hơn nữa nó đã nằm trong nhiều đề án hoạt động VNPG của
không ít văn nghệ sĩ Phật tử mà vì lý do nào đó chưa được đệ trình chư tôn
lãnh đạo. Ở đây, chỉ xin được hiểu trực tiếp là những nghệ
sĩ Phật giáo đúng nghĩa, không hoạt động ngoài xã hội. Họ sẳn sàng chấp
nhận sự thiệt thòi về nhiều mặt, kể cả danh hiệu và nổi tiếng.
Họ rất cần có một sân chơi, quần tụ, vui buồn sớt chia để đồng tâm hiệp
lực sống – phục vụ chánh pháp. Cái sân chơi ấy - chỉ có được ở những
tấm lòng và bàn tay từ mẫn, biết – hiểu và thương
VNPG, chứ không từ những sự mù tịt, tính toán và vì chức vụ thăng tiến. Lẽ
ra, điều này những người lãnh đạo VNPG lâu nay đã nghĩ và làm được từ lâu,
một điều rất nhỏ nhưng dễ mấy ai nhìn ra. Trong trường hợp này những người
có tấm lòng tạo ra sân chơi ấy không thể là lập bè vì cánh hòng để phục vụ
chính mình, không vì đạo pháp. Hiểu một cánh đó là người biết chiêu đãi
hiền sĩ, cùng chung lo Phật pháp. Tổ chức văn nghệ thường xuyên, liên tục
không dừng nghĩ và chọn chính những văn nghệ sĩ trong cuộc (trực tiếp) ấy
làm nòng cốt tổ chức và điều hành. Ðó là một cách làm sáng suốt, mang tính
khả thi cao vè mặt củng cố và định hướng lâu dài. Nếu không như vậy lại cứ
dựa vào số văn nghệ sĩ gián tiếp, dựa vào danh tiếng họ thì muôn đời sau
VNPG vẫn chỉ là thứ văn nghệ dựa hơi, lệ thuộc và không đạt tính chuyên
nghiệp cao. Không chuyên nghiệp cao thì không có chuyện phát triển, giữ
gìn, nói chi đến tự hào.
Người viết bài này hiện đã được mời vào một sân chơi như vậy luôn tin
tưởng rằng đâu đó sẽ còn – có những sân chơi như vậy để còn có nơi gửi gắm
nổi niềm – hy vọng về tiền đồ VNPG chúng ta. Ở đó còn có sự đùm bọc,
thương yêu nhau, cần có nhau – chứ không “cần có” trong các chương trình
thời vụ, xong xôi rồi việc. Hiểu và thương các văn nghệ sĩ Phật giáo chính
là cơ sở ban đầu làm nên việc lớn của người biết cách “chiêu hiền đãi sĩ”.
Anh em văn nghệ sĩ Phật giáo ngồi bên nhau đôi khi khóc với nhau hết sức
trần ai. Họ khóc không vì sự nghèo túng trong cuộc sống, mặc dù điều này
góp một phần không nhỏ làm tròn thêm từng giọt nước mắt; mà khóc cho tiền
đồ gia sản VNPG vốn túng nghèo ngày càng thêm rách nát. Họ mang trong tim
một nền tự hào về tôn giáo của dân tộc, có khoa học, có lịch sử vẽ vang và
tất nhiên gia sản nghệ thuật cũng vô cùng phong phú mà chưa chắc một tôn
giáo nào ở đất nước chúng ta có được. Thế mà thời gian qua đã làm được gì?
Ðất lành chim đậu! Nhưng vị có trách nhiệm hoặc vị đang hoạt động VNPG nếu
cảm thấy mình thiếu những đức tính và tấm lòng dành cho VNPG, thì sự cô
đơn – bơ vơ (nếu có) thì âu cũng là lẽ đương nhiên. Và, đừng trách những
văn nghệ sĩ Phật giáo vì từ nay họ đã tìm được chốn phát triển tài nghệ,
làm lợi ích cho Phật đạo. Họ đã hành động đúng bởi vì: “Nếu không gặp
được bạn đồng hành, hiền lương, giàu trí lự thì hãy như vua tránh nước
loạn, như voi bỏ về rừng”. Câu Phật ngôn pháp cú, trong trường hợp này chí
lý thay!.
--- o0o ---
Vi tính: Nguyên Trang
Trình
bày:
Nhị
Tường
Cập
nhật
ngày:
01-04-2003
