TỔ ĐÌNH MINH ĐĂNG QUANG
PHẬT HỌC TỪ ĐIỂN
BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE-ENGLISH
THIỆN PHÚC
Ng
Nga:
Cao: High.
Đói: Hungry.
Đòi hỏi: Demanding.
Con ngài của tằm: A moth.
Con ngỗng: Hamsa (skt)—A goose.
Nga Mi Sơn: Núi Nga Mi là một
trong bốn ngọn núi nổi tiếng ở phía tây huyện Nga Mi, thuộc tỉnh Tứ Xuyên.
Hai núi đối nhau như mày ngài (Tam Nga gồm Đại Nga, Trung Nga, Tiểu Nga,
chu vi khoảng 1000 dậm, gồm trên 40 thạch động lớn nhỏ)—O-Mei-Shan, or
Mount Omi, one of the four famous peaks in China, in Omi district,
Szech-Wan province. Two of its peaks are said to be like a moth’s
eyebrows.
Nga Mi Tự: See Quang Tướng Tự.
Nga Thú Đăng Hỏa: Con người
chạy theo dục vọng như những con thiêu thân phóng mình vào ánh đèn
vậy—Like a moth flying into the lamp, is man after his pleasures.
Nga Vương: Raja-hamsa (skt).
Nga vương được so sánh với Đức Phật, trong 32 tướng tốt của Phật là tay
chân mạn võng tướng hay có tướng lưới đan (giữa các ngón chân và tay của
Đức Phật có màng lưới đan liền giống như chân của loài ngỗng: The
king-goose, leader of the flight, i.e. Buddha, one of whose thirty-two
marks is webbed hands and feet.
Tướng đi uy nghi của Đức Phật giống như loài ngỗng: The walk of a Buddha
is dignified like that of the goose.
Nga Vương Biệt Nhũ: Trong một
hợp chất nước và sữa, thì vua của loài ngỗng có thể chỉ uống chất sữa, còn
bỏ nước lại, dùng hình ảnh nầy đề ví với vị Bồ Tát chỉ thấm nhuần chơn lý
Phật và bỏ đi những thứ tạp nhạp khác—A king-goose is reputed to be able
to absorb the milk from a mixture of milk and water, leaving the water
behind, so with a bodhisattva and truth.
Nga Vương Nhãn: Dùng hình ảnh
vua của loài ngỗng biết phân biệt sữa và nước, để ví với học giả có Pháp
Nhãn biết chọn lựa sáng suốt—The eye of the king-goose, distinguishing
milk from water, used for the eye of the truth-discerner.
Ngà Ngà Say: To be slightly
drunk
Ngaû: To incline—To lean.
Ngả Mình: To lie down.
Ngã: Atta (p)—Atman
(skt)—Ego—I—Me—Self—Myself.
Tôi—Của tôi—Cái của tôi—Cá nhân—Chủ tể của thân so với vị vua trị vì trong
một xứ—I, My, Mine—Personality—The master of the body, compared to the
ruler of the country.
Ngoại đạo cho rằng ngã là thân ta, còn đạo Phật thì cho rằng Giả Ngã là sự
hòa hợp của ngũ uẩn, chứ không có thực thể (vô thường, và vô ngã)—The
erroneous ideas of a permanent self continued in reincarnation is the
sources of all ilusion. Bụ the Nirvana sutra definitely asserts a
permanent ego in the transcendental world, above the range of
reincarnation; and the trend of Mahayana supports such permanence. Ego
composed of the five skandhas and hence not a permanent entity. It is used
for Atman, the self, personality. Buddhism take as a fundamental dogma,
i.e. impermanence, no permanent ego, only a temporal or functional ego.
The erroneous ida of a permanent self continued in reincarnation is the
souce of all illusion.
Ngã Ái: Yêu cái ta, yêu hay
chấp vào thực ngã, khởi lên với thức thứ tám—Self-love; the love of or
attachment to the ego, arising with the eighth vijnana.
Ngã Ba La Mật: Ngã Ba La Mật là
một trong thứ được nói đến trong kinh Niết Bàn, là cái ngã siêu việt và tự
tại là thường, lạc, ngã, tịnh—The ego paramita in the four based on the
Nirvana sutra in which transcendental ego is sovereign, i.e. has a real
and permanent nature; the four are permanence, joy, personality, and
purity.
Ngã (Nhân) Chấp: Atma-graha
(skt)—Chấp vào khái niệm của một cái ngã thật—Chấp vào Thường ngã—Chấp vào
cái ngã thường hằng chứ không phải là sự phối hợp của năm uẩn sanh bởi
nhân duyên—Holding to the concept of the reality of the ego—Permanent
personality—The atman—Soul—Self—This holding is an illusion—The clinging
to the idea of self—The false tenet of a soul, or ego, or permanent
individual, that the individual is real, the ego an independent unit and
not a mere combination of the five skandhas produced by cause and effect
disintegrating.
Ngã Đẳng Mạn: Manatimana
(skt)—Ngã mạn cho rằng ta bằng những kẻ hơn ta, đây là một trong chín loại
ngã mạn—The pride of thinking oneself equal to those who surpass us, one
of the nine kinds of pride.
Ngã Điên Đảo: Phiền não vì cho
rằng ngã là có thực—One of the four inverted or upside-down ideas, the
illusion that the ego is real—The illusion that the ego has real
existence.
** For more information,
please see Tứ Điên
Đảo.
Ngã Đức: Sức mạnh hay đức của
ngã được định nghĩa như là tự tại, khắc phục và giải thoát—Power or virtue
of the ego, the ego being defined as sovereign, master, free.
Ngã Hữu: Ảo tưởng cho rằng cái
ngã là có thật—The ilusion that the ego has real existence.
Ngã Không: The non-reality of
the atman, the soul, the person.
Ngã Không: Chúng Sanh Không—The
emptiness of a self or egolessness—Nhân Không—Chúng sanh tuy hết thảy đều
có cái tâm thân do ngũ uẩn hòa hợp giả tạm mà thành, nhưng không có cái
thực thể thường nhất của mình, nên gọi là ngã không—Illusion of the
concept of the reality of the ego, man being composed of elements and
disintegrated when these are dissolved—See Vô Ngã.
Ngã Không Chân Như: Giáo thuyết
Tiểu Thừa về “Ngã Không Chân Như.” Kỳ thật không có cái thực ngã—The
Hinayana doctrine of impersonality in the absolute, that in truth there is
no ego; this position abrogates moral responsibility.
Ngã Kiến: Thân Kiến—Tà kiến cho
rằng thân tứ đại do ngũ uẩn hợp thành mà cho là thực, là thường trụ cố
định—False view that every man has a permanent lord within—Wrong view on
the existence of a permanent ego—The erroneous doctrine that the ego or
self composed of the temporary five skandhas, is a reality and permanent.
Ngã Liệt Mạn: Unamana (skt)—Sự
ngã mạn cho rằng ta không kém hơn kẻ hơn ta là bao, đây là một trong cửu
mạn—The pride of thinking myself not much inferior to those who far
surpass me, one of the nine kinds of pride.
** For more information,
please see Cửu Mạn.
Ngã Lòng: To lose courage—To
lose heart—Discouraged—Disheartened.
Ngã Mạn: Asmimana (p)—Abhimana
or atma-mada (skt).
Sự kiêu hãnh của tự ngã: Self-superiority—Self-sufficiency—Pride of self.
Cậy vào cái ta mà khinh mạn hay kiêu ngạo người khác: Exalting self and
depreciating others—Self-intoxication or pride of self.
Tính tự cao tự đại của cái ta: Ego-conceit—Egotism.
Ngã Mạn Cống Cao: Pride—The
pride of thinking oneself is superior to equals—Exalting self and
depreciating others—Egotism or overweening pride.
Ngã Mặn: See Khai Tố.
Ngã Ngã Sở: Tôi và cái của tôi
(thân ta và các sự vật ngoài thân ta nhưng thuộc về ta)—I and mine—The
self and its possession.
Ngã Ngu: Sự ngu si của cái ngã,
hay sự chấp chặt vào ảo tưởng của một thực ngã—Ego ignorance, holding to
the illusion of the reality of the ego.
Ngã Ngũ: Concluded—Settled.
Ngã Ngữ Thủ: Ngôn ngữ của kẻ mê
chấp đủ loại ngã kiến, gọi là ngã ngữ thủ, là một trong tứ thủ—The
attachment to doctrines or statements about the ego, one of the four kinds
of attchment.
** For more information,
please see Tứ Thủ.
Ngã Nhân Tứ Tướng: Bốn tướng
ngã nhân—Four ejects of the ego in the Diamond sutra (Kinh Kim Cang):
Ngã tướng: The appearance of ego—Nơi ngũ uẩn mà ảo chấp là có thực ngã nên
sanh lòng khinh khi người nghèo, kẻ ngu—The illusion that in the five
skandhas there is a real ego; thus creating the idea of looking down on
the poor, stupid and deluded.
Nhân tướng: Human appearance—Chấp cái ngã là người khác hay đạo khác—The
ego of a man or that this ego is a man and different from beings of the
other paths—Man is different from other organisms.
Chúng sanh tướng: Living beings appearance—Chấp ngã đưa vào ngũ uẩn mà
sanh—The ego of all beings, that all beings have an ego born of the five
skandhas—All the living are produced by the skandhas.
Thọ giả tướng: The appearance of longevity—Chấp thọ mệnh một thời của cái
ngã, từ đó sanh ra chấp trước vào tướng sự và ao ước phúc lợi—Life is
limited to the organism—The ego has age, i.e. a determined or fated period
of existence, thus creating the idea of attaching all appearances and
desiring for welfare and profit.
Ngã Pháp: Ngã và pháp—The self
or ego and things.
Ngã Pháp Câu Hữu Tông: Độc Tử
Bộ—Ngã Pháp Câu Hữu Tông là một tông phái Tiểu Thừa cho rằng ngã và pháp
đều có thật—The school that regards the ego and things as real, the
Vatsiputriya school.
Ngã Quỷ: See Ngạ Quỷ.
Ngã Si: Ego-infactuation,
confused by the belief in the reality of the ego.
Ngã Sở: Attaniya or Atmaniya
(p)—Atmiya (skt)—Cái thuộc về của tôi hay cái do ta sở hữu—Mine—Belonging
to oneself.
Ngã Sở, Ngã Sở Hữu, Ngã Sở Sự:
Ngã Sở: Cái ta có—Mine.
Ngã Sỡ Hữu: Personal—Subjective.
Ngã Sở Sự: Personal conditions, possessions, or anything related to the
self.
Ngã Sở Kiến: Tà kiến cho rằng
sự vật thuộc về ta, vì sự vật chỉ là giả hợp chứ không có thật—The
incorrect view that anything is really mine, for all things are but
temporal combinations.
Ngã Sở Tâm: Tâm nghĩ rằng nó là
chủ của vạn hữu—The mind that thinks it is owner of things.
Ngã Sự:
Thân tôi: My body.
Chính tôi: Myself.
Công việc của tôi: My affairs.
Ngã Thắng Mạn: Adhimana
(skt)—Ngã mạn cho rằng ta hơn những kẻ ngang hàng với ta—The pride of
thinking onself superior to equals, one of the nine kinds of pride.
** For more information,
please see Cửu Mạn.
Ngã Thất: “Ngã” chính là nhà
chứa đựng những khổ đau phiền não—The ego as the abode of all suffering.
Ngã Thức: Atman-vijnana
(skt)—I-consciousness.
Ngã Tướng: Egoism—Ý niệm cho
rằng có thực ngã hay bất cứ ai tin rằng có thực ngã—The concept of the ego
as real or anyone who believes in a real ego.
** For more information,
please see Ngã Nhân
Tứ Tướng.
Ngã Tưởng: Tưởng nghĩ đến tự
ngã vì cho rằng tự ngã là có thực—Thought of self—The thought that the ego
has reality.
Ngã Xuống: To collapse
Ngạ:
Đói—Hungry—Famished—Starving.
Ngạ Quỷ: Pretas (skt)—Tiếng Phạn âm
là Tiết Lệ Đa, dịch là quỷ đói. Ngạ quỷ là một trong ba đường ác. Ngạ quỷ
là loại quỷ miệng như cây kim nhỏ, đến độ không thể ăn uống. Ngạ quỷ có
nhiều loại và tùy theo quả báo mà thọ khổ khác nhau. Người có chút phúc
đức thì chịu khổ ít, người khác ít phúc đức hơn thì không được ăn uống lại
phải chịu cực hình liên tục; có kẻ được làm chúa ngục cho Diêm Vương, lại
có kẻ phải lang thang trong chốn nhân gian, nhứt là lúc về đêm. Theo Tỳ
Kheo Khantipalo trong Đạo Phật Được Giải Thích, ngạ là luôn luôn cảm nhận
những khát ái không bao giờ thỏa mãn, và trong nấc thang tâm thức, ngạ quỷ
là loài chúng sanh ở dưới con người. Chúng sanh đi về cảnh giới ngạ quỷ do
bởi lòng tham. Hãy nghĩ đến những người cứ bám chặt vào tiền tài, vào
những sở hữu vật chất. Những người hà tiện, những người thích thú trong sự
thủ đắc các thứ nhiều hơn, tốt hơn, lớn hơn so với người khác; những người
như thế đang triển khai các yếu tố tâm thức mà nếu họ chấp chặt vào đó thì
chúng sẽ dẫn họ thác sanh vào loài ngạ quỷ—Hungry spirits, one of the
three lower destinies. They are also called needle-mouth ghosts, with
mouths so small that they cannot satisfy their hunger or thirst. They are
of varied classes, and are in differing degrees and kinds of suffering,
some wealthy and light torment, others possessing nothing and in perpetual
torment; some are jailers and executioners of Yama in the hells, others
wander to and fro amongst men, especially at night. According to Bikkhu
Khantipalo, “Hungry” means experiencing constantly unsatisfied cravings,
and preta is a kind of being which is below man in the spiritual scale.
With greed, sentient beings some to the state of pretas. Think of peopl
whose attachments to money and material possessions are very strong. The
misers of this world are those who rejoice in having more, better and
bigger things than other people.Such people are developing factors of mind
which if they persist in them, will lead them to uprise among these hungry
ghosts.
Ngạ Quỷ Ái: Một trong hai loại
ái, hạng phàm phu ái trước ngũ dục như sự ham muốn của loài quỷ đói—Desire
as eager as that of a hungry ghost, one of the two kinds of love.
** For more information,
please see Nhị Ái.
Ngạ Quỷ Đạo: Con đường của ngạ
quỷ hay của những kẻ có nghiệp nhân ngạ quỷ, một trong lục đạo (địa ngục,
ngạ quỷ, súc sanh, a tu la, nhân và thiên)—The destiny of the hungry
ghosts, one of the six paths.
Ngạ Quỷ Giới: Thế giới của loài
ngạ quỷ, một trong thập giới—The realm of hungry ghosts, one of the ten
realms or states of existence.
Ngạ Quỷ Thành: Thành trì của
loài ngạ quỷ—The city or region of the hungry ghosts—See Ngạ Quỷ Giới.
Ngạ Quỷ Thú: See Ngạ Quỷ Đạo.
Ngạc Ngư: Cá sấu—An alligator.
Ngạc Nhiên: To be surprised
(astonished).
Ngách: Back street.
Ngạch:
Bỗng nhiên: Suddenly.
Cái trán: The forehead.
Con số cố định: A fixed number.
Ngạch Cửa: Threshold of door.
Ngạch Thượng Châu: Hạt châu kim
cương trên trán, ý nói mọi người đều có Phật tánh—The pearl on the
forehead, e.g. the Buddha-nature in every one.
Ngại:
Chướng ngại: Hindrance—A stumbling-block.
Lo ngại: Hesitant—Worried.
Ngại Ngùng: To hesitate.
Ngán: To be sick of
(disgusted).
Ngàn:
Một ngàn: Thousand.
Núi rừng: Mountains and forests.
Ngạn:
Bờ sông: Kula (skt)—River bank—Shore.
Hoàn thành: Accomplished.
Ngạn Đạt Phược: Còn gọi là Càn
Thát Bà—See Gandharva in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Ngạn Đầu: Bờ biển khổ—The shore
of the ocean of suffering.
Ngạn Ngữ: Proverb.
Ngạn Thọ: Cây mọc bên bờ sông,
nói về sự sống không chắc chắn—A tree on a river’s brink, life’s
uncertainty.
Ngạn Tông: Sư Ngạn Tông, người
gốc miền bắc Trung Quốc. Ông là một dịch giả và cũng là một nhà trước tác
nổi tiếng vào khoảng 557-610 sau Tây Lịch—Yen-T’sung, a famous monk,
native of Northern China, a translator and writer, about 557-610 A.D.
Ngạn Tung: Ngạn Tung là một vị
Tăng đời nhà Đường, ông là một dịch giả và cũng là một nhà trước tác,
nhưng không rõ vào khoảng thời gian nào—Yen-Ts’ung, a T’ang monk,
translator and writer, date unknown.
Ngang Bướng: Stubborn.
Ngang Hàng: Equal—To be on the
same rank (class).
Ngang Nhiên: Proudly—Haughty.
Ngang Tàng: Unsubmissive.
Ngang Trái: Obstacles.
Ngạnh: Ương
ngạnh—Hard—Obstinate.
Ngạnh Nhu: Hard and soft.
Ngao Du: To travel.
Ngao Ngán:
Disgusted—Discouraged—Disappointed.
Ngạo Nghễ: Disdainful—Scornful.
Ngay: Straight—Direct.
Ngay Lập Tức: Immediately—At
once.
Ngay Sau Khi: Soon after.
Ngay Thật:
Sincere—Honest—Candid.
Ngày Cúng Cô Hồn: All Soul’s
Day.
Ngày Lành: Lucky day.
Ngày Phật Thích Ca Xuất Gia:
Ngày Đức Phật Thích Ca xuất gia là ngày mồng tám tháng hai âm
lịch—Sakyamuni Buddha’s Leaving Home Day, the 8th day of the second month
Lunar calendar.
Ngày Xấu: Unlucky day.
Ngày Xưa: Formerly.
Ngắm Nhìn: To behold.
Ngăn Cản: See Ngăn ngừa.
Ngăn Nắp: Well-ordered.
Ngăn Ngừa: To prevent.
Ngắn: Short.
Ngắt:
Ngắt (cắt): To pick—To pluck.
Ngắt đứt: To interrupt.
Chán ngắt: Tiresome—Wearisome.
Ngặt:
Strict—severe—Stern—Dangerous—Difficult.
Ngặt Vì: Unfortunately.
Ngâm: To chant—To mutter—To
hum.
Ngâm Phúng: Ngâm Vịnh—To
intone—To repeat.
Ngâm Vịnh: See Ngâm Phúng.
Ngẫm Nghĩ: To reflect—To
meditate—To think.
Ngậm Câm: To hold one’s
tongue—To be silent.
Ngậm Đắng Nuốt Cay: To endure
hardships
Ngậm Hờn: To keep (habour) a
resentment.
Ngậm Miệng: To shut (close)
one’s mouth.
Ngậm Ngùi: To have
compassion—To pity.
Ngậm Oan: To bear injustice in
silence.
Ngậm Vành: To be grateful
forever.
Ngân: Rupya (skt).
Bạc—Silver.
Tiền bạc: Money.
Ngân Sắc: Màu
bạc—Silver-colour.
Ngần Ngại: To hesitate.
Ngẩng Đầu: To hold up (raise)
one’s head.
Ngất Đi: To be unconscious.
Ngật:
Ăn—To eat.
Chấm dứt: To finish—To end—To stop.
Ngật Khí La: Khakkhara (skt)—Cây gậy
của vị sư trụ trì—A beggar’s staff—An abbot’s staff.
Ngật Tố: Ăn chay—To eat vegetarian
food.
Ngẫu:
Ngẫu nhiên: Suddenly.
See Ngẫu Tượng.
Ngẫu Ngộ: Sudden meeting.
Ngẫu Nhiên:
Suddenly—Unexpectedly.
Ngẫu Tượng: An idol—An image.
Ngầy Ngật: To feel sick.
Ngoại Điển: Giáo điển thế
gian—Ordinary scriptures—Non-Buddhist scriptures. .
Ngoại Giáo: Non-Buddhist cults,
in contrast with Buddhism.
Ngoại Phàm: See Phàm Phu (2)
(b).
Nghe: To hear.
Nghe Bóng Nghe Gió: To hear
vague rumours.
Nghe Đồn: To hear a rumour.
Nghe Được: Hearable.
Nghe Lén: To listen secretly.
Nghe Lóm: To overhear.
Nghe Lời: To obey.
Nghe Mang Máng: To hear
vaguely.
Nghe Ngóng: To keep one’s ears
open.
Nghe Pháp: Listen to the
Dharma—If we listen to the Dharma teaching but don’t practice it, we are
like a spoon in a pot of soup. Every day, the spoon is in the pot but it
never knows the taste of the soup—Nếu chúng ta chỉ nghe Pháp mà không thực
hành Pháp, chúng ta cũng như cái muỗng trong nồi canh. Hằng ngày, cái
muỗng ở trong nồi canh, nhưng nó không bao giờ biết được vị của canh. Vì
thế cho nên chúng ta phải quán sát và hành thiền mỗi ngày.
Nghe Phong Phanh: To hear
vaguely.
Nghe Tin: To hear the news.
Nghe Văng Vẳng: To hear vaguely
in the distance.
Nghẽn: Obstructed—Blocked.
Nghẹn: Chocked.
Nhgẹn Ngào: To be chocked by
tears.
Nghèo: Poor.
Nghèo Đói: Poor—Poverty.
Nghèo Khó: See Nghèo Đói.
Nghèo Khổ: Wretched—Needy.
Nghèo Nàn: Needy.
Nghèo Tiền: Poor in money.
Nghèo Tín Ngưỡng (Phật pháp):
Poverty of the religion.
Nghẹt: Blocked—Choked.
Nghề Hèn Mọn: Ignoble
trades—Những nghề mà một Phật tử nên tránh, bao gồm nghề xẻ thịt, săn bắn,
câu cá, đánh trận, làm vũ khí, bán chất độc, thuốc và rượu làm hại
người—Trades which a Buddhist should avoid, includes butchery, hunting,
fishing, warfare, weapon makers, dealers of poisons, drugs and drinks
which cause stupefaction and intoxication.
Nghề Lương Thiện: Honest
profession.
Nghênh: Nghênh tiếp—To go to
meet.
Nghênh Tiếp: Được Đức Phật A Di
Đà nghênh tiếp về Tây Phương Cực Lạc—To receive—To be received by Amitabha
into his Paradise.
Nghêu Ngao: To sing to oneself.
Nghi:
Nghi lễ: Ceremony.
Nghi ngờ: Vicikitsa (skt)—Doubtful.
Uy nghi: Manner—Mode—Style.
Nghi Cái: Tánh hay nghi hoặc
che lấp mất tâm thức, khiến không thấy được chân lý, không thực hành được
thiện nghiệp, đây là một trong năm triền cái—The overhanging cover of
doubt, which prevents sentient beings from seeing and practicing good
deeds, one of the five covers or mental and moral hindrances.
** For more information,
please see Ngũ
Triền Cái.
Nghi Chấp: The holding to
doubt.
Nghi Hoặc:
Doubtful—Suspicious—Uncertain—Doubt and delusion.
Nghi Hoặc Thô Thiển: Gross
doubt.
Nghi Hoặc Vi Tế: Subtle doubt.
Nghi Hối: To repent of doubt.
Nghi Kết: Do nghi ngờ lý chân
đế, gây vô số vọng nghiệp, nên bị trói buộc vào tam giới không thoát ra
được—The bondage of doubt.
Nghi Kiến: Sự nghi ngờ chân lý
Phật pháp gọi là nghi kiến, một trong thập tà kiến—Doubtful
views—Doubtfully to view, one of the ten wrong views.
** For more information,
please see Thập Tà
Kiến in
Vietnamese-English Section.
Nghi Kỵ: To suspect—To
distrust.
Nghi Lễ: Rites—Rituals
Nghi Nan: To doubt—To suspect.
Nghi Ngại: To worry—To
suspect—To doubt.
Nghi Nghĩa: Ambiguity.
Nghi Ngờ: To doubt—To suspect.
Nghi Ngút: To emit thick smoke.
Nghi Sử: Bị nghi hoặc sai khiến
mà lưu chuyển trong tam giới—The messenger, tempter, or lictor, of doubt.
Nghi Tâm: Cái tâm luôn nghi
hoặc—Suspicious or dublious mind—A doubting heart.
Nghi Thành Thai Cung: Vùng biên
địa quốc độ của Đức Phật A Di Đà có một tòa cung điện gọi là “Nghi Thành
Thai Cung,” nơi trú ngụ của những người đã vãng sanh mà trong lòng còn
nghi ngờ Đức A Di Đà. Họ sẽ ở đây 500 năm mà không nghe thấy Tam Bảo—The
palace womb for doubters outside Amitabha’s heaven, or those who call on
him but are in doubt of him (where all doubters of Amitabha) are confined
for 500 years until fit to enjoy his paradise (born into the Pure Land).
Nghi Thích: Cái gai hay chướng
ngại của nghi hoặc—The thorn of doubt.
Nghi Thức: Mode—Style—Manner.
Nghi Tình Và Đại Ngộ: Inquiring
spirit and great enlightenment.
Theo Thiền sư D.T. Suzuki trong Thiền Luận, Tập II, Cao Phong là người chủ
trương tu tập công án như vầy: “Công án tôi thường đặt cho các môn nhân là
‘vạn pháp qui Nhất, Nhất qui hà xứ?’ Tôi khuyên họ hãy tham cứu câu nầy.
Tham cứu câu ấy tức là đánh thức một mối nghi tình lớn đối với ý nghĩa cứu
cánh của công án. Vạn pháp thiên sai vạn biệt được qui về Một, nhưng rồi
Một trở về đâu? Tôi bảo họ, hãy đem hết sức mạnh bình sinh mà đeo mỗi mối
nghi tình nầy, đừng lúc nào xao lãng. Dù đi, đứng, nằm, ngồi, hay làm các
công việc, đừng để thời giờ luống trôi qua. Rồi ra cái Một trở về đâu? Hãy
cố mà đi tìm một câu trả lời chính xác cho câu hỏi nầy. Đừng buông trôi
mình trong cái vô sự; đừng luyện tập tưởng tượng phiêu du, mà hãy cố thực
hiện cho được cái trạng thái toàn nhất viên mãn bằng cách đẩy nghi tình
lướt tới, bền bỉ và không hở. Rồi các ngươi sẽ thấy mình như một kẻ bịnh
ngặt, chẳng còn muốn ăn uống gì nữa. Lại như một thằng khờ, không hiểu cái
gì ra cái gì hết. Khi công phu đến đây, giờ là lúc tâm hoa của các ngươi
bừng nở.”—According to Zen master D.T. Suzuki in the Essays in Buddhism,
Book II, Zen master Kao-Feng-Yuan-Miao talked about the koans as follows:
“The koan I ordinarily give to my pupils is ‘All things return to One;
where does the One return?’ I make them search after this. To search after
it means to awaken a great inquiring spirit for the ultimate meaning of
the koan. The multitudiness of things is reducible to the One, but where
does the One finally return? I say to them: ‘Make this inquiry with all
the strength that lies in your personality, giving yourself no time to
relax in this effort. In whatever physical position you are, and in
whatever business you are employed, never pass your time idly. Where does
the One finally return? Try to get a definite answer to this query. Do not
give yourself up to a state of doing nothing; do not exercise your
fantastic imagination, but try to bring about a state of identification by
pressing your spirit of inquiry forward, steadily and uninterruptedly. You
will be then like a person who is critically ill, having no appetite for
what you eat or drink. Again you will be like an idiot, with no knowledge
of what is what. When your searching spirit comes to this stage, the time
has come for your mental flower to burst out.”
Thiền Sư Cổ Âm Tịnh Cầm, vào khoảng cuối thế kỷ thứ 15, đã nói rõ về nghi
tình và đại ngộ như sau: “Công phu có thể được thực hành tốt đẹp nhất là ở
nơi không có tiếng động và tạp loạn: hãy dứt bỏ tất cả những điều kiện
quấy nhiễu, hãy dừng lại suy tư và nghĩ tưởng, để hết tâm chí vào việc
tiến hành công án, đừng bao giờ buông thả nó ra khỏi trung tâm của ‘thức,’
dù khi đi, đứng, nằm hay ngồi. Đừng bao giờ quan tâm đến việc mình đang ở
trong cảnh ngộ nào, dù khi vừa lòng hay trái ý, mà luôn luôn hãy cố giữ
lấy công án trong lòng, phản quang tự chiếu, và tự hỏi ai là kẻ đang theo
đuổi công án chẳng biết mệt thế, và tự hỏi như vậy không ngớt. Cứ tiến
hành như thế, hết sức là hăng hái, nghi chính kẻ đang nghi, chắc chắn sẽ
đến lúc không còn nghi vào đâu được nữa, tuồng như các người đã đi đến
chính tận nguồn của dòng suối và thấy mình đang bị những ngọn núi vây hãm
chung quanh. Đây là lúc gốc cây cùng sắn bìm chằng chịt gẫy đổ, tức là khi
sự phân biệt chủ khách hoàn toàn bị xáo trộn, khi kẻ bị nghi và cái bị
nghi hòa hợp thành một khối duy nhất. Một khi thức tỉnh từ sự hợp nhất
nầy, thì cái ngộ lớn sẽ hiện đến—Zen master Ku-Yin-Ching-Ch’in, late in
the fifteenth century, has this saying regarding the inquiring spirit and
great enlightenment: “Searching and contriving (kung-fu) may best be
practised where noise and confusion do not reach; cut yourself off from
all disturbing conditions; put a stop to speculation and imagination; and
apply yourself wholeheartedly to the task of holding on to your koan,
never letting it go off the center of consciousness, whether you are
sitting or lying, walking or standing still. Never mind in what condition
you are placed, whether pleasing or disagreeable, but try all the time to
keep the koan in mind, and reflect within yourself who it is that is
pursuing the koan so untiringly and asking you this question so
unremittingly. As you thus go on, intensely in earnest, inquiring after
the inquirer himself, the time will most assuredly come to you when it is
absolutely impossible for you to go on with your inquiry, as if you had
come to the very fountain of a stream and were blocked by the mountains
all around. This is the time when the tree together with the entwining
wistaria breaks down, that is, when the distinction of subject and object
is utterly obliterated, when the inquiring and the inquired are fused into
one perfect identity. Awakening from this identification, there takes
place a great enlightenment that brings peace to all your inquiries and
searchings.
Hòa Thượng Thiên Kỳ Thụy đã có lời khuyên về ‘nghi tình và đại ngộ’ như
sau: “Hãy gột sạch tâm khỏi tất cả những khôn ngoan lừa lọc của thế gian,
hãy dứt ra khỏi mình những tham sân do ngã chấp, và đừng để những mối suy
nghĩ nhị biên (phân hai) quấy phá, để cho tâm thức được lau chùi sạch sẽ.
Khi đã thanh lọc được như vậy rồi, hãy đề khởi công án trước tâm ‘Vạn pháp
qui Nhất, Nhất qui hà xứ?’ Hãy nghiền ngẫm vấn đề nầy từ thủy chí chung,
hoặc bằng nhiều nghi vấn, hoặc đơn độc một suy nghĩ, hoặc chỉ nghiền ngẫm
cái Một ở nơi đâu. Bất cứ bằng cách nào, cứ để cho hết thảy đầu mối của
các câu hỏi ghi đậm trên ý thức của các người, khiến cho nó trở thành cái
độc nhất là cái đích chú tâm. Nếu các người để phân biệt lý luận xen vào
chuỗi dây liên tục bền bỉ của những nghi tình, kết quả sẽ làm sụp đổ hết
cả công trình tu tập. Một khi các người chẳng được công án trước tâm,
chẳng có cơ duyên nào để chứng ngộ hết. Lúc đó sự tu tập thiền quán của
các người chẳng khác khác nào nấu cát mà muốn thành cơm. Cái cốt yếu bậc
nhất là khơi dậy cái đại nghi và gắng thấy cho được cái Một qui về đâu.
Lúc nghi tình được giữ linh hoạt liên tục, khiến cho những giải đãi, hôn
trầm, tán loạn không còn cơ hội móng khởi; không cầu tìm kiếm ráo riết,
rốt rồi thời cơ cũng sẽ đến, đây là lúc tâm hoàn toàn nhập định. Thế là dù
đi hay đứng, dù nằm hay ngồi mà không phải để ý hẳn vào những việc đang
làm ấy, cũng không hay biết mình đang ở đâu, đông hay tây, nam hay bắc;
quên luôn cả lục tình; ngày đêm như nhau cả. Nhưng đây chỉ là mới nửa
đường của ngộ, chứ chưa phải là ngộ hoàn toàn. Các người cần phải nỗ lực
kỳ cùng và quyết liệt để xuyên qua đây, một trạng thái siêu thoát nơi đó
hư không sẽ bị đập vỡ thành từng mảnh và vạn hữu đều được qui về cái bình
đẳng toàn diện. Đấy lại như mặt trời ló dạng khỏi mây mù, thì các pháp thế
gian hay xuất thế gian đều hiện ra rõ rệt.”—Most Venerable
T’ien-Ch’i-Shui’s advice to students of Zen as follows: “Have your mind
thoroughly washed off of all cunning and crookedness, sever yourselves
from greed and anger which rise from egotism, and let no dualistic
thoughts disturb you any longer that your consciousness is wiped perfectly
clean. When this purgation is effected, hold up your koan before the mind
‘All things are resolvable into the One, and when is this One resolved?
Where is it really ultimately resolved? Inquire into this problem from
beginning to end, several as so many queries, or undividedly as one piece
of thought, or simply inquire into the whereabouts of the One. In any
event, let the whole string of questions be distinctly impressed upon your
consciousness so as to make in the exclusive object of attention. If you
allow any idle thought to enter into the one solid uninterruptible chain
of inquiries, the outcome will ruin the whole exercise. When you have no
koan to be held before your minds, there will be no occasion for you to
realize a state of enlightenment. To seek enlightenment without a koan is
like boiling sands which will never yield nourishing rice. The first
essential thing is to awaken a great spirit of inquiry and strive to see
where the One finally resolves itself. When this spirit is kept constantly
alive so that no chance is given to languor or heaviness or otioseness to
assert itself, the time will come to you without your specially seeking it
when the mind attains a state of perfect concentration. That is to say,
when you are sitting, you are not conscious of the fact; so with your
walking or lying or standing, you are not all conscious of what you are
doing; nor are you aware of your whereabouts, east or west, south or
north; you forget that you are in possession of the six senses; the day is
like the night, the vise-versa. But this is still midway to enlightenment,
and not enlightenment itself. You will have yet to make another final and
decided effort to break through this, a state of ecsatcy, when the vacuity
of space will be smashed to pieces and all things reduced to
perfectevenness. It is again like the sun revealing itself from behind the
clouds, when things worldly and super-worldly present themselves in
perfect objectivity.”
Thật vậy, chúng ta không đề khởi công án hiện tiền, mà phải đặt nó vào
trong tâm bằng tất cả sức mạnh của nghi tình. Một khi công án được chi trì
bởi một tinh thần như thế, thì theo Thiền Sư Đại Huệ, nó giống như một
ngọn lửa cháy lớn đốt cháy tất cả những con sâu hý luận đang xăm tới. Và
cũng chính vì vậy mà tất cả các Thiền sư đều đồng ý rằng ‘Trong sự tham
Thiền, điều trọng yếu nhất là giữ vững nghi tình; nghi tình càng mạnh, ngộ
càng lớn. Quả thực chẳng bao giờ có ngộ nếu không có nghi— In fact, we
can’t just hold up a koan before the mind, we must make it occupy the very
center of attention by the sheer strength of an inquiring spirit. When a
koan is cultivated with such a spirit, according to Zen master Ta-Hui, it
is like a great consuming fire which burns up every insect of idle
speculation that approaches it. Therefore, it is almost a common sense
saying among Zen masters to declare that , ‘In the mastery of Zen the most
important thing is to keep up a spirit of inquiry; the stronger the spirit
the greater will be the enlightenment that follows; there is, indeed, no
enlightenment when there is no spirit of inquiry.
Nghi Vấn: A doubtful question.
Nghỉ: To rest.
Nghĩ:
Suy nghĩ: To think.
Toan liệu: To estimate—To compare—To Guess—To adjudge—To decide—To Intend.
Nghĩ Đến Phúc Lợi Của Tha Nhân:
To think of the welfare of others.
Nghĩ Lại: To think over.
Nghĩ Ngợi: To think—To
meditate—To ponder.
Nghĩ Thầm: To think inwardly.
Nghĩ Tội: To judge a case.
Nghĩ Tưởng: Ideations.
Nghị Lực: Energy.
Nghị Quyết: Resolution.
Nghĩa:
Con kiến: Ant.
Đỡ đầu: Foster (father, mother, brother, sister, son, daughter, etc).
Đúng: Right—Proper—Righteous—Loyal.
Nghĩa lý: Artha (skt)—Meaning—Significance.
Nghĩa Bóng: Figurative sense
(meaning).
Nghĩa Cử: Good deed.
Nghĩa Dũng: Loyal abd
courageous.
Nghĩa Đà La Ni: Năng lực tổng
trì không để mất chân thực nghĩa của Như Lai, đây là hạnh tu của Bồ Tát là
giữ được tất cả những gì mà các ngài nghe—Truth dharani, the power of
bodhisattvas to retain all truth they hears.
Nghĩa Đen: Literal sense of a
word.
Nghĩa Hẹp: Narrow meaning
(sense).
Nghĩa Hiệp:
Chivalrous—Knightly.
Nghĩa Hoài Thiên Y: See Nghĩa
Hoài Thiền Sư.
Nghĩa Hoài Thiền Sư: Zen master
Yi-Huai-T’ien-Yi—Thiền sư Nghĩa Hoài Thiên Y sanh năm 993, quê ở Lạc
Thanh, tỉnh Triết Giang, con nhà chài lưới. Sau khi xuất gia, sư là đệ tử
của Thiền Sư Tuyết Đậu—Zen master Yi-Huai-T’ien-Yi was born in 993 in
Luo-Qing, Zhe-Jiang Province. He was the son of a fisherman. After leaving
home he became a disciple of Zen Master Xue-T'ou.
Trong lần gặp gỡ đầu tiên, Tuyết Đậu hỏi: “Ngươi tên gì?” Sư thưa: “Tên
Nghĩa Hoài.” Tuyêt Đậu hỏi: “Sao chẳng đặt Hoài Nghĩa?” Sư thưa: “Đương
thời đến được.” Tuyết Đậu lại hỏi: “Ai vì ngươi đặt tên?” Sư thưa: “Thọ
giới đến giờ đã mười năm.” Tuyết Đậu hỏi: “Ngươi đi hành khất đã rách bao
nhiêu đôi giày?” Sư thưa: “Hòa Thượng chớ lừa người tốt.” Tuyết Đậu nói:
“Ta không xét tội lỗi, ngươi cũng không xét tội lỗi, ấy là sao?” Sư không
đáp được. Tuyết Đậu đánh, bảo: “Kẻ rỗng nói suông, đi đi!” Sư vào thất,
Tuyết Đậu bảo: “Thế ấy chẳng được, chẳng thế ấy cũng chẳng được.” Sư suy
nghĩ. Tuyết Đậu lại đánh đuổi ra. Như thế đến bốn lần—At their first
encounter, Xue-Tou said: “What is your name?” Yi-Huai-T’ian-Yi said:
“Yi-Huai.” Chong-Xian said: “Why isn’t it Huai-Yi?” (Reversing the order
of the two characters of this name creates the Chinese word ‘doubt’).
Yi-Huai said: “The name was given to me.” Chong-Xian asked: “Who gave you
this naem?” Yi-Huai said: “I received it at my ordination nearly ten years
ago.” Chong-Xian asked: “How many pairs of sandals have you worn out since
you set out traveling?” Yi-Huai said: “The master shouldn’ deceive
people!” Chong-Xian said: “I haven’ said anything improper. What do you
mean?” Yi-Huai remained silent. Chong-Xian then hit him and said: “Strip
off the silence and there’s a fraud! Get out!” Later when Yi-Huai was in
Chong-Xian’s room for an interview, Chong-Xian said: “Practicing like this
you won’t attain it. Not practicing like this you won’t attain it. This
way or not this way, neither way will attain it.” Yi-Huai began to speak
out Chong-Xian drove him out of the room with blows.
Hôm sau khi sư nhơn gánh nước, đòn gánh gẫy làm rơi cặp thùng. Sư đại ngộ,
làm bài kệ:
“Nhất
nhị tam tứ ngũ lục thất
Vạn nhẫn
phong đầu độc túc lập
Ly long
hàm hạ đoạt minh châu
Nhất
ngôn khám phá Duy Ma Cật.”
(Một hai
ba bốn năm sáu bảy
Chót núi
muôn nhẫn một chơn đứng
Dưới hàm
Ly Long đoạt minh châu
Một lời
đủ phá Duy Ma Cật).
The next
day, while Yi-Huai fetched water from the well and carried it with a
shoulder pole back to the temple, the people suddenly broke. As the bucket
crashed to the ground Yi-Huai was suddenly enlightened. He then composed
the following verse that Xue-Tou greatly praise:
“One,
two, three, four, five, six, seven,
Alone
atop the 80,000-foot peak,
Anatching the pearl from the jaws of the black dragon,
A single
exposes Vimalakirti.
Sư thượng đường dạy chúng: “Phàm là Tông Sư (Thầy trong Thiền tông) phải
đọa trâu của kẻ đi cày, cướp thức ăn của người đói, gặp nghèo thì sang,
gặp sang thì nghèo, đuổi trâu của người đi cày khiến cho lúa mạ tốt tươi.
Cướp thức ăn của người đói khiến họ hằng dứt đói khát. Gặp nghèo thì sang
nắm đất thành vàng, gặp sang thì nghèo biến vàng thành đất. Lão Tăng cũng
chẳng đuổi trâu của người cày, cũng chẳng cướp thức ăn của người đói. Sao
gọi là trâu của người cày, ta nào cần dùng. Thức ăn của người đói, ta nào
muốn ăn. Ta cũng chẳng biến vàng thành đất. Sao vậy? Vì vàng là vàng, đất
là đất, ngọc là ngọc, đá là đá. Tăng là Tăng, tục là tục. Trời đất xưa
nay, nhật nguyệt xưa nay, núi sông xưa nay, con người xưa nay. Tuy nhiên
như thế, đập nát cái cổng mê sẽ gặp Đức Đạt Ma—Yi-Huai entered the hall
and addressed the monks, saying: “A distinguished teacher of our sect
said: “You must drive away the ox from the plowman, grab away the starving
man’s food, regard the mean as noble, and regard the noble as mean. If you
drive the ox away, then the plowman’ crop will be abundant. If you snatch
away the food, then you will forever end the starving man’s hunger and
thirst. Taking the mean as noble, a handful of dirt becomes gold. Taking
the noble as mean, you change gold into dirt.’ But as for me, I don’t
drive away the plowman’s food. Why is that? Moreover, I don’t turn a
handful of dirt into gold, or gold into dirt. And why is this? Because
gold is gold; dirt is dirt; jade is jade; stone is stone; a monk is a
monk; and a layperson is layperson. Since antiquity there have existed
heaven and earth, sun and moon, mountains and rivers, people and their
relationships. This being so, how many of the deluded can break through
the San Mountain Pass and meet Bodhidharma?”
Nghĩa Keo Sơn: Close
friendship.
Nghĩa Khí: Sense of justice.
Nghĩa Kinh: The meaning of the
sutras.
Nghĩa Lệ:
Ý nghĩa và luật lệ: Meaning and rules, or method.
Tên tắt của chỉ quán: An abbreviation for “Samatha and Vipasyana”—See Chỉ
Quán.
Nghĩa Lý: Sense—Meaning.
Nghĩa Môn: Cổng vào Chánh
Nghĩa, hay những trường phái giảng giải chân thực nghĩa của Như Lai—The
gate of righteousness; the schools, or sects of the meaning or truth of
Buddhism.
Nghĩa Sâu Rộng: A deep and wide
meaning—Liberal sense.
Nghĩa Sĩ: Righteous man.
Nghĩa Sớ: Meaning and comments
on or explanations.
Nghĩa Thanh Thiền Sư: Đầu
Tử—Zen Master Yi-Qing-T’ou-Tzi—Thiền sư Nghĩa Thanh Đầu Tử sanh năm 1032,
là Pháp tử của trường phái Tào Động, nhưng không phải là đệ tử trực tiếp
của Thiền Sư Đại Dương—Zen master Yi-Qing-T’ou-Tzi was born in 1032, was
the Xao-T’ong Zen school Dharma heir, but not the direct student of
T’a-Yang.
Sư xuất gia năm lên bảy tuổi tại chùa Diệu Tướng. Thoạt tiên sư học Luận
Bách Pháp của Tông Duy Thức. Về sau sư nghe kinh Hoa Nghiêm, đến câu “Tức
tâm tự tánh,” sư liền phát tỉnh, nói: “Pháp lìa văn tự đâu có thể giảng
ư?” Sư bèn cất bước du phương qua các thiền hội—He left home at the age of
seven to live at Miao-Xiang Temple. Initially, he studied the “Hundred
Dharmas Doctrine” of the Consciousness-Only school of Buddhism. Later, he
undertook the practices of the Hua-Yen school, but upon reading the words
“Mind is self-nature,” he had an insight, saying: “Dharma is not found in
the written word, and how can one speak of it?” He then went traveling to
find and study under a Zen teacher.
Thiền Sư Viên Giám ở hội Thánh Nham, một đêm nằm mộng thấy có nuôi con
chim ưng sắc xanh, tỉnh giấc ông cho là một điềm lành. Đến sáng ngày ấy,
sư liền đi đến . Sư lễ ra mắt, Giám nhận cho ở và dạy khán câu “Ngoại đạo
hỏi Phật: ‘Chẳng hỏi có lời, chẳng hỏi không lời.’” Sư khán câu nầy trải
qua ba năm, một hôm Giám hỏi: “Ngươi ghi được thoại đầu chăng, thử nêu ra
xem?” Sư nghĩ đáp lại, bị Giám bụm miệng. Bỗng nhiên sư khai ngộ, bèn đảnh
lễ. Giám bảo: “Ngươi diệu ngộ huyền cơ chăng?” Sư thưa: “Nếu có cũng phải
mửa bỏ.” Lúc đó, thị giả ở bên cạnh nói: “Hoa Nghiêm Thanh ngày nay như
bệnh được ra mồ hôi.” Sư ngó lại, bảo: “Ngậm lấy miệng chó, nếu nói lăng
xăng, Ta buồn nôn.” Sau đó ba năm, Giám đem tông chỉ của tông Tào Động
chỉ dạy, sư đều diệu khế. Giám trao giày, y của Đại Dương Huyền và dặn
dò: “Ngươi thay ta nối dòng tông Tào Động, không nên ở đây lâu phải khéo
hộ trì.” Sau đó Giám nói kệ:
“Tu Di
lập Thái Hư
Nhật
nguyệt phụ nhi chuyển
Quần
phong tiệm ỷ tha
Bạch vân
phương y cải biến
Thiếu Lâm
phong khởi tùng
Tào Khê
động liêm quyện
Kim Phụng
túc long sào
Thần đài
khởi xa tiển.”
(Tu Di dựng
trong không,
Nhật nguyệt
cạnh mà chuyển
Nhiều đảnh đều
nương y
Mây trắng mới
biến đổi
Thiếu Lâm gió
tòng tay
Động Tào Khê
cuốn sáo
Phụng vàng đậu
ổ rồng
Nhà rêu đậu xe
nghiền).
At
that time, Zen master Yuan-Jian was staying at Sacred Peak. One night he
saw a blue eagle in a dream and took it as an omen. The next morning,
T’ou-Tzi arrived and Yuan-Jian received him ceremoniously. Now because a
non-Buddhist once asked the Buddha: “I don’t ask about that which may be
spoken of, and I don’t ask about what may not be spoken of… After three
years Yuan-Jian asked T’ou-Tzi: “Let’s see if you remember your
‘hua-t’ou.’ T’ou-Tzi began to answer when Yuan-Jian suddenly covered
T’ou-Tzi’s mouth with his hand. T’ou-Tzi the experienced enlightenment. He
bowed. Yuan-Jian said: “Have you awakened to the mysterious function?”
T’ou-Tzi said: “Were it like that I’d have to spit it out.” At that time
an attendant standing to one side said: “Today Qing Hua-Yan (T’ou-Tzi) is
sweating as if he were ill!” T’ou-Tzi turned to him and said: “Don’t speak
insolently! If you do so again I’ll vomit!” After three more years,
Yuan-Jian revealed to T’ou-Tzi the essential doctrine passed down from
T’ong-Shan and T’ou-Tzi grasped it entirely. Yuan-Jian presented T’ou-Tzi
with T’a-Yang’s portrait, sandals, and robe. He then instructed him to
carry on the method of this school in my behalf, so that it will not end
here. Well and befittingly sustain and preserve it.” Yuan-Jian then wrote
a verse and presented to T’ou-Tzi:
“Mt.
Sumeru stands in the greta void.
It
supports the spinning sun and moon.
Upon
its countless peaks do rest,
The
white clouds there transformed.
The
Shao-Lin wind sows a forest.
The
Cao-T’ong screen rolled up.
A
golden phoenix lives in a dragon’s nest.
Imperial moss is crushed by a wagon.
Sư đến Viên Thông không thưa hỏi gì, chỉ ăn cơm xong rồi ngủ. Tri sự thấy
thế, bạch với Viên Thông: “Trong Tăng đường có vị Tăng cả ngày lo ngủ, xin
thực hành theo qui chế.” Viên Thông bảo: “Khoan! Đợi ta xét qua.” Viên
Thông cầm gậy đi vào Tăng đường, thấy sư đang nằm ngủ, Viên Thông gõ vào
giường, quở: “Trong đây tôi không có cơm dư cho Thượng Tọa ăn xong rồi
ngủ.” Sư thưa: “Hòa Thượng dạy tôi làm gì?” Viên Thông bảo: “Sao chẳng
tham thiền?” Sư thưa: “Món ăn ngon không cần đối với người bụng no.” Viên
Thông bảo: “Tại sao có nhiều người không chấp nhận Thượng Tọa?” Sư thưa:
“Đợi họ chấp nhận để làm gì? Viên Thông hỏi: “Thượng Tọa đã gặp ai rồi đến
đây?” Sư thưa: “Phù Sơn.” Viên Thông bảo: “Lạ! Được cái gì mà lười biếng.”
Viên Thông bèn nắm tay, hai người cười rồi trở về phương trượng.”—When
T’ou-tzi-Yi-Qing arrived at Yuan-Tong’s place, rather than going for an
interview with that teacher at the appointed time, he remained sleeping in
the monk’s hall. The head monk reported this to Yuan-Tong, saying: “There
is a monk who’s sleeping in the hall during the day. I’ll go deal with it
according to the rules.” Yuan-Tong asked: “Whi is it?” The head monk said:
“The monk Qing.” Yuan-Tong said: “Leave it be. I’ll go find about it.”
Yuan-Tong then took his staff and went into the monk’s hall. There he
found T’ou-Tzi-Yi-Qing in a deep sleep. Hitting the sleeping platform with
his staff, he scolded him: “I don’t offer any ‘leisure rice’ here for
monks so that they can go to sleep.” T’ou-Tzi-Yi-Qing woke up and asked:
“How would the master prefer that I practice?” Yuan-Tong said: “Why don’t
you try practicing Zen?” Yi-Qing said: “Fancy food doesn’t interest
someone who’s sated.” Yuan-Tong said: “But I don’t think you’ve gotten
there yet.” Yi-Qing said: “What point would there be in waiting until you
believe it?” Yuan-Tong said: “Who have you been studying with?” Yi-Qing
said: “Fu-Shan.” Yuan-Tong said: “No wonder you’re so obstinate!” They
then held each other’s hands, laughed, and went to talk in Yuan-Tong’s
room. From this incident Yi-Qing’s reputation spread widely.
Ban đầu Sư trụ trì tại Bạch Vân. Sau sư dời đến Đầu Tử. Sư thượng đường
dạy chúng: “Nếu luận việc nầy như loan phụng bay giữa hư không chẳng để
dấu vết, như con linh dương mọc sừng ai tìm được dấu chơn, rồng vàng chẳng
giữ đầm lạnh, thỏ ngọc đâu gá bóng cóc. Nếu lập chủ khách thì phải ngoài
cõi Oai Âm lay đầu, hỏi đáp nói bày vẫn còn ở giữa đường. Nếu đứng tròng
chẳng nhọc thấy nhau—T’ou-Tzi-Yi-Qing first taught on White Cloud Temple
in Jian-Chou. He later moved to the Sheng-Yin Monastery in Shu-Chou
(located on Mt. Qian) Zen master Yi-Qing entered the hall and addressed
the monks, saying: “To speak of this affair is like a phoenix soaring into
the heavens, not leaving a trace behind. It’s like a ram whose horns are
entangled in a tree, and thus does not touch the ground. Where will you
find any tracks? A golden dragon in not concealed in a cold swamp. A jade
rabbit nests in the moonlight. In order to establish the guest and host,
you must stick your head out beyond the noisy world. If you answer my
questions properly, you’re singing at the edge of the mysterious road. But
in that case, you’re still only halfway there. If you’re still staring in
miscomprehension, don’t belabor what you see!”
Năm 1083, lúc gần thị tịch, sư có làm bài kệ:
“Lưỡng xứ
trụ trì
Vô khả
trợ đạo
Trân
trọng chư nhơn
Bất tu
tầm thảo.”
(Trụ trì hai nơi,
không thể giúp đạo
Trân trọng các
ngươi, Chẳng cần tìm
thảo)—When Yi-Qing
was near death, he
composed a poem:
“As the abbot of two
temples,
I couldn’t assist
the Buddha way.
My parting message
to you all,
Don’t go seeking
after something.”
Nghĩa Thú: Con đường chánh
đạo—The path of truth, the right direction, or objective.
Nghĩa Thuật: See Nghĩa Vệ.
Nghĩa Tịnh: Ngài Nghĩa Tịnh Tam
Tạng Pháp Sư (635-713), một vị sư nổi tiếng thời Đường. Khi ngài được mười
tuổi thì Huyền Trang trở về Trung Hoa, nhưng ngài đã tự chuẩn bị cho mình
một cuộc sống tu sĩ Phật Giáo. Ngài gia nhập giáo đoàn năm 14 tuổi. Tuy đã
nuôi ý định đi Ấn Độ từ năm 652, nhưng mãi đến khi 37 tuổi ngài mới thực
hành được ý định. Năm 671 ngài mới có thể bắt đầu dong buồm đi Ấn Độ, trải
qua hơn 25 năm, đi qua hơn 30 quốc gia; tuy nhiên, ngài dùng rất nhiều thì
giờ tại tu viện Na Lan Đà. Năm 695, ngài trở về Lạc Dương, Trung Quốc,
được tiếp đón nồng hậu và đầy vinh dự (người ta nói Thiên Hậu đã ra tận
cửa Thượng Đông để đón ngài). Ngài mang về hơn 400 bộ kinh. Đầu tiên ngài
hợp tác với Thực Xoa Nan Đà (người nước Vu Điền) dịch Kinh Hoa Nghiêm.
Sau đó ngài còn dịch rất nhiều bộ kinh khác gồm 56 bộ kinh với 230 quyển.
Các cuộc hành trình của ngài không có sự đa dạng và chủ đích khoa học như
của ngài Huyền Trang, nhưng lại quan tâm nhiều đến con người. Trong chuyến
đi năm 671, ngài đã ở lại tám tháng tại Sumatra, sáu tháng tại Srivijaya,
một quốc gia vùng biển đang phát triển, nay là Palembang, và hai tháng tại
Mã Lai. Ngài lên bộ tại Tamralipti vào năm 673 và từ đó đi đến Ma Kiệt Đà
(Magadha), thánh địa hàng đầu, rồi đến chiêm bái Bodh-Gaya cùng các thánh
địa khác. Ngài lưu lại viện đại học Na Lan Đà mười năm, nghe bài giảng của
các bậc thầy về giáo pháp và thu thập kinh sách. Ngài rời Ấn Độ cũng bằng
ngã Tamralipta, sống bốn năm tại Srivijaya, trau dồi Phạn ngữ để sau nầy
dịch kinh sách. Vào năm 689, ngài trở lại Trung Quốc. Ngài đã để lại những
ký sự quý báu về “Tây Vực Cầu Pháp Cao Tăng” (Hồi Ký về Các Tu Sĩ Xuất
Chúng Đi Tìm Chánh Pháp ở Phương Tây), được Chavannes dịch sang Pháp ngữ.
“Ghi Nhận Về Đạo Phật Tại Ấn Độ và Quần Đảo Mã Lai,” được J. Takakusu dịch
sang Anh. Sách cho chúng ta một ý niệm khá rõ về sự sốt sắng tận tụy của
những người hành hương mà số lượng đông hơn ta tưởng, về tinh thần chấp
nhận hiểm nguy của họ. Thật vậy, đây là một chuỗi dài buồn thảm về các câu
chuyện đầy những biến cố lâm ly, cả trên bộ lẫn dưới biển. Nghĩa Tịnh đã
ngậm ngùi nói: “Tuy có thành công nhưng con đường đầy những gian nan. Vùng
Thánh địa thật quá xa vời và bao la. Trong số đông những người toan tính,
có mấy người đạt được kết quả thật sự, có mấy người hoàn thành được nhiệm
vụ của mình. Những sa mạc mênh mông đầy sỏi đá của vùng đất Voi (Ấn Độ),
những dòng sông lớn chói chang ánh mặt trời dội sức nóng thiêu đốt, hoặc
những vực sâu, những đợt sóng cao ngất. Khi đi trên bộ một mình bên kia
Thiết Môn giữa Samarquand và Bactria, người ta lạc vào giữa hàng ngàn ngọn
núi, dễ rơi xuống đáy vực từ những vách đá dựng đứng; khi đi thuyền đơn
độc bên kia trụ đồng (phía nam Tonkin) thì phải băng qua vô số vùng châu
thổ và có thể bị thiệt mạng. Vì thế cho nên trong số năm chục người ra đi
thì số sống sót trở về chỉ đếm trên đầu ngón tay.” Theo Nghĩa Tịnh, nhiều
tu sĩ Cao Ly, băng qua vùng Trung Á, hay đi đường biển, rất nhiều trong số
họ đã chết tại Ấn Độ, chứ không bao giờ được nhìn thấy lại xứ sở của mình.
Ngài thị tịch năm 79 tuổi—I-Ching, 635-713 A.D., the famous monk during
the T’ang dynasty, who was only about ten years old when Hsuan-Tsang
returned to China, but he had already prepared himself for the life of a
Buddhist monk. He was admitted to the Order when he was fourteen. Though
he formed the idea of travelling to India in 652, but he did not carry it
out till he was thirty-seven years old. In 671, he set out by the sea
route for India, where he remained for over twenty years, travelling over
30 countries; however, he spent half this period in the Nalanda monastery.
He returned to China (Lo-Yang) in 695, was received with much honour,
brought back some four hundred works, translated with Siksananda the
Avatamsaka Sutra, later translated many other works (56 sutras comprised
of 230 books) and left valuable account of his travels and life in India.
His itineraries lack the variety and scientific interest of those of
Hsuan-Tsang, but they are full of human interest. On his outward voyage in
671, he spent eight months in Sumatra, six at Srivijaya, a rising maritime
State, now Palembang, and two months in Malaysia in the neighborhood. He
landed at Tamralipti in 673 and thence went to Magadha, the holy land and
worshipped at Bodh-Gaya and other sacred spots. He spent ten years at
Nalanda, hearing the teaching from different masters, and collecting holy
books. In 685, he left India, again by way of Tamralipti. He spent four
years in Srivijaya to learn more Sanskrit in order to translate sacred
works later on. In 689, he returned to China to fetch collaborators for
his work and after went back to stay at Srivijaya for another five years.
He finally returned to China in 695. One of I-Ch’ing’s works, A Record of
the Buddhist Religion as practised in India and the Malay Archipelago, has
been translated into English by a Japanese scholar, J. Takakusu. More
interesting in some ways are his Memoirs on the Eminent Monks who went in
Search of the Law in the Western Countries, which translated into French
by Chavannes. This gives us a fair idea of the earnestness and devotion of
the pilgrims whose numbers were large than we are apt to imagine and of
the spirit with which they braved the dangers of their enterprises. It
is, in fact, a melancholy succession of tales, full of pathetic incidents
both on land and sea. I-Ch’ing remarks wistfully: “However, triumphal, the
path was strewn with difficulties; the Holy Places were far away and vast.
Of dozen who brought forth leaves and flowers, and of several who made an
attempt, there was scarcely one who bore any fruit or produced any real
results, and few who competed their task. The reason for this was the
immensity of the stony deserts of the Land of the Elephant (India), the
great rivers and the briliance of the sun which pours forth its burning
heat, or else the towering waves heaved up by the giant fish, the abysses,
and the waters that rise and swell as high as the heavens. When marching
solitary, beyond the Iron Gates between Samarquand and Bactria, one
wandered amongst the ten thousand mountains, and fell into the bottom of
precipices; when sailing alone beyond the Columns of Coper (south of
Tontkin), one crossed the thousand deltas over fifty in number, while
those who survive were only a handful of men." According to I-Ch’ing,
several Korean monks had gone to India, the majority across Central Asia,
some by the sea route; of them, I-Ch’ing says: “They died in India, and
never saw their country again. He died at age 79.
Nghĩa Tồn Tuyết Phong Thiền Sư:
Zen Master Xue-Feng-Yi-Cun—Thiền sư Nghĩa Tồn Tuyết Phong sanh năm 822 tại
Tuyền Châu (bây giờ thuộc tỉnh Phúc Kiến). Năm mười hai tuổi sư đến ở chùa
và xuất gia năm 17 tuổi—Zen Master Xue-Feng-Yin-Cun was born in 822 in
Quan-Chou (now Fu-Jian Province). He left home to stay at Yu-Jian temple
and became a monk at the age of seventeen.
Tại Động Sơn, sư làm trưởng ban trai phạn (Phạn Đầu) đang đãi gạo. Khâm
Sơn hỏi: “Đãi cát bỏ gạo hay đãi gạo bỏ cát?” Sư đáp: “Gạo cát đồng thời
bỏ.” Khâm Sơn hỏi: “Như vậy đại chúng lấy gì ăn?” Sư bèn lật úp thau đãi
gạo. Khâm Sơn nói: “Cứ theo nhơn duyên nầy, huynh hợp ở Đức Sơn.”—Xue-Feng
served as a rice cook at T’ong-Shan. One day as he was straining the rice,
T’ong-Shan asked him: “Do you strain the rice out from the sand, or do you
strain the sand out from the rice?” Xue-Feng said: “Sand and rice are both
strained out at once.” T’ong-Shan said: “In that case, what will the monks
eat?” Xue-Feng then tipped over the rice pot. T’ong-Shan said: “Go! Your
affinity accords with Te-Shan!”
Sư đến tạm biệt Động Sơn, Động Sơn hỏi: “Ngươi đi đâu?” Sư thưa: “Đi về
trong đảnh núi.” Động Sơn hỏi: “Đương thời từ đường nào ra?” Sư thưa: “Từ
đường vượn bay đảnh núi ra.” Động Sơn hỏi: “Nay quay lại đường nào đi?” Sư
thưa: “Từ đường vượn bay đảnh núi đi.” Động Sơn bảo: “Có người chẳng từ
đường vượn bay đảnh núi đi, ngươi biết chăng?” Sư thưa: “Chẳng biết.” Động
Sơn hỏi: “Tại sao chẳng biết?” Sư thưa: “Y không mặt mày.” Động Sơn bảo:
“Ngươi đã chẳng biết, sao biết không mặt mày?” Sư không đáp được—When
Xue-Feng left Tong-Shan, Tong-Shan asked him: “Where are you going?”
Xue-Feng said: “I’m returning to Ling-Zhong. Tong-Shan said: “When you
left Ling-Zhong to come here, what road did you take?” Xue-Feng said: “I
took the road through the Flying Ape Mountain.” Tong-Shan asked: “And
what road are you taking to go back there?” Xue-Feng said: “I’m returning
through the Flying Ape Mountains as well.” Tong-Shan said: “There’s
someone who doesn’t take the road through Flying Ape Mountains. Do you
know him?” Xue-Feng said: “I don’t know him.” Tong-Shan said: “Why don’t
you know him?” Xue-Feng said: “Because he doesn’t have a face.” Tong-Shan
said: “If you don’t know him, how do you know he doesn’t have a face?”
Xue-Feng was silent.
Sư cùng Nham Đầu đi đến Ngao Sơn ở Lễ Châu gặp tuyết xuống quá nhiều nên
dừng lại. Nham Đầu mỗi ngày cứ ngủ, sư một bề ngồi thiền. Một hôm, sư gọi
Nham Đầu: “Sư huynh! Sư huynh! Hãy dậy.” Nham Đầu hỏi: “Làm cái gì?” Sư
nói: “Đời nay chẳng giải quyết xong, lão Văn Thúy đi hành khất đến nơi
chốn, bị y chê cười, từ ngày đến đây sao chỉ lo ngủ?” Nham Đầu nạt: “Ngủ
đi! Mỗi ngày ngồi trên giường giống như thổ địa, ngày sau bọn ma quỷ nam
nữ vẫn còn.” Sư chỉ trong ngực nói: “Tôi trong ấy còn chưa ổn, không dám
tự dối.” Nham Đầu nói: “Tôi bảo ông sau nầy lên chót núi cất thảo am xiển
dương đại giáo, sẽ nói câu ấy.” Sư thưa: “Tôi thật còn chưa ổn.” Nham Đầu
bảo: “Nếu ông thật như thế, cứ chỗ thấy của ông mỗi mỗi thông qua, chỗ
phải tôi sẽ chứng minh cho ông, chỗ chẳng phải tôi sẽ vì ông đuổi dẹp.” Sư
thưa: “Khi tôi mới đến Diêm Quan, thấy thượng đường nói nghĩa sắc không,
liền được chỗ vào.” Nham Đầu nói: “Từ đây đến ba mươi năm rất kỵ không nên
nói đến.” Sư thưa: “Tôi thấy bài kệ của Động Sơn qua sông ‘Thiết kỵ tùng
tha mít, điều điều giữ ngã sơ, cừ kim chánh thị ngã, ngã kim bất thị cừ.’”
Nham Đầu nói: “Nếu cùng ấy tự cứu cũng chưa tột.” Sau sư hỏi Đức Sơn ‘Việc
trong tông thừa từ trước con có phần chăng?’ Đức Sơn đánh một gậy hỏi:
‘Nói cái gì?’ Tôi khi đó giống như thùng lủng đáy.” Nham Đầu nạt: “Ông
chẳng nghe nói “Từ cửa vào chẳng phải của báu trong nhà.” Sư thưa: “Về sau
làm thế nào mới phải?” Nham Đầu bảo: “Về sau, nếu muốn xiển dương Đại
Giáo, mỗi mỗi từ trong hông ngực mình lưu xuất, sau nầy cùng ta che trời
che đất đi!” Sư nhơn câu ấy đại ngộ liền đảnh lễ, đứng dậy kêu luôn: Sư
huynh! Ngày nay mới là thành đạo ở Ngao Sơn.” At that moment it was like
the botom falling out of a bucket of water.”—When Xue-Feng was traveling
with Yan-T’ou on Tortoise Mountain in Li-Chou Province, they were
temporarily stuck in an inn during a snowstorm. Each day Yan-T’ou spent
the entire day sleeping. Xue-Feng spent each day sitting in Zen
meditation. One day, Xue-Feng called out: “Elder Brother! Elder Brother!
Get up!” Yan-T’ou said: “What is it?” Xue-Feng said: “Don’t be idle. Monks
on pilgrimage have profound knowledge as their companion. This companion
must accompany us at all times. But here today, all you are doing is
sleeping.” Yan-T’ou yelled back: “Just eat your fill and sleep! Sitting
there in meditation all the time is like being some day figure in a
villager’s hut. In the future you’ll just spook the men and women of the
village.” Xue-Feng pointed to his own chest and said: “I feel unease here.
I don’t dare cheat myself by not practicing diligently.” Yan-T’ou said:
“I always say that some day you’ll build a cottage on a lonely mountain
peak and expound a great teaching. Yet you still talk like this!” Xue-Feng
said: “I’m truly anxious.” Yan-T’ou said: “If that’s really so, then
reveal your understanding, and where it is correct I’ll confirm it for
you. Where it’s incorrect I’ll root it out.” Xue-Feng said: “When I first
went to Yan-Kuan’s place, I heard him expound on emptiness and form. At
that time I found an entrance.” Yan-T’ou said: “And then I saw Tong-Shan’s
poem that said: ‘Avoid seeking elsewhere, for that’s far from the Self,
now I travel alone, everywhere I meet it, now it’s exactly me, now I’m not
it.” Yan-T’ou said: “If that’s so, you’ll never save yourself.” Xue-Feng
said: “Later I asked De-Shan: ‘Can a student understand the essence of the
ancient teachings?’ He struck me and said: ‘What did you say?’ At that
moment it was like the bottom falling out of a bucket of water.” Yan-T’ou
said: “Haven’t you heard it said that ‘what comes in through the front
gate isn’t the family’s jewels?” Xue-Feng said: “Then, in the future, what
should I do?” Yan-T’ou said: “In the future, if you want to expound a
great teaching, then it must flow forth from your own breast. In the
future your teaching and mine will cover heaven and earth.” When Xue-Feng
heard this he experienced unsurpassed enlightenment. He then bowed and
said: “Elder Brother, at last today on Tortoise Mountain I’ve attained the
Way!”
Một vị Tăng hỏi: “Hòa Thượng thấy Đức Sơn được cái gì liền thôi?” Sư đáp:
“Ta đi tay không, về tay không.”—After Xue-Feng asumed the abbacy at Snow
Peak, a monk asked him: “When the Master was at Te-Shan’s place, what was
it you attained and allowed you to stop looking further?” Xue-Feng said:
“I went with empty hands and returned with empty hands.”
Sư hỏi vị Tăng mới đến: “Vừa rời chỗ nào đến?” Vị Tăng thưa: “”Phú Thuyền
đến.” Sư hỏi: “Biển sanh tử chưa qua, vì sao lại phú thuyền (úp thuyền)?”
Vị Tăng không đáp được, bèn trở về thuật lại cho Phú Thuyền. Phú Thuyền
bảo: “Sao không nói y không sanh tử.” Vị Tăng trở lại nói lời nầy. Sư bảo:
“Đây không phải lời của ông. Vị Tăng thưa: “Phú Thuyền nói thế ấy.” Sư
bảo: “Ta có 20 gậy gởi cho Phú Thuyền, còn ta tự ăn 20 gậy, chẳng can hệ
gì đến Xà Lê.”—Xue-Feng asked a monk: “Where have you come from?” The monk
said: “From Zen master Fu-Chuan’s place.” Xue-Feng said: “You haven’t
crossed the sea of life and death yet. So why have you overturned the
boat?" ”he monk was speechless. He later returned and told Zen master
Fu-Chuan about this. Fu-Chuan said: "W“y didn't you say ‘It is not subject
to life and death’?” The monk returned to Xue-Feng and repeated this
phrase. Xue-Feng said: “This isn’t something you said yourself.” The monk
said: “Zen master Fu-Chuan said this.” Xue-Feng said: : Isend twenty blows
to Fu-Chuan and give twenty blows to myself as well for interfering your
own affairs.”
Một hôm, sư ở trong nhà Tăng dóng cửa trước cửa sau xong nổi lửa đốt, lại
kêu: “Cứu lửa! Cứu lửa! Huyền Sa đem một thanh củi từ cửa sổ ném vào
trong. Sư bèn mở cửa—One day, Xue-Feng went into the monk’s hall and
started a fire. The he closed and locked the front and back doors and
yelled “Fire! Fire!” Xuan-Sha took a piece of firewood and threw it in
through the window. Xue-Feng then opened the door.
Sư thượng đường dạy chúng: “Núi Nam có một con rắn mũi to, hết thảy các
ông đều phải khéo xem.” Trường Khánh bước ra thưa: “Hôm nay trong nhà này
có người tán thân mất mạng.” Vân Môn lấy cây gậy ném trước sư rồi ra bộ
sợ. Có người đem việc nầy thuật lại Huyền Sa. Huyền Sa nói: “Phải là Huynh
Lăng mới được. Tuy nhiên như thế, nếu ta thì chẳng vậy.” Vị Tăng hỏi: “Hòa
Thượng làm thế nào?” Huyền Sa nói: “Dùng núi Nam làm gì?”—Zen master
Xue-Feng entered the hall and addressed the monks, saying: “South Mountain
has a turtle-nosed snake. All of you here must take a good look at it.”
Chang-Qing came forward and said: “Today in the hall there and many who
are losing their bodies and lives.” Yun-Men then threw a staff onto the
ground in front of Xue-Feng and affected a pose of being frightened. A
monk told Xuan-Sha about this and Xuan-Sha said: “Granted that Chang-Qing
understands, still I don’t agree.” The monk said: “What do you say,
Master?” Xuan-Sha said: “Why do you need South Mountain?”
Sư thị tịch năm 908, được vua ban hiệu “Đại Sư Chơn Giác”—He died in 908.
After his death he received the posthumous title “Great Teacher True
Awakening.”
Nghĩa Tướng: Nghĩa lý và tướng
trạng—Meaning and form, truth and its aspect.
Nghĩa Vệ: Thuật để cứu đàn kiến
(tại một nơi ngập nước, đàn kiến bị nước cuốn trôi, có người lấy cành cây
bắc ngang qua cho chúng bò lên)—The duty and mode of saving lives of ants.
Nghĩa Vô Ngại: Hiểu biết thông
đạt và giảng giải nghĩa lý chư pháp một cách trôi chảy không trở ngại, một
trong tứ vô ngại của chư Bồ Tát—Unonstructed knowledge of the meaning, or
the truth; complete knowledge, one of the four unobstructed eloquences of
Bodhisattvas.
** For more information,
please see Tứ Vô
Ngại.
Nghĩa Ý: Meaning and aim.
Nghịch: Vama (skt)—Chống lại
hay đối nghịch lại—To go against—Opposite—Contrary—Resist—In the opposite
direction.
Nghịch Báng: Chống báng lại—To
resist and abuse.
Nghịch Cảnh: Adverse
circumstances—Adversity.
Nghịch Dụ: Phép dẫn dụ đi ngược
lại từ quả trở về nhân, từ ngọn về gốc, thí dụ như biển có nguồn là sông
to, sông to có nguồn là sông nhỏ, sông nhỏ có nguồn là suối, vân
vân—Argument by illustration from effect to cause, e.g. the source of the
ocean is the river, of the river the streams, of the small rivers the
streams, etc.
Nghịch Duyên: Bất thuận duyên,
đối lại với thuận duyên; thiện với Phật quả là thuận duyên, ác là nghịch
duyên (thuận với đường lối đạo Phật là thuận duyên, ngược với đường lối
đạo Phật là nghịch duyên)—Resisting accessory cause, in contrast with the
accordant cause (thuận duyên); as goodness is the accordant cause so evil
is the resisting cause of the Buddha way.
Nghịch Đức: Contrary to virtue.
Nghịch Hóa: Khả năng của chư
Phật và chư Bồ Tát, giáo hóa những kẻ theo tà giáo hay những người đối
địch với mình—The ability of the Buddhas and bodhisattvas to convert the
heterodox or opponents.
Nghịch Lộ Già Da Đà:
Vama-lokayata (skt)—Lộ Già Da Đà là tên của một phái ngoại đạo thuận theo
tình đời. Nghịch Lộ Già Da Đà hay Tả Thuận Thế Ngoại Đạo, là phái chống
lại thuận thế ngoại đạo. Lộ Già Da Đà hay Thuận Thế là hạng vứt bỏ Thánh
thư của Lão Trang—The Lokayata were materialistic and “worldly” followers
of Carvaka school; the Vama-lokayata were opposed to the conventions of
the world. An earlier interpretation of Lokayata is, Ill response to
questions, the sophistical method of Chuang-Tsu being mentioned as Evil
questioning, which is above method reversed.
Nghịch Luân: Contrary to
morality—Immoral.
Nghịch Lưu:
Tìm đường giải thoát khỏi những phiền trược bằng cách đi ngược lại dòng
đời—To resist it and seek a way of escape by getting rid of life’s
delusions.
Đi ngược lại dòng sanh tử luân hồi và nhập vào đạo quả Niết Bàn, giai đoạn
Thanh Văn hay thứ nhất của A La Hán: To go against the current (the stream
of transmigration and enter the path of nirvana), the first stage of the
arhat, that of a sravaka.
Nghịch Lý: Opposed (contrary)
to common sense.
Nghịch Mắt: To offend the eyes.
Nghịch Ngợm: Restless.
Nghịch Nhĩ: To shock the ears.
Nghịch Quán: Làm ngược lại với
thứ tự hay phương thức quán là nghich quán (thí dụ như quán thập nhị nhân
duyên thì không nương theo thứ tự vô minh, hành, thức, vân vân; mà lại đi
ngược từ tử, lão, bệnh, sanh, hữu, vân vân; hay là theo quả mà dò
nhân)—The inverse method in meditation.
Nghịch Thuận: Còn gọi là “Vi
Thuận.” Trái ngược với chân lý gọi là nghịch, thuận với chân lý là
thuận—The adversaties, resisting and complying, opposing and according
with, reverse or direct, backward or forward.
Nghịch Tu: Dự Tu—Những Phật sự
sau khi một người đã quá vãng—To observe in contrary order; to observe
before death the Buddhist rites in preparation for it.
Nghịch YÙ: Against one’s will.
Nghiêm:
Nghiêm khắc: Strict.
Nghiêm trọng: Severe—Grave.
Nghiêm Cấm: To prohibit—To
forbid.
Nghiêm Cẩn: Solemn and careful.
Nghiêm Chính: Severe—Strict.
Nghiêm Đường: Father.
Nghiêm Đường Huấn Nữ Thập Giáo:
Trong Đức Phật và Phật Pháp, Đức Phật đã từng dạy rằng ngoài của hồi môn
rất quan trọng, và những món trang sức quý giá, người cha khôn ngoan còn
dạy con gái mười điều sau đây—In The Buddha and His Teaching, the Buddha
taught: “The marriage festival was conducted on an elaborate scale. On the
wedding day, in addition to a large dowry and an exquisitely rich
ornament, a wise father should also gave his daughter the following ten
admonitions:
Không đem lửa trong nhà ra ngoài ngõ: Người vợ không bao giờ nên nói xấu
chồng và cha mẹ chồng với người ngoài. Cũng không nên đem chuyện xấu bên
nhà chồng mà thuật lại cho người ngoài, vì không có lửa nào tệ hại hơn lửa
nầy—Do not carry outside the indoor fire. A wife should never speak ill of
her husband and parents-in-law to others. Neither should their
shortcomings nor household quarrels be reported elsewhere, for there is no
fire that may be compared to this fire.
Không đem lửa ngoài ngõ vào nhà: Người vợ không nên nghe lời nói xấu của
người khác. Người vợ không nên đem những lời phỉ báng nghe được từ hàng
xóm, đem về kể lại và nói rằng: “Người nọ người kia đã nói xấu điều nầy
hay điều khác.” Không có lửa nào tệ hại hơn lửa nầy—Do not take inside the
outdoor fire. A wife should not listen to the reports and stories of other
households. In other words, a wife must not bring home the slander that
she has heard by saying: “So and so said this or that unkind thing about
you.” There is no fire that may be compared to this fire.
Chỉ cho những người biết cho lại: Đồ trong nhà chỉ nên cho những người nào
mượn rồi biết trả lại—Give only to those that wish to return the give.
Things should be lent to those who do return borrowed articles.
Không cho những người không biết cho lại: Không nên cho những người mượn
đồ rồi giữ luôn chứ không chịu trả lại—Do not give to those that do not
deserve the give. No article should be lent to those who do not return
them (borrowed articles).
Đối với bà con bạn bè, thì phải cho cả hai, dù họ có biết trả lại hay
không: Give both to kinsmen and frinds that give and do not give. It is to
say, poor kinsfolk and friends should be helped even if they do not repay.
Ngồi một cách an vui: Phải ngồi đúng chỗ thích nghi. Khi thấy cha mẹ chồng
đến phải đứng dậy để tỏ lòng kính trọng, chứ không được ngồi—Sit happily.
A wife should sit in a becoming way. On seeing her parents-in-law or her
husband, she should stand up as a sign of respect, and not remained
seated.
Ăn một cách an vui: Có nghĩa là trước khi ăn cơm phải coi có dọn đầy đủ
cho cha mẹ chồng và chồng chưa. Cũng phải coi chừng người làm trong nhà,
phải xem coi họ có được chăm sóc đầy đủ không—Eat happily means that
before partaking of her meals, a wife should first see that her
parents-in-law and husband are served. She should also see that her
servants are well cared for.
Ngủ một cách an vui: Nghĩa là trước khi đi ngủ phải quan sát nhà cửa, bàn
ghế. Cửa nẻo phải then gài cẩn thận. Phải xem coi những người làm trong
nhà có làm đủ bổn phận của họ chưa, và cha mẹ chồng đã đi ngủ chưa. Thế
thường người vợ phải thức khuya dậy sớm. Trừ khi nào ốm đau bệnh hoạn,
không bao giờ ngủ ngày—Sleep happily means before sleeping, a wife should
see that all doors are closed, furniture is safe, servants have performed
their duties, and parents-in-law have retired. As a rule, a wife should
rise early in the morning and, unless unwell, she should not sleep during
the day.
Coi chừng củi lửa: Phải xem chồng và cha mẹ chồng như lửa. Mỗi khi có việc
với cha mẹ chồng và chồng phải nên hết sức thận trọng như phải thận trọng
với lửa vậy—Tend the fire. Parents-in-law and husband should be regarded
as flames of fire. One should deal carefully with them as one would deal
with fire.
Tôn trọng các vị trời trong nhà: Cha mẹ chồng và chồng phải được tôn kính
như những vị trời trong nhà. Nên nhớ Đức Phật thường nhắc đến cha mẹ
chồng như những vị trời trong nhà—Honour the household divinities.
Parents-in-law and husband should be regarded as divinities. It is
noteworthy that the Buddha himself refers to parents-in-law as divinities
deserving her respect.
Nghiêm Hình: Severe punishment.
Nghiêm Khắc: To be very severe
(strict, stern, hard) with.
Nghiêm Khiết: Liêm
khiết—Pure—Clean.
Nghiêm Mệnh: strict order.
Nghiêm Minh: Severe and just.
Nghiêm Nghị: Grave—Severe.
Nghiêm Pháp: Severe or strict
laws.
Nghiêm Phạt: To punish
severely.
Nghiêm Phụ: See Nghiêm Đường.
Nghiêm Sư: Severe or strict
master (teacher).
Nghiêm Sức: Alamkaraka
(skt)—Trang nghiêm—Gloriously adorned.
Nghiêm Tịnh: Trang nghiêm thanh
tịnh—Glorious and pure, gloriously pure.
Nghiêm Trang:
Solemn—Serious—Severe—Grave.
Nghiêm Trị: See Nghiêm Phạt.
Nghiêm Trọng: Serious—Grave.
Nghiêm Từ: Parents.
Nghiêm Vương: See Diệu Trang
Nghiêm Vương in Vietnamese-English Section.
Nghiễm Nhiên: All of a
sudden—By accident.
Nghiệm:
Chứng nghiệm: Experience—Try—Test—Examine—To verify—To hold an inquest—To
come true—To verify.
Hiệu nghiệm: Efficient.
Nghiệm Sinh Nhân Trung: Xem xét
coi một người sau khi chết sẽ tái sanh vào cảnh giới nhân, Thiên, hay địa
ngục, ngạ quỷ, súc sanh—An inquiry into a the mode of a person’s death, to
judge whether he will be eborn as a man, deva, and so on with the other
possible destinies such as hells, hungry ghosts, animals.
Nghiên Cứu: To examine—To
study.
Nghiền: To crush.
Nghiền Ngẫm: To ponder
(reflect) over something.
Nghiêng: Inclined—Sloping.
Nghiêng Mình: To bend—To
lean—To stoop.
Nghiêng Ngửa: Full of ups and
downs—Unstable.
Nghiệp: Karma (skt)—Kamma (p)
Ý nghĩa của Nghiệp—The meanings of Karma: Nghiệp là một trong các giáo lý
căn bản của Phật giáo. Mọi việc khổ vui, ngọt bùi trong hiện tại của
chúng ta đều do nghiệp của quá khứ và hiện tại chi phối. Hễ nghiệp lành
thì được vui, nghiệp ác thì chịu khổ. Vậy nghiệp là gì? Nghiệp theo chữ
Phạn là ‘karma’ có nghĩa là hành động và phản ứng, quá trình liên tục của
nhân và quả. Luân lý hay hành động tốt xấu (tuy nhiên, từ ‘nghiệp’ luôn
được hiểu theo nghĩa tật xấu của tâm hay là kết quả của hành động sai lầm
trong quá khứ) xảy ra trong lúc sống, gây nên những quả báo tương ứng
trong tương lai. Cuộc sống hiện tại của chúng ta là kết quả tạo nên bởi
hành động và tư tưởng của chúng ta trong tiền kiếp. Đời sống và hoàn cảnh
hiện tại của chúng ta là sản phẩm của ý nghĩ và hành động của chúng ta
trong quá khứ, và cũng thế các hành vi của chúng ta đời nay, sẽ hình thành
cách hiện hữu của chúng ta trong tương lai. Nghiệp có thể được gây tạo bởi
thân, khẩu, hay ý; nghiệp có thể thiện, bất thiện, hay trung tính (không
thiện không ác). Tất cả mọi loại nghiệp đều được
