TỔ ĐÌNH MINH ĐĂNG QUANG
PHẬT HỌC TỪ ĐIỂN
BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE-ENGLISH
THIỆN PHÚC
Ma
Ma:
1)
Cọ xát hay xúc chạm: To feel—To handle—To rub.
2)
Từ dùng để đặt câu hỏi trong ngôn ngữ Trung Hoa: A term used to
make questions in Chinese language.
3)
Mara (skt)—Ma La—Lũ ác quỷ làm hại nhân mạng, có khả năng cướp đoạt
nhân mạng, gây chướng ngại—Phantom—Ghost—Devil—Killing—Destroying—The
destroyer—Evil One—Spirit—Murderer—Hinderer—Disturber—
4)
Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển thì thiên ma có trăm
tay, cưỡi voi, thường gởi ma nữ hay giả dạng để xúi dục kẻ xấu hay hù dọa
người tốt (bậc Thánh)—According to Eitel in The Dictionary of
Chinese-English Buddhist Terms, a deva often represented with a hundred
arms and riding on an elephant. He often sends his daughter, or assumes
monstrous forms, or inspires wicked men, to seduce or frighten the
saints.
5)
Ma Vương hay chủ cung trời dục giới thứ sáu: Lord of the sixth
desire-heaven.
** For more
information, please see Tha Hóa
Tự Tại Thiên.
Ma Ái Dục: Demons
of sexual lust.
Ma Ám: To be
possessed by the evil.
Ma Ba Tuần:
Duratama Mara or Mara-papiman (skt)—Ma của tầng trời thứ sáu—Demons of the
sixth heaven.
** For more information,
please see Ba Tuần.
Ma Cảnh: See Ma
Giới.
Ma Chay: Funeral
ceremony.
Ma Chí Lý Ca:
Matrka (skt)—Tên khác của A Tỳ Đạt Ma—Another name for the Abhidharma
pitaka.
**For more information,
please see A Tỳ Đạt
Ma, and A Tỳ Đạt Ma
Tạng in Vietnaemse-
English Section.
Ma Chỉ: Một loại
thuốc tẩy độc—A medicine that can eradicate poison.
Ma Chướng:
Mara-hindrances—Demonic obstacles.
Ma Chướng Luân Phiên
Rình Rập và Hãm Hại Người Tu: Demons (obstacles) always take turns
watching and harming cultivators constantly.
Ma Chướng Luôn Chờ Cơ
Hội Lôi Kéo Người Tu Về Phía Chúng: Demons always wait for the
opportune moment to attract and lure devoted cultivators to fall to the
demonic nets.
Ma Cốc Bảo Triệt Thiền
Sư: Zen master Ma-Yu-Bao-Che—See Bảo Triệt Ma Cốc Thiền Sư.
Ma Da: Maya
(skt)—See Ma Gia.
Ma Dà: Magha
(skt).
1)
An asterism, containing five stars figured like a house.
2)
Tháng Ma Dà ở Ấn Độ giữa tháng giêng và tháng hai: The month of
Magha between the months of January and February—See Thập Nhị Nguyệt.
Ma Dã: Maya (skt).
1)
Phiền não: Illusion—Hallucination.
2)
Thân thể: A body.
Ma Dân: Marakayikas (skt)—Ma Tử—Ma Nữ—Mara’s
people, or subjects—See Ma Nữ.
Ma Do La: Mayura
(skt)—Khổng Tước Điểu (con công)—A Peacock.
Ma Du La Già Lam:
masura-Sangharama (skt)—Một tịnh xá cổ vào khoảng 200 dậm về phía đông nam
của thành Mongali—An ancient vihara about 200 miles southeast of Mongali.
Ma Duyên: Những
chướng duyên làm trở ngại tu hành thiện nghiệp—Mara circumstances,
conditions, or environments, or conditioning cause, i.e. hindering the
good.
Ma Đa: Matr (skt).
1)
Mẹ: Mother.
2)
Người thợ: A maker—A former.
3)
Người đo lường: A measurer.
Ma Đàn:
Mara-gifts, in contrast with those of Buddha.
Ma Đạo: Black
(mara) path or way.
** For more information,
please see Ma Giới.
Ma Đát Lý: Matr
(skt)—Mẹ—Mother.
Ma Đăng Già: Matanga (skt).
1) Giai
cấp thấp nhứt—The lowest caste.
2) Tên
của một phụ nữ trong giai cấp thấp đã dụ dỗ ngài A Nan. Sau nầy trở thành
một trong những đệ tử trung thành của Phật: Name of the low-caste woman
who inveigled Ananda. Later she became one of the most devoted disciples
of the Buddha.
Ma Đăng Già A Lan Nhã:
Matanga-aranyakah (skt)—Một trong ba xứ A Lan Nhã, trụ xứ thứ nhì của Tỷ
Kheo, trong những nghĩa địa, cách xa thôn xóm một khoảng 3.000 bộ—One of
the three Aranyakah, the second class of hermits (probably called after
the lowest caste), living in cemeteries, at a distance of 3,000 feet from
a village.
Ma Đăng Già Chú: Chú Ma Đăng
Già làm lễ với máu—The Matanga spell which is performed with blood.
Ma Đăng Già Kinh: Kinh Ma Đăng
Già nói về việc Đức Phật độ cho cô gái Ma Đăng Già và nói về tinh tú—A
sutra on Matangi, and on the stars, two books.
Ma Đăng Kỳ: Matangi (skt)—See
Ma Đăng Già.
Ma Đề: Mati
(skt)—Hiểu—Understanding.
Ma Đỉnh: Để tay lên đầu, một
thói quen mà Phật hay dùng để dạy đệ tử, có lẽ những chấm đốt trên đầu
chúng Tăng cũng bắt nguồn từ đó—To lay the hand on the top of the head, a
custom of Buddha in teaching his disciples, from which the burning of the
spots on the head of a monk is said to have originated.
Ma Độ La: Mathura or Mutra
(skt)—See Ma Thâu La.
Ma Ê Nhân Đà La: Mahendra
(skt)—Se Ma Ha Thẩn Đà La.
Ma Ê Xa Sa Ca: Mahisasakah
(skt)—Lưu Phái hay Bộ Hóa Địa trong 18 bộ Tiểu Thừa—One of the eighteen
subdivisions of the Sarvastivadah school.
Ma Gia: Maya (skt & p)—Mẹ của
Đức Phật Thích Ca Mâu Ni và vợ vua Tịnh Phạn. Bà sống ở nước Câu Ly thời
xưa, nay thuộc vương quốc Nepal—The mother of Sakyamuni Buddha and wife of
king Suddhodana. She lived in the ancient country of Koliya which is now
in Nepal.
** For more information,
please see Ma Ha
Ma Gia in
Vietnamese-English Section.
Ma Giới:
1) Ma
luật: Mara laws (rules).
2) Cõi
ma: Ma đạo hay cảnh giới của ác ma—The realm of the maras.
3) Tỳ
Kheo vì cầu cạnh danh tiếng, lợi dưỡng mà trì giới: Those of monks who
keep commandments for gaining fame and luxury.
Ma Giới Tỳ Kheo: Mara-law monk,
who seeks fame and gains or luxury—See Ma Giới (3).
Ma Ha: Maha (skt)—Lớn—Vĩ
đại—Large—Great.
Ma Ha Ba Xà Ba Đề: Maha
Pajapati—Pajapati Gotami (skt)—Còn gọi là Câu Đàm Di, Kiêu Đáp Di, hay
Kiều Đàm Ni—Hàng nữ của dòng họ Cù Đàm, tên là Ma Ha Ba Xà Ba Đề, bà là
dì, là người chăm sóc, và cũng là kế mẫu của Phật, người đã nuôi nấng ông
sau cái chết của mẹ ông (vài ngày sau khi ông đản sanh). Sau khi Vua Tịnh
Phạn mất, bà đã nài nỉ Phật cho phép bà gia nhập giáo đoàn, Phật dường như
đã không thuận; tuy nhiên, sau vì sự thỉnh cầu của A Nan, nên Ngài chấp
thuận với lời tiên đoán rằng cơ cấu Ni chúng sẽ làm pháp Phật giảm thọ từ
500 đến 1000 năm. Bà đã trở thành vị Ni đầu tiên trong giáo đoàn. Theo
Kinh Pháp Hoa thì bà sẽ thành Phật, hiệu là Ma Ha Bát Thích Xa Bát Để
(theo Pháp Hoa Huyền Tán, tiếng Phạn Kiêu Đáp Na có nghĩa là giống “Nhật
Trá,” giống cam giá hay mía, là tiếng gọi bên họ nội của Đức Phật, là bản
vọng của dòng họ Thích Ca)—Gautami, faminine of the patronymic Gautama,
the family name of Sakyamuni. Gautami is a name for Mahaprajapati,
Siddhartha’s aunt, nurse, and stepmother, by whom he was raised following
the death of his mother (a few days after his birth). After the death of
King Suddhadona, she requested the Buddha’s consent to the establishment
of an order of nuns. The Buddha was seemingly against the request;
however, later one of his great disciples named Ananda repeatedly urged
the Buddha to consent. He finally consented with a prediction that with
the establishment of the order of nuns, period of survival of Buddha’s
teaching would shorten from 500 to 1000 years. She was the first nun
(abbess) in the Sangha. Acording to the Lotus Sutra, she is to become a
Buddha, under the title of Sarvasattva-priya-darsana.
Ma Ha Bát Đặc Ma: Mahapadma
(skt).
1) Đại
Hồng Liên Hoa: Great red lotus.
2) Đệ Bát
Hàn Ngục: Địa ngục lạnh thứ tám—The eighth cold hell.
3) Bửu
Tòa Bạch Sen của Phật: The great white lotus as the Budha’s throne, purity
and fragrance.
Ma Ha Bát Nhã: Maha-prajna
(skt)—Đại tuệ, một trong ba đức của Niết Bàn—Great wisdom, great insight
into all truth. One of the three charateristics of the nirvana.
Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật Đa:
Maha-prajna-paramita (skt)—Đại tuệ đáo bỉ ngạn hay trí tuệ lớn đưa chúng
sanh sang bờ giác ngộ bên kia—The great wisdom method of crossing the
stream (shore) to nirvana.
Ma Ha Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh:
The Heart of MahaPrajan Paramita Sutra.
Ma Ha Bát Niết Bàn Na:
Mahaparinirvana (skt)—Đại diệt độ hay đại viên tịch nhập (Niết Bàn cuối
cùng, giải thoát và tịch tịnh)—The great complete nirvana—Final
release—Perfect rest.
Ma Ha Bồ Đề Tự:
Mahabodhi-sangharama (skt)—Chùa Đại Giác, gần Bồ Đề Đạo Tràng thuộc xứ Ma
Kiệt Đà—The monastery of the great enlightenment, a vihara near the
Bodhidruma at Gaya, in Magadha.
Ma Ha Bồ Đề Tăng Già Lam:
Mahabodhi-sangharama (skt)—See Ma Ha Bồ Đề Tự.
Ma Ha Ca Chiên Diên:
Mahakatyayana (skt)—Một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, được tôn kính
là bậc đệ nhất nghị luận. Ông là người bản xứ của thành Avanti, thuộc miền
tây xứ Ấn Độ. Ông sanh ra trong gia đình Bà La Môn, và giữ một địa vị cố
vấn tôn giáo quan trọng cho vị vua của thành nầy. Ông được Đức Phật hóa độ
và cho quy-y tại thành Xá Vệ, kinh đô của nước Cô Xa La, nơi mà nhà vua đã
biệt phái ông tới để nghe ngóng về những báo cáo về Phật pháp. Sau khi trở
thành đệ tử Phật, ông đã trở lại Avanti, và chính tại đây ông đã độ cho vị
vua và nhiều người khác—One of Sakyamuni’s ten great (principal)
disciples, respected as the foremost in debate. He was a native of Avanti
in western India. A Brahman by birth, he held a position as religious
advisor to the local king. He was converted at Sravasti, capital of
Kosala, where he had been sent by the ruler of Avanti, who had heard
reports of Sakyamuni Buddha’s teachings. After becoming Sakyamuni’s
disciple, he returned to Avanti, where he converted the king and many
others.
Ma Ha Ca Diếp: Maha-Kasyapa
(skt)—Một người thuộc dòng dõi Bà La Môn tại Ma Kiệt Đà, đã trở thành một
trong những môn đồ lớn của Đức Phật, nổi tiếng về kỷ luật khổ hạnh và đạo
đức nghiêm khắc. Nhờ những đức tánh ấy mà Ngài đã được tứ chúng tín nhiệm
chủ trì kiết tập kinh điển lần đầu cũng như trọng trách lãnh đạo Tăng già
sau khi Phật nhập diệt. Ông được coi như là vị tổ thứ nhất trong 28 vị tổ
của dòng Thiền cổ Ấn Độ (Ba anh em ông Ca Diếp Ba đều là người trước kia
tu theo ngoại đạo, thờ thần Lửa. Ngài Đại Ca Diếp có 500 đệ tử, hai người
em mỗi vị có 250 đệ tử. Sau khi tín phục giáo nghĩa của Đức Phật, ba vị đã
mang hết chúng đệ tử của mình về quy-y Phật). Ông được coi như sơ tổ dòng
thiền Ấn Độ từ câu chuyện “Truyền Tâm Ấn” về Ma Ha Ca Diếp mỉm cười khi
Đức Phật đưa lên nhành kim hoa. Người ta nói Ma Ha Ca Diếp đắc quả A La
Hán chỉ sau tám ngày theo Phật. Sau khi Ma Ha Ca Diếp thị tịch, ông ủy
thác cho ngài A Nan làm chủ tịch hội đồng Tăng Già thời bấy
giờ—Mahakasyapa—A Brahmin of Magadha who became a close disciple of the
Buddha. He was renowned for his ascetic self-discipline and moral
strictness. Thanks to the qualities right after the death of the Buddha,
he was asked to reside at the First Council and to take over leadership
of the Sangha. He was considered (reckoned) as the first of 28 Great
Ancient Patriarchs Indian Zen. He was regarded as the First Patriarch from
the story of the “transmission” of the Mind-seal when the Buddha held up a
golden flower and Maha-Kasyapa smiled. Maha-Kasyapa is said to have
become an Arhat after being with the Buddha for eight days. After his
death he is reputed to have entrusted Ananda with leadership of the Order.
Ma Ha Ca Diếp Ba: Mahakasyapa
(skt)—See Ma Ha Ca Diếp.
Ma Ha Ca La: Mahakala (skt)—Đại
Hắc Thiên—The greta black deva.
Ma Ha Câu Hy La: Mahakaushtila
(skt)—Một trong những đại đệ tử của Đức Phật—One of the great disciples of
the Buddha.
Ma Ha Chất Đế Tát Đỏa:
Mahacittasattva (skt)—Ma Ha Bồ Đề Chất Đế Tát Đỏa—Bồ Tát—A Bodhisattva—A
great-mind being.
Ma Ha Chỉ Quán: Chỉ Quán Huyền
Văn—Chỉ Quán Luận—Bộ sách căn bản của tông Thiên Thai dạy về cách an dưỡng
thân để tâm được trong sáng. Cũng được gọi là viên đốn chỉ quán, nghĩa là
nhờ vào sự tập trung tinh thần mà ngưng bặt vọng niệm và đạt được chân trí
tức thì (đây là phương pháp của tông Thiên Thai trong Kinh Pháp Hoa). Đây
là một trong ba bộ sách lớn của Thiên Thai do đại sư Thiên Thai thuyết
giảng và được đệ tử của ngài là Chương An ghi chép lại thành bộ—The
foundation work on T’ien-T’ai’s modified form of samadhi, rest of body for
clearness of vision. It is also called the concentration or mental state,
in which is perceived, at one and the same time, the unity in the
diversity and the diversity in the unity (a method ascribed by T’ien-T’ai
to the Lotus Sutra). It is one of the three foundation works of the
T’ien-T’ai School; was delivered by Chih-I to his disciple Chang-An who
committed it to writing.
Ma Ha Da Na Đề Bà: Mahayanadeva
(skt)—Danh hiệu của Ngài Huyền Trang tại Ấn Độ—A title given to
Hsuan-Tsang in India.
Ma Ha Dạ Na: Mahayana (skt)—Đại
Thừa, đối lại với Tiểu Thừa—The Great Vehicle, in contrast with the Lesser
Vehicle.
Ma Ha Đản Đặc: Mahatantra
(dharani) (skt)—Đại lực Đà La Ni giúp vượt qua ma chướng—Great spell power
for overcoming the evil and cleaving to the good.
Ma Ha Đề Bà: Mahadeva (skt).
1) Đại
Thiên: The great deva.
2) Tên
của một vị A La Hán: Name of an arhat.
3) Tiền
thân Đức Phật: A former incarnation of Sakyamuni.
4) Ma Hê
Thủ La Thiên: Mahesvara, Siva.
Ma Ha Kiếp Tân Na: Mahakaphina.
Ma Ha Kiều Đàm Ni: Mahagautami
(skt)—Dì và cũng là người nuôi dưỡng Phật Thích Ca—Aunt and nurse of
Sakyamuni.
** For more information,
please see
Ma Ha Ba Xà Ba Đề.
Ma Ha La: Mahallakas (skt)—Ngu
đần—Stupid—Ignorance.
Ma Ha La Xa: Maharaja (skt)—Một
vị vua tài giỏi—A great or superior king.
Ma Ha Lô Sắt Nã: Maharosana
(skt)—Sân Hận Thiên—The angry deva.
Ma Ha Ma Gia: Maha Maya (skt).
1) Đại
huyễn (làm cho cả vũ trụ vật chất dường như hiện thực và làm cho giác quan
nhận ra như thế)—Great deceit or illusion, worldly illusion, the divine
power of illusion (which makes the material universe appear as if really
existing and renders it recognizable by the senses).
2) Hoàng
Hậu Ma Ha Ma Da: Ma Ha Phu Nhân—Bà sống trong vương quốc cổ tên Câu Ly,
nay thuộc vương quốc Nepal. Bà là trưởng nữ của vua Thiện Giác, và là vợ
của vua Tịnh Phạn, mẹ ruột của Phật Thích Ca. Thái Tử Sĩ Đạt Đa sanh ra
nơi hông phải của hoàng hậu, bảy ngày sau thì hoàng hậu qua đời, em gái
hoàng hậu là bà Ma Ha Ba Xà Ba Đề trở thành mẹ nuôi của Thái Tử—Mahamaya
lived in the ancient kingdom of Koliya, which is now in Nepal. She was the
wife of Suddhodana, and mother of Sakyamuni (Siddhartha). Siddhartha was
born from her right side, and she died seven days later, her sister
Mahaprajapati becoming his foster mother.
** For more information,
please see Ma Ha
Ba Xà Ba Đề.
Ma Ha Mạn Đà La Hoa:
Mahamandarava (skt)—Một loại sen trắng lớn—A large white lotus.
Ma Ha Mạn Thù Sa Hoa:
Mahamanjusaka (skt)—Một loại hoa đỏ giống như hoa thiền thảo ở vùng Băng
Gan—A red flower yielding the madder (munjeed of Bengal).
Ma Ha Mục Chi: Mahamucillinda
(skt)—Tên của một vị vua rồng—Name of a Naga-king.
Ma Ha Mục Kiền Liên:
Mahamaudgalyayana (skt)—Mục Kiền Liên—Mục Liên—La Dạ Na—Đại Mục Liên—Đại
Mục Kiền Liên—Một trong mười môn đồ lớn của Phật, xuất thân từ một gia
đình Bà La Môn. Ông gia nhập giáo đoàn cùng lúc với Xá Lợi Phất, một người
bạn lúc thiếu thời. Ông đã giao kết với Xá Lợi Phất, nếu ai tìm được chân
lý trước thì phải nói cho người kia cùng biết. Xá Lợi Phất tìm về với Đức
Phật và bèn mang Mục Kiền Liên đến gặp Phật để cùng trở thành đệ tử Phật.
Ông đã nhanh chóng nổi tiếng nhờ vào những năng lực thần thông. Về sau nầy
ông bị ám hại bởi những kẻ thù ghét Phật giáo. Ông thường đứng bên trái
Đức Phật, trong khi Xá Lợi Phất bên phải. Bên Trung Hoa người ta nói Mục
Kiền Liên là hiện thân của Ngài Đại Thế Chí Bồ Tát. Mục Kiền Liên được
Phật thọ ký sau nầy sẽ thành Phật hiệu là Tamala-patra-candana-gandha—One
of the ten most important (chief) disciples of the Sakyamuni Buddha, who
came from a Brahmin family. He entered the Buddhist order at the same time
with Sariputra, a friend since youth. He agreed with Sariputra that
whoever first found the truth would reveal it to the other. Sariputra
found the Buddha and brought Maudgalyayana to him; the former is placed on
the Buddha’s right, and the latter on his left. He soon became famous
(noted) for his supernatural (miraculous) powers or abilities. Later he
was murdered shortly before the death of the Buddha by enemies of
Buddhism. He is always standing at the left of Sakyamuni, while Sariputra
being on the right. In China, Mahasthamaprapta is said to be a form of
Mahamaudgalyayana. The Buddha predicted that when Maudgalyayana is
reborn, he is the Buddha with his title of Tamal-patra-candana-gandha.
Ma Ha Na Bát: Mahasthamaprapta
(skt)—Đại Thế Chí Bồ Tát.
Ma Ha Na Dà: Mahanaga (skt).
1) Danh
hiệu của Phật: A title of a Buddha.
2) Danh
hiệu của một vị A La Hán: A title of an arhat.
3) Đại
Long Tượng bảo hộ thế giới: The great nage, one of the elephants hat
supports the world.
Ma Ha Na Ma: Mahanama (skt)—Ma
Ha Nam—Một trong năm vị tỳ kheo được Phật độ đầu tiên—One of the first
five of sakyamuni’s converts.
Ma Ha Nam: Mahanama (skt)—Se Ma
Ha Na Ma.
Ma Ha Nặc Dà Na: Mahanagna
(skt)—Đại Lộ Thân—Tên của một vị Thần khỏa thân—Quite-naked—Great naked
powerful spirit.
Ma Ha Nê La: Mahanila (skt)—See
Ma Ha Ni La.
Ma Ha Nhạ Dà Na: Mahanagna
(skt)—See Ma Ha Nặc Dà Na.
Ma Ha Nhân Đà La: Mahendra
(skt)—Ma Ê Nhân Đà La—See Ma Thẩn Đà.
Ma Ha Ni La: Mahanila (skt)—Ma
Ha Nê La—Ngọc bích màu trong xanh, được diễn tả như là viên ngọc lớn của
Trời Đế Thích—Dark-blue, a sapphire, described as the large blue pearl of
Indra, perhaps the Indranila.
Ma Ha Sa La: Mahasara (skt)—Ma
Ha Bà La—Một thành phố cổ mà bây giờ là Masar, cách Patna chừng 30 dậm—An
ancient city in central India, the present Masar, about 30 miles west of
Patna.
Ma Ha Tát: Mahasattva (skt)—See
Ma Ha Tát Đỏa.
Ma Ha Tát Đỏa: Mahasattva
(skt)—Đại chúng sinh hay đại hữu tình. Những chúng sinh có lòng đại bi và
năng lực lớn, muốn thành Phật để cứu độ chúng sanh—A Bodhisatva—Great
being one with great compassion and energy, who wants to become a Buddha
and brings salvation to all living beings.
Ma Ha Tát Đỏa Vương Tử:
Mahasatva-kumara-raja (skt).
1) Thái
Tử: The noble and royal prince.
2) Phật
Thích Ca: Sakyamuni Buddha.
Ma Ha Tăng Kỳ Bộ: Mahasanghikah
or Mahasanghanikaya (skt)—Đại Chúng Bộ, một trong bốn tông phái của
Vaibhasika, được thành lập sau lần kết tập kinh điển thứ nhì. Sau lần kết
tập kinh điển thứ ba, trường phái nầy chia làm năm tông—One of the four
branches of the Vaibhasika, said to have been formed after the second
synod in opposition to the sthaviras, marking the first division in the
Buddhist temple. Followers of Mahakasyapa. After the third synod this
school split into five sects (Purvasaila, Avarasaila, Haimavata,
Lokottaravadinas, Prajnaptivadinas).
Ma Ha Tăng Kỳ Luật: Bộ luật Ma
Ha Tăng Kỳ (luật thiền môn) do Phật Đà Bạt Đà La và Pháp Hiển dịch sang
Hoa ngữ thành 40 quyển—The great canon of monastic rules, translated into
Chinese by Buddhabhadra and Fa-Hsien in 40 books.
Ma Ha Thích Đà: Maharastra
(skt)—Vương quốc cổ về phía tây bắc của cao nguyên Đề Căng—The Mahratta
country, an ancient kingdom in the north-west corner of the Deccan.
Ma Ha Thiền Sư: Thiền sư Ma
Ha—Zen Master Mahamaya—Thiền sư Ma Ha, thuộc đời thứ mười dòng Tỳ Ni Đa
Lưu Chi, gốc người Chiêm Thành. Sư đã tinh thông cả chữ Phạn lẫn chữ Hán.
Sau sư gặp và trở thành một trong những đệ tử xuất sắc nhất của Thiền sư
Pháp Thuận. Năm 1014, sư dời về núi Đại Vân ở Trường An chuyên tu “Tổng
Trì Tam Muội.” Năm 1029 sư về trụ trì chùa Khai Thiên, nhưng đến năm 1035
sư bỏ đi du phương không biết về đâu—Zen master Mahamaya, a dharma heir of
the tenth lineage of the Vinitaruci Sect. He was a Champa monk, but good
in both Sanskrit and Chinese. Later he met Zen Master Pháp Thuận and
became one of the most outstanding deisciples of Pháp Thuận. In 1014, he
moved to Mount Đại Vân in Trường An to focus on practicing “Dharani” or
“Absolute Control.” In 1029 he went to Khai Thiên Temple and stayed there
for six years, but in 1035 he left Khai Thiên and became a wandering monk.
Since then his whereabout was unknown.
Ma Ha Tỳ Ha La: Mahavihara
(skt)—Một tự viện gần cố đô Anuradhapura của Tích Lan, nơi ngài Pháp Hiển
đã tìm thấy 3.000 tăng ni vào khoảng năm 400 sau Tây Lịch—A monastery near
Anuradhapura, ceylon, where Fa-Hsien found 3,000 inmates in about 400 AD.
Ma Ha Tỳ Ha La Trụ Bộ:
Mahaviharavasinah (skt)—Một hệ phái thuộc Mahasthavira, chống lại hệ thống
Đại Thừa—A subdivision of Mahasthavira school, which combated the Mahayana
system.
Ma Ha Tỳ Lô Giá Na:
Mahavairocana (skt)—See Đại Nhựt Như Lai and Vairocana.
Ma Hầu La: Ma Hầu Lặc—Ma Hô.
1)
Muhurta (skt)—Một giây lát—A moment.
2)
Mahoraga (skt)—See Mahoraga in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Ma Hầu La Dà: Mahoraga (skt)—Ma
Hưu Lặc—See Mahoraga in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Ma Hầu Lặc: Mahoraga (skt)—See
Ma Hầu La.
Ma Hê Nhân Đà La: Mahendra
(skt)—See Ma Thẩn Đà.
Ma Hê Thủ La Thiên: Mahesvara
(skt)—Đại Tự Tại Thiên—The great sovereign ruler or deva.
Ma Hê Thủ La Thiên Vương:
Mahesvara-raja (skt)—Đại Tự Tại Thiên Vương—Vua của chư đại tự tại thiên,
chúa tể đại thiên, vị có tám tay ba mắt, cỡi bò trắng. Theo ngài Huyền
Trang thì người ta thờ vị nầy tại Panjab—King of devas, lord of one great
chiliocosm, a deity with eight arms, three eyes, riding on a white bull.
Hsuan-Tsang says specially worshipped in the Panjab.
Ma Hê Xa Sa Ca: Mahisasakah
(skt)—See Ma Ê Xa Sa Ca.
Ma Hệ: See Ma Phược.
Ma Hô: See Ma Hầu La.
Ma Hô Lạc Ca: Mahoraga (skt)—Ma
Hô Lạc Già—Hưu Lặc—Ma Hầu La Dà.
1) Một
loại đại mãng thần (mình người đầu rắn): Described as large bellied; a
class of demons shaped like the boa (human body and snake-liked head).
2) Một vị
tôn ở Thai Tạng Giới, cũng là quyến thuộc của Đức Thích Ca Như Lai: An
honoured one in the Garbhadhatu, also a spirit in the retinue of
Sakyamuni.
Ma Hưu Lặc: Ma Hầu La Dà—See
Mahoraga in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Ma Kiệt: Ma Khư La—Hải quái—A
sea monster—See Ma Kiệt La.
Ma Kiệt Đà: Magadha (skt &
p)—Ma Ha Đà—Ma Kiệt Đề—Ma Già Đà—Một trong mười sáu vương quốc cổ ở Ấn Độ
trong thời Phật còn tại thế, nằm về phía Đông Bắc Ấn, trong đó có Bồ Đề
Đạo Tràng, một trung tâm Phật giáo thời cổ, nơi có nhiều tịnh xá gọi là
Bahar. Thời Đức Phật còn tại thế, Ma Kiệt Đà là một vương quốc hùng cường,
dưới quyền cai trị của vua Tần Bà Sa La (khoảng từ năm 543-493 trước Tây
Lịch), có kinh đô trong thành Vương Xá. Sau đó Ma Kiệt Đà dưới quyền của
vua A Xà Thế. Vua A Dục cũng đã từng ngự trị xứ nầy vào khoảng thế kỷ thứ
ba trước Tây Lịch. Nước Ma Kiệt Đà xưa kia nay thuộc các quận Patna và
Gaya, tiểu bang Bihar, miền đông bắc Ấn Độ. Thành Vương Xá, núi Linh Thứu,
và Trúc Lâm Tịnh xá đều nằm trong xứ Ma Kiệt Đà—One of the sixteen major
kingdoms of ancient India during the Buddha’s time (northeast India).
Nalanda and Buddha Gaya lay within this kingdom, the headquarters of
ancient Buddhism, covered with viharas and therefore called Bahar. Magadha
was the most powerful kingdom, ruled by the king Bimbisara (543-493 B.C.)
with its capital in Rajagaha. Later, Magadha was ruled by Ajatasatru (son
of Bimbisara). King Asoka of Maurya dynasty also ruled this kingdom in the
third century B.C. The old country of Magadha is now the modern Patna and
Gaya districts of Bihar state in the northeast India. Rajagriha, Vulture
Peak and the Bamboo Grove Monastery were located here.
** For more information,
please see Magadha
in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Ma Kiệt La: Makara (skt)—Ma Già
La—Một loài hải quái, hoặc trong lốt cá voi, hoặc trong lốt rùa—A sea
monster, either in the form of a great fish, a whale, or a great turtle.
Ma La:
1)
Mala (skt)—Tràng Hoa—A wreath—A garland—A chaplet—Head-dress.
2)
Makara (skt)—See Ma Kiệt La.
Ma La Ca Đà: See Mạt La Kiết
Đa.
Ma La Da: Đồi Ma La Da nổi
tiếng với những cây đàn hương—Malaya, the Malabar hills, noted for their
sandalwood.
Ma La Dà: Marakata (skt)—Ngọc
bích—The emerald.
Ma La Đề: Malayadesa (skt)—Ma
La Da Đề Số—Ma Ly—Nước Mã Lai Á—Malaya country.
Ma La Vũ: Malaya (skt)—Hương
thơm của loài cây bạch đàn thuộc vùng núi Ma La Vũ ở Malabar—A kind of
incense from the Malaya mountains in Malabar.
Ma Lạp Bà: Malava (skt)—Một
vương quốc cổ ở Trung Ấn Độ, bây giờ là Gujarat—An ancient state in
Central India, in the present Gujarat.
Ma Lợi: Mallika (skt).
1) Một
loại hoa có mùi thơm như hoa lài: A fragrant flower variously described as
jasmine, aloes, musk.
2) Tên
của vị hoàng hậu của vua Ba Tư Nặc (Mạt Lợi Phu Nhân): Name of the wife of
king Prasenajit.
Ma Lợi Chi: Marici (skt)—Mạt
Lợi Chi.
1) Lấy
hình tướng của Thiên nữ để đặt tên. Thiên nữ nầy thường bay đi trước mặt
trời, là vị thiên thần có tự tại thông lực. Nếu niệm tên vị thần nầy thì
sẽ lìa xa được mọi tai ách. Đó là vị thần thủ hộ mà Mật Giáo truyền tụng.
Theo huyền thoại Bà La Môn, đây là vị thần do nhân cách hóa ánh sáng, là
con cháu của Phạm Thiên, là cha mẹ của Mặt trời (nội thần của vua Trời Đế
Thích). Trong số những Phật tử Trung Quốc, Ma Lợi Chi là biểu trưng của
một người nữ tám tay, hai tay đưa cao với hai dấu hiệu mặt trời và mặt
trăng, vị nầy được người ta tôn sùng như là vị Thần Ánh Sáng và Thần Bảo
Quốc, che chở dân chúng khỏi những tai ách binh đao. Bà cũng còn được dân
Trung Quốc gọi là Thiên Hậu—A goddess independent and sovereign,
protectress against all violence and peril. In Brahmanic mythology, the
personification of light, offspring of Brahma, parent of Surya. Among
Chinese Buddhists Maritchi is represented as a female with eight arms, two
of which are holding aloft emblems of sun and moon, and worshipped as
goddess of light and as the guardian of all nations, whom she protects
from the fury of war. She is addressed by the Chinese people as Queen of
Heaven.
2) Tia
sáng mặt trời (không thể trông thấy và cũng không thể thủ đắc được)—Rays
of light, the sun’s rays, said to go before the sun.
3) Bóng
ma: A mirage.
4) Vòng
hoa hay chuỗi hoa: A wreath.
Ma Ma: Mama (skt)—Cái của
tôi—My—Mine, genitive case of the first personal pronoun.
Ma Ma Kê: Mamaki (skt)—Còn gọi
là Ma Mạc Tích, Mang Mang Kê, Mang Mãng Kê, Mang Mãng Kế—Kim Cương mẫu hay
mẹ của kim cương, là một vị tôn trong Kim Cương Thủ Viện. Trí tuệ của các
vị Kim Cương đều nảy sinh từ đây—The Vajra mother, mother of the vajra or
of wisdom in all the vajra group.
Ma Men: Ma chướng lúc say
rượu—The demon of drunkenness.
Ma Ngoại Đạo: Externalist
demons (evils).
Ma Na Bà: Manatta (skt)—See Ma
Na Đỏa.
Ma Na Đỏa: Manatta (skt)—Ma Na
Bà.
1) Duyệt
ý hay làm vui. Tỳ kheo phạm tội Tăng Tàn, thực hành sám hối, nhờ đó mà tẩy
được tội lỗi, nên tự mình vui và làm cho chúng Tăng được vui theo—Joy to
the penitent and his felow monks caused by confession and absolution.
2) Một
hình phạt trong Tăng chúng: Penance or punishment for offences involving
reprimand.
Ma Na Kỳ: Manasa or Manasvati
(skt).
1) Hồ
trên rặng Hy Mã Lạp Sơn, một trong bốn hồ được thành hình từ khi biển rơi
xuống từ trời trên đỉnh Tu Di—A lake in the Himalaya, one of the four
lakes formed when the ocean fell from heaven upon Mount Meru.
2) Tên
của một loài rồng bảo hộ hồ Ma Na Kỳ: The dragon who is the tutelary deity
of this lake.
Ma Na Tô Tất Đế: Manasa or
Manasvati (skt)—See Ma Na Kỳ.
Ma Nạp: Manavaka (skt).
1) Ma Nạp
Bà—Ma Nạp Bà Ca—Ma Nạp Bà Phược Ca—Ma La Ma Na (naramana)—Một người trẻ Bà
La Môn hay một thiếu niên—A Brahman youth—A youth—A man.
2) Tên
của một loại áo cà sa cho Tăng Ni: Name of a robe for monks and nuns.
Ma Nạp Tiên: Đức Phật Thích Ca
Như Lai trong tiền kiếp khi còn đang ở địa vị cõi người—Sakyamuni in a
previous incarnation.
Ma Nhẫn: Nhẫn hạnh của ma đạo,
như người bị ma sai khiến hay vì sợ người khác mà tu nhẫn
nhục—Mara-servitude, the condition of those who obey mara.
Ma Ni: Cintamani (skt)—Ngọc Ma
Ni—Ngọc Như Ý có khả năng làm ra bất cứ thứ gì mình muốn. Ngọc nầy tiêu
biểu cho sự vĩ đại và công đức của Phật và Kinh Phật—Wish-fulfilling gem—A
jewel (bright luminous pearl) said to possess the power of producing
whatever one desires. It symbolizes the greatness and virtue of the Buddha
and the Buddhist scriptures (his doctrines).
Ma Ni Bạt Đà La: Manibhadra
(skt).
1) Một
trong tám vị tướng trong Thai Tạng Giới: One of the eight generals in
Garbhadhatu.
2) Vua Dạ
Xoa: Vị bảo hộ khách lữ hành và thương nhân—A king of Yakshas, the
tutelary deity of travellers and merchants.
Ma Ni Kiện Đại Long Vương:
Maniskandhanaga (skt)—Vị long vương trong tay ai là ngọc hộ mệnh cho người
ấy—The naga king in whose hand is the talismanic pearl.
Ma Nô: Manusya (skt)—See Ma Nô
Sa.
Ma Nô La: Manorhita or
Manorhata (skt)—Một vị hoàng tử Ấn Độ trở thành đệ tử của ngài Thế Thân và
kế vị ngài để trở thành Tổ thứ 22 của Thiền Tông Ấn Độ. Ông là tác giả của
bộ Tỳ Bà Sa Luận. Ông làm việc và tịch ở miền đông Ấn vào khoảng năm 165
sau Tây Lịch—An Indian prince who became disciple and successor to
Vasubandhu as 22nd patriarch. Author of the Vibhasa-Sastra. He laboured in
Western India and Ferghana where he died in 165 AD.
Ma Nô Mạt Da: Manomaya (skt)—Ma
Nô—Ma Nô Ma.
1) Ý:
Consisting of spirit or mind—Spiritual—Mental.
2) Ý sinh
thân: Mind produced body.
3) Chư
Phật, chư Bồ Tát và chư Thiên có thân thể do ý mình hóa sinh ra nên gọi là
Ma Nô Ma: Buddhas, Bodhisattvas and devas can use their minds to produce
their bodies, or forms at will (any appearance produced at will).
Ma Nô Sa: Manusya or Manusa
(skt)—Người—Man—Any rational being.
Ma Nô Thị Nhược: Manojna
(skt)—Vừa ý—Attractive—At will—Agreeable to the mind.
Ma Nữ: Con gái thiên ma chuyên
dụ dỗ và phá hại con người (nam giới)—The daughters of mara who tempt men
to their ruin.
Ma Nữ Ma Đăng Già:
Matanga—Người đã dụ dỗ Ngài A Nan vào nhà—The one who lured Ananda into
her home.
Ma Oán: Ma quân, kẻ thù của Đức
Phật—Mara enmity, the enemy of Buddha.
Ma Phạm: Mara and Brahma.
1) Ma
vương, chủ cõi trời dục giới thứ sáu: Mara, lord of the sixth
desire-heaven.
2) Ma
phạm, chủ cõi trời sắc giới: Brahma, lord of the heavens of form.
Ma Phược: Hệ phược hay sự trói
buộc của thiên ma—Mara-bonds (attachments).
Ma Quái: Ghost—Devil.
Ma Quang: Ánh sáng huyễn ảo của
ma quân—Mara’s delusive light.
Ma Quân: Quân ma, quân binh ma
ác—The army of mara.
Ma Quỷ: Ghosts and devils.
Ma Ra: See Ma.
Ma Sa: Mamsa (skt)—Thịt—Flesh.
Ma Sự:
1) Việc
ma: Demonic actions.
2) Việc
làm của ác ma, gây chướng ngại cho đạo Phật: Mara-deeds, especially in
hindering Buddha-truth.
Ma Tẩy: Masa (skt)—Một tháng—A
month.
Ma Thẩn Đà: Mahindra
(skt)—Mahinda (p)—Con trai của vua A Dục, có tội với nhà vua nhưng về sau
tu chứng quả A La hán, người ta nói ông nổi tiếng như là vị sáng lập nền
Phật Giáo ở Tích Lan, khoảng 200 năm sau ngày Đức Phật nhập Niết Bàn. Theo
Tích Lan Đại Thống Sử, vua A Dục muốn phát triển Phật Giáo thành một tôn
giáo của thế giới nên ngài đã phái con trai của Ngài là Ma Thẩn Đà làm
trưởng đoàn Truyền Giáo Tích Lan vào khoảng năm 250 trước Tây Lịch. Ma
Thẩn Đà đã độ cho vua Tissa, và được nhà vua cấp cho một khoảng đất để xây
ngôi “Đại Tịnh Xá. Một nhánh cây Bồ Đề tại Bồ Đề Đạo Tràng cũng được mang
sang trồng ở Tích Lan, đến nay hãy còn xanh tươi. Trong một thời gian
ngắn, các giáo đoàn được thành lập. Hiện nay Tích Lan là địa cứ của Phật
Giáo Nguyên Thủy—Son of the Indian King Asoka, on repenting of his
dissolute life, became an arhat, and is said to be reputed as founder of
Buddhism in Ceylon, around 200 years after the Buddha’s Nirvana. According
to The Ceylon Mahavansa, King Asoka sought to expand Buddhism from the
region around Magadha into a “world” religion. As such, he sent his son
Mahinda to Sri Lanka in hopes of establishing the Dharma on the island.
Mahinda converted the King, Devanampiya Tissa, and received a site on the
island to build a monastery. This site eventually developed into a
Mahavihara or “Great Monastery.” A branch of the Bodhi Tree was brought
from Bodhgaya and planted in Sri Lanka as well, and it is still living
well at this time. In a short time, a valid ordination lineage for monks
was established, and the religion began to grow on the island, remaining
today as a stronghold of Theravada Buddhism.
Ma Thâu: Madhu (skt).
1) Ngọt:
Sweet.
2) Một
loại nước có chất làm say: An intoxicating liquor.
Ma Thâu La: Mathura or Madhura
(skt)—Ma Độ La—Ma Đột La—Ma Đầu La—Một vương quốc cổ (tên hiện đại là
Muttra) nằm bên bờ sông Jumna, một trong bảy Thánh thành, gọi là Khổng
Tước Thành, nổi tiếng với những tháp trong thành—An ancient kingdom and
city, the modern Muttra on the bank of Jumna; the reputed birthplace of
Krsna, one of the seven sacred cities, called Peacock City (Krsna-pura)
famous for its stupas.
Ma Thiên: Mara-deva (skt)—Thiên
ma trên đỉnh dục giới—The god of lust, sin, and death.
** For more information,
please see Tha Hóa
Tự Tại Thiên.
Ma Thiền: Mara-dhyana
(skt)—Những tư tưởng ác độc hay loạn động khởi lên trong lúc thiền hay tu
thiền định để hành động tà vạy như sai khiến quỷ thần—Evil or distracted
thoughts arise during meditation—Wrong and harmful meditation.
Ma Thuật: Magic.
Ma Trơi: Jack-o’-lantern.
Ma Túy: Narcotic.
Ma Võng: Lưới ma—The net of
mara.
Ma Vương: Mara-raja (skt)—Ma
vương , chủ cõi trời dục giới thứ sáu, hay cõi trời Tha Hóa Tự Tại. Tất cả
những danh từ dùng cho Ma vương đều tiêu biểu cho dục vọng đã quấn lấy
chúng sanh làm cản trở cho sự khởi phát thiện nghiệp và tiến bộ trên đường
cứu độ và đại giác—The king of maras, the lord of the sixth heaven of the
desire-realm, or the Lord of the Paranirmita-vasavartin. All the terms for
“Mara-raja” represent Satan, or Mara, the personification of evil and
temper of man. Mara-raja also means the Evil One, the Temper, the God of
Lust, or Sins. All of the above symbolize the passions that overwhelmed
human beings as well as everything that hinders the arising of the
wholesome roots and progress on the path of salvation and enlightenment.
** For more information,
please see Mara in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Má:
1) Chửi
mắng: To scold—To blame.
2) Gò má:
Cheek.
3) Mẹ:
Mother.
Má Hồng:
1) Rosy
cheeks.
2) Woman.
Má Lúm Đồng Tiền: Dimpled
cheeks.
Maø: But.
Mà Cả: Mặc cả—To bargain.
Mả: Mộ—Grave—Tomb.
Mã:
1) Con
ngựa: Asva (skt)—A horse.
2) Mã não
(một trong thất bảo): Agate, one of the seven treasures.
3) Vẻ bề
ngoài: Appearance.
Mã Âm Tàng: Nam căn dấu kín
trong bụng chỉ khi nào tiểu tiện mới xuất hiện, một trong 32 tướng tốt của
Đức Phật—A retractable penis, e.g. that of a horse, one of the thirty-two
signs of a Buddha.
Mã Đầu: Đầu ngựa—Horse-head.
Mã Đầu Đại Sĩ: Hayagriva
(skt)—See Mã Đầu Quan Âm.
Mã Đầu La Sát: Loại quỷ La Sát
mình người đầu ngựa, cai ngục nơi Diêm La—The horse-head raksasa in Hades.
Mã Đầu Minh Vương: Hayagriva
(skt)—The horse-head Dharmapala—See Mã Đầu Quan Âm.
Mã Đầu Quan Âm: Hayagriva
(skt)—Còn gọi là Mã Đầu Đại Sĩ hay Mã Đầu La Sát, tiếng Phạn âm là Hà Da
Yết Lợi Bà, là một vị tôn nơi Quan Âm Viện trong Thai Tạng giới, tức vị Sư
Tử Vô Úy Quan Âm, có đầu và cổ ngựa, có hình dáng rất uy nghi khiến cho ma
quân phải chịu thần phục—The horse-neck or horse-head Kuan-Yin in
awe-inspiring attitude towards evil spirits.
Mã Mạch: Lúa mạch làm thức ăn
cho ngựa. Vào một mùa hè, Đức Phật nhận lời của một vị vua Bà La Môn là A
Kỳ Đạt cùng 500 vị Tỳ Kheo đến để an cư trong nước của vị vua nầy. Trong
ba tháng đó nhà vua chỉ cho Phật và Tăng đoàn ăn lúa mạch của ngựa. Đây là
một trong 10 khổ nạn của Đức Phật—Horse-grain, Buddha’s food when he spent
three months with the Brahmin ruler Agnidatta with 500 monks, one of his
ten sufferings.
Mã Minh Bồ Tát: See Asvaghosa
in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mã Minh Đại Sĩ: See Asvaghosa
in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mã Minh Tỳ Kheo: Se Asvaghosa
in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mã Não: Carnelian.
Mã Nhĩ Sơn: Asvakarna
(skt)—Tiếng Phạn âm là Ngạch Thấp Phược Yết Nô, tức núi Cửu Sơn, dáng núi
hình như tai ngựa, một trong bảy vòng núi bao quanh núi Tu-Di—One of the
seven concentric rings around Mount Meru.
Mã Thắng: Asvajit (skt)—Còn gọi
là Mã Sư, âm tiếng Phạn là Ngạch Tỳ, một trong năm vị đệ tử đầu tiên của
Đức Phật (ngài Mã Thắng có phong thái đoan chính uy nghi, như người thầy
hướng dẫn cho mọi người. Ngài Xá Lợi Phất lúc bị mất thầy dạy đang đi thất
thểu ngoài đường thì gặp được ông Mã Thắng với vẻ uy nghi, bèn đến gần hỏi
đạo. Một lần khi Tăng đoàn đang đi vào thành khất thực, một vị trưởng lão
nhìn thấy ngài Mã Thắng, liền sanh lòng hoan hỷ, bèn phát tâm dựng 60
phòng ở cho Tăng đoàn)—Horse-breaker or Horse-master. The name of several
persons, including one of the first five disciples.
Mã Tổ: Mã Tổ Đạo Nhất—See
Ma-Tsu in English-Vietnamese Section.
Mã Tự: Asvamedha (skt)—Phép tu
ngoại đạo lấy ngựa làm vật hiến tế vì muốn cầu xin lên cõi trời hay những
mục đích đặc biệt khác (vì muốn cầu xin ở cõi trời, nên dùng phép mã tự .
Chọn lấy một con ngựa bạch, thả ra 100 ngày, hoặc ba năm, rồi tìm theo vết
chân của nó mà rắc vàng vào, để bố thí cho mọi người. Sau đó bắt lấy con
ngựa và giết đi. Phái nầy tin rằng con ngựa sau khi bị giết cũng được sanh
lên cõi trời)—The horse sacrifice, either as an annual oblation to Heaven,
or for specific purposes.
Mã Uyển: Vườn ngựa—The horse
park—See Bạch Mã Tự.
Maï: Lăng nhục hay chửi bới—To
curse—To scold.
Mạc:
1) Đừng:
Not to—Do not—No.
2) Màng:
A membrane.
Mạc Bang: Đưa hai tay lên khỏi
đầu tỏ ý quy phục (đầu hàng)—To raise the hands to the head in making
obeisance.
Mạc Già: Magha (skt).
1) Của
cải: Wealth.
2) Cúng
dường: Donation.
3) Thất
tinh: Chòm thất tinh hay chòm sao bảy cái—Seven stars.
Mạc Ha:
1) Lớn:
Maha (skt)—Great.
2) Dòng
sông Mahanada trong xứ Ma Kiệt Đà, chảy vào vịnh Cambay: Mahanada, a small
river in Magadha, flowing into the gulf of Cambay.
Mạc Ha Tăng Kỳ Ni Già Da:
Mahasanghika-nikaya (skt)—See Mahasanghika in Sanskrit/Pali-Vietnamese
Section.
Mạc Tác: Đừng làm—Not
committing.
Mai: Cây mận—The plum.
Mai Danh: Mai danh ẩn tích hay
lui về sống dấu tên ẩn mặt—To conceal one’s name—To live in retirement.
Mai Đát Lê: Maitreya (skt)—See
Mai Đát Lợi Da.
Mai Đát Lợi: Maitreya (skt)—See
Mai Đát Lợi Da.
Mai Đát Lợi Da: Maitreya
(skt)—Còn gọi là Mai Đát Lê hay Mai Đát Lợi, dịch là Từ Thị, là vị Phật Hạ
Sanh sau Đức Phật Thích Ca Mâu Ni—Benevolent—Friendly—The expected
Buddhist Messiah—See Maitreya in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mai Kia: In the future.
Mai Một: Để cho mất đi tài
năng—To lose one’s talent—To wrap up one’s talent in a napkin.
Mai Sau: Later.
Mai Táng: To bury.
Mai Tàng: To hide in the
ground.
Mái:
1) Mái
nhà: Roof.
2) Con
mái (gà): Female (hen).
Mài: To sharpen.
Mài Miệt: To be absorbed in—To
give oneself up to something—To devote oneself to.
Mải Miết: To become
absorbed—See Mài miệt.
Mãi:
1) Mãi
mãi: Continually.
2) Mua:
To purchase—To buy
Mãi Danh: Mua danh—To purchase
honour.
Mãi Học: To devote oneself to
study.
Mãi Lâm: Vikritavana (skt)—Tự
viện cách kinh thành của Kashmere chừng 200 dậm về phía tây bắc—A
monastery about 200 miles northwest of the capital of Kashmere.
Mãi Mãi: Forever—Ever-lasting.
Mãi Nghĩ: To be lost in
thought.
Mãi Nhìn: To let one’s glance
rest on something.
Mãi Tu: To devote oneself to
cultivate.
Man:
1) Vòng
hoa đội đầu: A chaplet—A head-dress—A coiffure.
2) Chuỗi
ngọc: Jade necklace.
3) Hoa
Mạt Lợi (hoa lài): Jasmine.
Man Mác:
1) Vague.
2) Immense—Very
large—Vast.
Man Trá: Fraudulent.
Màn: Curtain.
Màn Che: Protective screen.
Màn Đen: Black curtain.
Màn Khói: Black screen
(curtain).
Màn Sương: Curtain (veil) of
mist.
Mãn: Purna (skt)—Hoàn tất hay
chấm dứt—To expire—To come to an end.
Mãn Cuộc: the end of an affair.
Mãn Đát La: See Mạn Đà La in
Vietnamese-English Section.
Mãn Đời: To the end of one’s
life—During one’s lifetime.
Mãn Đồ: Manda (skt)—Kim Cang
Tòa—The diamond throne.
Mãn Giác: Thiền Sư Mãn Giác
(1052-1096)—Zen Master Mãn Giác—Thiền sư nổi tiếng Việt Nam, quê ở Thăng
Long, Hà Nội, Bắc Việt. Ngài là đệ tử của Thiền sư Quảng Trí và là Pháp tử
đời thứ tám dòng Thiền Vô Ngôn Thông. Hầu hết cuộc đời ngài hoằng hóa tại
Thăng Long. Ngài thị tịch năm 1096, vào tuổi 45—A Famous Vietnamese Zen
master from Thăng Long, Hanoi, North Vietnam. He was a disciple of Quảng
Trí. He became the Dharma heir of the eighth generation of the
Wu-Yun-T’ung Zen Sect. He spent most of his life to expand Buddhism in
Thăng Long. He passed away in 1096, at the age of 45.
Mãn Hạn: At the end of time
allowed—To come to an end.
Mãn Kiếp: During one’s
lifetime.
Mãn Kỳ: Thời hạn đã hoàn
tất—The time fulfilled.
Mãn Nghiệp: See Mãn Quả.
Mãn Nguyện:
Contented—Satisfied.
Mãn Nguyệt Quang Minh Phật:
Perfect Moon Light Buddha.
1) Mãn
nguyệt quang minh có nghĩa là ánh sáng của đêm trăng rằm. Ánh sáng đó vừa
thanh tịnh vừa an lạc, có công năng chữa lành sự loạn động của thân tâm.
Ban ngày thân tâm chúng ta bị ánh mặt trời thiêu đốt, nhưng dưới ánh trăng
huyền diệu ban đêm, chúng ta cảm thấy thoải mái và dễ chịu. Đức Phật Mãn
Nguyệt Quang Minh cũng như chư Phật đều có cùng một thứ ảnh hưởng như vậy
đối với chúng sanh mọi loài: Perfect Moon Light means the light of full
moon. Such a light is pure, peaceful, and able to heal mind and body.
During the day under the sun’s fury, our mind and body burn, but under the
softness of the moonlight, we feel at ease and relax. Thus, similarly this
Buddha and all Buddhas have the same affect on all sentient beings.
2) Về
phía Đông của thế giới Ta Bà có cõi Phật tên là Bất Động, trong nước đó có
Phật tên là Mãn Nguyệt Quang Minh làm giáo chủ—To the East of the Saha
World, there is a Budhaland called Unditurbed, in that world there is a
Buddha named ‘Perfect Moon Light’ ruling over it.
Mãn Nguyệt Tôn: Danh hiệu khác
để gọi Đức Phật—The full-moon honourd one, Buddha.
Mãn Phần: To pass away—To die.
Mãn Phần Giới: Tên khác của cụ
túc giới, để so sánh với người tại gia hay Sa Di chỉ thọ ngũ hay bát
giới—The whole of the commandments, i.e. a full-ordained monk as compared
with lay people or a sramanera, who only receive either five or eight
commandments.
Mãn Quả: Còn gọi là Biệt Báo
Nghiệp, Mãn Nghiệp, hay Viên Mãn Nghiệp. Nghiệp dựa vào nhau để đưa đến
những chi tiết của cái quả trong kiếp tái sanh, như lục căn thiếu đủ, thân
thể mạnh yếu, sang hèn, thọ mệnh dài ngắn, vân vân, để phân biệt với “dẫn
nghiệp” hay tổng báo là nghiệp chủ yếu tạo thành quả báo, khiến chúng sanh
phải tái sanh vào cõi nào, như trời, người, hay thú, vân vân (dẫn nghiệp
được ví như người thợ vẽ, trước vẽ tổng thể trời, người hay súc sanh; mãn
nghiệp được ví như là sự hoàn tất bức họa, phải tô điểm các nét đẹp
xấu)—The fruit or karma, which fills out the details of any incarnation,
as distinguished from the integral or direction of karma which determines
the type of that incarnation, i.e. deva, man, or animal, etc.
Mãn Tang: The end of mourning.
Mãn Thành: Fully complete, or
perfect.
Mãn Thù Thi Lợi: Manjusri
(skt)—See Văn Thù Sư Lợi in Vietnamse-English Section, and Manjusri in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mãn Tọa:
1) Một
chúng hội đủ đầy (khi thọ giới đàn phải có tam sư thất chứng)—A complete,
or full assembly.
2) Ngày
cuối cùng của chúng hội (an cư kiết hạ): The last day of a general
assembly.
Mãn Túc:
Full—Satisfied—Contented--Completed.
Mãn Ý: See Mãn túc.
Mạn:
(A) Nghĩa của
Mạn—The meanings of Arrogance or Haughtiness:
1) Kiêu
mạn: Mana (skt)—Cậy tài mình cao hơn mà khinh miệt người
khác—Proud—Pride—Arrogance—Self-conceit—Looking down on
others—Superlicious—Mạn là tự nâng cao mình lên, dương dương tự đắc. Họ có
khuynh hướng lấn át người trên, chà đạp người dưới, không học hỏi, không
lắng nghe lời khuyên hay lời giải thích, hậu quả là họ phạm phải nhiều lỗi
lầm đáng tiếc—Haughty people are self-aggrandized and boasting. They tend
to bully their superiors and trample the inferior. They refuse to learn
any more or listen to advice or explanations; and as a result commit
regretable errors.
2) Tràn
lan: Overflowing—Boundless—Prolonged—Extended—Widespread.
(B) Phân loại
Mạn-Categories of Arrogances:
1) Thất
Mạn: Seven arrogances—See Thất Mạn.
2) Cửu
Mạn: Nine arrogances—See Cửu Mạn.
Mạn Cúng: Cúng dường bông Mạn
Đà La hay Viên Hoa lên chư Phật—Offerings of mandarava flowers.
Mạn Cử: Tỏ ra kiêu mạn—To hold
oneself arrogantly.
Mạn Đà La: Mandala (skt)—Vòng
tròn diễn tả môi trường hoạt động của chư Phật trong Mật Giáo—A ritual or
magic circle—A diargram used in invocations, meditation and temple
sevices—See Mandala in English-Vietnamese Section.
Mạn Đà La Hoa: Madarava
flowers.
Mạn Đà La Vương: Chữ “A” trong
trường phái Mật tông được xem như là Mạn Đà La Vương—The word “A” is
styled the great Mandala-king.
Mạn Đát La: Còn gọi là Mãn Đát
La hay Mạn Đặc La, dịch là chân ngôn, thần chú hay lời nói bí mật của chư
Phật—Also used for mantra, an incantation, spells, magical formula,
muttered sound, or secret words of Buddhas.
Mạn Đồ La Giáo: Tên khác của
tông Chân Ngôn—Mandala doctrine, mantra teaching, magic, yoga, the true
word or Shingon sect
Mạn Hoặc: Delusion of pride.
Mạn Kết: Mạn kết, một trong cửu
kết trói cột con người trong sanh tử—The bondage of pride, one of the nine
bonds that bind men to mortality.
** For more information,
please see Cửu Kết.
Mạn Kiến: Một trong mười loại
tà kiến, lòng kiêu mạn, đối với việc gì cũng cho là mình hơn người
kém—Pride, regarding oneself as superior, one of the ten wrong views.
** For more information,
please see Thập Tà
Kiến in
Vietnamese-English Section.
Mạn Nhụ: Tên khác của Ngài Văn
Thù Sư Lợi Bồ Tát—Another name for Manjusri—See Manjusri in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mạn Quá: Khởi tâm kiêu mạn cho
rằng mình hơn hẳn người hơn mình—Regarding oneself as superior to
superior.
** For more information,
please see Thất Mạn
and Cửu Mạn in
Vietnamese-English
Section.
Mạn Sơn: Ví lòng kiêu ngạo như
núi cao—To compare the pride with a lofty mountain.
Mạn Sử: Mạn Sứ—Thập mạn sứ có
thể sai khiến hay ảnh hưởng thân tâm con người, bao gồm cả ngũ độn sử và
ngũ lợi sử—The messenger, or lictor of pride. Ten messengers that affect
the mind, including five envoys of stupidity and five wholesome deeds.
** For more information,
please see Ngũ Độn
Sử, and Ngũ Lợi Sử in
Vietnamese-English
Section.
Mạn Thắng Tôn: Danh hiệu của vị
Phật—A title of a Buddha.
Mạn Thù: Tên khác của Ngài Văn
Thù Sư Lợi Bồ Tát—Another name for Majusri—See Manjusri in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mạn Thù Đồng Tử: Tên khác của
Ngài Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát—Another name for Manjusri—See Manjusir in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mạn Thù Sa: Manjusaka (skt)—Tên
của loài hoa Xích Đoàn trong vùng bắc Ấn—Name of a type of flower in north
India.
Mạn Thù Thất Lợi: Manjusri
(skt)—See Văn Thù Sư Lợi in Vietnamese-English Section, and Manjusri in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Mạn Tràng: Lòng ngã mạn bốc cao
như cờ phướng treo cao trong gió—Pride as a banner rearing itself aloft.
Mạn Tưởng: Tư tưởng kiêu
mạn—Proud, or arrogant thoughts.
Mang: To wear—To carry.
Mang Đến: To bring along.
Mang Đi: To carry away.
Mang Mang: Very far.
Mang Mang Lục Đạo: Bustling
about and absorbed in the six paths of transmigration.
Mang Máng: Vaguely—Dimly.
Mang Nợ: To be in debt
(indebted).
Mang Ơn: To owe a debt of
gratitude to someone—Owing thanks.
Mang Theo: To carry on—Nothing
anyone did ever lost, but was carried on from life to life, either
happiness or pain.
Mang Tiếng: To suffer a bad
reputation—To have a bad name.
Mang Xuống: To carry down.
Mang Xuống Tuyền Đài: To carry
down to the hades.
Màng: To take into account.
Mảng: Piece.
Mãng:
1) Con
trăn: A boa—Python.
2) Lỗ
mãng—Rude—Coarse.
3) Quỷ Ma
Hầu La Già trông giống loài trăn: (Mahoraga (skt)—A class of demon
ressembling a python.
Mạng:
1) Veil.
2) Life.
Mạng Căn: Root of life.
Mạng Bạc: Bad destiny.
Mạng Chung: To pass away—To
die.
Mạng Lệnh: Command—Order.
Mạng Một: To die.
Mạng Sống Con Người Trong Hơi Thở:
Human life is only in one breath—Đức Phật đã nhiều lần dạy: “Mạng sống con
người trong hơi thở, thở ra mà không thở vào là đã mạng một và bước sang
kiếp khác”—The Buddha taught on many occasions: “Human life is only as
long as one breath, for breathing out (exhaling) without breathing
(inhaling) means we have already died and stepped over into a new
lifetime.
Mạng Sống Mong Manh, Nếu Không Tu Bây Giờ
Sẽ Không Còn Kịp Nữa: Life is fragile, if we don’t cultivate
now, we never have any other opportunities.
Mạng Vận: Externalists believe
that there is a so-called “Destiny” or “Fate.”
Mạng Ý: To pay attention to—To
mind.
Manh:
1)
Mù—Blind.
2) Miếng:
Mảnh—Piece.
Manh Bả: Mù và què, ý nói một
vị thầy hôn ám—Blind and lame, an ignorant teacher.
Manh Long: Con rồng mù, xuất
hiện trước Phật và được Phật cho biết rằng cái mù của nó là do bởi kiếp
trước nó làm một vị tăng tội lỗi—The blind dragon who appealed to the
Buddha and was told that his blindness was due to his having been formerly
a sinning monk.
Manh Minh: Sự đuôi mù và trong
bóng tối, không thấy được đâu là chân lý—Blind and in darkness, ignorant
of the truth.
Manh Mục: Blind.
Manh Quy: Rùa mù gặp khúc gổ
trôi giữa biển đã là khó, ví với sanh làm người và gặp được Phật Pháp lại
càng khó hơn (ý nầy ví với một con rùa mù giữa biển khơi mà vớ được khúc
gỗ nổi. Theo Kinh Tạp A Hàm, trong biển cả có một con rùa mù, sống lâu vô
lượng kiếp, cả trăm năm mới trồi đầu một lần. Có một khúc cây, trên có một
lỗ lỏng, đang trôi dật dờ trên mặt nước, rùa ta khi trồi lên đến mặt nước
cũng vừa chạm vào bọng cây. Kẻ phàm phu lăn trôi trong biển đời sanh tử,
muốn trở lại được thân người quả là khó hơn thế ấy)—It is as easy for a
blind turtle to find a floating log as it is for a man to be reborn as a
man, or to meet with a Buddha and his teaching (The rareness of meeting a
Buddha is compared with the difficulty of a blind sea-turtle finding a log
to float on, or a one-eyed tortoise finding a log with a spy-hole through
it).
Manh Tâm: To mean to—To intend
to.
Mánh Lới: Trick.
Mành Mành: Blind—Curtain.
Mảnh: See Mảng.
Mảnh Dẻ: Slender—Thin—Slim.
Mảnh Khảnh: See Mảnh dẻ.
Mảnh Mai: See Mảnh khảnh.
Mãnh:
Strong—Fierce—Violent—Determined.
Mãnh Dũng: Dũng mãnh (mạnh mẻ
và can trường)—Strong and courageous.
Mãnh Hỏa: Lửa mạnh—Fierce fire.
Mãnh Lợi: Fierce—Sudden.
Mạnh: Strong.
Mạnh Bạo: Strong and brave.
Mạnh Chân Khỏe Tay: To enjoy
good health—To be well.
Mạnh Giỏi: See Mạnh chân khỏe
tay.
Mạnh Khỏe: Healthy—Strong.
Mạnh Tử: Meng-Tzu (Mencius
372-289 B.C.)—Người sanh ra trong gia đình khoa bảng tại nước Lỗ, sanh vào
khoảng năm 372 trước Tây Lịch vào thời vua Châu Liệt Vương, và mất khoảng
năm 289 trước Tây Lịch vào thời vua Châu Noản Vương. Ngài mồ côi cha từ
nhỏ, được mẹ hiền dạy dỗ. Lớn lên theo học với Thầy Tử Tư, được chơn
truyền về Đạo Học của Thầy Khổng Tử. Ngài có tài hùng biện, thường đi du
thuyết ở các nước Lương, Tề, Tống, vân vân để đem đạo nhân nghĩa ra cứu
đời. Nhưng các vua thời ấy chỉ lo thôn tính lẫn nhau, chớ không ai chịu
coi trọng điều nhân nghĩa, hoặc thực hành theo đạo lý của Thánh Hiền. Khi
về già, cũng như Khổng Tử, nhận thấy không ai chịu thực hành những lời dạy
của mình, ông về quê cùng các hàng môn đệ ghi chép lại những lời đối đáp
với các vua cùng những lời bình thành bộ sách Mạnh Tử gồm bảy
quyển—Meng-Tzu belonged to one of the aristocratic families in the state
of Lu. He was born in 372 B.C. during the time of King Chou-Lieh-Wang, and
died in 289 during the time of King Chou-Nan-Wang. He lost his father
during his childhood and was cared for and educated by a kind and devoted
mother. When he grew older, a teacher named Tzi-Tsu taught him the proper
philosophical teachings of Confucius. He had the great ability to teach
and often traveled abroad to other states such as Liang, Tsih, Tsung, etc.
to use the teachings of virtues and ethics to help others. However, al
the kings of those days cared only about competing and battling with one
another, none of them was concerned or had any respect for virtues and
ethics (right and wrong) nor did they follow the teachings of past saintly
teachers. At old age, just as Confucius, he saw his teachings were not
being applied, he returned home, together with his students to write the
various experiences he had had while debating with the kings of the
countries he visited as well as lessons he had taught his students. This
was collected into seven volumes and it also included his criticism of
other philosophical teachings. The series was self-titled Meng-Tzu.
Mao:
1) Lông
mao: Hair.
2) Lông
vũ: Feather.
3) Rơm:
Thatch.
Mao Bệnh: Bệnh
hoạn—Ailment—Flaw.
Mao Cái Đầu:
1) Một bó
cỏ rơm dùng làm nón che đầu: A handful of thatch to cover one’s head.
2) Một
mái tranh: A hut.
3) Một tự
viện: A monastery.
