TỔ ĐÌNH MINH ĐĂNG QUANG
PHẬT HỌC TỪ ĐIỂN
BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE-ENGLISH
THIỆN PHÚC
G
Gá Nghĩa Kim Bằng:
To form a friendship with.
Gá Nghĩa Vợ Chồng:
To get married.
Gạ: To coax someone
into doing something.
Gác Chuông:
Bell-tower.
Gác Qua Thế Sự, Rũ Sạch
Thân Tâm: To put aside all mundane affairs and cleanse one’s body and
mind.
Gạch Bỏ: To cross
out—To delete—To cancel.
Gai Góc:
Thorny—Obstacles--Difficulties
Gai Mắt: To offend
the eye—To shock the eye.
Gài Bẫy: To lay
(set) a trap.
Gan Lì:
Brave—Valiant—Venturesome
—Fearless—Bold—Daring.
Gán Cho: To
attach—To Impulate—To label.
Gàn Gàn: To be a
little mad (crazy).
Gạn Đục Lóng Trong:
To decant and purify.
Gạn Lọc:
Refinement.
Ganh Đua: To
compete with someone.
Ganh Ghét: Jealous
contempt—To be jealous of someone—Envy and hate.
Ganh Tỵ:
Jealousy—To envy someone.
Gánh: To be in
charge.
Gánh Chữ Không: To
carry the term “Emptiness.”—See Chấp Không.
Gánh Nặng:
Burden—Heavy load.
Gánh Sầu: A burden
of sorrow.
Gánh Vác: To
shoulder—To take on a responsibility.
Gạt: To cheat—To
deceive—To fool—To trick.
Gạt Gẫm: Deceiving.
Gạt Nước Mắt (Gạt Lệ):
To suppress one’s tears.
Gay Cấn: Thorny
matter.
Gay Gắt: Bitter.
Gay Go:
Terrible—Desperate—Keen.
Gãy: To break off.
Gãy Đổ: To
collapse—To fall in.
Gãy Gọn: Concise.
Gắm Ghé: To aim at.
Gặm Nhấm: Gnawing.
Gắn Bó: Abhinivesa
(p & skt).
(n) Attachment—Adgering
to—Inclination to.
(v) To become fond of—To
be attached to.
Gắn Liền Với:
Adherence—Adherent (a).
Găng: Tense.
Gắng: To strive—To
endeavour.
Gắng Gượng:
Unwillingly—Reluctantly.
Gắng Sức: To make
every effort—To do one’s best—To make every endeavor.
Gắp: To pick up
with chopsticks.
Gặp: To meet—To
encounter—To see.
Gặp Dịp: To find
the favorable occasion.
Gặp May: To be
lucky—Fortunate—In luck.
Gặp Nạn: To be in
danger.
Gặp Nhau: To meet
one another.
Gặp Rắc Rối: To
face trouble.
Gặp Thình Lình: To
meet accidentally—To run across.
Gặp Vận May: See
Gặp May.
Gặp Vận Rủi: To be
down with one’s luck.
Gắt Gao:
Severe—Hard—Difficult.
Gắt Gỏng:
Bad-tempered.
Gặt: To harvest—To
reap.
Gặt Những Gì Bạn Gieo:
Reap what you sow.
Gầm Mặt Xuống: To
bow one’s head and appear to be ashamed (in an ashamed manner).
Gầm Thét: To roar.
Gẫm: To ponder—Gẫm
thế sự: To ponder the affairs of the world.
Gần Chết: Near
death—About to die—At the point of death.
Gần Đất Xa Trời: To
be at death’s door—To have one’s foot in the grave.
Gần Đây:
Recently—Lately.
Gần Gủi: Close to
someone.
Gần Gủi Người Lành Như Đi Trong Sương Mù, Không Thấy Ướt
Áo, Nhưng Sương Đã Thấm Vào Da. Gần Gủi Kẻ Ác, Thêm Ác Tri Kiến, Chẳng
Chóng Cũng Chầy Sẽ Có Ngày Gây Tạo Tội Ác, Trước Mắt Chịu Quả Báo, Chết
Rồi Phải Trầm Luân:
Staying with noble and good people is like walking through morning dew.
You will not feel the wetness of the dew, yet gradually it will penetrate
your skin. Staying with mean and wicked people, you can only develop wrong
views and create negative karma. Soon you will be acquired and revolved in
the three evil paths.
Gần Mực Thì Đen, Gần
Đèn Thì Sáng: A man is known by the companion he keeps.
Gấp:
1)
Urgent—Pressing.
2)
Folding—Fold.
Gấp Ba: Threefold.
Gấp Rút: See Gấp
(1).
Gập Ghềnh:
Uneven—Bumpy—Rough.
Gật Đầu: To give a
nod of assent.
Gật Gù: To nod
repeatedly.
Gẫu: Tán gẫu—To
join in the conversation.
Gây:
1)
To quarrel.
2)
To create (gây ra)—To cause.
Gây Dựng: To
establish.
Gây Gỗ: To pick a
quarrel—Quarrelling.
Gây Hấn: To provoke
hostilities.
Gây Lộn: To
quarrel—To dispute.
Gây Nhiều Ác Nghiệp:
To create a great deal of bad karma.
Gây Nhiều Lầm Lỗi Tội
Ác: To engage in wrongful acts.
Gây Oán: To create
(stir up) hatred.
Gây Thù: To create
enemies.
Gây Vốn: To raise
capital.
Gầy Gò: Thin.
Gầy Mòn: To grow
thin.
Gầy Yếu: Sickly.
Ghé Bờ: To come on
board.
Ghen Ghét:
Jealous—Envious—To envy—To Begrudge.
Ghét:
Hate—Anger—Ire—Buddha taught: “When you hate others, you yourself become
unhappy. But when you love others, everyone is happy.”
Ghê Gớm:
See Ghê sợ.
Ghê Rợn:
Dreadful.
Ghê Sợ:
Frightful—Awful.
Ghi Khắc:
To impress deeply.
Ghi Lòng:
To engrave—To impress deeply in one’s memory.
Ghi Lòng Tạc Dạ:
See Ghi lòng.
Ghi Nhận:
To acknowledge.
Ghiền:
To be addicted to.
Ghiền Rượu:
To be addicted to drink.
Gì:
1)
What ?
2)
Whatever ?
Gì Nữa: What else ?
Gì Thế: What’s the
matter ?
Gia:
1)
Gia đình: Family—Home.
2)
Tán thán: To commend.
3)
Tăng thêm: To increase—To augment—To add—To put on.
4)
Tốt: Good—Excellent—Praiseworthy.
Gia Ân: To grant a
favour.
Gia Bá: Bác—Uncle
(elder brother of the father).
Gia Bảo: Family
treasure—Treasure of the family.
Gia Bị: See Gia Hộ.
Gia Biến: Family
disaster.
Gia Bộc: Servant.
Gia Cảnh: Situation
of the family—Family condition—Family circumstance.
Gia Cầm: Poultry.
Gia Cẩu: Phiền não
bám theo thân người khó dứt bỏ được như chó giữ nhà—A domestic dog, i.e.
trouble, which ever dog one steps.
Gia Chánh:
Housekeeping.
Gia Chủ: Kulapati
(skt)—Vị chủ gia đình—Head of the family—Householder—Head of the
household.
Gia Công: To make
every effort—To endeavor.
Gia Cư:
Habitation—Dwelling—Abode.
Gia Dĩ:
Moreover—Furthermore—Besides—In addition.
Gia Du Đà La:
Yasodhara
Gia Dụng: Family
use.
Gia Đạo: Family
situation.
Gia Đinh: Servant.
Gia Đình:
Family—Household—Home.
Gia Đình Hạnh Phúc:
A happy family.
Gia Đường:
Ancestral altar
Gia Giảm: To
increase and decrease
Gia Giáo: Family
education.
Gia Hạn: To
extend—To prolong time-limit.
Gia Hành: Prayoga
(skt)—Gia Hành Đạo—Gia Hành Vị—Gia tăng dụng công mà tu hành—Added
progress—Intensified effort—Earnest endeavour.
Gia Hành Thiện: Tu
Đắc Thiện—Phương Tiện Thiện—Thiện tâm do phương tiện tu hành mà chứng đắc
được, đối lại với sinh đắc thiện—Goodness acquired by effort, or works as
differentiated from natural goodness.
Gia Hành Vị: Vị thứ
hai trong từ vị của Duy Thức Tông—The second of the four stages of the
sect of consciousness.
Gia Hệ: Genealogy.
Gia Hiến: Family
rules.
Gia Hình: To
execute.
Gia Hộ: Nhờ Phật
lực gia hộ—Blessing—Divine or Buddha aid or power bestowed on the living,
for their protection or perfection.
Gia Huấn: See Gia
giáo.
Gia Lực: Lực gia bị
của chư Phật và chư Bồ Tát—Added strength or power (by the Buddhas or
Bodhisattavas)—Aid.
Gia Mẫu: Mother.
Gia Miếu: Family
temple.
Gia Nghiêm: Father.
Gia Nghiệp: Family
property.
Gia Nhân: Servants.
Gia Nhập: To join.
Gia Nô: See Gia
nhân.
Gia Phả: Family
register.
Gia Pháp: See Gia
Hiến.
Gia Phong: Family
customs.
Gia Phụ: See Gia
Nghiêm.
Gia Quyến: Family.
Gia Sa: Kasaya
(skt)—Cà Sa—A colour composed of red and yellow.
Gia Súc: Domestic
animals.
Gia Sử: Family
history—Family register.
Gia Sự: Family
matter.
Gia Sức: See Gia
Công.
Gia Tài: Family
inheritance.
Gia Tăng: To
augment—To add—To increase.
Gia Tâm: To apply
one’s mind to something.
Gia Tập: Một chúng
hội hoàn hảo—An excellent (delightful) assembly, or meeting.
Gia Tẩu: Chị hay em
dâu—Sister-in-law.
Gia Tế: Family
ceremony.
Gia Thất:
Family—Household.
Gia Thế: Family
situation.
Gia Thi: Kasa
(skt)—Visibility—Splendour—A species of grass.
Gia Thúc: Chú—Uncle
(younger brother of the father).
Gia Thuộc:
Relatives.
Gia Tiên:
Ancestors—Forefathers.
Gia Tổ: Great Grand
father.
Gia Tốc: To
accelerate.
Gia Tộc: Family.
Gia Trạch:
House—Dwelling.
Gia Trì: Adhisthana
(skt)—Địa Sắt Vĩ Năng—Gia trì có nghĩa là nhờ vào Đức Phật, người đã dùng
sức của chính mình để gia hộ và trì giữ cho chúng sanh yếu mềm đang tu
hành; gia trì còn có nghĩa là cầu đảo, vì mong cầu Phật lực hộ trì cho tín
giả. Nói chung gia trì có nghĩa là “hộ trì’—To depend upon—Dependence on
the Buddha, who confers his strength on all who seek it and upholds them;
it implies prayer, because of obtaining the Buddha’s power and
transferring it to others. In general it means to aid or to support.
Gia Trì Cúng Vật:
Trì chú vào những vật cúng, để tránh không cho ma quỷ cướp mất hay làm cho
những thức ăn nầy bất tịnh—To repeat tantras over offerings, in order to
prevent demons from taking them or making them unclean.
Gia Trì Lực:
Adhisthana (skt)—See Gia Trì in Vietnamese-English Section, and Adhisthana
in Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Gia trì Thành Phật:
Nhờ Phật lực gia trì mà được thành Phật Quả—By the aid of Buddha to enter
the Buddhahood.
Gia Trì Thân: Thân
gia trì hay dựa vào sự gia trì mà hiện khởi Phật thân, hay là Ứng Thân—The
body which the Buddha depends upon for his manifestation (the
nirmanakaya).
Gia Trì Trượng:
Chiếc gậy làm bằng cành đào, dùng chân ngôn mà gia trì rồi gõ vào vai ma
nữ hoặc đánh vào chỗ đau của người bệnh—A wand made of peach wood laid on
in driving out demons, or in healing disease, the painful place being
beaten. Tantras are repeated while the wand is used on the patient.
Gia Truyền: Truyền
lại từ đời nầy sang đời khác, từ cha mẹ sang con cái—To be transmitted
from one generation to another—Passed on from parents to child—Hereditary.
Gia Vụ: Family
obligations.
Gia Vụ Chưa Xong, Chừng
Nào Mới Tu? Unfinished family obligations, when can one practise ?
Giá: Nầy—This.
Giá Cá: Cái
nầy—This.
Giá Cô: Chim đa
đa—A partridge.
Giá Cô Ban: Một
loại nhang lốm đốm như bộ lông chim đa đa—Spotted like a partridge, a kind
of incense.
Giá Lý: Chỗ
nầy—This place—Here.
Giá Na: Tỳ Lô Giá
Na—See Vairocana.
Giá Trị: Worth.
Giá Trị Nhân Loại:
The worth of mankind
Già:
1)
Che dấu: To hide—To hinder—To cover—To screen.
2)
Được dùng thay thế cho chữ “Ca”: Interchanged with “Ca.”
3)
Kiết già phu tọa: Ngồi kiểu chân nầy tréo lên chân kia—To sit
cross-legged—See Kiết Già.
4)
Lão: To grow old—To get old.
Già Ác: See Già
Tội.
Già Bà: Bhagavan
(skt)—Già Phạm—See Bạt Dà Phạm.
Già Chế: Già
Giới—Những luật phụ hay thứ luật mà Phật chế ra như cấm uống rượu, đối lại
với “tánh giới” là những giới luật căn bản của con người như cấm giết
người—A secondary commandments, deriving from the mandate of Buddha, i.e.
against drinking wine, as opposed to a commandment based on the primary
laws of human nature, i.e. against murder.
Già Chỉ: Chữ viết
tắt của chữ “Tăng Già Lê” có nghĩa là áo cà sa—An abbreviation for
“Sanghati” means robe.
Già Chiếu:
1)
Giữ kín hay tiết lộ: Đè nén hay bộc lộ—To suppress or to reveal or
to illuminate.
2)
Phá hoại hay xây dựng: Destructive or constructive.
3)
Phủ nhận hay xác nhận: To negate or to affirm.
Già Da:
1)
Thân thể: Kaya (skt)—The body.
2)
Già Xa: Gaya (skt)—Một thành phố trong thành Ma Kiệt Đà, tây bắc
của Bồ Đề Đạo Tràng, gần nơi mà Đức Thích Ca Mâu Ni đã thành Phật—A city
of Magadha, Buddhagaya, northwest of present Gaya, near which Sakyamuni
became Buddha.
3)
Một loài voi Gaja: An elephant.
4)
Núi Đầu Voi—Gajasirsa (skt)—Elephant’s Head Mountain—Hai đỉnh đã
được nói đến—Two are mentioned:
a)
Một gần núi Linh Thứu: One is near “Vulture Peak.”
b)
Một gần Bồ Đề Đạo Tràng: One is near the Gaya.
Già Da Ca Diếp:
Gayakasyapa (skt)—Yết Di Ca Diếp, một người em của Đại Ca Diếp, trước kia
theo tà giáo, thờ thần lửa, về sau trở thành một trong mười một đệ tử nổi
tiếng của Phật, thành Phật tên là Samantaprabhsa—A brother of
Mahakasyapa, orginally a fire-worshipper, one of the eleven foremost
disciples of buddha, to become samantaprabhasa Buddha.
Già Da Xá Đa:
Gayasata (skt)—Vị Tổ Ấn Độ thứ mười tám, người đã làm việc nặng nhọc trong
nhóm nguời Tokhari—The eighteenth Indian patriarch, who laboured among the
Tokhari—See Hai Mươi Tám Tổ Ấn Độ (18).
Già Di Ni: Gamini
(skt)—Vị vua mà người ta nói rằng đã được Đức Phật thuyết giảng một kinh
nói về nhân quả, cũng như thiện và bất thiện nghiệp cùng với quả báo của
chúng—A king whom the is said to have addressed a sutra about causes and
effects, as well as wholesome and unwholesome deeds and their
consequences.
Già Di Ni Kinh: Đức
Phật giảng thuyết quả báo rõ ràng cho vua Già Di Ni, giống như đá và dầu,
một thứ chìm, một thứ nổi—A sutra in which the Buddha expounded clearly
for King Gamini on wholesome and unwholesome deeds as well as their
consequences—See Già Di Ni.
Già Đà Ca: Cataka
(skt)—Chim sẻ, chỉ uống nước mưa—A sparrow, which is supposed only to
drink falling rain.
Già Đoạn: Camara
(skt)—Già Mạt La—Tên của một trong những vùng trung tâm của miền nam châu
Diêm Phù Đề (Già Mạt La Châu và Phiệt La Già Mạt La Châu)—Name of one of
the central parts of the southern continent, Jambudvipa.
Già Giới: See Già
Chế.
Già Khổ: Old age is
suffering
Già La: Tagara
(skt)—Tên gọi tắt của Đa Già Lê, một loại gỗ thơm—Putchuk, incense.
Già La Dạ Xoa:
Kalaka (skt)—Một loài Dạ Xoa đã làm ô nhiễm tâm của ngài Xá Lợi Phất trong
lúc hành thiền, mà ngài không hay biết gì—A yaksa who smote (defiled)
Sariputra on the head while in meditation, without his perceiving it.
Già La Đà:
Kharadiya (skt).
1)
Ngọn núi nơi mà Đức Phật đã thuyết giảng kinh Địa Tạng Thập Luận
(nơi ở của chư vị Bồ Tát)—The mountain where the Buddha is supposed to
have uttered the Abode of Ti-Tsang.
2)
Ngôi vị Giá La Đà của Bồ Tát (do tu tập nhiều a tăng kỳ kiếp Minh
Ba La Mật mà thành tựu, đây là hạnh vô tướng mà thọ trì chư pháp)—A
Bodhisattva stage attained after many kalpas.
Già La Ni: Ghrana
(skt)—Kiết La Nã—Mùi hương—Smell—Scent.
Già Lam: Sangharama
or Sanghagara (skt)—
1)
Chúng viên hay vườn sân tự viên nơi Tăng chúng ở: The park of a
monastery.
2)
Chùa hay tự viện: A monastery—Convent—Pagoda—Temple.
Già Lam Thần: Theo
Đức Phật, có 18 vị Già Lam Thần trong mỗi tự viện—According to the Buddha,
there are eighteen guardian spirits of a monastery.
Già Lan Tha:
Grantha (skt).
1)
Kệ: Verse.
2)
Giáo điển của người Sikhs—The scriptures of the Sikhs.
Già Lê Dạ: Carya
(skt)—Hạnh Kiểm—Actions—Doings—Proceedings.
Già Lợi Da: See Già
Lê Dạ.
Già Mạt La: See Già
Đoạn.
Già Na: Gana or
Ghana (skt)—Cứng chắc, dầy—Solid—Thick.
Già Na Đề Bà:
Ariyadeva or Kanadeva (skt)—Ca Na Đề Bà—Tổ thứ 15, đệ tử của Ngài Long
Thọ—Fifteenth patriarch, disciple of Nagarjuna—See Hai Mươi Tám Tổ Ấn Độ.
Già Nan: Những cuộc
khảo sát để nhận Tăng Ni thọ cụ túc giới.—Tests for applicants for full
orders.
1)
Già: 16 giới phụ nằm trong giới cấm căn bản của Phật như không uống
rượu—16 secondary commandments, derving from the mandate of Buddha, e.g.
against drinking wine.
2)
Nan: 13 giới chánh nằm trong những luật lệ chính yếu như không sát
sanh—13 types of moral conduct based on the primary laws of human nature,
e.g. against murder, ect.
Già Nua: To grow
old and gray.
Già Phạm: Bhagavan
(skt)—Già Bà—See Bạt Dà Phạm.
Già Phạm Ba Đề:
Gavampati (skt)—Ngưu Vương, tên của một vị A La Hán—Lord of cattle, name
of an arhat.
Già Phạm Đạt Ma:
Bhagavaddharma (skt)—Một vị Tăng người Ấn Độ đã dịch quyển Kinh “Thiên Thủ
Thiên Nhãn Đại Bi” sang Hoa ngữ và thời nhà Đường—An Indian monk who
translated the “Kuan-Yin with Great Compassion of
Thousand-Arms-and-Thousand-Eyes” Sutra into Chinese during the T’ang
dynasty.
Già Phu Tọa: Thế
ngồi tréo chân—To sit cross-legged—See Kiết Già.
Già Tha: Gatha
(skt)—Bài tụng theo vần điệu, thường gồm 32 chữ gọi là “Cô Khởi Tụng,”
phân biệt với “Trùng Tụng” nghĩa là lập lại lời của câu
trước—Recitation—Song—A metrical narrative or hymn, with moral purport,
described as generally composed of thirty-two characters, and called a
detached stanza, distinguished from geya, which precedes the ideas of
preceding prose passages.
Già Tính: Hai loại
giới luật—The two kinds of commandments:
1)
Già Giới: Những luật phụ—Secondary commandments—See Già Chế.
2)
Tính Giới: Những luật lệ chính ngoài xã hội—Primary
commandments—See Già Giới.
Già Tình: Đè nén
dục vọng—To repress passions.
** For more information,
please see Biểu Đức.
Già Tội: Loại tội
phụ khi hành giả phạm những giới phụ như uống rượu (theo nhà Phật hay tỳ
kheo thì đây là tội, nhưng không phải là cái tội từ tự tính), để đối lại
với những tính tội (tội chính) như giết người—The second kinds of sin when
cultivators commit the secondary commandments, i.e. commiting drinking
wine, as opposed to commiting the primary sin, i.e. murdering.
Già Văn Đồ: Camunda
(skt).
1)
Tật đố của người nữ: Hạng đàn bà hay ganh ghét—A Jealous woman.
2)
Nộ Thần: An angry spirit.
3)
Quỷ Nhập Tràng: Loại ác quỷ chiêu hồn người chết để giết kẻ
thù—Evil Demon, one used to call up the dead to slay an enemy.
Già Xa Đề: Gachati
(skt)—Tiến bộ—Progress.
Giả:
(A)
Nghĩa của Giả—The meanings of “Fallacy”
1)
Không thật: Unreal—No reality—False—Fallacious—Futile—Untrue—Vain.
2)
Mượn: To borrow.
3)
Giả bộ: Giả tá—To pretend—To assume—To suppose.
4)
Theo Phật giáo, giả có nghĩa là chư pháp vô thường và không có thực
thể, duyên hợp hay mượn các pháp khác mà có, như mượn uẩn mà có chúng
sanh, mượn cột kèo mà có nhà cửa. Tất cả chỉ là hiện tượng giả tạm và
không thật: In Buddhism nothing is real and permanent, the five aggregates
make up beings, pillars and rafters make a house, etc. All is temporal and
merely phenomenal, fallacious, and unreal.
(B)
Phân loại giả—Categories of “Fallacy”
1)
Nhị Giả: Two fallacious postulates—See Nhị Giả.
2)
Tam Giả: Three fallacious postulates—See Tam Giả.
Giả Bộ: To pretend.
Giả Dạng: To
disguise oneself.
Giả Danh: Samketa
or Vitatha-naman (skt)—Dấu hiệu hay cái tượng trưng tạm thời—Provisionary
symbol or sign.
·
Các pháp do nhân duyên giả hợp tạm bợ mà có chứ không có
thực thể: All dharmas are empirical combinations without permanent
reality.
·
Các pháp vô danh, do người ta giả trao cho cái tên, chứ đều
là hư giả không thực: False and fictitious—Unreal names, i.e. nothing has
a name of itself, for all names are mere human appellations.
·
Trong Kinh Lăng Già, Đức Phật nhắc ngài Mahamati: “Này
Mahamati! Vì bị ràng buộc vào các tên gọi, các hình ảnh và dấu hiệu, nên
phàm phu để mặc cho tâm thức của họ lang bạt.”—In the Lankavatara Sutra,
the Buddha reminded Mahamati: “Mahamati! As they are attached to names,
images, and signs, the ignorant allow their minds to wander away.”
Giả Danh Bồ Tát:
Bậc được gọi là Bồ Tát vì đã đạt đến “thập tín”—One who may be called a
bodhisattva because he has attained the Ten Faiths.
Giả Danh Hữu: Một
trong tam hữu, mọi vật hiện hữu nhờ sự phối hợp của các vật khác và chỉ là
gọi tên theo lối kinh nghiệm (như bốn thứ sắc, thinh, hương, vị, xúc, nhân
duyên hòa hợp với nhau để thành một cái gì đó trong một thời gian hữu hạn
rồi tan hoại, chẳng hạn như sữa bò, kỳ thật là do bốn thứ ấy duyên hợp mà
thành, chứ không bao giờ có cái tự thể của sữa)—One of the three kinds of
existence, things which exist only in name, i.e. all things are
combinations of other things and are empirically named.
Giả Danh Thế Gian:
Còn gọi là chúng sanh thế gian, hay hữu tình thế gian. Tất cả các loại hữu
tình trong thế gian đều là giả danh thế gian (vì hữu tình là danh tự giả
thiết nơi ngũ uẩn chứ không có thực thể)—The world of unreal names, i.e
the phenomenal world of sentient beings.
Giả Danh Tướng:
Names—Which are merely indications of the temporal.
Giả Dối:
Insincere—Deceitful—False.
Giả Dụ: for
example—For instance.
Giả Đạo Đức:
Hypocritical.
Giả Định: Đạo Phật
không có giả định, mà dựa trên sự kiện, do đó không bao giờ lánh xa ánh
sáng trí tuệ—Assumption—Buddhism starts with no assumptions. It stands
(bases) on facts, therefore, it never shuns the dry light of knowledge.
Giả Gạo: To pound
rice.
Giả Hòa Hợp: See
Giả Hợp.
Giả Hợp: Hiện tượng
tùy theo nhân duyên mà giả hòa hợp, là sự phối hợp của các yếu tố, chứ
không có thực thể (hòa hợp ắt phải có ly tán, đó là sự hòa hợp nhứt thời
chứ không vĩnh cửu)—Phenomena are combinations of elements without
permanent reality—Phenomena, empirical combinations without permanent
reality.
Giả Hợp Chi Thân:
See Giả Hợp Thân.
Giả Hợp Thân: Thân
giả hợp—The emperical body.
Giả Hữu: Các pháp
hay hiện tượng do nhân duyên sinh ra, như bóng hoa trong nước, hay ánh
trăng nơi đáy giếng, không có thực tính. Tuy không có thực tính, lại không
phải là pháp hư vô. Sự hiện hữu của chư pháp chỉ là giả hữu, nếu không
muốn nói là không hơn gì sự hiện hữu của lông rùa sừng thỏ—The phenomenal
which no more exists than turtle’s hair or rabbit’s horns.
Giả Mạo: To
falsify—To counterfeit—To forge—To fake.
Giả Môn: Tông phái
mà giáo thuyết dựa vào những công đức cứu độ từ những hình thức hay nghi
lễ bên ngoài, chứ không phải tín tâm bên trong như niềm tin vào Đức Phật A
Di Đà—The sect which relies on the externals or external works for
salvation, in contrast with faith in Amitabha.
Giả Ngã: Cái ngã
không thực, hòa hợp bởi ngũ uẩn (phàm phu hay ngoại đạo thì vọng chấp cho
đó là thực, bậc Thánh giác ngộ cho đó là cái giả ngã; tuy nhiên, nếu cứ
khư khư chấp giữ cho rằng giả ngã là “vô” là rơi vào chấp thủ tà kiến
“không”)—The empirical ego of the five skandhas.
Giả Ngu: To play
the fool—To pretend ignorance.
Giả Như:
If—Supposing that.
Giả Như Ác Nghiệp Có
Hình Tướng, Mười Phương Hư Không Chẳng Thể Dung Chứa Hết: In the
Avatamsaka Sutra, the Buddha taught: “Supposing that evil karma had
physical form, the empty space of the ten directions could not contain
it.”
Giả Như Lòng Tham Dục
Có Hình Tướng, Tam Thiên Đại Thiên Thế Giới Cũng Chẳng Thể Dung Chứa Hết:
If greed and desire had physical form, three thousand great chiliocosmos
could not contain them.
Giả Quán: Một trong
ba loại quán của tông Thiên Thai, quán sát chư pháp là giả tạm. Quán sát
về sự thật tương đối của hiện tượng, do đó chỉ là sự hiện hữu giả tạm, so
với thiền quán về “Tánh Không.”—One of the three kinds of contemplation of
T’ien-T’ai sect, contemplation of all as unreal, transient or
temporal—Meditation on the relative truth or phenomenal and therefore
illusory existence, in comparison with the meditation on the void (Không
quán).
** For more information,
please see Không
Giả Trung in
Vietnmaese-English Section.
Giả Sắc: Vô biểu
sắc hay hình thức bên trong, như hương vị không có hình thể—Invisible or
internal form, i.e. spiritual form.
Giả Sử: See Giả
Như.
Giả Thiết:
Hypothesis.
Giả Thuyết:
Prajnapti (skt)—Học thuyết dựa vào hiện tượng hay cấu trúc tâm
thức—Ordinary teaching—Doctrines dervied from the phenomenal or mental
construction, or ideation.
Giả Thực: Giả và
thực—False and true—Unreal and real—Empirical and real.
Giả Trá:
Deceitful—False.
Giả Trang: To
disguise onself.
Giả Tu: Sham
cultivator.
Giả Từ: To bid
farewell.
Giả Từ Cõi Đời: To
bid farewell to this world.
Giả Vờ: To
pretend—To make believe.
Giác:
1)
Visana (skt)—Cái sừng—A horn—A trumpet.
2)
Ngẫm nghĩ sơ qua (thô tư) hay cảm giác—To sense—To apprehend—To be
aware.
3)
Giác là sự nhận biết hay sự hiểu biết: Buddhi (p & skt)—Awareness,
knowledge, or understanding.
4)
Giác là đã tỉnh thức, tỉnh ngộ hay giác ngộ, đối nghĩa với mê mờ,
ngu dại và dốt nát—Buddha means awakened, awake, or enlightened, in
contrast with silly and dull, stupid, and foolish (mudha).
5)
Bodhi or Buddhiboddhavya (skt)—Tiếng Phạn là Bồ Đề có nghĩa là giác
sát hay giác ngộ. Giác có nghĩa là sự biết và cái có thể biết được—Bodhi
from bodha, “knowing, understanding,” means enlightenment, illumination.
Buddhiboddhavya also means knowing and knowable.
a)
Giác sát là nhận ra các chướng ngại phiền não gây hại cho thiện
nghiệp: To realize, to perceive, or to apprehend illusions which are
harmful to good deeds.
b)
Giác ngộ là nhận biết các chướng ngại che lấp trí tuệ hay các hôn
ám của vô minh như giấc ngủ (như đang ngủ say chợt tỉnh): To enlighten or
awaken in regard to the real in contrast to the seeming, as to awake from
a deep sleep.
** For more information,
please see Quán (I).
Giác Chân Như: See
Chân Như.
Giác Chi: The
various branches or modes of enlightenment—See Giác Phần, Thất Bồ Đề Phần,
and Ba Mươi Bảy Phẩm Trợ Đạo.
Giác Chứng: The
evidence of the senses.
Giác Dụng: Hóa
Thân—See Nirmanakaya (skt), Tam Thân, and Tam Bảo.
Giác Đà: Những vọng
tưởng tà kiến mà một vị sư chấp vào cũng giống như lừa ngựa mang chở đồ
vật không khác—Perverted doctrines and wrong thoughts, which weigh down a
monk as a pack on an animal.
Giác Đạo: Con đường
giác ngộ—The way of enlightenment.
** For more information,
please see Thất Bồ
Đề Phần and Bát Chánh
Đạo.
Giác Đế: See Giác
Vương.
Giác Giả: Buddha (p
& skt)—Bậc giác ngộ, như Phật, tự giác giác tha, giác hạnh viên mãn—An
Enlightened (Awakened) One, especially a Buddha, enlightened self and
others—See Phật in Vietnamese-English Section, and Buddha in
English-Vietnamese Section.
Giác Hải:
1)
Giác tính sâu sắc bao la như biển cả: Sea of knowledge—The
fathomless ocean of enlightenment or Buddha-wisdom.
2)
Tên của một ngôi chùa cổ nổi tiếng, tọa lạc trong quận 6, thành phố
Sài Gòn, Nam Việt Nam. Chùa được bà Trần Thị Liễu xây năm 1887. Hòa Thượng
Hoằng Ân đặt tên Giác Hải và cử Hòa Thượng Từ Phong về trụ trì. Năm 1929,
Hòa Thượng Từ Phong trùng tu chùa lại như ngày nay. Mặt trước chùa có bao
lam đắp nổi và khắc tám hàng chữ Hán nói về tiểu sử Đức Phật—Name of a
famous ancient pagoda, located in the Sixth district, Saigon City, South
Vietnam. The pagoda was built in 1887 by Ms. Trần Thị Liễu. Most Venerable
Hoằng Ân named it Giác Hải and appointed Most Venerable Từ Phong Head of
the pagoda. In 1929, Most Venerable Từ Phong had it rebuilt as it is seen
today. On the upper part of its façade, there is a bas-relief on which
were carved eight lines of Chinese characters describing Sakyamuni
Buddha’s biography.
Giác Hải Thiền Sư:
Zen master Giác Hải—Thiền sư Việt Nam, quê tại Bắc Việt. Ngài xuất gia năm
25 tuổi, cùng với Không Lộ trở thành đệ tử của Thiền sư Hà Trạch tại chùa
Diên Phước. Ngài là pháp tử đời thứ 10 dòng Thiền Vô Ngôn Thông. Về sau,
ngài cũng tiếp tục dạy thiền và kế thừa dòng Thiền Không Lộ, do Thiền sư
Không Lộ sáng lập. Vua Lý Thần Tông nhiều lần thỉnh ngài vào cung, nhưng
ngài đều từ chối—A Vietnamese Zen master from North Vietnam. He left home
at the age of 25. First, he and Không Lộ became disciples of Zen master Hà
Trạch at Diên Phước Temple. He was the Dharma heir of the tenth generation
of the Wu-Yun-T’ung Zen Sect. Later, he continued to teach Zen of the
Không Lộ Zen Sect, which was founded by Zen master Không Lộ. King Lý Thần
Tông invited him to the Royal Palace so many times, but he refused to go.
Giác Hành: Phương
thức tu hành để đạt tới giác ngộ cho mình và cho người—The procedure, or
discipline, of the attainment of enlightenment for self and others.
Giác Hoa: Hoa giác
ngộ—The flower of enlightenment, which opens like a flower.
Giác Hùng: Phật là
vị chúa tể hay anh hùng giác ngộ—The lord or hero, of enlightenment,
Buddha.
Giác Kiên: Sự giác
ngộ kiên cố chắc chắn—Firm, or secure enlightenment.
Giác Lâm: Tên của
một ngôi chùa cổ, tọa lạc trong quận Tân Bình, thành phố Sài Gòn, Nam Việt
Nam. Chùa xưa trên gò Cẩm Sơn, do Lý Thụy Long, người xã Minh Hương, đã
quyên tiền của đàn na tín thí để dựng lên vào mùa xuân năm 1744, vào đời
Chúa Nguyễn Phúc Khoát. Năm 1804, Hòa Thượng Viên Quang đã xây lại ngôi
chùa. Năm 1909, hai vị Hòa Thượng Hồng Hưng và Như Phòng đã cho trùng tu
lại như kiến trúc hiện nay. Chùa được xây theo hình chữ “Tam” gồm chánh
điện, giảng đường, phòng ăn. Hai bên chánh điện là hai bộ thập bát La Hán,
một cở lớn và một cở nhỏ. Chùa có cả thảy 113 pho tượng bằng gỗ mít, sơn
son thếp vàng. Tất cả những pho tượng, các bộ bao lam, bàn ghế, bài vị,
tháp mộ, vân vân đều được chạm khắc thật tinh xảo—Name of an ancient
temple, located in Tân Bình district, Saigon City, South Vietnam. In the
spring of 1744, under the reign of Lord Nguyễn Phúc Khoát, a Chinese man
whose name was Li Juei Lung from Minh Hương village, raised the devotees’
money to build the temple on Cẩm Sơn Hill. In 1804, it was rebuilt by Most
Venerable Viên Quang. In 1909, Most Venerable Hồng Hưng and Như Phòng had
it reconstructed as it is seen today. Giác Lâm Temple wa designed in the
form of the word “San,” consisting of the Main Hall, the Lecture Hall
(auditorium), and the dining room. On both sides of the Main Hall stand
two sets od statues of the Eighteen Arahats (one set is of big size and
the other of small size). In the temple, there are 113 wooden statues in
all, most of which are made of jacktree wood. The are gilded and painted
in red. The statues, carving frames, tables, chairs, tomb stupas, etc. all
are painstakingly carved.
Giác Liễu: Thấu
hiểu hoàn toàn và rõ ràng—Completely and clearly enlightened—To apprehend
clearly.
Giác Lộ: Way of
enlightenment—See Thất Bồ Đề Phần and Bát Chánh Đạo.
Giác Mẫu:
1)
Mẹ của sự giác ngộ: Mother of enlightenment.
2)
Danh hiệu của ngài Văn Thù và công đức của ngài như vị hộ trì mật
trí. Chư Phật quá khứ, hiện tại và vị lai đều đạt được sự giác ngộ từ nơi
ngài—A title of Manjusri as the eternal guardian of mystic wisdom, all
Buddhas, past, present, and future, deriving their enlightenment from him
as its guardian.
** For more information,
please see Phật Mẫu.
Giác Ngạn: Bờ giác
ngộ mà Đức Phật đã đạt đến khi vượt qua biển khổ đau phiền não—Shore of
enlightenment (the Buddhist land), which Buddha has reached after crosing
the sea of illusion.
Giác Ngộ: Bujjhati
(p)—Bodhum or Sambodhi (skt)—Tỉnh—Tỉnh thức—Enlightenment—To wake up—To
awake—To come to oneself—To awaken—To become enlightened—To be awakened—To
comprehend spiritual reality—To understand
completely—All-Knowing—Attainment of Enlightenment—See Enlightenment in
English-Vietnamese Section.
Giác Ngộ Tâm:
Awakened Mind—Theo Hòa Thượng Thích Thiền Tâm trong Liên Tông Thập Tam Tổ,
giác ngộ tâm bao gồm những điểm giác ngộ sau đây—According to Most
Venerable Thích Thiền Tâm in The Thirteen Patriarchs of Pureland Buddhism,
awakened mind must include the following awakenings:
1)
Thân nầy chẳng phải TA và CỦA TA, mà đó chỉ là một sự tổng hợp giả
tạm của tứ đại (đất, nước, lử, gió) mà thôi: This body is not ME (self) or
MINE (self-belonging), but is only a temperary collaboration of the four
great elements (land, water, fire, and wind).
2)
TÂM THỨC PHÂN BIỆT nầy cũng thế, nó chỉ là sự tổng hợp của sáu
trần là sắc, thinh, hương, vị. Xúc, và pháp mà thôi. Do vậy nên nó cũng
chẳng phải là TA và CỦA TA nữa. Hiểu được như vậy, hành giả tu tập sẽ dứt
trừ những thứ sau đây—The discriminating mind is the same way; it is the
result from the combination of the six elements of form, sound, odor,
flavor, touch and dharma. Therefore, it is also not ME or SELF-BELONGING
either. If cultivators are able to penetrate and comprehend in this way,
they will be able to eliminate the followings:
a)
Hai thứ trói buộc là NGÃ và NGÃ SỞ. Ngã và Ngã sở đã không, tức
nhiên sẽ dứt trừ được cái “Ngã Tướng” hay cái “Chấp Ta”: Two types of
bondage of SELF and SELF-BELONGING. If there is no “Self” or
“Self-belonging,” then the Self-Form, or the characteristic of being
attached to the concept of self will be eliminated immediately.
b)
Sự “Chấp có nơi người khác” hay “Nhơn Tướng” cũng không: The
Other’s Form or the characteristic of clinging to the concept of other
people does not exist either.
c)
Sự chấp “Có” nơi tất cả chúng sanh hay “Chúng Sanh Tướng”: The
Sentient Beings Form or the characteristic of clinging to the existence of
all other sentient beings will no longer exist.
d)
Sự chấp “Thọ Giả Tướng” hay không có ai chứng đắc: The
Recipient-Form is also eliminated.
** Vì Bốn Tướng Chúng
Sanh đều bị dứt trừ,
nên hành giả liền
được Giác Ngộ—
Because these four
form-characteristics of
sentient beings no
longer exist, the
practitioners will
attain Enlightenment.
Giác Ngộ Tối Thượng:
Supreme enlightenment.
Giác Ngộ Trí: Trí
giác ngộ—Enlightened wisdom; wisdom that extends beyond the limitations of
time and sense (omniscience).
Giác Nhân: Người
giác ngộ đã thấu triệt chân lý—An enlightened man who has apprenhended
Buddha-truth.
Giác Nhật: Ngày
giác ngộ—Timelessness, eternity, changelessness, the bodhi-day which has
no change.
Giác Như: See Chân
Như.
Giác-Pháp: Sparsa
and dharma (skt)—Sensations and properties—Objects of the body and mind as
sense organs.
Giác Pháp Tự Tính Ý
Thành Thân: Dharmasvabhavanabodhamanomayakaya (skt)—Cái thân do ý sinh
được mang khi tự tính của các sự vật được hiểu là vô tự tính—The will-body
assumed when the self-nature of things is understood as having no
self-nature.
Giác Phần:
Bodhyanga (skt)—Seven bodhyanga—Seven limbs of enlightenment—Seven
charateristics of bodhi—Seven bodhi shares.
** For more information,
please see Thất Bồ
Đề Phần and Ba Mươi
Bảy Phẩm Trợ Đạo.
Giác Quan: Organs
of sense—Sense organs—Sensibleness—Perceptibility.
Giác Quan Căn Bản:
The sense bases—See Lục Căn.
Giác Quan Thứ Sáu:
The sixth sense.
Giác Quán: Suy nghĩ
thô sơ và suy nghĩ tường tận, cả hai đều hại đến việc định tâm hay thiền
định—Awareness and pondering, acts of intellectuation, both of them
hindrances to abstraction, or dhyana.
Giác Sách: Giác ngộ
khỏi phiền não ác nghiệp—To awaken and stimulate the mind against illusion
and evil.
Giác Sơn: Chân lý
Phật pháp cao thâm như núi (giác ngộ)—The mountain of enlightenment,
i.e. Buddha-truth.
Giác Tâm:
Bodhihrdaya or Bodhicitta (skt)—Đạo Giác Tâm—Bồ Đề Tâm—Cái diệu tâm bản
giác hay bản tánh nguyên thủy của con người—The mind of enlightenment, the
illuminated mind, the original nature of man.
Giác Tha: Giác ngộ
cho người khác, đối lại với tự giác (sau khi tự mình đã giác ngộ lại
thuyết pháp để giác ngộ cho người khác, khiến họ được khai ngộ và giúp họ
rời bỏ mọi mê lầm và khổ não trong vòng luân hồi—Enlightening or awakening
of others, in contrast with self-enlightening.
** For more information,
please see Nhị Giác
(C).
Giác Thành:
1)
Bồ Đề Đạo Tràng nơi Phật thành đạo: Gaya, where the Buddha attained
enlightenment—See Bồ Đề Đạo Tràng.
2)
Thành trì giác ngộ, nơi mà phiền não không thể xâm nhập được: The
walled city of enlightenment, into which illusion cannot enter.
Giác Thiên: Tên của
một ngôi chùa trong thị xã tỉnh Vĩnh Long, Nam Việt Nam. Chùa được kiến
lập năm 1906 và đã được trùng tu nhiều lần—Name of a temple in Vinh Long
Town, Vinh Long province, South Vietnam. The temple was built in 1906 and
has been rebuilt many times.
Giác Thời: See Giác
Nhật.
Giác Thụ:
1)
Vun trồng công đức để đạt được giác ngộ (thiện căn công đức có thể
khai ngộ chính giác): To plant virtue in order to attain enlightenment.
2)
Đức Phật đắc đạo dưới gốc cây Tất Ba La, nên cây đó được gọi là cây
Bồ Đề: The tree of knowledge, or enlightenment, the pippala under which
the buddha attained enlightenment, also called Bodhidruma.
Giác Tánh: Buddhata
(skt)—Còn gọi là Chân tánh hay Phật tánh. Giác tánh là tánh giác ngộ sẳn
có ở mỗi người, hiểu rõ để dứt bỏ mọi thứ mê muội giả dối. Trong Liên Tâm
Thập Tam Tổ, Đại Sư Hành Sách đã khẳng định: “Tâm, Phật, và Chúng sanh
không sai khác. Chúng sanh là Phật chưa thành; A Di Đà là Phật đã thành.
Giác tánh đồng một chớ không hai. Chúng sanh tuy điên đảo mê lầm, song
Giác Tánh chưa từng mất; chúng sanh tuy nhiều kiếp luân hồi, song Giác
Tánh chưa từng động. Chính thế mà Đại Sư dạy rằng một niệm hồi quang thì
đồng về nơi bản đắc.”—Also called True Nature or Buddha Nature. The
enlightened mind free from all illusion. The mind as the agent of
knowledge, or enlightenment. In the Thirteen Patriarchs of Pureland
Buddhism, the Tenth Patriarch Ching-She confirmed: “Mind, Buddha, and
Sentient Beings, all three are not any different. Sentient beings are
Buddhas yet to be attained, while Amitabha is Buddha who has attained.
Enlightened Nature is one and not two. Even though we are delusional,
blind, and ignorant, but even so our Enlightened Nature has never been
disturbed. Thus, once seeing the light, all will return to the inherent
enlightenment nature.”
** For more information,
please see Pháp
Thân.
Giác Tướng: Báo
Thân—See Sambhogakaya, and Tam Thân.
Giác Uyển:
1)
Vườn Giác Ngộ: Garden of enlightenment.
2)
Tịnh Độ: Pure Land.
3)
Tây Phương Cực Lạc: Western Paradise.
4)
Tâm: Mind.
Giác Vị: Ngội vị
chánh giác hay ngôi vị của bậc đã thành Phật—The stage of perfect
enlightenment, that of Buddha.
Giác Viên: Tên của
một ngôi chùa cổ tọa lạc trong khu vực Đầm Sen, quận 11, thành phố Sài
Gòn, Nam Việt Nam. Chùa được Hòa Thượng Hương Đăng xây vào năm 1805 với
tên là Quan Âm Viên. Đến năm 1850, chùa được Tổ Hải Tịnh đổi lại là Giác
Viên Tự. Năm 1899, chùa được Hòa Thượng Hoằng Ân trùng tu, năm 1910 Hòa
Thượng Như Phòng lại trùng tu lần nữa. Chùa có 153 pho tượng và 57 bao lam
có giá trị về mặt nghệ thuật chạm trổ Gia Định đầu thế kỷ 20. Trong Chánh
điện, có bộ đèn Dược Sư cao 3 thước, có 49 vị Phật cưỡi long phụng. Chân
đèn bằng gỗ chạm khắc hình ba con sư tử. Trong Chánh điện cũng có bộ lư
đồng cao 41 phân, hai bên là hai đầu rồng. Tác phẩm chạm trổ hình “Bách
Điểu,” cao 3,3 mét, đã trở thành mẫu mực chạm trổ trên gỗ của thành Gia
Định vào đầu thế kỷ 20. Các nhà điêu khắc đã khéo sắp xếp 94 con chim, từ
chim trên trời, đến chim ở sông rạch, đủ cở, phác họa theo đủ mọi tư thế
dáng nét, phong cách, tính tình, phản ảnh cuộc sống của loài chim từ cảnh
ăn ngủ, tranh mồi, đùa giởn, suy nghĩ, vân vân. Bên mé Đông Lang, có những
bao lam được tạo theo các đề tài cổ điển như Mạnh Lương Bắt Ngựa, Ngư Ông
Đắc Lợi, Lã Vọng Ngồi Câu, Ngư Tiều Canh Độc, Tô Vũ Chăn Dê, vân vân, kết
hợp với hoa trái bốn mùa của miền Nam—Name of a pagoda, located at Đầm Sen
area, Eleventh District, Saigon City, South Vietnam. Formerly, it was
called Quan Âm Garden established by Ch’an Master Hương Đăng in 1805. Up
to 1850 it was renamed Giác Viên Pagoda by Patriarch Hải Tịnh. It was
rebuilt many times, in 1899 by Most Veneable Hoằng Ân, in 1910 by Most
Venerable Như Phòng. The pagoda has conserved 153 statues and 57 carved
drafts which are highly evaluated in wood sculptural art of Saigon City in
the early years of the twentieth century. In the Main Hall stands the Dược
Sư Lantern, 3 meters high. It describes 49 Buddhas riding dragons and
phoenixes. The base of the latern is carved in the three-wooden lion
shape. In the shrine, there is a 41-centimeter high bronze incense burner
placed between two dragon heads. The masterpiece “Bách Điểu,” placed in
the Main Hall, 3.3 meters, has become a typical pattern of wood-carved art
in Gia Định Citadel in the early twentieth century. The craftsmen
skillfully arranged ninety-four birds together, big and small, on the sky
or on the bank of a river. The birds were described in all positions,
postures, characters, activities reflecting vivid, various life of bird
species as they are eating, sleeping, fighting for food, frolicking,
thinking, etc. In the East Compartment of the pagoda, there are carved
draftsdescribing the ancient topics of literature and history of Meng
Liang’s Catching Horses, Fisherman’s Getting Fish, Lu-Wang’s Angling, the
set of Fisherman, Woodcutter, Farmer, and Reader, Su-Wu’s Raising Goats,
etc. These drafts were carved in accordance with four-season fruits in
South Vietnam.
Giác Vương: Vua của
sự giác ngộ hay Đức Phật—The king of enlightenment, the enlightened king,
or the Buddha.
Giác Ý: Bodhi
(skt)—Awakening idea.
Giai: Tất cả—All.
Giai Cấp Lao Động:
The working class.
Giai Cấp Thượng Lưu:
The upper class.
Giai Cấp Trí Thức:
Intelligentsia.
Giai Cấp Trung Lưu:
The middle class.
Giai Cấp Vô Sản:
Proletariat.
Giai Cấp Xã Hội:
The caste system—Class of society.
Giai Không: Tất cả
đều là không—All is empty and void.
Giai Lão Bách Niên:
Bách niên giai lão—To live together until a hundred years old.
Giai Ngẫu:
Well-assorted couple.
Giai Phẩm: Fine
literary work.
Giai Thoại:
Episode.
Giải:
1)
Giải: Cửa quan—An official building.
2)
Giải thích: To explain—To expound.
3)
Giải thoát: Moksa, Mukti, Vimoksa, Vimukti (skt)—To unloose—To let
go—To release—To disentangle.
4)
Giải Đãi: Kausidya (skt)—Lười biếng hay không hết sức với việc trì
giới—Idle—Lazy—Negligent—Indolent, lazy or remiss in discipline.
Giải Bày Tâm Sự: To
open one’s heart.
Giải Cảnh Thập Phật:
Tông Hoa Nghiêm khi lấy trí chân thực để giải kiến pháp giới đã lập ra
thuyết vạn hữu vô tự thập Phật nghĩa là chúng sanh đều giống như Phật dưới
mười hình thức—All existence discriminated as ten forms of Buddha. The
Hua-Yen school sees all things as pan-Buddha, but dicriminates them into
ten forms:
1)
Chúng Sanh Thân: All the living.
2)
Quốc Độ Thân: Countries or places.
3)
Nghiệp Thân: Karma.
4)
Thanh Văn Thân: Sravakas.
5)
Bích Chi Phật Thân: Pratyeka-buddhas.
6)
Bồ Tát Thân: Bodhisatvas.
7)
Như Lai Thân: Tathagatas.
8)
Trí Thân: Jnanakaya.
9)
Pháp Thân: Dharmakaya.
10)
Hư Không Thân: Space, i.e. each is a corpus of the Buddha.
Giải Chế: See Giải
Hạ.
Giải Cứu: To
rescue—To save.
Giải Đãi: See Giải
(4).
Giải Đãi Tặc: Tên
giặc lười biếng làm trì trệ việc tiến tu—The robber indolence—The robber
of the religious progress.
Giải Đáp: To
reply—To answer.
Giải Đoán: To
interpret.
Giải Độc: To
detoxicate—To be antidotal.
Giải Giới: Phép tu
của Mật tông hay Chân Ngôn (Kết giới là thâu tóm pháp giới về một mối hay
biểu thị của một pháp giới; trong khi giải giới là mở ra một trần hội ở
pháp giới, là biểu thị của nhiều pháp giới. Giải hết từng ấn minh kết
giới. Khi Kết giới thì từng chân ngôn phải tụng ba lần, nhưng khi giải
giới thì chỉ tụng một lần. Khi giải giới thì dùng phép ném hoa để tiển vị
bổn tôn, khi ném hoa thì ném về hướng bản thổ của chư Phật hay cung pháp
giới. Chư Phật sẽ ngự trên các hoa đó)—To release or liberate the powers
by magic words, in esoteric practice.
Giải Hạ: Giải
Chế—Giải hạ an cư vào rằm tháng bảy hay rằm tháng tám (vào ngày nầy chư
Tăng Ni thực hành phép Tự Tứ)—The dismissing of the summer retreat on the
fifteenth day of the seventh month (or the fifteenth day of the eighth
month).
Giải Hành: Tri
giaiû và tu hành—To understand and do—Interpretation and conduct.
Giải Hành Địa: Từ
lý giải hay hiểu được mà tu hành—The stage of apprehending and following
the teaching.
Giải Hạnh:
Interpretation and conduct.
Giải Hạnh Thân:
Thân giải thoát mọi phiền trược để đạt tới Phật Quả—Bodies set free from
all physical taint, thus attaining to Buddhahood.
Giải Hòa: To
reconcile—To conciliate—To make peace.
Giải Hội: Samvetti
(skt)—Nhận ra hay nhận thức thấu đáo—To recognize or to comprehend.
Giải Kết: To untie.
Giải Không: Ngộ
giải thấy không tướng của chư pháp (trong số đệ tử của Phật có ngài Tu Bồ
Đề là bậc giải không đệ nhất)—To apprehend, or interprete the
immateriality of all things.
Giải Khuyên: To
console—To comfort.
Giải Lý Nội Tâm:
The analysts of personal exoerience.
Giải Mạn Giới: Giải
Mạn Quốc—Cõi nầy ở phía Tây Diêm Phù Đề, giữa đường đi đến Cực Lạc, chúng
sanh trong cõi nầy nhiễm thói giải đãi và ngã mạn, không còn muốn tinh tấn
để sinh vào cõi Cực Lạc nữa—A country that lies on the west of
Jambudvipa, between this world and the Western Paradise, in which those
who are reborn become slothful and proud, and have no desire to be reborn
in the Paradise.
Giải Mạn Quốc: See
Giải Mạn Giới.
Giải Minh: To
explain clearly.
Giải Muộn: To
relieve the sadness (tedium).
Giải Nạn: To
deliver from a danger.
Giải Nghệ: To leave
the profession.
Giải Nghĩa: To
interpret—To expound—To explain.
Giải Ngộ: Parijneya
(skt).
1)
Giải thích rõ ràng sự hiểu lầm: To clear a misunderstanding—To
comprehend—To be ascertained.
2)
Giải thoát và giác ngộ: Release and awareness.
3)
Giải thoát bằng sự giác ngộ: The attaining of liberation through
enlightenment.
Giải Ngộ Và Chứng Ngộ:
Awakening and Enlightenment—Phải có một sự phân biệt rõ ràng giữa giải ngộ
(một sự tỉnh thức lớn—great awakening) và chứng ngộ hay đạt được đại giác
tối thượng. Giải ngộ là đạt được tuệ giác tương đương với tuệ giác Phật
qua Thiền định hay trì niệm. Giải ngộ có nghĩa là thấy “Tánh,” là hiểu
được bản mặt thật của chư pháp, hay chơn lý. Tuy nhiên, chỉ sau khi thành
Phật thì người ta mới nói là thật sự đạt được đại giác tối thượng—A clear
distinction should be made between Awakening to the Way and attaining the
way or attaining Supreme Enlightenment. To experience the Awakening is to
achieve a level of insight and understanding equal to that of the Buddha
through Zen meditation or Buddha recitation. Awakening is to see one’s
nature, to comprehend the true nature of things, or the Truth. However,
only after becoming a Buddha can one be said to have attained Supreme
Enlightenment or attained the Way.
Giải Nguy: To get
someone out of a danger.
Giải Nhất Thiết Chúng
Sanh Ngôn Ngữ: Sarva-ruta-kausalya (skt)—Thần thông quán triệt tất cả
các thứ ngôn ngữ của chúng sanh—Supernatural power of interpreting all the
languages of all beings.
Giải Oan:
1)
Làm tỏ rõ sự buộc tội bất công: To clear of one’s unjust charge.
2)
Tên của một ngôi chùa trên núi Yên Tử. Núi Yên Tử còn gọi là Bạch
Vân Sơn, cao trên 3.000 bộ Anh, chừng 7 dậm về phía tây bắc thị xã Uông
Bí, tỉnh Quảng Ninh, Bắc Việt Nam. Trên núi Yên Tử có nhiều chùa như chùa
Cấm Thực, chùa Lâu Động, chùa Hoa Yên, và chùa Giải Oan. Có một giai thoại
về chùa Giải Oan nằm bên cạn con suối trước kia có tên là Hồ Khê. Khi vua
Trần Nhân Tông vào núi Yên Tử, nhiều cung nữ cũng đi theo ngài, nhà vua
kêu họ quay về. Để tỏ lòng trung trinh, các cung nữ đã gieo mình xuống
dòng suối. Đa số được cứu sống và dựng nhà bên phía ngoài chùa, còn số bị
chết chìm vua cho lập đàn cầu siêu, nên từ đó chùa được dựng bên cạnh bờ
suối cũng mang tên là chùa Giải Oan—Name of a temple, located on Mount Yên
Tử. Mount yên Tử also called Bạch Vân Sơn, over 3,000 feet high, about 7
miles north-west of Uông Bí town, Quảng Ninh province, North Vietnam. In
the area of Mount Yên Tử, there are many temples such as Cấm Thực, Lâu
Động, Hoa Yên, and Giải Oan. There was a legend related to Giai Oan Temple
which stands by Giai Oan Spring, whose old name was Hồ Khê. As King Trần
Nhân Tông entered the mountain, many royal ladies followed him. The King
asked them to come back. Instead, they threw themselves into the spring in
order to show their loyalty. Most of them were rescued from death, and
later settled outside the temple. The rest died from drowning, were
celebrated a mass for peace of their souls at Giai Oan Temple by the
spring.
Giải Pháp:
Solution.
Giải Phiền: See
Giải muộn.
Giải Phóng: To
liberate—To affranchise—To emancipate—To free.
Giải Quán Quân:
Championship.
Giải Quyết: To
solve—To resolve
Giải Sầu: See Giải
Muộn.
Giải Thâm Mật Kinh:
Sandhi-Nirmocana-Sutra (skt)—Giáo điển chính của Pháp Tướng Tông, được
ngài Huyền Trang dịch sang Hoa ngữ vào khoảng thế kỷ thứ năm sau Tây
Lịch—The chief text of the Dharmalaksana school, translated into Chinese
by Hsuan-Tsang around the fifth century A.D.
Giải Thể: To
dissolve.
Giải Thích: To
interpret—To explain
Giải Thích Sai Lầm:
Misinterpretations.
Giải Thoát: Mukti
or Vimutti (p)—Moksha (skt).
(A)
Giải thoát: To deliver—To emancipate—To emancipate from
transmigration—To get free—To liberate—To get rid of—To release—To release
and take off—To release from the round of birth and death—To set
free—Setting free.
(B)
Sự giải thoát: Vimutti (p)—Vimukti
(skt)—Deliverance—Emancipation—Liberation—Realization of liberation.
(C)
Nghĩa của giải thoát—The meanings of Moksha:
1)
Giải thoát khỏi vòng luân hồi sanh tử, giải thoát khỏi mọi trở ngại
của cuộc sống, những hệ lụy của dục vọng và tái sanh: To Deliverance from
all the trammels of life, the bondage of the passion and reincarnation.
2)
Giải thoát tối hậu, giải thoát vĩnh viễn, giải thoát khỏi sự tái
sanh trong vòng luân hồi sanh tử: Final emancipation or liberation,
eternal liberation, release from worldly existence or the cycle of birth
and death.
3)
Giải thoát là lìa bỏ mọi trói buộc để được tự tại, giải thoát khỏi
vòng luân hồi sanh tử, cởi bỏ trói buộc của nghiệp hoặc, thoát ra khỏi
những khổ đau phiền não của nhà lửa tam giới: Moksha means the escaping
from bonds and the obtaining of freedom, freedom from transmigration, from
karma, from illusion, from suffering of the burning house in the three
realms (lokiya).
4)
Giải thoát có nghĩa là Niết Bàn: Moksha denotes nirvana—See Niết
Bàn in Vietnamese-English Section, and Nirvana in Sanksrit/Pali-Vietnamese
Section.
5)
Giải thoát là tên gọi khác của sự giải thoát đạt được qua thiền
định: Moksha is another name for freedom obtained in dhyana-meditation—See
Tam Giải Thoát, and Bát Giải Thoát Tam Muội.
6)
Giải thoát là một trong ngũ phần pháp thân Phật: Moksha is one of
the five characteristics of Buddha—See Ngũ Phần Pháp Thân Phật.
7)
Trong Phật giáo, Phật không phải là người giải thoát cho chúng
sanh, mà Ngài chỉ dạy họ cách tự giải thoát—In Buddhism, it is not the
Buddha who delivers men, but he teaches them to deliver themselves, even
as he delivered himself.
(D)
Phân Loại giải thoát—Categories of Moksha:
a)
Nhị chủng giải thoát—Two kinds of liberation:
1)
Hữu vi giải thoát: Active or earthly deliverance to arhatship.
2)
Vô vi giải thoát: Nirvana-deliverance.
** For more information,
please see Nhị Giải
Thoát.
b)
Tam Giải Thoát—Three kinds of liberation—See Tam Giải Thoát.
c)
Bát Giải Thoát Tam Muội: Eight forms of liberation—See Bát Giải
Thoát Tam Muội.
Giải Thoát Bát Nhã Ba
La Mật: Prajna-Paramita Emancipation—Theo Kinh Hoa Nghiêm—According to
the Avatamsaka Sutra:
·
Thiện Tài Đồng Tử hỏi Diệu Nguyệt Trưởng Giả: “Làm sao để
hiện tiền chứng đắc môn giải thoát Ba La Mật?”—Sudhana asked Sucandra:
“How does one come to the Prajna-paramita emancipation face to face? How
does one get this realization?”
·
Trưởng Giả Diệu Nguyệt đáp: “Một người hiện tiền thân chứng
môn giải thoát nầy khi nào người ấy phát khởi tâm Bát Nhã Ba La Mật và
cực kỳ tương thuận; rồi thì người ấy chứng nhập trong tất cả những gì mà
mình thấy và hiểu.”—Sucandra answered: “A man comes to this emancipation
face to face when his mind is awakened to Prajnaparamita and stands in a
most intimate relationship to it; for then he attains self-realization in
all that he perceives and understands.”
·
Thiện Tài Đồng Tử lại thưa: “Có phải do nghe những ngôn
thuyết và chương cú về Bát Nhã Ba La Mật mà được hiện chứng hay
không?”—Sudhana asked: “Does one attain self-realization by listening to
the talks and discourses on Prajnaparamita?”
·
Diệu Nguyệt đáp: “Không phải. Bởi vì Bát Nhã Ba La Mật thấy
suốt thể tánh chân thật của các pháp mà hiện chứng vậy.”—Sucandra replied:
“That is not so. Because Prajnaparamita sees intimately into the truth and
reality of all things.”
·
Thiện Tài lại thưa: “Há không phải do nghe mà có tư duy và
do tư duy và biện luận mà được thấy Chân Như là gì? Và há đây không phải
là tự chứng ngộ hay sao?”—Sudhana asked: Is it not that thinking comes
from hearing and that by thinking and reasoning one comes to perceive what
Suchness is? And is this not self-realization?”
·
Diệu Nguyệt đáp: “Không phải vậy. Không hề do nghe và tư duy
mà được tự chứng ngộ. Nầy thiện nam tử, đối với nghĩa nầy ta phải lấy môt
thí dụ, ngươi hãy lắng nghe! Thí dụ như trong một sa mạc mênh mông không
có suối và giếng, vào mùa xuân hay mùa hạ khi trời nóng, có một người
khách từ tây hướng về đông mà đi, gặp một người đàn ông từ phương đông
đến, liền hỏi gã rằng ‘tôi nay nóng và khát ghê gớm lắm; xin chỉ cho tôi
nơi nào có suối trong và bóng cây mát mẻ để tôi có thể uống nước, tắm mát,
nghỉ ngơi và tươi tỉnh lại?’ Người đàn ông bèn chỉ dẫn cặn kẽ rẳng ‘cứ
tiếp tục đi về hướng đông, rồi sẽ có con đường chia làm hai nẻo, nẻo phải
và nẻo trái. Bạn nên hãy theo nẻo bên phải và gắng sức mà đi tới chắc chắn
bạn sẽ đến một nơi có suối trong và bóng mát.’ Này thiện nam tử, bây giờ
ngươi có nghĩ rằng người khách bị nóng và khát từ hướng tây đến kia, khi
nghe nói đến suối mát và những bóng cây, liền tư duy về việc đi tới đó
càng nhanh càng tốt, người ấy có thể trừ được cơn khát và được mát mẻ
chăng?”—Sucandra said: “That is not so. Self-realization never comes from
mere listening and thinking. O son of a good family, I will illustrate the
matter by analogy. Listen! In a great desert there are no springs or
wells; in the spring time or summer time when it is warm, a traveller
comes from the west going eastward; he meets a man coming from the east
and asks hm: '‘ am terribly thirsty, please tell mewhere I can find a
spring and a cool refreshing shade where I may drink, bathe, rest, and get
revived.’ The man from the east gives the traveller, as desired, all the
information in detail, saying: ‘When you go further east the road divides
itself into two, right and left. You take the right one, and going
steadily further on you will surely come to a fine spring and a refreshing
shade. Now, son of a good family, do you think that the thirsty traveller
from the west, listening to the talk about the spring and the shady trees,
and thinking of going to that place as quickly as possible, can be
relieved of thirst and heat and get refreshed?
·
Thiện Tài đáp: “Dạ không; người ấy không thể làm thế được;
bởi vì người ấy chỉ trừ được cơn nóng khát và được mát mẻ khi nào theo lời
chỉ dẫn của kẻ kia mà đi ngay đến dòng suối rồi uống nước và tắm ở
đó.”—Sudhana replied: “No, he cannot; because he is relieved of thirst and
heat and gets refreshed only when, as directed by the other, he actually
reaches the fountain and drinks of it and bathes in it."
·
Diệu Nguyệt nói thêm: “Này thiện nam tử, đối với Bồ Tát cũng
vậy, không phải chỉ do nghe, tư duy và huệ giải mà có thể chứng nhập hết
thảy pháp môn. Này thiện nam tử, sa mạc là chỉ cho sanh tử; người khách đi
từ tây sang đông là chỉ cho các loài hữu tình; nóng bức là tất cả những sự
tướng mê hoặc; khát tức là tham và ái ngã; người đàn ông từ hướng đông
đến và biết rõ đường lối là Phật hay Bồ Tát, an trụ trong Nhất Thiết Trí,
các ngài đã thâm nhập chân tánh của các pháp và thật nghĩa bình đẳng; giải
trừ khát cháy và thoát khỏi nóng bức nhờ uống dòng suối mát là chỉ cho sự
chứng ngộ chân lý bởi chính mình.”—Sucandra added: “Son of a good family,
even so with the Bodhisattva. By merely listening to it, thinking of it,
and intellectually understanding it, you will never come to the
realization of any truth. Son of a good family, the desert means birth and
death; the man from the west means all sentient beings; the heat means all
forms of confusion; thirst is greed and lust; the man from the east who
knows the way is the Buddha or the Bodhisattva who, abiding in
all-knowledge has penetrated into the true nature of al things and the
reality of sameness; to quench the thirst and to be relieved of the heat
by drinking of the refreshing fountain means the realization of the truth
by oneself.
·
Diệu Nguyệt tiếp: “Này thiện nam tử, cảnh giới tự chứng của
các Thánh giả ấy không có sắc tướng, không có cấu tịnh, không có thủ xả,
không có trược loạn; thanh tịnh tối thắng; tánh thường bất hoại; dù chư
Phật xuất thế hay không xuất thế, ở nơi pháp giới tánh, thể thường nhất.
Này thiện nam tử, Bồ Tát vì pháp nầy mà hành vô số cái khó hành và khi
chứng được pháp thể nầy thì có thể làm lợi ích cho hết thảy chúng sanh,
khiến cho các loài chúng sanh rốt ráo an trụ trong pháp nầy. Này thiện nam
tử, đó là pháp chân thật, không có tướng dị biệt, thực tế, thể của Nhất
thiết trí, cảnh giới bất tư nghì, pháp giới bất nhị đó là môn giải thoát
viên mãn.”—Sucandra added: “O son of a good family, the realm of
self-realization where all the wise ones are living is free from
materiality, fre from purities as well as from defilements, free from
grasped and grasping, free from murky confusion; it is most excellently
pure and in its nature indestructible; whether the Buddha appears on earth
or not, it retains its eternal oneness in the Dharmadhatu. O son of a good
family, the Bodhisattva because of this truth has disciplined himself in
innumerable forms od austerities, and realizing this Reality within
himself has been able to benefit all beings so that they find herein the
ultimate abode of safety. O son of a good family, truth of
self-realization is validity itself, something unique, reality-limit, the
substance of all-knowledge, the inconceivable, non-dualistic Dharmadhatu,
and the perfection of emancipation.”
·
Như vậy môn giải thoát Ba La Mật phải được chứng ngộ bằng
kinh nghiệm cá biệt của mình; còn như chỉ nghe và học hỏi thôi thì chúng
ta không cách gì thâm nhập vào giữa lòng chân tánh của thực tại được—Thus,
to Prajnaparamita emancipation must be personally experienced by us, and
that mere hearing about it, mere learning of it, does not help us to
penetrate into the inner nature of Reality itself.
Giải Thoát Bồ Tát:
Inexhaustible Intention Bodhisattva.
Giải Thoát Chính Mình:
Self-salv
