TỔ ĐÌNH MINH ĐĂNG QUANG
PHẬT HỌC TỪ ĐIỂN
BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE-ENGLISH
THIỆN PHÚC
Ch
Cha: Father.
Cha Chú: Father and
uncle.
Cha Con: Father and
child.
Cha Đở Đầu:
Godfather.
Cha Ghẻ:
Stepfather.
Cha Mẹ: Parents.
Cha Truyền Con Nối:
heredity.
Chà Đạp: To
trample.
Chạm Mặt:
Pre-engagement (ceremony).
Chan Chứa:
Overflowing—Plentiful—Abundant—Absorbing.
Chán Đời: To be
tired of this world.
Chán Ghét: To
dislike.
Chán Nãn:
Discouraged—Depressed—Despondent.
Chán Ngán: To grow
weary.
Chán Ta Bà Nên Tìm Vui
Tịnh Độ: To be tired of the Saha world, to seek the happiness in the
Pure Land.
Chánh:
1) Đúng:
Right—Proper—Correct—Just.
2) Chánh
Yếu: Chief—Principal.
3) Chính
Xác: Exact.
4) Chánh
Nguyệt: Tháng giêng—The first month.
Chánh Án: Presiding
judge.
Chánh Báo: Thân
Độ—Làm con người hiện tại, tốt hay xấu, tùy thuộc vào kết quả của nghiệp
đời trước, như phải giữ căn bản ngũ giới nếu muốn tái sanh trở lại làm
người—One’s body—Being the resultant person, good or bad, depends on or
results from former karma—Direct retribution of the individual’s previous
existence, such as being born as a man is the result of keeping the five
basic commandments for being reborn as a man.
** For more information,
please see Thân Độ
and Nhị Báo.
Chánh Báo Y Báo:
Giáo pháp của Phật chủ trương chánh báo và y báo hay tất cả thân thể và sở
trụ của chúng sanh đều do tâm của họ biến hiện—Buddhist doctrine believes
that direct retribution of individual’s previous existence and the
dependent condition or environment created by the beings’ minds.
1) See
Chánh Báo.
2) See Y
Báo.
Chánh Biến Giác:
Samyak-sambuddha (skt)—See Chánh Biến Tri.
Chánh Biến Tri:
Samyaksambuddha (skt)—Chánh Biến Giác—Chánh Đẳng Chánh Giác—Chánh Tận
Giác—Phổ giác nhứt thiết pháp (biết rộng và biết đúng về tất cả chư
pháp)—Correct equal or universal enlightenment—Completely enlightened—The
universal knowledge of a Buddha.
Chánh Biến Tri Hải:
Biển phổ giác hay biển tri thức của chư Phật—The ocean of omniscience
(universal knowledge of a Buddha).
Chánh Cần: Right
effort.
Chánh Chủ Khảo:
Chairman of the examining board.
Chánh Đáng:
Righteousness.
Chánh Đẳng Chánh Giác:
A Nậu Đa La Tam Miệu Tam Bồ Đề—Perfect universal enlightenment, knowledge,
or understanding—Supreme or perfect enlightenment
(Anuttara-samyak-sambodhi—A Nậu đa la tam miệu Tam bồ đề)—See Chánh Biến
tri.
** For more information,
please see
Chánh Biến Tri.
Chánh Đẳng Giác:
Samyakbuddhi (bodhi) Chánh trí vô thượng của Phật (trí giác biết các pháp
không sai lệch)—Correct universal perfect enlightenment—The perfect
universal wisdom of a Buddha.
** For more information,
please see
Chánh Biến Tri.
Chánh Địa Bộ:
Mahisasakah (skt)—See Hóa Địa Bộ.
Chánh Điện: The
Main Hall—Buddha hall—Shrine.
Chánh Định:
Samyak-samadhi (skt).
·
Tâm cố định và không bị khuấy rối. Giai đoạn cuối cùng trong
Bát Thánh Đạo: Right concentration or abstraction so that becomes vacant
and receptive—The mind fixed and undisturbed—The last link of the
Eightfold Path.
·
Chánh Định là yếu tố kỷ luật tinh thần cuối cùng dẫn đến Tứ
Thiền hay bốn giai đoạn của Thiền: Right Concentration is the last mental
discipline that leads to the four stages of jhana—See Tứ Thiền.
** For more
information, please see Bát
Chánh Đạo.
Chánh Định Lực:
Samadhibhala (skt)—Định lực của tâm hay định lực thiền giúp ta không lầm
lẫn cũng như dong ruỗi—The power of concentration of mind or meditation
which helps destroying confused or wandering thoughts.
Chánh Định Nghiệp:
Thuận theo 18 lời nguyện của Phật A Di Đà và cõi Tây Phương Cực Lạc mà
nhất tâm chuyên niệm hồng danh của Ngài—Concentration upon the eighteen
vows of Amitabha and the Western Paradise, in repeating the name of
Amitabha.
Chánh Đương Nhâm Ma
Thời: Just at such and such an hour.
Chánh Giác:
Sambodhi (skt)—Tam Bồ Đề—Thực trí của Như Lai hay giác trí chân chánh về
chư pháp—The wisdom or omniscience of a Buddha.
Chánh Giáo:
1) Giáo
dục chánh trị: Political teaching—Governmental education.
2) Chánh
trị và tôn giáo: Politics and religion.
Chánh Giới: Correct
rules (precepts).
Chánh Hạnh:
1) Right
conduct.
2) Chánh
hạnh nơi thân là một trong những cửa ngõ quan trọng đi vào đại giác, vì
nhờ đó mà tam nghiệp hằng thanh tịnh—Right conduct of the actions of the
body is one of the most important entrances to the great enlightenment;
for with it, the three kinds of behavior are pure.
Chánh Hạnh Kinh:
Phật Thuyết A Hàm Chánh Hạnh Kinh—Kinh Đức Phật dạy về chánh hạnh nơi
thân—The sutra in which the Buddha taught about right deeds of the body.
Chánh Kiến:
Samyagdrsti (skt).
(A) Nghĩa của
Chánh Kiến—The meanings of Right Understanding—Hiểu được bốn sự thật cao
quí. Sự hiểu biết nầy là trí tuệ cao cả nhất nhìn thấy sự thật tối hậu,
nghĩa là thấy sự vật đúng là như thế. Đây là giai đoạn đầu tiên trong Bát
Thánh đạo—Right understanding, right views, or knowledge of the four noble
truth. This understanding is the highest wisdom which sees the Ultimate
Reality. That is to say to see things as they are—Understanding the four
noble truths, the first of the eightfold noble path.
(B) Phân loại
Chánh Kiến—Categories of Right Understanding—Theo Tiến Sĩ K. Sri.
Dhammananda trong Những Hạt Ngọc Trí Tuệ Phật Giáo, có hai loại Chánh
Kiến—According to Dr. K. Sri. Dhammananda in the Gems of Buddhism Wisdom,
there are two sorts of understanding:
1) Phàm
Kiến: Kiến thức về một sự tích lũy của trí nhớ—an accumulated of memory,
an intellectual grasping of a subject according to certain given data.
2) Thánh
Kiến: Hiểu biết thật và sâu xa, hay thâm nhập, nghĩa là nhìn sự vật đúng
bản chất của nó, chứ không theo tên hay nhãn hiệu bề ngoài. Sự thâm nhập
nầy chỉ xãy ra khi tâm ta đã gột rữa hết những bất tịnh và đã hoàn toàn
phát triển qua thiền định—Real deep understanding, a penetration or an
intellectual seeing a thing in its true nature, without name and external
label. This penetration is possible only when the mind is free from all
impurities and is fully developed through meditation.
** For more information,
please see Bát
Chánh Đạo.
Chánh Kỵ: The day
of decease.
Chánh Lượng Bộ:
Sammatiya or Sammitiya (skt)—Một trong 18 bộ của trường phái Tiểu Thừa.
Pháp của phái bộ nầy là chánh lượng hay đúng y với Phật pháp nguyên thủy
không sai lệch. Ba trăm năm sau ngày Phật nhập niết bàn thì bốn phái Độc
Tử Bộ được thành lập, trong đó Chánh Lượng Bộ là bộ thứ ba—One of the 18
sects of early Hinayana. The school of correct measures, or correct
evaluation. Three hundred years after the Buddha’s nirvana it is said that
from the Vatsiputriyah school four divisions were formed, of which this
was the third.
Chánh Mạng: Cuộc
sống đúng đắn của hàng tu sĩ là khất thực. Làm việc hay làm thương mại là
tà mệnh—Right livelihood—The right livelihood for a monk is to beg for
food. To work for a living or to do worldly business is an improper life.
(A) Bỏ lối
sống sai trái, gây đau khổ cho người—Abandon wrong ways of living which
bring harm and suffering to others:
·
Buôn súng ống và vũ khí: Selling arms and lethal weapons.
·
Buôn bán súc vật để hạ thịt: Selling animals for slaughter.
·
Buôn bán nô lệ: Dealing in slaves.
·
Buôn bán những thức uống có chất cay độc: Selling
intoxicating and/or poisonous drinks.
(B) Nên sống
bằng những nghề nghiệp lương thiện, không làm hại mình hại người: One
should live by an honest profession that is free from harm to self anf
others.
Chánh Môn: Main
gate.
Chánh Nghiệp:
Samyakkarmanta (skt)—Hành động đúng, tránh làm việc ác, thanh tịnh thân là
giai đoạn thứ tư trong Bát Thánh Đạo—Right action, avoiding all wrong,
purity of body, the fourth of the eightfold noble path.
(A) Không nên
làm (Nên tránh)—Not to do or avoid:
·
Không sát sanh: Abstaining from taking life.
·
Không trộm cắp: Abstaining from taking what is not given.
·
Không tà dâm: Abstaining from carnal indulgence or illicit
sexual indulgence.
(B) Nên
làm—Should do:
·
Nên trau dồi từ bi: Cultivate compassion.
·
Chỉ lấy khi được cho: Take only things that are given.
·
Sống thanh tịnh và trong sạch: Living pure and chaste.
Chánh Ngữ:
Samyagvak (skt)—Nói đúng là giai đoạn thứ ba trong Bát Thánh đạo—Right
speech, the third of the eightfold noble path.
(A) Không nói—Don’t speak
the following:
·
Nói đúng là không nói xấu phỉ báng vu khống và nói năng có
thể mang lại sân hận, thù oán, chia rẽ và bất hòa giữa cá nhân và các đoàn
thể: Abstaining from backbiting slander and talk that may bring about
hatred, enmity, disunity and disharmony among individuals or groups of
people.
·
Không nói dối: Abstaining from lying.
·
Không lạm dụng nhàn đàm hý luận: Abstaining from abuse and
idle talk.
·
Không nói lời cộc cằn thô lỗ, thiếu lễ độ, hiểm độc và những
lời sỉ nhục: Abstaining from harsh, rude, impolite, malicious language.
·
Không nói lời bừa bãi: Abstaining from careless words.
(B) Nói—Do speak the
following:
·
Nói điều chân thật: To speak the truth.
·
Nói bằng lời dịu dàng thân hữu và nhân đức: Utilize words
that are soft, friendly and benevolent.
·
Dùng lời vui vẻ lịch sự, có ý nghĩa và có lợi ích: Utilize
words that are pleasant, gentle, meaningful and useful.
·
Nói đúng lúc đúng chỗ: Speak at the right time and place.
(A) Nếu
không cần nói, hay không nói được điều lợi ích, thì Đức Phật khuyên chúng
ta nên giữ im lặng, vì đây là sự im lặng cao thượng: If not necessary, or
if one cannot say something useful, the Buddha advised people to keep
silent. This is a noble silence.
** For more
information, please see Bát
Chánh Đạo.
Chánh Nhân Phật Tánh:
The Buddha-nature or Bhutatathata.
** For more information,
please see Duyên
Nhân Phật Tánh.
Chánh Nhựt: The day
of a funeral.
Chánh Niệm:
Sammasati (p)—Samyaksmrti (skt)— Right mindfulness—Chánh niệm là nhớ đúng
nghĩ đúng là giai đoạn thứ bảy trong Bát Thánh đạo. Nhìn vào hay quán vào
thân tâm để luôn tỉnh thức. Chánh niệm có nghĩa là lìa mọi phân biệt mà
niệm thực tính của chư pháp. Theo Bát Chánh Đạo, chánh niệm là “Nhất
Tâm.”—Right remembrance, the seventh of the eightfold noble path, means
remembering correctly and thinking correctly. The looking or contemplating
on the body and the spirit in such a way as to remain ardent,
self-possessed and mindful. Right remembrance means looking on the body
and spirit in such a way as to remain ardent, self-possessed and mindful,
having overcome both hankering and dejection. According to the eightfold
noble path, right mindfulness means the one-pointedness of the mind.
·
Nơi thân tỉnh thức bằng cách thực tập tập trung vào hơi thở:
Be attentive to the activities of the body with the practice of
concentration on breathing.
·
Nơi cảm thọ tỉnh thức bằng cách quán sát sự đến đi trong ta
của tất cả mọi hình thức của cảm thọ, vui, buồn, trung tính: Be aware of
all forms of feelings and sensations, pleasant, unpleasant, and neutral,
by contemplating their appearance and disappearance within oneself.
·
Nơi những hoạt động của tâm tỉnh thức bằng cách xem coi tâm
ta có chứa chấp dục vọng, sân hận, lừa dối, xao lãng, hay tập trung: Be
aware whether one’s mind is lustful, hatred, deluded, distracted or
concentrated.
·
Nơi vạn pháp tỉnh thức bằng cách quán sát bản chất vô thường
của chúng từ sanh trụ dị diệt để tận diệt chấp trước và luyến ái:
Contemplate the impermanence of all things from arise, stay, change and
decay to eliminate attachment.
Chánh Niệm Và Tỉnh Giác:
Sati ca sampajananan ca (p)—Mindfulness and clear awareness (clarity of
awareness).
Chánh Niệm Và Tỉnh Thức:
Mindfulness and awareness—See Chánh Niệm, and Tỉnh Thức.
Chánh Pháp:
Saddharma (skt)—Saddhamma (p)—Chánh Pháp Thọ—Correct Doctrine of the
Buddha—Right method—The period of correct Dharma—Chánh Pháp còn là phương
pháp đúng, thường được dùng để chỉ Bát Chánh Đạo—Correct (right or true)
doctrine of the Buddha also means the right method, is often used as a
name for the Noble Eightfold Path.
(I) Nghĩa
của “Chánh Pháp”—The meanings of “Saddharma”:
1) Chánh
pháp là giai đoạn kéo dài 500 năm (có người nói 1.000 năm) sau ngày Phật
nhập diệt. Tuy Phật đã nhập diệt, nhưng pháp nghi giới luật của Ngài dạy
và để lại vẫn còn vững chắc. Hơn nữa, trong giai đoạn nầy chúng sanh
nghiệp nhẹ tâm thuần, nên có nhiều có tới 80 đến 90 phần trăm người nghe
pháp tu hành đắc quả. Nghĩa là có người hành trì chân chánh và có người tu
chứng. Trong Kinh Lăng Già, Đức Phật nói: “Này Mahamati! Khi Chánh Pháp
được hiểu thì sẽ không có sự gián đoạn của dòng giống Phật.”—True
dharma—The period of Correct Law (Correct Doctrine of the Buddha) —The
perfect age of dharma—The Proper Dharma Age—The real period of Buddhism
which lasted 500 years (some says 1,000 years) after the death of the
Buddha (entered the Maha-Nirvana). Although the Buddha was no longer in
existence, His Dharma and precepts were still properly practiced and
upheld. Furthermore, there would be many Buddhists who had light karma
and their mind were intrinsically good, therefore, many of them would
attain enlightenment in their cultivation. From eighty to ninety out of
one hundred cultivators would attain enlightenment. That is to say there
were true and genuine practitioners who attained enlightenment. In the
Lankavatara Sutra, the Buddha said: “Mahamati! When the right doctrine is
comprehended, there will be no discontinuation of the Buddha-family.”
2) Trong
Kinh Ma Ha Ma Gia, Đức Phật có tiên đoán rằng sau khi Ngài nhập Niết Bàn
rồi thì—In the Mahamaya Sutra, the Buddha prophesied that after He entered
the Maha-Nirvana:
·
Một trăm năm sau, có Tỳ Kheo Ưu Ba Cúc Đa, đủ biện tài
thuyết pháp như Phú Lâu Na, độ được vô lượng chúng sanh: One hundred years
later, there will be a Bhikshu named Upagupta (see Hai Mươi Tám Tổ Ấn Độ
(4)) who will have the complete ability to speak, elucidate, and clarify
the Dharma similar to Purna Maitrayaniputtra. He will aid and rescue
infinite sentient beings.
·
Một trăm năm sau đó (tức là hai trăm năm sau khi Phật nhập
diệt), có Tỳ Kheo Thi La Nan Đà, khéo nói pháp yếu, độ được mười hai triệu
người trong châu Diêm Phù Đề: In the following one hundred years (two
hundred years after the Buddha’s Maha-Nirvana), there will be a Bhikshu
named Silananda, able to speak the crucial Dharma discerningly and will
aid and save twelve million beings in this Jambudvipa continent (the
earth).
·
Một trăm năm kế đó (tức là ba trăm năm sau khi Phật nhập
diệt), có Tỳ Kheo Thanh Liên Hoa Nhãn, thuyết pháp độ được nửa triệu
người: In the following one hundred years (or three hundred years after
the Buddha’s Maha-Nirvana), there will be a Bhikshu named
Hsin-Lien-Hua-Ran, who will speak the Dharma to aid and save five hundred
thousand beings.
·
Một trăm năm kế nữa (tứ bốn trăm năm sau khi Phật nhập
diệt), có Tỳ Kheo Ngưu Khẩu thuyết pháp độ được một vạn người: One hundred
years after Hsin-Lien-Hua-Ran (four hundred years after the Buddha’s
Maha-Nirvana), there will be a Bhikshu named Niu-k’ou, who will speak the
Dharma and rescue ten thousand beings.
·
Một trăm năm kế tiếp đó (tức 500 năm sau ngày Phật nhập
diệt), có Tỳ Kheo Bảo Thiên thuyết pháp độ được hai vạn người và khiến cho
vô số chúng sanh phát tâm vô thượng Bồ Đề. Sau đó thì thời kỳ Chánh Pháp
sẽ chấm dứt: One hundred years after Niu-K’ou (five hundred years after
the Buddha’s Maha-Nirvana), there will be a Bhikshu named Bao-T’ien, who
will speak the Dharma to aid and save twenty thousand beings and influence
infinite others to develop the Ultimate Bodhi Mind. After this time, the
Proper Dharma Age will come to an end.
·
Sáu trăm năm sau ngày Phật nhập Niết Bàn, có 96 thứ tà đạo
sống dậy, tà thuyết nổi lên phá hoại Chánh Pháp. Lúc ấy có Tỳ Kheo Mã Minh
ra đời. Tỳ Kheo nầy dùng trí huệ biện tài hàng phục ngoại đạo: Six hundred
years after the Buddha’s Maha-Nirvana, ninety-six types of improper
doctrines will arise, false teachings will be born to destroy the Proper
Dharma. At that time, a Bhikshu named Asvaghosha will be born. This
Bhikshu will use great wisdom to speak of the Dharma to combat these false
religions.
·
Bảy trăm năm sau khi Phật nhập diệt, có Tỳ Kheo Long Thọ ra
đời, dùng chánh trí hay trí huệ Bát Nhã chân chánh, xô ngả cột phướn tà
kiến, đốt sáng ngọn đuốt Chánh Pháp: Seven hundred years after the
Buddha’s Maha-Nirvana, there will born a Bhikshu named Nagarjuna; he will
use the power of the Proper Prajna or great wisdom to destroy false views
to light brightly the Buddha’s Dharma’s torch.
(II) Những
lời Phật dạy về “Chánh Pháp” trong Kinh Pháp Cú—The Buddha’s teachings on
“Saddharma” in the Dharmapada Sutra:
1) Đêm
rất dài với những kẻ mất ngủ, đường rất xa với kẻ lữ hành mỏi mệt. Cũng
thế, vòng luân hồi sẽ tiếp nối vô tận với kẻ ngu si không minh đạt chánh
pháp—Long is the night to the wakeful; long is the road to him who is
tired; long is samsara to the foolish who do not know true Law (Dharmapada
60).
2) Hăng
hái đừng buông lung, làm lành theo Chánh pháp. Người thực hành đúng Chánh
pháp thì đời nầy vui đời sau cũng vui—Eagerly try not to be heedless,
follow the path of righteousness. He who observes this practice lives
happily both in this world and in the next (Dharmapada 168).
3) Hãy
làm lành theo Chánh pháp, việc ác tránh không làm. Người thực hành đúng
Chánh pháp, thì đời nầy vui đời sau cũng vui—Follow the path of
righteousness. Do not do evil. He who practices this, lives happily both
in this world and in the next (Dharmapada 169).
Chánh Pháp Cự: Ánh
đuốc chân lý hay Phật Giáo—The torch of the truth or Buddhism.
Chánh Pháp Hoa Kinh:
10 quyển dịch của bộ kinh Pháp Hoa được dịch bởi ngài Trúc Pháp Hộ đời Tấn
vào khoảng năm 286 sau Tây Lịch, hiện nay vẫn còn (đại để cũng giống như
bản dịch của ngài Cưu Ma La Thập sau nầy)—The earliest translation of the
Lotus Sutra in 10 books by Dharmaraksa in around 286 A.D., still in
existence.
Chánh Pháp Hưng Thịnh:
The True Dharma is still flourished.
Chánh Pháp Minh Như Lai:
Vị Như Lai hiểu tường tận chánh pháp. Danh hiệu Phật mà Đức Quán Thế Âm đã
đắc thành trong quá khứ—The Tathagata who clearly understands the true
law, i.e. Kuan-Yin, who attained Buddhahood in the past.
Chánh Pháp Nhãn:
The Right Dharma Eye—Right or true experience of reality.
Chánh Pháp Nhãn Tạng:
The right Dharma eye treasury—Something that contains and preserves the
right experience of reality.
Chánh Pháp Thọ: See
Chánh Pháp.
Chánh Pháp Y:
1) Phật
là chỗ tựa của Chánh Pháp: He, the Buddha, on whom the truth depends.
2) Danh
hiệu của Phật: A term for a Buddha.
Chánh Phủ:
Government.
Chánh Phụ: Primary
and secondary.
Chánh Quả: Hệ quả
trực tiếp, tốt hay xấu là do bởi kết quả của tiền nghiệp—One’s direct
reward, good or bad, depends on or results from former karma.
** For more information,
please see Chánh
Báo.
Chánh Sách: Policy.
Chánh Sĩ:
1) Bậc
thức giả chơn chánh: Correct scholar.
2) Bồ
Tát: Bodhisatva.
Chánh Tâm Hành Xứ:
Điều kiện trong đó sự vận hành của tâm vững chắc và hòa hợp với đối
tượng—The condition when the motions of the mind are steadied and
harmonized with the object.
Chánh Tận Giác: See
Chánh Biến Tri.
Chánh Thọ: Cảm thọ
đúng về đối tượng trong khi thiền quán—Correct sensation of the object
contemplated.
Chánh Tín: Right
belief—Cửa ngõ đầu tiên đi vào đại giác, vì nhờ đó mà tâm ta luôn kiên
định không thối chuyển—The first entrance to the great enlightenment; for
with it, the steadfast mind is not broken.
Chánh Tinh Tấn:
Samyagvyayama (skt)—Cố gắng đúng là giai đoạn thứ sáu trong Bát Thánh
đạo—Right effort, zeal or progress, unintermitting perseverance, the sixth
of the eightfold noble path.
·
Ngăn chận các tư tưởng tội lỗi và bất thiện chưa sanh: To
prevent the arising of evil and unwholesome thoughts that have not yet
arisen.
·
Trấn áp tất cả những trạng thái xấu xa: To supress the
rising of evil states.
·
Loại bỏ khi chúng vừa chớm khởi dậy: To eradicate (discard)
those which have arisen.
·
Làm cho phát sanh và phát triển những tư tưởng thiện chưa
sanh: To produce and develop wholesome thoughts not yet arisen.
·
Nuôi dưỡng và làm tăng trưởng những trạng thái tốt : To
stimulate good states, and to perfect those which have come into being (to
promote and maintain the good thoughts already present).
** For more information,
please see Bát
Chánh Đạo.
Chánh Tính Ly Sinh:
According to Abhidharma-kosa, the life of holiness apart or distinguished
from the life of common unenlightened people—See Thánh Tính Ly Sinh.
Chánh Trí:
Samyagjnana (skt)—Right knowledge—Trí của các bậc Hiền Thánh, một trong
ngũ pháp—Correct knowledge—Sage-like or saint-like knowledge, one of the
five Dharmas—See Ngũ Pháp (4).
Chánh Trị:
Politics.
Chánh Trung: See
Chính Trung.
Chánh Trực:
1) Thẳng
Thắn: Correct and straight.
2) Nhứt
Thừa Thiên Thai: The One Vehicle teaching of the T’ien-T’ai.
Chánh Trực Xả Phương
Tiện: Con đường thẳng loại bỏ tất cả mọi phương tiện—The straight way
which has cast aside expediency.
Chánh Tư Duy:
Samyaksamkalpa (skt)—Suy nghĩ đúng là giai đoạn thứ nhì trong Bát Thánh
đạo. Suy nghĩ đúng về cuộc sống xuất gia, từ bi lợi chúng—Right thought
and intent, the second of the eightfold noble path. Right aspiration
towards renunciation, benvolence and kindness.
Chánh Tượng Mạt: Ba
thời kỳ chính của Phật giáo là thời Chánh Pháp, Tượng Pháp, và Mạt
Pháp—Three main periods of Buddhism, the real or correct, the formal or
semblance, and the final or termination—See Chánh Pháp, Tượng Pháp, and
Mạt Pháp.
Chánh Ứng: Sự cảm
ứng linh nghiệm của chư Phật và chư Thánh—The influence of Buddha; the
response of the Buddhas, or saints.
Chạnh Lòng:
Moved—Affected.
Chao Đảo:
Imbalance.
Chào: To salute.
Chào Đời: To be
born.
Chau Mày: To frown.
Cháu Chắt: Grand
children.
Chay: vegetarian.
Chạy Ăn: To earn
one’s living.
Chạy Ba Chân Bốn Cẳng:
To run at full speed—To run as fast as one’s legs can carry.
Chạy Chết: To run
for one’s life.
Chạy Theo Danh Lợi Hư
Ảo: To chase after dream-like and empty fame and fortune.
Chạy Thoát: To have
a narrow escape.
Chạy Theo: To run
after—Everyone from the smallest insect to the greatest king, ran after
pleasures.
Chạy Trốn: To run
away.
Chắc Chắn:
Certain—Firm—Solid—Secure.
Chắc Lưỡi: To smack
one’s tongue.
Chăm Nom: To take
care of—To look after—To care for.
Chăm Sóc Chu Đáo:
Tender care.
Chăn Trâu: To tend
water buffalo.
Chăng Bẫy: To set a
trap.
Chẳng May:
Unfortunately.
Chẳng Nệ: Chẳng
quản—To spare no pains.
Chẳng Sợ Nghiệp Sớm
Khởi, Chỉ Sợ Chậm Giác Ngộ Mà Thôi: Not to fear an early development
of karma, fear only a slow awakening.
Chắp Tay: To join
one’s hands.
Châm: Suci
(skt)—Cây kim—A needle.
Châm Biếm:
Ironical.
Châm Chích:
Caustic.
Châm Chọc: To
tease.
Châm Giới: Hạt cải
và mũi kim, ví với việc thị hiện của Đức Phật còn hiếm hơn việc hạt cải
bay từ không trung mà rớt vào ngay lổ kim—Needle and mustard seed; the
appearance of Buddha is as rare as hitting the point of a needle on earth
by a mustard seed thrown from the sky.
Châm Khẩu Quỷ: Một
trong chín loại quỷ, là loại quỷ có miệng nhỏ như cây kim, không ăn uống
gì được—One of the nine classes of pretas, needle-mouth ghosts, with mouth
so small that they cannot satisfy their hunger or thirst—See Ngạ Quỷ, and
Cửu Quỷ.
Châm Khổng: Lổ kim,
ý nói tái sanh làm người còn khó hơn chuyện một sợi chỉ từ trên không bay
xỏ vào ngay lổ kim dưới đất (theo Pháp Uyển Châu Lâm, quyển 31, “Nếu như
có một người đứng trên đỉnh núi Tu Di kéo ra một sợi dây cực nhỏ, một
người đứng dưới chân núi tay cầm cây kim đón lấy đầu dây, ở lưng chừng gió
lốc, gió xoáy lại nổi lên dữ dội vào sợi dây, sợi dây thật là khó chui vào
được đúng lổ kim. Làm được thân người còn khó hơn thế ấy nữa)—A needle
eye; it is as difficult to be reborn as a man as it is to thread a needle
on earth by throwing the threadat it from the sky.
Châm Mao Quỷ: Một
trong chín loài quỷ—One of the nine classes of pretas—See Cửu Quỷ.
Châm Ngôn:
Maxim—Precept.
Châm Phong: See
Châm Giới.
Chấm Dứt: To put an
end—To close—To conclude—To end—To finish—To bring to an end.
Chấm Dứt Mọi Trói Buộc
Của Kiết Sử: To stop one’s propensities and habits.
Chầm Chậm: Slowly.
Chẩm: Thế
nào—How?—What?
Chẩm Sinh: Làm thế
nào được sinh ra?—How born?—How did it arise?
Chậm Chạp: Slow.
Chậm Trễ: Tardy.
Chân:
·
Chân thực: Tattva (skt)—True—Real—Truth—Reality.
·
Trạng thái thực: Tattvata (skt)—Real state—Truth—Reality.
Chân Ảnh: Ảnh tượng
chân dung, bao gồm tranh vẽ chân dung, hình ảnh hay tượng gỗ—The
reflection of the truth, i.e. a portrait, photograph, image, etc.
Chân Cảnh: Cảnh
giới của chân lý—The region of truth or reality.
Chân Chính:
Legitimate.
Chân Chứng: Bằng
chứng của sự giác ngộ—Real evidence, proof or assurance, or realization of
truth. The knowledge, concept, or idea which corresponds to reality.
Chân Diệu: Chân
thực vi diệu—The mysterious reality; reality in its profundity.
Chân Đan: Chân
Đán—Thần Đan—Thần Đán—Trần Đan—Một từ ngữ cổ của Ấn Độ dùng để gọi Trung
Quốc—An ancient Indian term for China.
Chân Đạo: Con đường
của chân lý—The Truth, the true way; reality.
Chân Đế:
Paramartha-satya (skt)—Ultimate truth—Categories of reality in contrast
with ordinary categories (tục đế)—Giáo pháp giác ngộ tối thượng của Phật
hay cái thực không hư vọng vốn có, đối lại với thế đế (tục đế) của phàm
phu, hạng chỉ biết hình tướng bên ngoài chứ không phải là chân lý—The
correct dogma or averment of the enlightened—Phật pháp: The Buddha law—Đệ
nhất nghĩa đế—Thắng đế—The asseveration or categories of reality. Truth in
reality, opposite of ordinary or worldly truth (Thế đế) or ordinary
categories; they are those of the sage, or man of insight, in contrast
with those of the common man, who knows only appearance and not reality.
Chân Đế Tam Tạng
(513-569): Paramartha, Gunarata, or Kulanatha (skt)—Ba La Mạt Đà—Câu
Na La Đà.
(A) Tiểu sử
của Chân Đế— Paramartha’s Biography: Theo Khởi Tín Luận, Chân Đế Tam Tạng
là một nhà sư, nhà dịch thuật nổi tiếng, từ vùng Tây Ấn. Chân Đế quê quán
ở Ujjayini, có lẽ quan hệ đến đại học Valabhi, vùng Tây Ấn Độ, một trung
tâm học Phật. Khoảng năm 546-548, một hoàng đế Trung Hoa cử một phái đoàn
đến Ma Kiệt Đà để thỉnh cầu vua nước nầy cử một học giả có thể giảng dạy
giáo lý đạo Phật cho Trung Hoa. Chân Đế đã theo phái đoàn đến Trung Hoa để
đáp lại lời thỉnh cầu. Ông mang theo một số lớn kinh Phật và đi bằng đường
biển đến Nam Kinh vào năm 548. Theo mong ước của nhà vua, trong khoảng
thời gian đó đến năm 557, ông đã dịch 70 tác phẩm. Người ta nói ông cũng
có viết trên 40 tác phẩm khoảng 200 quyển. Đối tượng chính của ông là
truyền bá học thuyết A Tỳ Đạt Ma Câu Xá và Nhiếp Đại Thừa Luận. Hoạt động
văn học của ông hình như đã gây ảnh hưởng lớn trong tâm hồn Trung Hoa thời
bấy giờ; điều nầy được minh chứng với nhiều đồ đệ xuất sắc dưới trướng.
Chân Đế thiết lập Câu Xá Tông và hoạt động của ông chỉ có thể so sánh được
với Cưu Ma La Thập ở thế hệ trước và Huyền Trang ở thế hệ sau ông mà thôi.
Sau đó ông bị buộc phải đi lang thang nhiều nơi do những biến động chánh
trị ở Trung Hoa. Ông sống những năm cuối đời trong ẩn dật. Năm 569 ông thị
tịch, thọ bảy mươi mốt tuổi—According to the Awakening of Faith,
Paramartha was a famous translator, a monk from Ujjayini, western India,
probably connected with Valabhi University. Around 546-548 A.D., a Chinese
emperor had sent a mision to Magadha to request the king of that country
to send a scholar who could teach the Buddha-Dharma to China. Paramartha
accompanied the Chinese envoys back to China in response to this request.
He carried with him a large collection of Buddhist texts and travelled by
the sea route, arriving in Nanking in 548 A.D. In accordance with the
desire of the emperor, from that time to 557, he translated seventy texts.
He is also said to have written more than forty works, altogether
amounting to two hundred Chinese volumes. His chiefly object was to
propagate the doctrine of Abhidharma-kosa and the Mahyana-samparigraha.
His literary and religious activity seems to have greatly influenced the
Chinese mind of the time as is testified by the fact that he had many able
pupils under him. Paramartha founded the realistic Kosa School and his
activities can be compared only with Kumarajiva who came before him and
Hsuan-Tsang who came after him. Thereafter he was compelled to wander from
place to place on account of political upheavals in China. The last years
of his life were spent in solitude and retirement and he died in 569 A.D.
at the age of seventy-one.
(B) Sự nghiệp
dịch thuật các kinh sách tiếng Phạn và hoằng pháp của Chân Đế—Paramartha’s
career of translating Sanskrit texts and propagation of Buddhism: Theo
Giáo Sư Bapat trong Hai Ngàn Năm Trăm Năm Phật Giáo, sự nghiệp dịch thuật
các kinh sách tiếng Phạn của Chân Đế có thể chia làm hai phần—According to
Prof. Bapat in the Twenty-Five Hundred Years of Buddhism, Paramartha’s
career of translating Sanskrit texts can be divided into two parts:
a) Thời
kỳ từ năm 548- đến 557—The period from 548 to 557 A.D.: Trong thời kỳ nầy
ông đã dịch khoảng 10 tác phẩm, trong đó 6 cuốn còn tồn tại cho đến năm
730—During this period he translated about 10 works, of which six were
still in existence in 730 A.D.
b) Thời
kỳ từ năm 557 đến 569 sau Tây Lịch—The period from 557 to 569 A.D.: Trong
thời kỳ nầy ông đã dịch một số lớn kinh sách dưới sự bảo trợ của triều
đình nhà Hán và tiếp tục công việc của của mình cho đến khi thị tịch năm
569—During this period, he worked on numerous texts under the patronage of
the Han dynasty and continued his labours till he died in 569 A.D.
c) Chân
Đế lập ra Nhiếp Luận Tông (Mahayanasampari-graha-sastra school) tại Trung
Hoa. Trường phái nầy dựa trên nền tảng của nhiều kinh sách tiếng Phạn được
ông dịch ra chữ Hán. Quan trọng nhất là bộ Nhiếp Đại Thừa Luận
(Mahayanasamparigraha-sastra), kinh sách căn bản của trường phái nầy.
Trường phái nầy đã có những môn đệ xuất sắc và chiếm số đông trong các học
giả Phật giáo Trung Hoa suốt một thời gian khoảng 80 năm. Tuy nhiên, cũng
giống như bao trường phái khác ở Trung Hoa, trường phái nầy cũng phải chịu
những gò bó chung về chính trị, những suy thoái của chùa chiền, và mất đi
sự hậu thuẫn của dân chúng. Bên cạnh đó, sự phổ biến của Pháp Tướng Tông
(Dharmalaksana school) do Huyền Trang đề xướng cũng có thể xem là một
trong những lý do làm suy yếu Nhiếp Luận tông. Chân Đế coi trọng sự cần
thiết phải nghiên cứu Nhiếp Đại Thừa Luận, nhưng Huyền Trang thì lại dịch
bộ Thành Duy Thức Luận (Vidyamatrasiddhi-sastra) và nhấn mạnh trên sự cần
thiết phải nghiên cứu một số kinh điển chọn lọc gồm sáu cuốn kinh và mười
bộ luận, kể cả Nhiếp Đại Thừa Luận. Do đó Nhiếp Luận tông do Chân Đế sáng
lập đã bị hòa nhập vào Pháp Tướng tông của Huyền Trang. Trường phái nầy
được gọi là phái ‘Tân Dịch Thuật’ (New Translation Method), còn phái Nhiếp
Luận tông do Chân Đế sáng lập ra được gọi là ‘Cựu Dịch Thuật.’ Mặc dù bị
hòa nhập vào một trường phái khác, nhưng Nhiếp Luận tông vẫn còn là một tổ
chức Phật giáo Trung Hoa tồn tại: Paramartha established the
Mahayanasamparigraha-sastra school (She-Lun-Tsung) in China. This school
was based on many Sanskrit texts translated by him , the most important
being the Mahayanasamparigraha-sastra, a basic text of that school. This
school had eminent disciples and prevailed among Buddhist scholars in
China for about 80 years. However, like other Buddhist schools in China,
this school, too, suffered from general political restrictions, the
deterioration of temples, and the loss of popular support. Besides these
conditions, the popularity of the Dharmalaksana school established by
Hsuan-Tsang might also be considered one of the reasons for the decline
of the She-Lun-Tsung. Paramartha greatly emphasized the necessity of
studying the Mahayanasamparigraha-sastra, but Hsuan-Tsang, in his turn,
translated the Vidy amatrasiddhi-sastra and laid emphasis on the necessity
for the study of selected texts, which consist of six sutras and eleven
sastras and include the Mahayanasamparigraha-sastra. Thus the
Mahayanasamparigraha-sastra school established by Paramartha was absorbed
by the Dharmalaksana school founded by Hsuan-Tsang. This school was called
the New Translation Method while the She-Lun-Tsung founded by Paramartha
was known as the Old Translation Method. In spite of the fact that the
She-Lun-Tsung was absorbed by another school, it remains a permanent
Chinese Buddhist institutionin China.
d) Các
bản dịch từ Phạn ra Hán của Chân Đế—Paramartha’s translation of Sanskrit
texts:
·
Kim Cương Bát Nhã Ba La Mật Đa:
Vajracchedika-Prajnaparamita-sutra.
·
Nhiếp Đại Thừa Luận: Mahayanasamparigraha-sastra.
·
Trung Biện Phân Biệt Luận: Madhyantavibhaga-sastra.
·
A Tỳ Đạt Ma Câu Xá Chính Luận:
Abhidharma-kosa-vyakhya-sastra.
·
Nhiếp Đại Thừa Chính Luận:
Mahayanasamparigraha-sastra-vyakhya.
·
Luật Nhiếp Minh Liễu Luận:
Vinaya-dvavimsatiprasannartha-sastra.
Chân Đế Tục Đế: The
twofold truth, the higher truth and the worldly truth.
1) Chân
Đế: Higher truth—Chân lý tuyệt đối—The higher truth.
2) Tục
Đế: Worldly truth—Chân lý của thế giới hiện tượng—The phenomenal truth.
** For more information,
please see Nhị Đế.
Chân Đường: Hall
for Patriarchs’ images—Trueness Hall.
Chân Giá Trị: True
value.
Chân Giả: True and
false.
Chân Giác: Sự toàn
giác chân chính, như niết bàn toàn thiện của Phật—The true and complete
enlightenment, i.e. the perfect nirvana of Buddha, the perception of
ultimate truth.
Chân Giải Thoát: Sự
giải thoát thật sự là sự thoát khỏi mọi chướng ngại của dục vọng phiền não
để đạt tới Niết Bàn của Phật (dứt bỏ trói buộc gọi là giải, an nhiên tự
tại gọi là thoát). Niết bàn của Phật có đầy đủ pháp thân, bát nhã và giải
thoát, mà không thiếu vắng đại bi mẫn chúng—Release from all the
hindrances of passions and afflictions to attain the Buddha’s nirvana,
which is not a permanent state of absence from the needs of the living,
but is spiritual, omniscient, and liberating.
Chân Hóa:
1) Cứu độ
người bằng chân lý giải thoát—To convert people by using teaching of the
Truth.
2) Giáo
thuyết của Chân Tông: The teaching of the True Sect or Shingon.
Chân Hóa Nhị Thân:
Chân thân là pháp thân và báo thân; và hóa thân là ứng thân—The true body
is the dharmakaya and sambhogakaya, and the transformation body is the
nirmanakaya.
** For more information,
please see Nhị Thân.
Chân Không:
1) Chân
không không có nghĩa là trống rỗng, mà có nghĩa là cái không mà không phải
là không; chân không làm khởi lên diệu hữu: Emptiness—Wonderful
existence—True emptiness is not empty; it gives rise to wonderful
existence. Wonderful existence does not exists; it does not obstruct True
Emptiness. From the void which seemingly contains nothing, absolutely
everything descends.
2) Người
ta nói chân không là Niết Bàn của Tiểu Thừa (chân không tức niết bàn diệt
đế, chẳng phải giả nên gọi là chân, lìa bỏ hành tướng nên gọi là không):
The absolute void, completely vacuity, said to be the nirvana of the
Hinayana.
3) Không
Chân Như: Theo Khởi Tín Luận, Duy Thức Học, và Kinh Hoa nghiêm, chân không
là lý tính chân như—According to the Awakening of Faith,
Only-Consciousness, and The Flower Adornment Sutra, emptiness means the
essence of the bhutatathata.
·
Xa lìa các tướng do mê tình nhìn thấy trong Khởi Tín
Luận—See Chân Như (c) (1) and (f) (2).
·
Nhị Không trong Duy Thức—See Nhị Không.
·
Chân Không tam quán trong Hoa Nghiêm—See Tam Quán.
4) Phi
Không Chi Không: Đối với hữu trong phi hữu là diệu hữu, nói không trong
phi không là chân không—The void or immaterial as reality, as essential or
substantial, the not-void void, the ultimate reality, the highest Mahayana
concept of true voidness, or of ultimate reality.
** For more information,
please see Diệu Hữu
Chân Không Diệu Hữu:
Tánh có nghĩa là tinh thần hay tinh yếu; dấu hiệu có nghĩa là tướng. Tánh
và tướng đối nghịch nhau, giống như tinh thần đối chọi với hiện tượng. Tuy
nhiên, thật tướng thật tánh hay Phật tánh thường hằng không thay đổi. Thật
tánh của thế giới hiện tượng là chân không, thường hữu mà hư vô; tuy hư vô
nhưng thường hữu (cái không chẳng phải là không, cái hữu chẳng phải là hữu
mà phàm phu suy nghĩ)—The true void—The true void is the mysteriously
existing—Truly void, or immaterial yet transcendetally existing—True
emptiness—Wonderful existence—Nature means noumenon or essence; mark mean
characteristics, forms or physiognomy. Marks and nature are contrasted, in
the same way noumenon is contrasted with phenomenon. However, true mark
stands for true form, true nature, Buddha nature always unchanging. True
mark of all phenomena is like space; always existing but really empty;
although empty, really existing.
Chân Không Thiền Sư:
Zen Master Chân Không (1045-1100)—Thiền sư Việt Nam, quê ở Phù Đổng, Tiên
Du, Bắc Việt. Năm 20 tuổi sư xuất gia tại chùa Tĩnh Lự trên núi Đông Cứu.
Ngài là pháp tử đời thứ 16 dòng Thiền Tỳ Ni Đa Lưu Chi. Về sau, ngài dời
đến núi Từ Sơn và trụ tại đây vài năm. Vua Lý Nhân Tông gửi chiếu chỉ
triệu hồi ngài về triều đình thuyết pháp. Sư vào trong Đại nội và thuyết
kinh Pháp Hoa làm thức tỉnh nhiều người. Sau đó sư về trụ tại chùa Chúc
Thánh trên núi Phả Lại. Một ngày nọ có vị sư tới hỏi: “Thế nào là diệu
đạo?” Sư đáp: “Hãy ngộ đi rồi sẽ biết!” Khi về già, sư trở về quê hương
trùng tu chùa Bảo Cảm và trụ tại đây tiếp tục hoằng hóa Phật giáo cho đến
khi thị tịch vào năm 1100, thọ 55 tuổi—A Vietnamese Zen master from Phù
Đổng, Tiên Du, North Vietnam. He left home at the age of 20. First, he
went to Tĩnh Lự Temple on Mount Đông Cứu to stay there to practice
meditation. He was the dharma heir of the sixteenth generation of the
Vinitaruci Zen Sect. Later, he moved to Mount Từ Sơn and stayed there for
several years. King Lý Nhân Tông sent an Imperial Order to summon him to
the capital to preach Buddha Dharma to the royal family. He went to the
Great Citadel to preach the Lotus sutra to awaken many people. Later, he
stayed at Chúc Thánh Temple on Mount Phả Lại. One day, a monk caem to ask
him: “What is the wonderful way?” He replied: “When you obtain
enlightenment, you will know it by yourself.” When he was old, he
returned to his home district to rebuild Bảo Cảm Temple and stayed there
to revive and expand Buddhism until he passed away in 1100, at the age of
55.
Chân Kiến:
Dris-tattva (skt)—True perceiving.
Chân Kiến Đạo: Giác
ngộ được cái lý chân như vô phân biệt—The realization of reality in the
absolute as whole and undivided.
** For more information,
please see Tam Đạo
(B) (1).
Chân Kim: Vàng
ròng—Pure gold.
Chân Kim Sơn:
1) Một
trái núi bằng vàng ròng: A moutain of pure gold.
2) Thân
Phật: Buddha’s body.
Chân Kim Tượng:
1) Một
pho tượng bằng vàng ròng—An image of pure gold.
2) Thân
Phật: The body of the Buddha.
Chân Lắm Tay Bùn:
Dusty feet and muddy hands—Hard toil.
Chân Lý: The true
principle.
(I) Nghĩa
của “Chân Lý”—The meanings of “True Principle”
·
Chân lý là lẽ tự nhiên, không chối cãi được. Chân lý chính
là nguyên nhân diệt trừ khổ đau: Truth—Suchness—True emptiness—The true
principle—The principle of truth—The absolute apart from
phenomena—Wonderful existence—True teachings. The truth is the destructive
cause of pain.
·
Trong Phật Giáo Đại Thừa, chân lý được nói trong Kinh Liên
Hoa và Hoa Nghiêm: In Mahayana, true teachings primarily refer to those of
Lotus and Avatamsaka Sutras—Expedient teachings include all other
teachings.
(II) Những
lời Phật dạy về “Chân Lý”—The Buddha’s teachings on “True Principle”
1)
Hão huyền mà tưởng là chơn thật, chơn thật lại thấy là phi
chơn, cứ tư duy một cách tà vạy, người như thế không thể nào đạt đến chơn
thật—In the untruth the foolish see the truth, while the truth is seen as
the untruth. Those who harbor such wrong thoughts never realize the truth
(Dharmapada 11).
2)
Chơn thật nghĩ là chơn thật, phi chơn biết là phi chơn, cứ
tư duy một cách đúng đắn, người như thế mới thật chứng được chơn thật—What
is truth regarded as truth, what is untruth regarded as untruth. Those who
harbor such right thoughts realize the truth (Dharmapada 12).
Chân Lý Tương Đối-Chân
Lý Tuyệt Đối: Relative truth-Absolute truth—Theo chân lý tương đối thì
tất cả các sự vật đều hiện hữu, nhưng trong chân lý tuyệt đối thì không có
gì hiện hữu cả; trong chân lý tuyệt đối, người ta thấy rằng tất cả các sự
vật đều không có tự tính, nhưng trong chân lý tương đối có một sự nhận
thức chỗ nào không có tự tính—According to relative truth all things
exist, but in absolute truth nothing is; in absolute truth one sees that
all things are devoid of self-nature; however, in relative truth, a
perception where there is no self-nature.
Chân Minh: Trí tuệ
bát nhã hay trí huệ của sự giác ngộ chân lý đối lại với hình tướng bên
ngoài—The truth wisdom—Buddha-illumination—True knowledge or enlightenment
(in regard to reality in contrast with appearance).
Chân Môn: The
gateway of truth or reality.
Chân Ngã: Intrinsic
essence.
1) Chân
ngã hay Niết Bàn ngã của chư Phật, tức là cái ngã siêu việt, đối lại với
vọng ngã của phàm phu: The real or nirvana ego, the transcendental ego, as
contrasted with the illusory or temporal ego.
2) Cái
ngã mà ngoại đạo cho là thực, Phật giáo thì cho là giả ngã: The ego as
considered real by non-Buddhists.
Chân Ngôn: Dharani
(skt)—Mạn Đát La—Mạn Đồ La—Đà La Ni Chú Minh—Thần Chú.
1) Ngữ
mật trong tam mật của Đức Như Lai , chỉ riêng thuyết pháp của pháp thân
Phật (còn gọi là bí mật hiệu, mật ngôn, mật ngữ, chú minh): Precept, true
words, right discourse, words of truth, or the words of Tathagata,
Buddha-truth. One of the three mystic things of the Tathagata—See Tam Mật.
2) Chân
ngôn còn để chỉ Đà La Ni hay Tổng Trì hay Mật Chú: The term is used for
mantra and dharani, indicating magical formulae, spells, charms, esoteric
words.
3) Chư
Phật và chư Bồ Tát đều có mật âm tiêu biểu bởi Phạn ngữ, tiên khởi với âm
“a” hay “Chân Ngôn Cứu Thế Giả” của Đức Đại Nhật Như Lai: Buddhas and
Bodhisattvas have each an esoteric sound represented by a Sanskrit letter,
the primary Vairocana letter, the alpha of all sounds being “a” which is
also styled the True Word that saves the world.
Chân Ngôn Bí Mật:
Bản tánh bí mật của chú và đà la ni—The mystic nature of the mantras and
dharanis.
Chân Ngôn Chỉ Quán:
The use of a mantra is characteristic of the esoteric Buddhism of the
Shingon Sect.
Chân Ngôn Thừa:
1) Mật
Chú Thừa: The True World, or Mantra Vehicle.
2) Thần
Thông Thừa: Thừa theo giáo pháp chân ngôn mà đến đất Phật một cách nhanh
chóng: The supernatural vehicle, because of immediate attainment of the
Buddha-land through tantric methods.
Chân Ngôn Bát Tổ:
Eight patriarchs of the True Word Sect.
1) Đệ
Nhất Tổ Giáo Chủ Bí Mật Đại Nhật Như Lai: The first patriarch, the Mantra
Lord, Vairocana Buddha.
2) Đệ Nhị
Tổ: Ngài Kim Cang Tát Đỏa Bồ Tát—The second patriarch, The imaginary
Bodhisattva Vajrasattva.
3) Đệ Tam
Tổ: Ngài Long Thọ Bồ Tát—The third patriarch, Nagarjuna Bodhisattva.
4) Đệ Tứ
Tổ: Ngài Long Trí Bồ Tát—The fourth patriarch, Dragon-wisdom Bodhisattva.
5) Đệ Ngũ
Tổ: Ngài Kim Cang Trí Tạng Bồ Tát—The fifth patriarch, Vajramati
Bodhisattva.
6) Đệ Lục
Tổ: Ngài Bất Không Tam Tạng Bồ Tát—The sixth patriarch, Amoghavajra
Bodhisattva.
7) Đệ
Thất Tổ: Ngài Huệ Quả—The seventh patriarch, Hui-Kuo.
8) Đệ Bát
Tổ: Ngài Không Hải (Nhật Bản)—The eighth patriarch, K’ung-Hai (Japan).
Chân Ngôn Bí Mật:
Nhất ngữ bí mật của Như Lai, một trong tam mật của Đức Phật—The mystic
nature of the mantras and dharanis; one of three esoteric things of the
Buddha.
** For more information,
please see Tam Mật.
Chân Ngôn Thừa:
Mantrayana (skt)—See Chân Ngôn Tông.
Chân Ngôn Tông:
Mantrayana (skt).
(A) Nghĩa của
Chân Ngôn Tông—The meanings of the True Word Sect:
1) Cũng
gọi là Mật Tông, hay Du Già Tông, vì chuyên về những nghi thức và giáo
thuyết bí mật: Also called Esoteric or Yogacara sects, characterized by
mystic ritualism and speculative doctrines.
2) Tông
Chân ngôn Đà La Ni là tông giáo bí áo của chư Phật, đặc biệt là Đức Đại
Nhật Như Lai—The True Word or Shingon Sect, founded on the mystical
teaching “of all Buddhas,” the “very words” of the Buddhas; the special
authority being Vairocana.
(B) Cương yếu
Chân Ngôn—Preliminary of the Shingon School: Theo Giáo Sư Junjiro Takakusu
trong Cương Yếu Triết Học Phật Giáo—According to Prof. Junjiro Takakusu in
The Essentials of Buddhist Philosophy:
1) Chân
Ngôn là dịch nghĩa của chữ Phạn “Mantra,” có nghĩa là “Bí Mật giáo,” một
giáo pháp không thể phát biểu bằng những ngôn ngữ thông thường. Giáo pháp
đó, được nói bằng chính ngôn ngữ của Phật, phải được phân biệt với lý
tưởng ẩn kín trong tâm Phật vốn không biểu lộ bằng lời. Chân Ngôn tông
nhằm tìm hiểu chính Phật lý không biểu hiện thành ngôn ngữ đó. Một hình
thức của Phật giáo dưới hình thức Mật Thừa (Mantrayana) dường như đã được
thành hình tại Na Lan Đà (Nalanda) vào thời của Nghĩa Tịnh, vào thế kỷ thứ
bảy say Tây Lịch, vì Nghĩa Tịnh có đề cập đến một số văn học Mật Giáo đang
được lưu hành tại đây, mà chính ông cũng từng học tập về mật giáo mặc dầu
không am tường hoàn toàn. Trung tâm học tập của Mật giáo hình như dời về
đại học Vikramasila tận cuối dòng sông Hằng, vì Phật giáo Tây Tạng có liên
hệ đặc biệt với đại học nầy: Shingon ot ‘true word’ is a translation of
the Sanskrit ‘mantra’ which means a ‘mystic doctrine’ that cannot be
expressed in the Buddha’s words should be distinguished from the ideal
which was conceived in the Buddha’s mind but not expressed in words. The
Shingon School aims at the Buddha’s own ideal not expressed in any way. An
organization of Buddhists something like a Mantrayana seems to have
existed at Nalanda at the time of I-Ching in the seventh century, for he
mentions the existence of a bulk of Mantra literature there and he himself
is said to have been trained in the esoteric doctrine though he could not
master it satisfactorily. The center of learning of mysticism, however,
seems to have moved to the Vikramasila University farther down the Ganges,
for Tibetan Buddhism had special connections with the University.
2) Một
điều rõ ràng là tại Ấn Độ, ngay từ thời Vệ Đà, đã có những tập tục về ma
thuật, gồm bốn lối tôn thờ thần Homa hoàn toàn trùng hợp với những tập tục
của Phật giáo. Lối tôn thờ nầy có thể là những tập quán của thổ dân Ấn Độ
hay có thể là của di dân thời cổ. Sau một thời gian thực hành lâu dài, tập
tục nầy dần dần đồng hóa với mật giáo, một tông phái thường bị nhầm lẫn
với Kim Cang Thừa (Vajrayana) của Phật giáo. Nếu vì lý do nào đó mà Mật
giáo của Phật giáo có liên hệ đến những tập tục đáng ghét kia thì nó không
thể được gọi là Kim Cang Thừa, vì đây là một từ ngữ dùng để chỉ cho tông
chỉ bí mật cao siêu, vượt hẳn cả Tiểu và Đại Thừa. Kim Cang Thừa như thế
chỉ có thể được tiêu biểu nơi Hoằng Pháp Đại Sư (774-835) là người tập đại
thành toàn bộ Mật Giáo: It is a well-known fact that in India as early as
the Vedic period there existed the Atharva practice of sorcery, which had
four kinds of the Homa cult (burnt sacrifice) in an exact coincidence with
those of the Buddhist practice. Such a cult might have been the practice
of Indian aborigines or at any rate of earlier immigrants. Through a
prolonged practice it eventually amalgamated into what we call ‘Tantrism’
which is often erroneously confused with the Buddhist Diamond Vehicle
Vajrayana. If it is in any way connected with obnoxious practices, it
cannot be called Diamond Vehicle, for that is a name given to a higher
mystic dotrine, transcending all Hinayana and Mahayana doctrines. Such
Diamond Vehicle is only represented by Great Master Hung-Fa to whom the
completion of the Mantra doctrine is due.
(C) Sự sáng
lập và lịch sử của tông Chân Ngôn—The establishment and history of the the
True Word Sect: Trong số các chi phái Phật giáo thì Chân Ngôn thừa và Câu
Sinh Khởi thừa ít được biết đến nhất. Phần nhiều người ta nghĩ rằng đây là
sự phát triển về sau nầy. Tuy nhiên, trong giáo điển Pali, người ta tìm
thấy đã có những câu thần chú (mantra) ở nhiều đoạn, chẳng hạn như trong
Kinh Atanatiya. Dù rằng rất khó mà biết được chắc chắn vai trò của câu
thần chú trong giai đoạn đầu của Phật giáo, nhưng có thể nói không sai
rằng do tính chất cổ xưa của các câu thần chú cho nên cốt lõi của Chân
Ngôn thừa đã từng có một thời gian dài phát triển song song với những
trường phái cổ xưa khác của Phật giáo. Việc sáng lập và truyền thụ của
tông Chân Ngôn khởi đi từ khi Đức Đại Nhật Như Lai siêu việt tam thế, Ngài
an trụ trong pháp giới tam điện của cõi trời sắc cứu cánh, giảng kinh Đại
Nhật cho ngài Kim Cương Tát Đỏa Bồ Tát, sau khi Đức Thế Tôn tịch diệt
khoảng 800 năm thì ngài Long Thọ Bồ Tát nối tiếp, đến năm 733 sau Tây Lịch
được ngài Kim Cang Trí Tam tạng và ngài Bất Không Kim Cang nối tiếp (see
Bất Không 2). Ngài Bất Không được xem như là người đã hoằng dương tông
Chân Ngôn bên trung Quốc vào thời nhà Đường. Ông được xem như là tổ Chân
Ngôn thứ sáu bên Ấn Độ, và là tổ thứ hai bên Trung Quốc (sau ngài Kim Cang
Trí Tam Tạng)—From among the many branches of Buddhism, Mantrayana and
Sahajayana are the least known. Generally one is of the opinion that they
are late developments. Mantras, however, are already found in certain
passages of the old Pali Canon, as for instance, in the Atanatiya-sutta.
Although it is difficult to ascertain the role of mantras in the earlier
phases of Buddhism, it may safely be assumed that because of the antiquity
of the mantras the essentials of Mantrayana for a long time developed
along lines parallel with the more antique schools of Buddhism. The
founding of the esoteric sect is attributed to Vairocana, through the
imaginary Bodhisattva Vajrasattva, then through Nagarjuna to Vajramati and
to Amoghavajra around 733 A.D. ; the latter became the effective
propagator of the Yogacara school in China during the T’ang dynasty; he is
counted as the sixth patriarch of the school and second in China.
(D) Triết lý
Chân Ngôn—The philosophy of the Shingon School: Chân Ngôn thừa và Câu Sinh
Khởi thừa đề cập chủ yếu đến những khía cạnh tâm lý của sự phát triển tinh
thần. Các lời chỉ dạy có tính cách hết sức riêng biệt và các nội dung ấy
phải được hiểu qua sự kinh nghiệm trực tiếp. Điều nầy giải thích cho sự
khó hiểu của hai trường phái nầy đối với một đầu óc chỉ quen hiểu các sự
việc theo những quan hệ được mô tả bằng lời. Theo Giáo Sư Junjiro Takakusu
trong Cương Yếu Triết Học Phật Giáo, Chân Ngôn tông tự cho là Mật giáo duy
nhất trong lúc các tông khác được xem như là Hiển Giáo. Sự phân biệt giữa
hai giáo lý mật và hiển là do nơi luận giải về Pháp thân của Đức Phật.
Pháp thân là thể tánh nên theo hiển giáo là không hình danh sắc tướng,
không thuyết giáo. Trong lúc theo Mật giáo của Mật tông thì Đức Phật hóa
thân thuyết pháp tự thân đã là pháp thân và có đủ hình tướng sắc danh và
có thuyết pháp. Những lời dạy của Ngài được ghi lại trong Đại Nhật và Kim
Cang Đảnh Kinh. Thêm vào đó, hiển giáo nhận rằng nhân duyên của Phật quả
có thể giải thích được từng phần trong lúc quả báo thì không thể giải
thích bằng cách nào được. Trạng thái bất khả tư nghì của Phật quả lại
được giải thích trong các kinh mật kể trên. Còn về thời gian để tự chứng
được Phật quả thì hiển giáo cho rằng phải trải qua ba a tăng kỳ kiếp
trong lúc mật giáo quan niệm chỉ cần một niệm hay cùng lắm trong cùng một
đời là đủ, và quả quyết chính tự thân nầy của chúng ta sẽ thành Phật. Chỉ
có một tông phái dựa trên tam tạng kinh điển trong lúc các tông phái khác
chú trọng hình thức nghi lễ hơn—Mantrayana and Sahajayana deal primarily
with the psychologically effective aspects of spiritual development. Their
instructions are of highly individual character and their contents must be
grasped with the immediacy of expereince, which accounts for the
difficulty these two aspects of Buddhism present to an understanding which
is accustomed to comprehend things only in terms of their verbally
designated relations to each other. According to Prof. Junjiro Takakusu in
The Essentials of Buddhist Philosophy, the Shingon School claims to be the
only esoteric doctrine whereas all other schools are considered exoteric.
The distinction of the two doctrines is found in the treatment of the
spiritual body (Dharmakaya) of the Buddha. According to the exoteric
doctrine, the spiritual body is the body of the principle and therefore is
colorless, formless and speechless; whereas according to the esoteric
doctrine of the mystic school the preaching Buddha himself is of spiritual
body and is with form, color and speech. His speech is found in the Great
Sun (Mahavairocana) text and the Diamond Head (Vajra-sekhara). Again, the
exoteric schools recognize that the state of cause of Buddhahod is
explicable in parts, but the state of effect of it can in no way be
explained. This state of the inexplicable Buddhahood has been explained in
the above mystic texts. As to the time occupied before the attainment of
Buddhahood the exoteric schools hold it to be three long periods (kalpas),
while the esoteric school regards it as merely one thought-moment or at
any rate the one life, and asserts that this body of ours becomes Buddha.
In the one school the Tripitaka literature is depended upon, but in the
other schools the rituals (kalpa or vidhi) are regarded as
authoritative.
(E) Phương
pháp thực hành của Chân Ngôn thừa—Methods of practices of the Mantrayana:
a) Chân
Ngôn thừa dĩ nhiên là cũng nhằm mục đích thực hiện những gì mà các tông
phái Phật giáo khác đang làm, như là sự hợp nhất nơi con người, sự giác
ngộ và sự thuần thục về mặt tâm linh—It is, of course, that the Mantrayana
aims at achieving what the other branches of Buddhism also claim to deal
with, i.e., the integration of the human being, enlightenment or spiritual
maturity.
·
Bước đầu tiên vẫn là quy-y Tam Bảo và hướng đến Bồ Đề tâm.
Tuy nhiên, quy-y Tam Bảo ở đây không còn là quy-y nơi những con người hay
kinh sách cụ thể, mà có thể nói đây là sức mạnh tâm linh được biểu trưng
qua Tam Bảo. Sự quy-y nầy gắn liền với quyết tâm đạt đến giác ngộ vì lợi
ích của tất cả chúng sanh hữu tình và sự quyết tâm nầy tạo nên một sự thay
đổi quan điểm nhiều hơn, trong đó, người học đạo từ bỏ một cách ý thức sự
dẫn dắt của kiểu suy luận theo lý trí để bắt đầu nhìn thấy mình và thế
giới xung quanh bằng một quan điểm trực giác: The first step is taking
refuge in the Triratna and the formation of an attitude directed toward
enlightenment (bodhicitta). However, taking of refuge in the Triratna here
no longer means taking of refuge in concrete persons (Buddha, Dharma, and
Sangha) and scriptures, but, it may be said, spiritual forces symbolically
represented by the Three Jewels. This taking of refuge is intimately
connected with the resolve to attain enlightenment for the sake of all
sentient beings and this resolve furthers the change of attitude, where
the aspirant consciously turns away from the directness of ordinary
intellectual reasoning and begins to see himself and the world around him
from an intuitive standpoint.
·
Bước tiếp theo là củng cố và phát triển quan điểm mới đó.
Trong quá trình trầm tư nầy, việc tụng niệm thần chú có vai trò quan
trọng vì nó là phương tiện để trục xuất các điều kiện đối nghịch, gạt bỏ
các quyền năng tà mị đang che phủ (see Thần Chú): The next step is to
strengthen and to develop this new attitude and this meditative process
the recitation of mantras plays an important part as the means to remove
the opposing conditions, the veiling power of evil.
·
Sau đó thì đến việc trưng bày các Mạn Đà La (mandala) như là
một cách hoàn thiên các điều kiện tiên quyết để đạt được công đức và tri
thức. Khoa Phân Tâm Học ngày nay đã phát hiện giá trị tự thân của các Mạn
Đà La trong quá trình tạo nên sự hợp nhất. Ở đây một lần nữa Phật giáo lại
vượt xa các phát hiện tâm lý học hiện đại và giải quyết vấn đề một cách
toàn diện hơn vì Phật giáo không tách biệt con người ra khỏi bối cảnh của
nó, bối cảnh nầy là vũ trụ toàn thể chứ không phải là kiểu vũ trụ được xã
hội công nhận. Mỗi bước trong việc chuẩn bị mạn đà la tương ứng với lục độ
ba la mật (see Lục Độ Ba La Mật). Điều nầy có nghĩa là việc xây dựng một
mạn đà la có một giá trị thực tế vì nó có ảnh hưởng trên phép tu tập của
cá thể: After this comes the offering of a mandala ‘as the means to
perfect the prerequisites of merits and knowledge.’ Modern depth
psychology has rediscovered the intrinsic value of the mandala for the
process of integration. Buddhism here again goes far beyond the findings
of modern psychology and deals with the problem more exhaustively , in
that it does not separate and isolate man from his context, this context
being the whole universe and not a mere socially accepted pattern. Each
step in the preparation of the mandala corresponds to one of the six
perfections (paramita)—See Lục Độ Ba La Mật.
·
Bước cuối cùng—The final step: Guru-yoga—Phương cách thiết
lập khả năng thực tế vững vàng trong cá thể. Qua giai đoạn nầy, người ta
thực hiện được sự hợp nhất bất khả phân giữa bản thân với thực tại tối
hậu. Mặc dù theo nghĩa cơ bản thì ‘Guru’ có nghĩa là đạo sư. Đây chính là
giai đoạn tối quan trọng, vì dù rằng thực tế được tìm thấy trong mọi vật
chứ không phải trong một cái tuyệt đối tưởng tượng chỉ có giá trị lu mờ,
nhưng nếu không có sự giúp đỡ của một đạo sư, tức là của một con người mà
bản thân đã hành trì yoga và do đó có thể dẫn dắt cho người mới tập trên
bước đường khó khăn, thì tất cả những phương pháp của Chân ngôn thừa, dù
hay đến thế mấy, cũng chỉ là vô dụng—The Guru-yoga is the means to have
the all-sustaining power of reality settled on one’s self. By the
Guru-yoga one realizes the indivisible unity of one’s self with the
ultimate reality. The guru-yoga is a most exclusive discipline and its
methods are intricate. Although, in the ultimate sense, the guru is really
itself and although reality is found in everything and not in a fancied
‘absolute’ of dubious validity, without the help of a human guru, who
himself has practised this yoga and hence is able to guide the aspirant on
his difficult path, all the methods of the Mantrayana, no matter how good
they are, are all in vain.
b) Tam
Mật Hành—The three esoteric duties: Tam mật về thân khẩu ý của Đức Phật sẽ
vĩnh viễn là bi mật nếu không có phương tiện dẫn độ. Một phương tiện dẫn
độ như vậy, theo mật giáo, phải bắt đầu từ gia trì lực (adhisthana) chứ
không do nỗ lực hữu hạn của hành giả. Phương tiện đó cũng chỉ là biểu hiệu
của năng lực bí mật, có thể được bộc lộ qua ba nghiệp của chúng sanh (thân
khẩu ý). Qua đó chúng ta có thể biết được cảm ứng toàn vẹn của Đức Phật và
chúng sanh, từ đó đạt được kết quả “Phật trong ta, ta trong Phật” (nhập
ngã, ngã nhập); từ đó thực hành về giáo tướng của Phật quả khả đắc ngay
nơi nhục thân nầy—The three mysteries of the body, speech and thought of
the Buddha will remain mysteries forever, according to the esoteric
schools, if there is no means of communion. Such a means of communion
should come from the mystic power or enfolding power (adhisthana) of the
Buddha, but not from the limited effort of an aspirant. The means itself
is nothing but the manifestation of the mystic power, which can be
expressed through the three activities of men, i.e., our body, speech, and
thought. According to the ritualistic prescription (vidhi or kalpa), the
means of communion has three aspects:
1) Thân
Mật Hành thân: Tay nắm giữ biểu tượng hay kết án khế (mudra), và những cử
chỉ khác của thân—The esoteric duty of body is to hold the symbol in the
hand, or finger-intertwining and other attitudes of one’s body.
2) Khẩu
Mật Hành: Khẩu niệm mật chú hay niệm chân ngôn và những lời cầu nguyện
khác—The esoteric of mouth is to recite the dharanis, or mystic verse and
other words of prayer.
3) Ý Mật
Hành: Ý quán tưởng mật ngữ “a” hay nhập bổn tôn tam ma địa tương ứng với
ba nghiệp của chúng ta—The esoteric of mind is to ponder over the word “a”
as the principle of the ungenerated, i.e. the eternal, or yoga
concentration, corresponding to our three activities.
(F) Các tông
Phái Chân Ngôn—The True Word Sects:
1) Pháp
Tướng Tông: Dharmalaksana Sect—See Tông Phái (12).
2) Tam
Luận Tông: Madhyamika School of Nagarjuna—See Tông Phái (4).
3) Thiên
Thai Tông: Saddharma-pundarika Sect—See Tông Phái (10).
4) Hoa
Nghiêm Tông: Avatamsaka Sect—See Tông Phái (11).
5) Chân
Ngôn Tông Nhật Bản: Tổ đình tọa lạc trên đỉnh Koya, trong khu vực Wakayama
Perfecture, được Ngài Hoằng Pháp Đại Sư truyền từ Trung Quốc sang Nhật vào
khoảng năm 804—Japanese Shingon with its monastic center located on Mount
Koya in Wakayama Perfecture, introduced to Japan from China by Kukai
(774-835) around 804.
(G) Các Kinh
của tông Chân Ngôn—Sutras of Shingon Sects:
a) Chân
Ngôn Trung Quốc—Chinese Shingon sects:
·
Đại Nhật Kinh: Maha-Vairocana-Bhisambodhi sutra.
·
Kim Cang Đảnh Kinh: Vajrakesekhara sutra.
b) Chân
Ngôn Nhựt Bản—Japanese Shingon:
·
Du Chỉ Kinh: Yugikyo sutra.
·
Đại Tỳ Lô Giá Na Phật Thuyết Yếu Lược Niệm Tụng Kinh:
Maha-Birushana-Bussetsuyaryo-kunnenjukyo-sutra.
Chân Ngôn Tông Bát Tổ:
Eight patriarchs of the True Word Sect—See Chân Ngôn Bát Tổ.
Chân Ngôn Trí: Chân
ngôn trí vượt trên mọi thứ trí khác—The mantra wisdom which surpasses all
other wisdom.
Chân Ngụy: True and
false.
Chân Nguyên: Thiền
sư Chân Nguyên (1647-1726)—Zen Master Chân Nguyên (1647-1726)—Một nhà sư
nổi tiếng Việt Nam, quê ở Hải Dương. Thuở nhỏ ngài rất thông minh. Ngài
xuất gia năm 16 tuổi. Năm 19 tuổi ngài đến chùa Hoa Yên và trở hành đệ tử
của Thiền sư Tuệ Nguyệt với pháp hiệu là Tuệ Đăng. Khi thầy thị tịch, ngài
trở thành du Tăng khất sĩ, thực hành hạnh tu khổ hạnh. Sau đó ngài trụ lại
tại chùa Cô Tiên để hoằng dương Phật pháp. Ngày nọ, ngài viếng chùa Vĩnh
Phúc gặp và trở thành đệ tử của Thiền sư Minh Lương. Ngài thị tịch năm
1726—A Vietnamese famous monk from Hải Dương. When he was young, he was
very intelligent. He left home and became a monk at the age of 16. When he
was 19, he went to Hoa Yên Temple to meet Zen Master
