51. SỰ TÍCH VỀ THIỀN SƯ VẠN
HẠNH
Sự tích Thiền sư Vạn Hạnh
kể rằng Thiền sư giúp Lý Công Uẩn lên vua,lập ra triều đại nhà Lý.Những
sự việc ấy được kể lại với những chi tiết ly kỳ như các điềm lạ được báo
trước qua việc sét đánh thành chữ ở vỏ cây gạo,sâu ăn thành chữ ở vỏ cây
đa,lông chó trắng có vết chữ “Thiên tử” và việc Thiền sư đã đặt ra những
lời phù sấm về sau có ứng nghiệm,v.v…Những chi tiết ly kỳ như thế thường
gặp ở nhiều sự tích, đặc biệt là ở các Thiền sư Giác Hải,Thiền sư Không
Lộ,Thiền sư Từ Đạo Hạnh,…
Thiền Uyển Tập Anh còn cho
biết thêm:Ngài ở Chùa Lục Tổ,làng Dịch Bảng,phủ Thiên Đức.Người Cổ
Pháp,họ Nguyễn.Gia đình đời đời thờ Phật.
Thuở nhỏ Sư đã khác
thường,gồm thông ba học nghiên cứu trăm luận,xem thường công danh.
Năm 21 tuổi xuất gia,cùng
với Định Huệ thờ Thiền Ông chùa Lục Tổ làm thầy.Ngoài lúc hầu hạ,Sư học
tập quên cả mỏi mệt.
Sau khi Thiền Ông viên
tịch,Sư chuyên tập pháp môn Tổng trì tam ma địa,lấy đó làm việc riêng
mình.Bấy giờ Sư nói ra lời nào thiên hạ đều cho là phù sấm.Hoàng đế Lê
Đại Hành hết lòng tôn kính Sư.
Năm Thiên Phúc thứ I (980)
tướng Tống là Hầu Nhân bảo kéo quân sang cướp nước ta, đóng quân tại
Cương Giáp,Lãng Sơn.Vua mời Sư đến, đem chuyện thắng bại ra hỏi,Sư đáp:
“Trong vòng 3,7 ngày giặc
phải lui”.Sau quả nhiên như thế.
Đến khi vua muốn đánh Chiêm
Thành,việc bàn định chưa dứt khoát,Sư tâu: “Xin mau cất binh,nếu không,
ắt mất cơ hội”.Sau đánh quả nhiên thắng trận.
Thường có kẻ gian là Đỗ
Ngân,muốn mưu hại Sư.Khi việc chưa phát,Sư biết trước, đưa cho y một bài
thơ:
“Cây đất sinh nhau bạc với
vàng
Cớ sao thù nghịch mãi cưu
mang
Bấy giờ năm miệng hồn thu
dứt
Thật đến về sau chẳng bận
lòng”.
Ngân sợ liền thôi. Ấy,tài
tiên tri vãng giám của Sư đại loại như thế.
Bấy giờ Ngọa Triều bạo
ngược,trời người oán ghét.Lý Thái Tổ khi ấy giữ chức Thân vệ,chưa lên
ngôi.Trong khoảng thời gian này, những điểm tốt xấu xuất hiện lẫn lộn
nhau.Như việc Hàm Toại chùa Ứng Thiên Tâm,châu Cổ Pháp,có con chó
trắng,lông trên lưng kết thành chữ “Thiên Tử”.Sét đánh vào cây bông gạo
để lại dấu chữ.Ngôi mộ Hiển Khánh Đại vương,bốn bề đêm nghe có tiếng đọc
tụng.Cây đa chùa Song Lâm sâu ăn vỏ,thành nét chữ “Quốc”. Ấy đại khái
những việc mà tùy theo chổ tai nghe mắt thấy Sư đã xét bàn thì mỗi mỗi
phù hợp với điềm Lê diệt,Lý hưng.Vì vậy,ngày Lý Thái Tổ lên ngôi,Sư ở
tại chùa Lục Tổ đã biết trước,bảo với người bác và người chú của vua
rằng:
“Thiên tử đã băng ,Lý Thân
Vệ hiện đang ở nhà,tay chân họ Lý túc trực trong thành lên tới số
ngàn.Trong trưa này,Thân Vệ ắt được lên ngôi”.Rồi yết bảng ở đường cái
nói rằng:
“Tật Lê chìm bể Bắc
Hạt Lý mọc trời Nam
Bốn phương gươm giáo dẹp
Tám cõi mừng bình an”.
Hai Vương nghe nói rất sợ
sai người đi hỏi tin tức,quả đúng như lời Sư nói.
Đến ngày 15 tháng 5 năm
Thuận Thiên thứ 16 (1025),Sư không bệnh,nói bài kệ:
“Thân như bóng chớp có rồi
không
Cây cỏ xuân tươi thu héo
hon
Tùy vận thịnh suy không hãi
sợ
Thịnh suy đầu cỏ có phơi
sương.”
Rồi Sư dạy đệ tử rằng: “Các
con muốn đi đâu? Thầy không lấy chỗ trụ để trụ,không nương vào chỗ không
trụ để không trụ”.
Nói xong giây lát thì
tịch.Vua và sĩ thứ làm Lễ trà tỳ,lượm cốt đựng tháp để thờ.Lý Nhân Tông
thường có bài kệ truy tặng rằng:
“Vạn Hạnh dung ba cõi
Thật hiệp lời sấm xưa
Quê hương tên Cổ Pháp
Chống gậy trấn kinh đô.”
Về chuyện một Đại Vương
Hiền Khánh thì ban đêm thường vào lúc Sư thiền định bốn phía mộ đều có
tiếng:
Tiếng phía đông nói:
Khánh vạn Tường nham với
Quế phong
Ruột dễ,rồng thế,phụ nhau
vờn
Triều tôn, Đông liệt ba
trăm thế
Sáu tuất tời đây nhắm Thiên
bồng.
Tiếng phía nam nói:
Nam hướng Phù ninh thần giữ
nhà
Đời tươi trai gái lắm người
ra
Thiên đức giàu sang đầy nhà
cửa
Tám phương gặp Nữ thường
xuất vua.
Tiếng phía tây nói:
Trông tây xa ngóng ngó
Thiên trụ
Trai gái đời cao thượng
tướng thủ
Thiên đức giàu sang cùng
Viễn thế
Thọ mạng quân vương chín
chín đủ.
Tiếng phía bắc nói:
Chính bắc Phù cấm đối Bạch
hổ
Yên vui trai gái thường
không khổ
Sống lâu Thiên đức sướng
đời đời
Thế thế quân vương cầu Lục
tổ.
Sư sai người chép lấy chúng
và ghi lại mốc giới của ngôi mộ để Sư đến xem.Bèn nói bài kệ rằng:
Đông có Vũ long xóm
Nam có Vũ long bờ
Tây có quán Rừng hạc
Bắc có Trấn hải hồ.
Chặng lâu Sư lại hỏi:
Chỉ trong ba tháng thôi
Thân vệ lên ngôi xã tắc
Lạc trà ấn có chữ Quốc
Mười khẩu xuống nước đất
Gặp Thánh gọi Thiên đức.
Sau vua cải Cổ Pháp làm
Thiên Đức ấy bởi đúng lời Sư vậy.Còn những chuyện xảy ra ở các chùa thì
đều lấy ra từ Quốc sử.
(Thiền Uyển Tập Anh-Lê Mạnh
Thát dịch-NXB.TPHCM 1999).
52.QUẬN HE
Vào thời nhà Lê, có hai vợ
chồng một nhà nghèo ở làng Đồng Lủi,sinh được một người con trai, đặt
tên là Nguyễn Hữu Cầu.Thuở trẻ,Cầu mồ côi bố,người mẹ túng bấn phải cho
chàng đi ở,nhưng sau cũng cố gắng cho đi học.Trong lớp,chàng là người
ngỗ nghịch,không chịu kém ai.Bấy giờ có một bạn học kình địch với Cầu là
Phạm Đình Trọng.Hắn là người thường được thầy khen nết na chăm chỉ,nhưng
Cầu thì nhất định không phục.
Một hôm thầy đi đám,có cho
Cầu và Trọng cùng theo.Lúc về,nhà đám biếu thầy một cái thủ lợn.Hai
người ganh tỵ nhau không chịu xách.Thầy liền ra một câu đối Huề trư
thủ,nghĩa là “xách đầu lợn”,bảo ai đối hay thì được miễn.Trọng đối lại
là Phan long lân,nghĩa là “vin vảy rồng”,còn Cầu thì đối là Phá tần diệt
Sở.Thầy gõ một giáo quạt vào đầu Cầu,chê Cầu đối gì mà lại thừa
chữ.Nhưng Cầu cố cãi:
-Tôi dẫu đối sai,nhưng tôi
không muốn vin vảy rồng mà lóc vảy rồng kia!
Thầy mắng:
-Thế thị tội to đấy,không
phải chơi đâu,con ạ!
Cuối cùng,chàng bị thầy bắt
phải xách thủ lợn về nhà.
Hôm khác,thầy lại ra một
câu đối:Mười rằm trăng náu,mười sáu trăng treo.Trọng đối:Tháng Giêng rét
đài,tháng Hai rét lộc.Câu của Cầu là:Tháng Mười sấm rạp,tháng Chạp sấm
động.Thầy bảo cả hai người:
-Thằng Trọng có khẩu khí
làm quan to,thằng Cầu thì chỉ làm giặc!
Lúc ra chơi,Trọng bảo Cầu:
-Tao sẽ cầm quân tiêu diệt
mày.
Cầu đáp:
-Nếu tao làm giặc thì tao
sẽ đánh tan xác những đứa vào luồn ra cúi.
Được ít năm,Cầu lại đi học
với một thầy đồ khác.Một hôm nhà thầy có việc phải mổ trâu thết
khách,nhân ra cho học trò câu đối: Tể hoàng ngưu,Cầu đối: Trảm bạch
xà.Thầy cho biết như thế là sai luật.Cầu đáp:
-Tôi chỉ nhìn vào ý mà
không nhìn vào chữ. “Giết trâu vàng” chính là đối với “chém rắn trắng”
đó ạ!
Thầy tấm tắc khen:
-Thằng bé này ngày sau có
chí lớn.Hãy cố lên con ạ!
Nhưng rồi sau đó ít lâu,Cầu
bỏ văn học võ.Năm mười tám tuổi,người chàng khỏe như voi,tiếng to như
sấm,có thể hai tay cầm hai cối đá ném xa vài trăm thước.Chàng lại giỏi
nghề bơi lặn,lặn suốt một hơi từ tả ngạn sông Bạch Đằng đến bãi huyện
Yên Phong mới lên.
Bấy giờ chúa Trịnh chuyên
qưyền làm nhiều điều bạo ngược:trăm tình nghìn tội đều đổ vào đầu
dân.Dân tỉnh Đông rủ nhau làm giặc.Cầu cũng gia nhập vào đám giang
hồ.Dần dần, chàng là bộ hạ đắc lực của Nguyễn Cừ.Bấy giờ Cừ xưng hùng
một dải Hải Đông.Cừ rất yêu tài chàng,gả con gái cho và phong làm Quận
công.
Có lần Cầu bị quan quân bắt
được.Chúng đưa chàng ra xử trảm.Sắp bị chém,chàng nói với quản ngục:
-Chém thì chém! Nhưng hãy
lập đàn chay,dựng cột phướn cho ta lễ Phật,rồi sẽ chịu hành hình.Như thế
ta sẽ thỏa cái linh hồn mà không quấy nhiễu ai nữa.
Bọn quan quân nghe nói cũng
sợ, bèn cho lập đàn bên sông.Cầu được cởi trói,thong thả vào lễ Phật,rồi
trèo lên đài,quan quân vây bọc kín ở dưới.Chúng thấy Cầu chắp tay niệm
“Nam-mô”hai tiếng rồi vụt một cái đã đâm đầu xuống sông.Chúng hốt hoảng
rải quân vây đón hai đầu,nhưng tìm mãi không được.Trong khi đó thì Cầu
đã lặn suốt theo dọc sông hơn ba mươi dặm mới bò lên bộ.Khi quan quân
biết,thì chàng đã cướp được một con ngựa chạy như bay,không còn ai đuổi
kịp.
Từ thất bại,Cầu tự lập
thành một đảng riêng,tiếp tục công việc của bố vợ.Chàng đem đồ đảng
chiếm Đồ Sơn làm căn cứ.Khi tế cờ, chàng bắt kỳ dịch trong làng ấy phải
dọn đền thờ Thành hoàng,vứt hết bài vị của thần đi,rồi dựng bài vị mới
đề danh hiệu của mình vào mà thờ.Chàng bảo họ:
-Trên có trời, dưới có
đất,giữa chỉ có mình ta là hơn cả,thứ thần linh này không đáng thờ bằng
ta !
Hôm khởi nghĩa,có con cá he
lớn vào sông nên người ta gọi Cầu là “Quận He”.Thấy chàng lặn giỏi và có
tài đánh thủy,người ta cũng tôn làm “Thần cá biển”.Tuy vậy,chàng đánh bộ
cũng rất cừ.Hồi ấy có một con ngựa thần,thỉnh thoảng cứ vào buổi trưa
lại từ dưới sông hiện lên,rồi lững thững tiến vào một cái miếu ở ngoài
đồng.Biết là ngựa quý,Cầu đến miếu nấp định bắt nhưng ngựa lạ hơi,vừa
động vào đã bị nó đá.Cầu bèn lấy thóc mang đặt ở miếu rồi ngồi rình.Ngựa
lúc đầu không chịu ăn,về sau mon men tới ăn.Mấy lần như thế,Cầu bắt đầu
làm quen và dần dần ngựa chịu để cho Cầu cưỡi.Ngựa thần ngày đi ngàn
dặm,hang sâu khe lớn vượt qua như bay.Ngựa lại rất mến chủ.Có khi người
và ngựa bị bại trận,lìa nhau mấy ngày trời,nhưng chỉ một thời gian
sau,ngựa lại tìm về với chủ.
Triều đình cho Cầu là giặc
nguy hiểm,cố lo diệt trừ.Chúng sai một quan Thủy đạo đốc lĩnh rất thiện
thủy chiến, đem binh thuyền đến đánh.Cầu cho mười chiếc thuyền giả cách
thua chạy.Bao nhiêu quan thuyền được lệnh ra sức đuổi theo.Thuyền của
Cầu lui vào bến Cát Bạc. Ở chỗ đó, gió to sóng dữ,quan thuyền cao to lại
nặng không tài nào lái được,bị dạt sang bờ bên Đông.Quan quân tan
vỡ,Thủy đạo đốc lĩnh giơ tay chịu trói.
Nhà vua rất lo,phái mười
đạo quân,cầm đầu là một viên Đại tướng nổi tiếng tới đánh.Cầu tìm chỗ
hiểm đặt quân phòng giữ,nhưng bề ngoài thì cho dàn những quân già yếu để
lừa địch. Đại tướng khinh thường,dẫn mười đạo quân tiến vào.Tiến đến
đâu,quân Cầu giả thua,quăng khí giới bỏ chạy đến đấy.Cầu chờ cho chúng
tiến đến chỗ phải nối đuôi nhau mà đi,nổ một phát sung hiệu,quân mai
phục bốn bề xông ra diệt một lúc hết cả mười đạo quân, Đại tướng chỉ còn
chạy thoát lấy thân.
Mãi về sau,Phạm Đình Trọng
bây giờ đã là tướng tâm phúc của chúa Trịnh,tình nguyện xin đi đánh
Cầu.Trọng trước lúc xuất quân,gửi cho Cầu một vế câu đối: Thổ tiệt bán
hoàng:thuận giả thượng,nghịch giả hạ (nghĩa là chữ “thổ” cắt đi một nửa
ngang, để xuôi là chữ “thượng”, để ngược là chữ “hạ”). Ý bảo Cầu nếu
thuận sẽ để yên,nếu nghịch thì tiêu diệt.Cầu nghĩ ngay về đối gửi lại
cho Trọng: Ngọc tàng nhất điểm:xuất vi chúa,nhập vi vương (nghĩa là chữ
“ngọc” giấu trong mình một chấm, đưa ra là chữ “chúa”,cất đi là chữ
“vương”). Ý bảo ta là một là làm chúa,hai là làm vua, chứ không thèm đầu
hàng.
Hai bên dàn quân giao chiến
luôn mấy trận,quân của Trọng bị đánh tơi bời.Nhưng Trọng cố xin Chúa cho
mình tập hợp quân xứ Bắc như rươi,quân xứ Đoài như trấu để vây bọc
Cầu.Quân của Cầu ít, lại đóng rải rác ở cuối ghềnh đầu bãi,sau đó bị
quân địch dần dần dồn lại trong vòng vây.Những kẻ xông xáo định tìm cách
vượt ra ngoài đều bị chết dần chết mòn.Tình thế rất nguy ngập.Một
hôm,Cầu lặn đến thuyền Trọng.Mặc dầu lính canh gác vòng trong vòng
ngoài,chàng cũng bám được vào bánh lái trèo được lên quan thuyền trong
đêm tối.Bấy giờ Trọng đang ngủ say,Cầu quẳng vào một bức thư, đại ý
nói:- “Ta có thể lấy đầu nhà ngươi như thò tay vào túi lấy một vật
gì.Nhưng nghĩ tình bạn đồng học,nên ta tha cho. Đối lại,nhà ngươi hãy mở
cho quân ta một lối thoát”.Sáng dậy,Trọng đọc thư,sợ quá.Hắn một mặt
trưng thu tất cả các chiếu trong vùng kết liền với nhau làm một,rồi
trải ra trên mặt sông để đề phòng Cầu lại lẻn đến.Mặc khác,”tương kế tựu
kế”,hắn mở một lối cho quân Cầu rút lui,nhưng lại phục binh đợi khi quân
Cầu rút được nửa chừng thì hai mặt xông vào ập đánh.Trận ấy,quân của Cầu
thứ bị giết,thứ bị đắm đuối,thứ chạy trốn,tan tác khắp nơi.Một
bộ phận thoát được theo chủ tướng chạy vào Nghệ An. Đến đây không may
cho Cầu,thuyền bị bão lớn đắm gần hết,phải bỏ lên bộ. Đi qua vùng Hoàng
Mai,chàng bị thuộc tướng của Trọng bắt được.Chàng than lên:
-Nếu trời không hại ta thì
lũ chó chết đừng có hòng mó đến người ta !
Lúc Cầu bị tử hình,vợ yêu
của chàng là Nguyễn Thị Quỳnh đến gặp mặt và rút dao đâm cổ,quyết theo
chồng về cõi âm cho có bạn,Con ngựa của chàng cũng bỏ ăn ba ngày,rồi đi
đâu mất biệt.
Ngày nay dân Đồ Sơn còn thờ
Nguyễn Hữu Cầu.Người ta bày ra tục chọi trâu để nhớ lại sức mạnh vô địch
của Quận He đã từng một thời làm cho quân triều run sợ.Người ta thường
nói “gan Quận He” để chỉ những người nào gan góc dũng cảm.
53.CÂY TRE TRĂM ĐỐT
Ngày xưa,có một anh nông
phu,nhà rất nghèo,phải đi ở cho một phú ông.Phú ông tính rất keo kiệt.
Đối với kẻ ăn người ở,hắn có rất nhiều mánh khóe để bòn công mà không
phải trả thêm tiền.Trong nhà hắn có một cô con gái chưa gả chồng.Thấy
anh đầy tớ tuổi đã lớn mà chưa có vợ,hắn vờ vịt:
-Cứ cố làm việc đi con
ạ!Lão sẽ gả con gái cho!
Vốn tính thật thà,nên khi
nghe lời đường mật của chủ,anh chàng bỗng nuôi hy vọng làm rể phú ông.Từ
đó,anh đổ sức ra làm việc không biết mệt.Trời chưa sáng,anh đã lội bì
bõm ở ngoài đồng;cho đến tận khuya vẫn còn trần lực xay lúa,giã gạo,kéo
trục,bện thừng,v.v…Bao nhiêu công việc của chủ giao,dù khó khăn nặng
nhọc thế nào,anh cũng không từ chối.
Phú ông thấy mưu mình đắt
thì mừng lắm.Đứa con gái của lão đời nào lại chịu gả cho hạng người như
anh.Lão đã nhận lời gả cho con một nhà giàu ở làng bên cạnh vừa mang
trầu cau đến chạm ngõ.Song để giấu anh, lão bắt mọi người phải giữ
kín.Còn anh,anh vẫn không nghi ngờ gì cả,vẫn quần quật làm việc và gửi
gắm hy vọng vào ông chủ.
Lật đật mà ngày cưới cô gái
đã đến.Hôm ấy trong nhà phú ông người ta bày bàn dọn ghế,giết lợn, mổ gà
tấp nập. Để cho anh đày tớ khỏi sinh sự lôi thôi làm lỡ cuộc vui của con
mình, phú ông gọi anh đến và bảo:
-Con làm việc khá lắm,
nhưng mà con cũng phải có gì làm sính lễ mới được.Ta không đòi tiền
bạc,ruộng vườn gì cả.Cứ lên rừng chọn cây tre nào có một răm đốt,chặt
mang về đây,lão sẽ cholàm lễ thành hôn.Nếu không có thì lão gả cho người
khác đấy!
Anh chàng đứng ngẩn người
ra một lúc,nhưng sau đó người ta thấy anh cầm rựa cắm cúi ra đi.Lên
rừng, anh cố tìm những bụi tre cao rồi lách vào mà chặt.Nhưng mỗi một
cây tre ngã xuống là một lần anh thất vọng.Tre trông cao nhất ngưỡng là
thế,nhưng nhiều lắm cũng chỉ đến bốn mươi đốt là cùng.Tuy vậy,anh vẫn
không chịu nản.Anh lại luồn vào những nơi hiểm hóc có những bụi tre
già.Và mặc cho gai tre tua tủa cào rách cả áo,toạc cả da,anh vẫn không
bận tâm,chỉ mong có một cây tre trăm đốt để mang về làm lễ dâng lên bố
vợ.Anh giơ cao rựa chắt lấy chặt để,nhưng tất cả cây ngã xuống đếm đi
đếm lại cũng chỉ hơn những cây trước chừng dăm bảy đốt là cùng.Buồn rầu
quá đỗi,anh quẳng rựa xuống đất,ngồi khóc nức nở.
Tiếng khóc của anh vang
động cả núi rừng.Nghe tiếng khóc,Bụt hiện lên trước mặt hỏi:
-Con là ai?Cớ sao ngồi đây
mà khóc?
Anh gạt nước mắt kể lể sự
tình cho Bụt nghe.Nghe đoạn,Bụt bảo:
-Con đừng khóc nữa.Hãy đi
chặt lấy một trăm đốt tre mangvề đây cho ta.
Anh nông phu lập tức làm
theo lời Bụt dặn.Nhưng khi mang đủ một trăm đốt tre về thì anh lại khóc.
-Sao con lại khóc?
Anh trả lời Bụt:
-Phú ông bảo con chặt tre
có một trăm đốt chứ không phải chặt một trăm đốt tre!
Bụt an ủi,rồi bày cho anh
sắp một trăm đốt tre lại thành một hàng và hô mấy tiếng:- “Khắc nhập!
Khắc nhập!”.Anh làm theo lời thì mầu nhiệm thay,khi mấy tiếng hô vừa
phát ra,anh đã thấy tất cả các đốt tre dính vào nhau như là từ một cây
sinh ra vậy.Hết sức mừng rỡ,anh vội chạy lại định mang tre về,nhưng dù
lấy hết gân sức cũng không tài nào đỡ lên vai và quay trở về được.Loay
hoay mãi,cuối cùng anh buông ra ngồi phịch xuống đất khóc.Bụt lại hỏi:
-Làm sao con lại khóc nữa?
-Cây tre dài quá,anh
đáp.Con không làm sao mà đưa về nổi.
Bụt lại bảo anh hô mấy
tiếng:- “Khắc xuất! Khắc xuất!”.Anh vừa hô xong thì cũng mầu nhiệm không
kém gì lần trước,những đốt tre tự nhiên rời ra ngay.Anh mừng quá,hết lời
cảm ơn Bụt, rồi xếp tre làm hai bó,quảy ra khỏi cửa rừng.
Anh về đến nhà,giữa lúc hai
họ đang cỗ bàn linh đình,cô dâu chú rễ sắp bước vào lễ cưới.Anh lẳng
lặng đặt gánh tre giữa sân rồi gọi phú ông ra nhận sính lễ.Thấy các đốt
tre,phú ông vội quát:
-Tao bảo mày chặt cho được
cây tre trăm đốt,chứ có phải chặt một trăm đốt tre đâu! Rõ ngớ ngẩn!
Chẳng nói chẳng rằng,anh
nông phu luôn miệng hô:- “Khắc nhập! Khắc nhập!”.Các đốt tre lần lượt
chạy ra khỏi bó rồi dính vào nhau thành một câu cao ngất nghễu.Phú ông
tức mình chạy lại định lay cây tre cho nó rời ra,nhưng những tiếng “khắc
nhập”từ miệng anh hô có phép làm cả người phú ông bỗng dính liền vào cây
tre như là một đốt nối thêm vào vậy.Phú ông kêu la ầm ĩ.Tiếng kêu oai
oái làm cho hai họ hốt hoảng đổ ra sân.Chàng rễ là người đầu tiên chạy
đến định gỡ cho bố vợ,nhưng hai tiếng “khắc nhập” của anh nông phu lại
làm cho người hắn dính liền vào cây và đội phú ông lên đầu. Đến lượt ông
thông gia đến gỡ con ra cũng bị dính vào nốt.Tiếp đó, họ nhà trai,nhà
gái cứ mỗi người xông vào gỡ là một lần bị dính cứng vào tre.Trong khi
mọi người sợ xanh cả mặt thì anh đầy tớ vẫn bình thản đứng ở góc sân để
đợi phú ông trả lời.Cuối cùng,phú ông đành phải van lạy xin được thả ra
và hứa gả con gái cho anh, không dám nuốt lời nữa.
Bây giờ anh chàng bèn hô
lên mấy tiếng:-“Khắc xuất! Khắc xuất!”.Lập tức,phú ông và mọi người rời
khỏi cây tre.Sau đó chàng rể cùng họ nhà trai cắp gói ra về.Còn anh nông
phu từ đó được vợ như mong ước.
54. ÔNG THIỆN ÔNG ÁC
Một ông vua mước Ba-la-nại
(Bénarès) tên là Ma-la-ha-xa có hai người con: Một,do Chính phi sinh ra
tên là Thiện;do Thứ phi sinh ra tên là Ác.Hai người tính nết trái ngược
từ thuở nhỏ.Thiện vốn thương người,một hôm đi chơi ngoài thành thấy nỗi
khổ của dân chúng thì về xin vua cha mở kho để bố thí.Vua vì yêu con nên
để cho Thiện tự do.Nhưng khi thấy vơi hết hai phần ba kho tàng các quan
khuyên vua hãm lại.Nghe nói Long Vương ở biển Đông có viên ngọc ma-ni có
thể cứu vớt chúng sinh,Thiện không ngại hiểm nguy,cương quyết ra đi mặc
dù bố mẹ can ngăn.Vua không giữ được, đành chiêu mộ năm trăm người tình
nguyện trong đó có Ác đi theo.Nhưng đến bờ biển,Thiện bảo họ trở về mà
đi một mình. Được Long vương tặng ngọc,trên đường về Thiện lại gặp Ác.
Để chiếm viên ngọc. Ác nhân khi Thiện ngủ,chọc thủng hai mắt anh rồi về
một mình,nói dối vua cha rằng anh mình đã chết.
Bị mù,Thiện lưu lạc ở nước
Lợi-tu-bạt (vốn có công chúa trước hứa gả cho Thiện) làm nghề gảy đàn
rong.Cuối cùng được một người gác vườn ngự cho làm nghề đuổi chim.Hàng
ngày Thiện phải giật dây khi nghe có tiếng chim,nhưng anh chỉ giật khi
chim đã ăn xong.Một hôm công chúa dạo vườn thấy Thiện,nhưng không biết
là ngưới hứa hôn, đâm ra mê mển và xin vua lấy làm chồng.Vua không ngăn
được, đành phải cho hai người lấy nhau.Một hôm,công chúa đi chơi
vắng,lúc về bị chồng trách.Công chúa nói mình đến thăm chị em.Chồng vẫn
không tin- “Nếu lòng tôi trung chính xin cho một mắt của Thiện tự nhiên
sáng ra. Đến lượt vợ trách chồng.Thiện nói: “Nếu tôi nói đúng thì xin
một mắt kia sáng nốt”. Con mắt thứ hai của Thiện trở lại sáng như
xưa.Thấy rể lành mắt,vua nhường ngôi cho.
Bây giờ bố mẹ của Thiện
thương khóc con đến mù lòa.Một hôm Hoàng hậu viết thư bảo con bạch
nhạn-con vật nuôi của Thiện ngày trước-đi tìm.Bạch nhạn quả tìm được
chủ. Đọc thư,Thiện mừng quá, liền viết thư kể hết mọi việc,sai nhạn đưa
về.Vua cha được thư liền bắt Ác bỏ ngục và sai người đi đón vợ chồng
Thiện về nước.Thiện về đến nơi xin tha tội cho Ác.Anh được vua cha
nhường ngôi.Với hòn ngọc do Ác trả,anh giúp cho cha mẹ khỏi lòa và làm
cho dân chúng được ấm no hạnh phúc.
55.RẮN ĐỘC
Một người lái buôn rơi vào
cảnh nghèo túng và định đổi nghề làm thầy tu.Một đêm nằm chiêm bao thấy
một vị thần là Pat-ma-ni-đi,hiện thân của chín kho vàng ở Ku-ve-ra,hứa
giúp cho hắn trở nên giàu có.Theo lời dặn thì ngày mai thần sẽ đến nhà
dưới hình dạng một thầy tu ăn xin.Người lái buôn chỉ có việc đánh một
gậy vào đầu thầy tu ấy để nó biến thành vàng.Việc xảy ra như trong giấc
mộng,người lái buôn trở nên giàu có lớn.Nhưng một phó cạo nhìn trộm thấy
được,bèn bắt chước người lái buôn,mời các thầy tu đến nhà và khi họ đã
vào rồi,hắn cầm gậy phang vào đầu họ.Kết quả hắn bị những người lính
tuần phòng xông vào túm cổ giải đi.
Các truyện trên có lẽ đều
bắt nguồn từ truyện Vua nước Ba-la-nại(Bénarès) nghe tiếng gọi ở bãi
tha ma trong Tạp bảo tạng kinh (được dịch ra chữ Hán từ năm 472):
Xưa ở Ba-la-nại có một ông
cua tên là Bơ-ra-ma-ya-xa, đêm nào cũng nghe ở bãi tha ma có tiếng
gọi:-“ Ôi vua! Ôi vua!” đến ba lần.Vua kể lại cho các thầy Bà-la-môn,các
nhà chiêm tinh,thầy bói để hỏi ý kiến.Họ đáp:
_Nên cho một người nào can
đảm ra đấy xem sao.
Vua treo giải năm trăm đồng
vàng cho người nào dám ra chỗ ấy.Có một chàng mồ côi nghèo khổ nhận
đi.Khi nghe tiếng gọi,hắn hỏi,thì có tiếng đáp:
-Ta là kho vàng chôn cất ở
vùng Tao-sò Đêm nào ta cũng gọi vua để đưa vàng đến cho mà vua không hề
trả lời.Nay anh đáp lời ta thì ta cho riêng anh.Ngày mai ta cùng bảy
người đến nhà đấy.
-Tôi phải làm gì để tiếp
đón đây?
-Quét dọn nhà cho sạch,cắm
hoa và trang hoàng.Dọn ăn cho bảy nhà sư và ta.Khi cho uống thì anh cầm
gậy lần lượt đánh vào đầu mỗi người,và chỉ cho họ đi vào nơi mà anh
chuẩn bị chứa của.
Chàng ta trở về kiếm điều
nói dối vua.Với năm trăm đồng vàng tiền thưởng anh về lo liệu mọi
thứ;lại có mời một phó cạo đến cạo mặt cho mình.Quả nhiên khách y hẹn
đến,anh lần lượt giáng gậy vào đầu mỗi người và bỗng dưng họ biến thành
những vại tiền vàng.Phó cạo nhìn trộm qua khe cửa thấy thế,cũng bắt
chước mời tám thầy tu đến nhà mình và cũng nện cho mỗi người một gậy y
như chàng mô côi đã làm.Nhưng mấy thầy tu bị đánh nằm lăn lóc trong vũng
máu trừ một người thoát được kêu cứu ầm ĩ.Vua sai bắt phó cạo giải
đến.Hắn kể cho vua nghe đầu đuôi.Vua sai người đến khám nhà chàng mồ
côi,nhưng khi họ toan chiếm kho vàng thì vàng đã biến thành những con
rắn độc,miệng phun ra lửa.Vua phán:
-Của ấy thực là sở hữu của
nó!
56.TRUYỀN THUYẾT VỀ CHUYỆN
CỌP TU
Ở núi lớn thuộc xã Thắng
Nhì (Vũng Tàu) chợ Bến Đá có một ngôi đền,tục gọi là Điện Bà,rất linh
thiêng.Tương truyền,thuở vùng đất Vũng Tàu chưa được khai phá, ở đây
toàn là rừng hoang và cọp,voi lui tới nhiều không kể xiết.Một ngày nọ,có
một vị du Tăng họ Trương từ Trung Bộ trên một chiếc ghe bầu cập bến ở
vùng Núi Lớn.
Thấy cảnh trí u tịch,phong
thổ thuần lương nên ông đốn cây dựng một cái cốc nhỏ giữa rừng hoang bên
cạnh Điện Bà để tu đạo.Khi ông qua đời, có một vị du tăng khác đến đây
xây dựng một ngôi chùa khang trang hơn.Nhưng khi vị sư này qua đời thì
bẵng đi một thời gian lâu không có ai lai vãng.Cảnh chùa hoang phế mãi
cho đến 1949 mới có vị Yết Ma,pháp danh là Giác Ngộ đến Trú trì xây dựng
lại chính điện,lập thêm nhà tổ khang trang.
Cạnh bên Điện Bà, đến nay
còn dấu hai miệng hang lớn,tục truyền là nơi hai “ông Hổ”tu thời du Tăng
họ,Trương nọ ở đây.
Truyền rằng,vào thời ấy,khu
vực này có hai vị chúa sơn lâm cai quản muôn thú.Chúng rất khỏe và tinh
khôn,không một ai có thể phục được.Thế nhưng khi vị du Tăng họ Trương
đến đây,lấy hang hổ làm nơi tạm trú thì chúng không phản ứng gì,Dần dần
khi ông ta cất xong cốc thì cứ sáng chiều khi nhà sư gõ mõ tụng kinh thì
hai vị chúa sơn lâm lại đến nghe kinh một cách đều đặn và rồi chúng
không vào các thôn lân quanh vùng để bắt gia súc ăn thịt như trước
nữa.Về sau,ngoài hai ông hổ này,lại có thêm một bầy khỉ kéo đến nghe
kinh.Chúng thân thiết với vị du Tăng này đến nỗi ông thường dành phần
hoa quả do bá tánh cúng dường để chia cho chúng.
Hai con hổ ở tu luôn trong
hai cái hang ấy.Một con ở đó mãi cho đến chết và một con khác bị lính
Pháp bắn chết khi nó ra ngoài mé rừng.trong chùa nghe tin này liền đến
xin xác về chôn trong cái hang cũ của nó,lại lấy đầu phơi khô để thờ
trong chùa.
Ở chùa Thiên Thai dưới chân
núi Cô Sơn (thuộc vùng Bà Rịa)cũng có một truyền thuyết tương tự.
Tục truyền,khi vị Tổ khai
sơn chùa Thiên Thai này đến đây thì Cô Sơn là một ngọn núi tứ bề là
rừng hoang bao bọc. Ở phía chân núi có một thạch động là nơi ở của một
con cọp trắng.Thoạt tiên,giữa chốn rừng cây rậm rạp và chưa có điều kiện
để dựng am xây cốc,Tổ đã vào trú trong thạch động.Bạch hổ đi săn mồi trở
về thạch động thấy có người thì gầm thét dữ dội.Tổ ôn tồn đề nghị với
bạch hổ nhường nơi ấy cho ông để làm cốc thờ Phật.Nghe vậy,bạch hổ liền
nguôi giận,gục gặc đầu mấy cái rồi bước đi.
Truyện kể rằng cứ đến ngày
rằm,ngày mồng một,bạch hổ lại trở về thạch động,nằm im trước cửa để nghe
tiếng mõ tụng kinh.Người ta kể rằng,dường như bạch hổ từ đó cũng không
ăn thịt nữa mà chỉ ăn mít chín,do vậy, mỗi khi bạch hổ đi đến đâu thì
mùi mít chín thơm lừng cả một vùng quanh đó.Về sau,bạch hổ già chết ở
trong một hang núi,sát ngôi miếu thờ Cô Sơn Thánh mẫu gọi là Dinh Cố
trên đỉnh Cô Sơn.Người ta cho rằng bạch hổ sau khi nhường thạch động cho
Tổ Thiên Thai đã đến ở hang núi này.Do vậy, đến nay, ở đây có lập miếu
thờ bạch hổ.
Tổ khai sơn chùa Thiên Thai
(Chơn Tiên)cũng đã lập bàn thờ bạch hổ ở thạch động để nhắc nhở việc
bạch hổ đã nhường nơi ấy.Hiện nay, di tích này vẫn còn.
(Theo lời kể của ông Từ ở
Dinh Cố và Ni cô ở thạch động)
(Nghìn năm bia miệng của
Huỳnh Ngọc Trảng và Trương Ngọc Tường,NXB.TPHCM,1993)
57.TẤM CÁM
Ngày xưa,có Tấm và Cám là
hai chị em cùng cha khác mẹ.Hai chị em suýt soát tuổi nhau.Tấm là con vợ
cả,Cám là con vợ lẻ.Mẹ Tấm đã chết từ hồi Tấm còn bé.Sau đó mấy măm thì
cha Tấm cũng chết.Tấm ở với dì ghẻ là mẹ của Cám.Nhưng dì ghẻ của Tấm là
người rất cay nghiệt.Hàng ngày,Tấm phải làm lụng luôn canh,hết chăn
trâu,gánh nước, đến thái khoai,vớt bèo; đêm lại còn xay lúa,giã gạo mà
không hết việc.Trong khi đó thì Cám được mẹ nuông chiều, được ăn trắng,
mặc trơn,suốt ngày quanh quẩn ở nhà, không phải làm việc nặng.
Một hôm người dì ghẻ đưa
cho hai chị em mỗi người một cái giỏ,bảo ra đồng bắt con tôm,cái tép,Mụ
ta hứa hẹn:
-Hễ đứa nào bắt được đầy
giỏ thì thưởng cho một cái yếm đỏ.
Ra đồng,Tấm nhờ mò cua, bắt
ốc đã quen nên chỉ một buổi là được đầy giỏ vừa cá vừa tép.Còn Cám thì
đủng đỉnh dạo hết ruộng nọ sang ruộng kia,mãi đến chiều vẫn không được
gì.
Thấy Tấm bắt được một giỏ
đầy, Cám bảo chị:
-Chị Tấm ơi!Đầu chị lấm,
chị hụp cho sâu, kẻo về dì mắng.
Tin là thật,Tấm bèn xuống
ao,lội ra chỗ sâu tắm rửa.Cám thừa dịp tút tép của Tấm vào giỏ của mình
rồi ba chân bốn cẳng về trước.Lúc Tấm bước lên chỉ còn giỏ không, bèn
ngồi xuống bưng mặt khóc hu hu.
Bấy giờ Bụt đang ngồi trên
tòa sen, bỗng nghe tiếng khóc của Tấm,liền hiện xuống hỏi:
-Con làm sao lại khóc?
Tấm kể lể sự tình cho Bụt
nghe,Bụt hỏi:
-Thôi con hãy nín đi! Con
thử nhìn vào giỏ xem còn có gì không?
Tấm nhìn vào giỏ rồi nói:
-Chỉ còn một con cá Bống.
-Con đem con cá Bống ấy về
thả xuống giếng mà nuôi.Mỗi bữa, đáng ăn ba bát thì con ăn hai,còn một
đem thả xuống cho Bống.Mỗi lần cho ăn, con nhớ gọi như thế này:
Bống bống,bang bang,
Lên ăn cơm vàng, cơm bạc
nhà ta,
Chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà
người
Không gọi đúng như thế thì
nó không lên,con nhớ lấy!
Nói xong Bụt biến mất.Tấm
theo lời Bụt,thả Bống xuống giếng.Rồi từ hôm ấy trở đi,cứ sau nữa ăn,Tấm
đều để dành cơm giấu đưa ra cho Bống.Mỗi lần nghe lời Tấm gọi,Bống lại
ngoi lên mặt nước, đớp những hạt cơm của Tấm ném xuống.Người và cá ngày
một quen nhau,và Bống ngày một lớn lên trông thấy.
Thấy tấm sau mỗi bửa ăn
thường mang cơm ra giếng,mụ dì ghẻ sinh nghi,bèn bảo Cám đi rình.Cám nấp
ở bụi cây bên bờ giếng nghe Tấm gọi Bống,bèn nhẩm lấy cho thuộc rồi kể
lại cho mẹ nghe.
Tối hôm ấy, mụ dì ghẻ bảo
Tấm sáng mai dậy sớm chăn trâu và dặn:
-Con ơi con!Làng đã bắt đầu
cấm đồng rồi đấy.Mai con đi chăn trâu, phải chăn đồng xa,chớ chăn đồng
nhà, làng bắt mất trâu.
Tấm vâng lời,sáng hôm sau
đưa trâu đi ăn thật xa. Ở nhà, mẹ con Cám mang bát cơm ra giếng,cũng gợi
Bống lên ăn y như Tấm gọi.Nghe lời gọi,Bống ngoi lên mặt nước.Mẹ Cám đã
chực sẵn,bắt lấy Bống đem về nhà làm thịt.
Đến chiều Tấm dắt trâu
về.Sau khi ăn xong,Tấm lại mang bát cơm để dành ra giếng.Tấm gọi nhưng
chẳng thấy Bống ngoi lên như mọi khi.Tấm gọi mãi,gọi mãi,cuối cùng chỉ
thấy một cục máu nổi lên mặt nước.Biết là có sự chẳng lành cho Bống,Tấm
òa lên khóc,Bụt lại hiện lên,hỏi:
-Con làm sao lại khóc?
Tấm kể sự tình cho Bụt
nghe,Bụt bảo:
-Con Bống của con người ta
đã ăn thịt mất rồi.Thôi con hãy nín đi! Rồi về nhặt lấy xương nó,kiếm
bốn cái lọ bỏ vào, đem chôn xuống dưới bốn chân giường con nằm.
Tấm trở về theo lời Bụt, đi
tìm xương Bống,nhưng tìm mãi các xó vườn,góc sân mà không thấy đâu
cả.Một con gà thấy thế,bảo Tấm:
-Cục ta cục tác! Cho ta nắm
thóc,ta bới xương cho!
Tấm bốc nắm thóc ném cho
gà.Gà chạy vào bếp bới một lúc thì thấy xương ngay.Tấm bèn nhặt lấy bỏ
lọ và đem chôn dưới chân giường như lời Bụt dặn.
Ít lâu sau, nhà vua mở hội
trong mấy ngày.Già trẻ trai gái các làng đều nô nức đi xem.Trên các nẽo
đường,quần áo mớ ba mớ bảy dập dìu tuôn về kinh như nước chảy.Hai mẹ con
con Cám cũng sắm sửa quần áo đẹp để đi trẩy hội.Thấy Tấm cũng muốn đi,mụ
dì ghẻ nguýt dài.Sau đó mụ lấy một đấu gạo trộn lẫn với một đấu thóc,bảo
Tấm:
-Con hãy nhặt xong cho dì
chỗ gạo này rồi có đi đâu hãy đi, đừng có bỏ dỡ;về không có gì để thổi
cơm dì đánh đó.
Nói đoạn,hai mẹ con quần áo
xúng xính lên đường.Tấm ngồi nhặt một lúc,thấy sốt ruột,nghĩ rằng không
biết bao giờ mới nhặt xong,bèn ngồi khóc một mình.Giữa lúc ấy Bụt hiện
lên hỏi:
-Con làm sao lại khóc?
Tấm chỉ vào cái thúng,thưa:
-Dì con bắt phải nhặt thóc
ra thóc,gạo ra gạo,rồi mới được đi xem hội.Lúc nhặt xong thì hội đã tan
rồi,còn gì nữa mà xem.
Bụt bảo:
-Con đừng khóc nữa.Con mang
cái thúng đặt ra giữa sân để ta sai một đàn chim sẽ xuống nhặt giúp.
-Nhưng ngộ chim sẽ ăn mất
thì khi về con vẫn cứ phải đòn.
Con cứ bảo chúng nó thế
này:
Rặt rặt (tức chim sẻ)xuống
nhặt cho tao
Ăn mất hạt nào,thì tao đánh
chết.
thì chúng nó sẽ không ăn
của con đâu.
Tự nhiên ở trên không, có
một đàn chim sẻ đáp xuống sân,nhặt thóc ra một đằng,gạo ra một nẻo.Chúng
nó lăng xăng ríu rít chỉ trong một lát đã làm xong,không suy suyển một
hạt.Nhưng khi chim sẻ đã bay đi rồi,Tấm lại nức nở khóc.Bụt lại hỏi:
-Con làm sao còn khóc nữa?
-Con rách rưới quá,người ta
không cho con vào xem hội.
-Con hãy đào những cái lọ
xương Bống đã chôn ngày trước lên thì sẽ có đủ mọi thứ cho con trẩy hội.
Tấm vâng lời, đi đào các lọ
lên. Đào lọ thứ nhất lấy ra được một bộ quần áo mớ ba,một cái xống
lụa,một cái yếm lụa điều và một cái khăn miễu. Đào lọ thứ hai lấy ra
được một đôi giày thêu, đi vừa như in.Lọ thứ ba đào lên thì thấy một con
ngựa bé tí,nhưng vừa đặt con ngựa xuống đất,bỗng chốc nó đã hý vang lên
và biến thành ngựa thật Đào đến lọ cuối cùng thì lấy ra được một bộ yên
cương xinh xắn.
Tấm mừng quá,vội tắm rửa
rồi thắng bộ vào, đoạn cưỡi lên ngựa mà đi.Ngựa phóng một chốc đã đến
kinh đô.Nhưng khi phóng qua một chỗ lội,Tấm đánh rơi một chiếc giày
xuống nước,không kịp nhặt.Khi ngựa dừng lại ở đám hội,Tấm lấy khăn gói
chiếc giày còn lại rồi chen vào biển người.
Giữa lúc ấy thì đoàn xa giá
cũng vừa tiến đến chỗ lội.Hai con voi ngự dẫn đầu đoàn đến đây tự nhiên
cắm ngà xuống đất kêu rống lên,không chịu đi.Vua sai quân lính xuống
nước thử tìm xem,họ nhặt ngay được chiếc giày thêu của Tấm lúc nãy đánh
rơi xuống đó.Vua ngắm nghía chiếc giày không chán mắt.Bụng bảo dạ: “Chà!
Một chiếc giày thật xinh!Người đi giày này hẳn phải là trang tuyệt sắc”.
Lập tức Vua hạ lệnh cho rao
mời tất cả đám đàn bà con gái đi xem hội đến ướm thử,hễ ai đi vừa chiếc
giày này thì Vua sẽ lấy làm vợ. Đám hội lại càng náo nhiệt vì các bà,các
cô chen nhau đến chỗ thử giày.Cô nào cô ấy lần lượt kéo vào ngôi lầu
giữa bãi cỏ rộng để ướm một tý cầu may.Nhưng chả có một chân nào đi vừa
cả.Mẹ con con Cám cũng trong số đó.Khi Cám và dì ghẻ bước ra khỏi lầu
thì gặp Tấm.Cám mách mẹ:
-Mẹ ơi,ai như chị Tấm cũng
đi thử giày đấy!
Mụ dì ghẻ của Tấm bỉu môi:
-Con nỡm!
Chuông khánh còn chả ăn ai
Nữa là mảnh chĩnh vứt ngoài
bờ tre.
Nhưng khi Tấm đặt chân vào
giày thì vừa như in.Nàng mở khăn lấy luôn chiếc thứ hai đi vào.Hai chiếc
giày giống nhau như đúc.Bọn lính hầu hò reo vui mừng.Lập tức Vua sai
đoàn thị nữ rước nàng vào cung.Tấm bước lên kiệu trước con mắt ngạc
nhiên và hằn học của mẹ con con Cám.
Tuy sống sung sướng trong
hoàng cung,Tấm vẫn không quên ngày giỗ cha.Nàng xin phép Vua trở về nhà
để soạn cỗ cúng giúp dì.Mẹ con con Cám thấy Tấm sung sướng thì ghen ghét
để bụng.Nay thấy Tấm về,lòng ghen ghét lại bừng bừng bốc lên.Nghĩ ra
được một mưu,mụ dì ghẻ bảo Tấm:
-Trước đây con quen trèo
cau,con hãy trèo xé lấy một buồng để cúng bố.
Tấm vâng lời,trèo lên cây
cau.Lúc lên đến sát buồng thì ở dưới này dì nó cầm dao đẵn gốc.Thấy cây
rung chuyển,Tấm hỏi:
-Dì làm gì dưới gốc thế?
-Gốc cau lắm kiến,dì đuổi
khiến cho nó khỏi lên đốt con.
Nhưng Tấm chưa kịp xé cau
thì cây đã đổ,Tấm ngã lộn cổ xuống ao,chết.Mụ dì ghẻ vội vàng lột áo
quần của Tấm cho con mình mặc vào rồi đưa vào cung nói dối với Vua rằng
Tấm không may bị rơi xuống ao chết đuối,nay đưa em vào để thế chị.Vua
nghe nói trong bụng không vui,nhưng vẫn không nói gì cả.
Lại nói chuyện Tấm chết hóa
làm chim vàng anh.Chim bay một mạch về kinh, đến vườn Ngự.Thấy Cám đang
giặt áo cho Vua ở giếng,vàng anh dừng lại trên một cành cây,bảo nó:
-Phơi áp chồng tao,phơi lao
phơi sào,chớ phơi bờ rào,rách áo chồng tao!
Rồi chim vàng anh bay thẳng
vào cung đậu ở cửa sổ,hót lên rất vui tai.Vua đi đâu,chim bay đến đó.Vua
đang nhớ Tấm không nguôi,thấy chim quyến luyến theo mình,Vua bảo:
-Vàng ảnh vàng anh,có phải
vợ anh,chiu vào tay áo.
Chim vàng anh bay lại, đậu
vào tay Vua,rồi rúc vào tay áo.Vua yêu quý vàng anh quên cả ăn ngủ.Vua
sai làm một cái lồng bằng vàng cho chim ở.Từ đó, ngày đêm Vua chỉ mê mải
với chim,không tưởng đến Cám.
Cám vội về nhà mách mẹ.Mẹ
nó bảo cứ bắt chim làm thịt ăn rồi kiếm điều nói dối Vua.Trở lại cung
vua,Cám nhân lúc Vua đi vằng,bắt chim làm thịt nấu ăn,rồi vứt lông chim
ở ngoài vườn.Thấy mất vàng anh,Vua hỏi, Cám đáp:
-Thiếp có mang, thèm ăn
thịt chim nên trộm phép Bệ hạ đã giết thịt ăn mất rồi.
Vua không nói gì cả.Lông
chim vàng anh chôn ở vườn hoá ra hai cây xoan đào.Khi Vua đi chơi ở vườn
Ngự,cành lá của chúng sà xuống che kìn thành bóng tròn như hai cái
lọng.Vua thấy cây đẹp rợp bóng,sai lính hầu mắc võng vào hai cây rồi nằm
chơi hóng mát.Khi Vua đi khỏi thì cành cây lại vươn thẳng trở lại.Từ
đó,không ngày nào là Vua không nằm hóng mát ở hai cây xoan đào.
Cám biết chuyện ấy lại về
nhà mách mẹ.Mẹ nó bảo cứ sai thợ chặt cây làm khung cửi,rồi kiếm điều
nói dối Vua.Về đến cung,nhân một hôm gió bão,Cám sai thợ chặt hai cây
xoan đào lấy gỗ đóng làm khung cửi.Thấy cây bị chặt,Vua hỏi thì Cám đáp:
-Cây bị đổ vì bão, nên
thiếp phải sai thợ chặt làm khung cửi để dệt áo cho Bệ hạ.
Nhưng khi khung cửi đóng
xong,Cám ngồi vào dệt lúc nào cũng nghe thấy tiếng khung cửi rủa mình:
Cót ca cót két,
Lấy tranh chồng chị,
Chị khoét mắt ra.
Thấy vậy con Cám sợ hãi,vội
về nhà mách mẹ.Mẹ nó bảo đốt quách khung cửi,rồi đem tro đi đổ cho rõ xa
để được yên tâm.Về đến cung,Cám làm như lời mẹ nói.Nó mang tro đã đốt
đem đi đổ ở lề đường,cách xa hoàng cung. Đống tro bên đường lại mọc lên
một cây thị cao lớn,cành lá xum xuê. Đến mùa có quả,cây thị chỉ đậu được
có một quả,nhưng mùi thơm ngát tỏa ra khắp nơi.Một bà lão hàng nước ở
gần đó một hôm đi qua dưới gốc ngửi thấy mùi thơm,ngẩng đầu nhìn lên
thấy quả thị trên cành cao,bèn giơ bị ra và nói lẩm bẩm:
-Thị ơi thị,rụng vào bị
bà,bà đem bà ngửi chứ bà không ăn.
Bà lão vừa nói dứt lời thì
quả thị rụng ngay xuống đúng vào bị.Bà lão nâng niu đem về nhà cất trong
buồng,thỉnh thoảng lại vào ngắm nghía và ngửi mùi thơm.
Ngày nào bà lão cũng đi chợ
vắng.Từ trong quả thị chiu ra một cô gái thân hình bé nhỏ như ngón tay
nhưng chỉ trong chớp mắt đã biến thành Tấm.Tấm vừa bước ra đã cầm lấy
chổi quét dọn nhà cửa sạch sẽ,rồi đi vo gạo thổi cơm,hái rau ở vườn nấu
canh giúp bà hàng nước. Đoạn Tấm lại thu mình bé nhỏ như cũ rồi chui vào
vỏ quả thị.Lần nào đi chợ về,bà lão cũng thấy nhà cửa ngăn nắp,cơm ngon
canh ngọt sẵn sàng thì lấy làm lạ.
Một hôm bà hàng nước giả vờ
đi chợ, đến nửa đường lại lén trở về,rình ở bụi cây sau nhà.Trong khi
đó, Tấm từ quả thị chiu ra rồi cũng làm các việc như mọi lần. Bà lão rón
rén lại nhìn vào khe cửa.Khi thấy một cô gái xinh đẹp thì bà mừng
quá,bất thình lình xô cửa vào ôm choàng lấy Tấm, đoạn xé vụn vỏ thị.Từ
đó Tấm ở với bà hàng nước.Hai người thương yêu nhau như hai mẹ con.Hàng
ngày Tấm giúp bà lão các việc thổi cơm,nấu nước,gói bánh,têm trầu để bà
ngồi bán hàng.
Một hôm,Vua đi chơi ra khỏi
hoàng cung.Thấy có quán nước bên đường sạch sẽ bèn ghé vào.Bà lão mang
trầu nước dâng lên Vua.Thấy trầu têm cánh phượng,Vua sực nhớ tới trầu vợ
mình têm ngày trước cũng như vậy,liền phán hỏi:
-Trầu này ai têm?
-Trầu này con gái già
têm.Bà lão đáp.
-Con gái của bà đâu,gọi ra
đây cho ta xem mặt.
Bà lão gọi Tấm ra,Tấm vừa
xuất hiện,Vua nhận ra ngay vợ mình ngày trước,có phần trẻ đẹp hơn
xưa.Vua mừng quá,bảo bà hàng nước kể lại sự tình,rồi truyền cho quân hầu
đưa kiệu rước Tấm về cung.
Cám thấy Tấm trở về và được
Vua yêu thương như xưa thì nó không khỏi sợ hãi.Một hôm Cám hỏi chị:
-Chị Tấm ơi chị Tấm,chị làm
thế nào mà đẹp thế?
Tấm không đáp,chỉ hỏi lại:
-Có muốn đẹp không để chị
giúp?
Cám bằng lòng ngay.Tấm sai
quân hầu đào một cái hố sâu và đun một nồi nước sôi.Tấm bảo Cám xuống
hố, rồi sai quân hầu dội nước sôi vào hố.Cám chết, Tấm sai đem xác làm
mắm bỏ vào chĩnh gửi cho mụ dì ghẻ,nói là quà của con gái mụ gửi biếu.Mẹ
con Cám tưởng thiệt,lấy mắm ra ăn ,bữa nào cũng nức nở khen ngon.Một con
quạ ở đâu bay đến đậu trên nóc nhà kêu rằng:
-Ngon ngỏn ngòn ngon! Mẹ ăn
thịt con,có còn xin miếng?
Mẹ con Cám giận lắm,chửi
mắng rầm rĩ rồi vác sào đuổi quạ.Nhưng đến ngày mắm ăn gần hết,dòm vào
chĩnh mụ thấy đầu lâu của con thì lăn đùng ra chết.
Khảo dị:
Truyện trên do người miền
Bắc kể,trong đó có một vài chi tiết mỗi nơi kể một khác.Ví dụ câu nói
của vàng anh với Cám khi Cám giặt áo cho vua,người Nghệ An có nơi kể là:
-Giặt áo chồng tao,thì giặt
cho sạch,nhược bằng không sạch,tao rạch mặt ra.
-Phơi áo chồng tao, thì
phơi bằng sào, đừng phơi bờ rào,tao cào mặt ra.
Hay là câu của quạ:
-Ngon ngỏn ngòn ngon, ăn cả
thịt con,thực ngon lắm phỏng.
Riêng ở vùng Bắc Ninh thì
truyện Tấm Cám được truyền tụng như là lịch sử Thái phi Ỷ Lan.Quyển “Lý
Triều đệ tam Hoàng hậu sự tích” đã chép truyện bà Ỷ Lan gắn liền với
nhân vật Tấm (khác với truyện trên, ở đây gọi ngược lại:Tấm là Cám và
Cám là Tấm. Ỷ Lan Thái phi là Cám) và tước bỏ đi nhiều chi tiết của
truyện nhân gian:
Ở làng Thổ Lỗi ( hay Siêu
Loại),huyện Gia Lân,có ông Lệ Công Thiết và vợ là Vũ Thị Tỉnh,chuyên
trồng dâu nuôi tằm,một đêm vợ nằm chiêm báo thấy mình nuốt mặt trăng,sau
đó sinh ra được một cô gái tên là Cám (hoặc Khiết Nương).Vợ chết,chồng
lấy vợ kế là Chu Thị,sinh một gái khác là Tấm.Thế rồi câu chuyện cũng
diễn ra với đủ các tình tiết:bắt cá,nuôi bống, ăn thịt bống và nhặt
xương bống chôn chân giường, đúng như truyện trên vừa kể,chỉ có khác ở
chỗ Bụt lại là nhà sư Đại Diên,tu ở chùa Linh Nhân.Và điều khác thứ hai
đáng lưu ý là xương bống chôn một trăm ngày đào lên được một đôi hài
quý,nhưng khi Cám phơi đôi hài thì một con quạ thần trông thấy,cắp lấy
một chiếc bay đến kinh đô rồi thả xuống sân điện.Vua bấy giờ là Lý Thánh
Tông chưa có con,cho đấy là điềm lành,bèn loan báo cho đàn bà con gái
khắp nơi đi ướm hài.
Từ đấy,câu chuyện phát
triển hoàn toàn khác với cổ tích nói trên.Vua đi cầu tự ở chùa,xa giá
đến đâu,mọi người đua nhau đi xem đến đấy.Chỉ có Cám vẫn chăm chỉ hái
dâu.Một ông hàng dầu thấy một đám mây che trên đầu Cám,bèn mách cho quan
quân biết.Vua cho gọi Cám đến hỏi tại sao lại không đi xem Vua trẩy?Cám
tâu là vì dì bắt đi hái dâu.Vua cho ướm chân vào hài thì vừa như in.Vua
bèn lấy Cám làm vợ,gọi là Ỷ Lan.
Truyện còn nối vào một mẫu
nữa,kể việc Nguyễn Bông đầu thai: Ỷ Lan làm vợ Vua lâu ngày vẫn chưa có
con. Đại Diên gặp Nguyễn Bông (là người Vua sai đến chùa) hỏi:
-Có muốn làm Hoàng tử
không?
Bông đáp:
-Muốn.
Đại Diên dặn Bông lẻn vào
buồng tắm của Hoàng hậu trong lúc Hoàng hậu đang tắm (tình tiết này
giống với tình tiết của Từ Đạo Hạnh),kết quả,việc làm của Bông bại
lộ,Bông bị án chém.Tối hôm ấy,Thánh Tông mộng thấy một Tiên ông đưa đến
cho một đứa con trai.Quả nhiên, Ỷ Lan có mang, đẻ ra một Hoàng tử.Nhưng
Hoàng hậu họ Dương lại bắt trộm Hoàng tử,nói dối là con do mình đẻ ra và
thay vào một con mèo,nói là con của Ỷ Lan (giống với tình tiết củ các
truyện ở Khảo dị số 165).Lớn lên,Hoàng tử nhận ra mẹ đẻ của mình và giết
chết Hoàng hậu họ Dương cùng bảy mươi mốt cung nữ.
Ở Bắc Ninh còn có người kể
xen vào những tình tiết khác.Ví dụ một trong bốn cái lọ đào được có một
lọ nước thần.Nhờ lọ nước,Cám tắm vào,da dẻ trở nên trắng trẻo,người đẹp
tuyệt trần (giống với tình tiết trong truyện “Ai mua hành tôi).
58. AO PHẬT
Ngày ấy,vùng đất mà bây giờ
là Trà Vinh còn là một vùng biển cả.Trên bờ biển người sống rất cơ
cực.Phật thấy vậy thương tình,bèn hóa phép làm cho biển nổi lên thành
những giải đất nối liền với bờ.Những giải đất này đặc biệt rất màu mỡ.Vì
thế,người dắt díu nhau ra đây chăm chút làm ăn,lúa khoai lúc nào cũng
đầy nồi.Cuộc sống trở nên vui tươi hơn trước.
Nhưng cũng ở vùng biển
này,lúc bấy giờ có một con Chằn tinh,sống lâu năm dưới nước rất hung
ác.Nó thường nổi lân khỏi mặt nước há cái miệng khổng lồ có thể lọt một
lúc đôi ba người.Bộ hạ của Chằn tinh gồm có thuồng luồng,cá sấu,…rất dữ
tợn, ăn thịt người và súc vật không biết chán.
Mỗi năm vào tháng mười,dân
cư trong hạt tổ chức một ngày lễ mừng hội mùa,trong ngày lễ có cuộc dâng
hoa để cám ơn đức Phật.Tại một ngôi chùa xây lên giữa đồng,dân chúng
thường hội họp đông đúc làm lễ cúng Phật.Sau đó,các nơi bày ra trò múa
hát, đánh đu để cho trai thanh gái lịch vui chơi.Ngày hội mùa năm ấy
giữa khi mọi người nô nức về dự thì Chằn tinh cùng bộ hạ từ dưới biển mò
lên tìm mồi.Thấy chúng,ai nấy sợ hãi bỏ chạy tan tác.Chúng được để mặc
sức tung hoàng.Chỉ có những kẻ nấp trong chùa thì được yên ổn vì Chằn
tinh rất sợ phép Phật.
Khi Chằn tinh và bộ hạ no
bụng rút đi thì những người còn sống sót cũng từ các nơi trốn tránh thất
thểu trở về.Cái cảnh cha mất con, vợ mất chồng,tiếng khóc vang động khắp
nơi, không khí tang tóc bao trùm mọi ngã.
Cho đến mấy năm sau,cuộc
sống bình thường mới dần dần trở lại.Người lại ra sức hàn gắn những vết
đau thương.Nhưng Chằn tinh và bộ hạ vẫn không ngớt rình mò phá phách.
Phật thương người luôn năm
đau khổ,bèn hiện ra trao cho họ một lưỡi gươm và dặn:
-Cứ bạo dạn lên! Nó không
có gì đáng sợ cả.
Một lần, giữa lúc Chằn tinh
điên cuồng gầm thét, giữa lúc mọi người đang khiếp đảm,thì một tiếng nói
lanh lảnh từ trong chùa dội ra ngoài:
-Con quái vật! Mày có chạy
đằng trời!
Dứt lời, một người đàn bà
tay cầm gươm từ chùa xông ra,nhằm Chằn tinh mà chém.Chằn tinh sải chân
bước lên định nuốt tươi đối thủ nhưng hắn đã bị người đàn bà chém xả một
nhát đứt rời một chân.Bị thương,Chằn tinh kêu lên một tiếng rung rợn,rồi
lết về biển, lũ bộ hạ cũng vội vàng lao theo.Mọi người mừng rỡ đổ ra xem
người đánh đuổi được quái vật là ai.Thì ra đó là bà Am,một người đàn bà
hiền lành trong xóm làng.
Nhưng Chằn tinh vốn có
nhiều phép lạ.Dầu bị thương nặng đến đâu,hễ lê về đến sào huyệt,lội được
vào vũng nước thần thì chỉ trong một đêm nó lại lành lặn,khỏe mạnh như
cũ.Vì thế,sánh hôm sau ở chỗ chiếc chân đứt lìa của Chằn tinh đã có một
chân khác mới mọc.Nó lại kéo bộ hạ lên báo thù.Lần này,chúng đến với một
khí thế dữ dội hơn trước nhiều.Mọi người đành kéo nhau chạy trốn.Phật
nghe lời người khẩn cầu lại hiện ra trao cho họ một quả cầu sắt và bảo:
-Hãy nung cho đỏ mà ném vào
miệng Chằn tinh!
Thế rồi bà Am lại can đảm
đứng ra đương đầu với con quái vật để cứu dân làng .Giữa lúc chằn tinh
cùng bộ hạ đang thi nhau đi tìm mồi thì bà đã đến sát trước mặt nó,lên
tiếng thách thức:
-Nếu mày la to được như
tiếng sấm thì ta sẽ bảo mọi người tới đây nộp mình.
Chằn tinh đáp:
-Ta còn la to hơn cả tiếng
sấm nữa kia!
Dứt lời,nó há miệng to bằng
cái nong,hét lên một tiếng dữ dội.Bà Am nhanh như ctắ, ném quả cầu đã
nung đỏ lọt vào miệng hắn.
Bị bỏng,Chằn tinh hết sức
giãy giụa,cố khạc quả cầu ác hại,lăn lộn mấy vòng rồi lê về sào huyệt
của mình.Dân chúng đang trốn nấp đây đó lại lũ lượt kéo ra,sung sướng
reo mừng.
Nhưng khi về đến vũng nước
thần,Chằn tinh lại được bình phục.Vì vậy,qua hôm sau nó lại mò lên.Lần
này thì phật đã bày cho con người đào hố sâu,dưới cắm nhiều sắt
nhọn,trên phủ cỏ rác để đợi kẻ thù.Chằn tinh và bộ hạ vừa nhô lên khỏi
mặt nước, đã đe dọa:
-Hôm nay quyết không để cho
chúng mày chạy trốn!
Nhưng lần này người cũng
nhất định không chạy nữa.Họ đứng túm lụm sau lưng bà Am tay cầm sẵn lao
dài,có vẻ thách thức.Chằn tinh và bộ hạ ào ào kéo tới như một trận
bão.Thế nhưng muộn mất rồi,con quái vật và bộ hạ của nó đã sa xuống
hố,chân và bụng dính chặt dưới hố như bị đóng đinh,không thể tiến lui
được nữa.Thế là tất cả mọi người xông lại,kẻ đâm,người lao,giết chết
chúng tại chỗ,còn nào sống sót cũng cuống cuồng chạy về biển sâu.
Từ đó người trừ xong nạn
lớn.Chỗ cái hố chông do Chằn tinh quằn quại đã khoét sâu thành ao rộng
hàng chục mẫu,người ta gọi là ao Phật.Cũng có người gọi là ao Bà Am.Xung
quanh ao đất bốc lên thành những gò nhấp nhô,cũng có người gọi là gò
Chằn tinh.
59. VỤ KIỆN CHÂU CHẤU
Ngày ấy có một con châu
chấu mải mê kiếm ăn lạc mất đường về.Tối đến, trời rét lại mưa rơi rả
rích,làm cho chấu ta run rẩy.Nó muốn tìm một chỗ ngủ,nhưng bóng đèn dày
đặc chẳng biết đường nào mà lần.
-Ta cứ bò liều, may gặp chỗ
nào khỏi ướt thì nằm tạm một đêm.
Nghĩ vậy,chấu ta cứ lồm cồm
bò mãi trên một cành cây mới bám được.Cuối cùng, không ngờ nó lại lọt
được vào nhà chim ri, Đến đây,châu chấu thấy ấm áp dễ chịu.Nhưng một
tiếng hỏi cất lên:
-Đêm hôm khuya khoắt,ai vào
nhà tôi đó?Khéo kẻo đạp lên mấy đứa con tôi!
Thấy chim ri mẹ đứng lên
hỏi thế,chấu rên rỉ đáp không ra hơi:
-Tôi là chấu đây!... Đêm
lạnh quá …Làm ơn cho ngủ nhờ một đêm,sáng dậy đi ngay.
-Nhà rách nát lại chật
chội,mấy mẹ con nằm không đủ.thôi chú đi tìm nơi khác đi!
Nhưng chấu vẫn kêu nài:
-Cho ghé lưng một tí phía
ngoài này cũng được kẻo tôi lạnh cóng không thể bước đi đâu được nữa.
Nghe nói, chim ri mẹ thương
hại,bèn đáp:
-Thôi được, cho chú mày nằm
ghé bên kia,nhưng phải co cẳng kẻo đạp vào mấy đứa con ta.
Thế là chấu xếp hai càng
vào bụng, đặt lưng ngay bên cạnh mấy con bé của chim ri.Chỉ một chốc
sau,chấu cũng như chim ri ai nấy đều ngon giấc.
Đang ngủ say,bỗng nhiên một
tiếng nai kêu “tác” bên cạnh nhà.Tiếng kêu quá to làm cho châu chấu giật
mình tỉnh dậy.Chấu vươn vai rồi quên mất lời chim ri dặn,duỗi thẳng cẳng
dài thượt của nó.Nhà chim ri vốn đặt lơ lửng trên một cành na,nhà quá
rách nát vì gió đánh tả tơi lâu ngày chưa kịp chữa.Châu chấu đuỗi mạnh
đôi càng làm cho cả một chỗ nằm kêu răng rắc:
-Ôi chao! Đổ mất, đổ mất!
Chim ri nẹ kêu tướng
lên.Quả nhiên cái duỗi chân của chấu đã làm hại nó.Mấy con chim bị đạp
về một phía,cái nhà nghiêng hẳn,chỉ một chốc rời khỏi cành na,một con
chim non còn ngủ say cũng lăn theo và rơi tõm xuống sông.Mẹ con chim bay
loạn xạ đi tìm thì nó đã bị nước cuốn đi mất.
Tức giận và châu chấu tự
dưng vô cớ đến gây tai họa cho nhà mình,sánh hôm sau,mẹ con chim ri bèn
đi kiện với Bụt.Nghe nguyên cáo trình bày đầu đuôi,Bụt liền theo đến tận
nơi xem xét rồi gọi châu chấu đến hỏi:
-Tại sao nhà ngươi đêm hôm
đến làm hại nhà người ta?
Châu chấu cúi đầu nhận rằng
quả có gây tang tóc cho nhà chim ri,nhưng nó cũng cho Bụt biết rằng nó
vốn không có ác ý:
-Tôi không phải là kẻ vô ơn
bạc nghĩa đâu.Vì con nai tự dưng ở đâu đến kêu thét vào tai làm cho tôi
giật nảy mình.Chính vì thế mà tôi duỗi chân theo thói quen nên mới ra
nông nỗi.
Thấy châu chấu tình thực
nên Bụt cũng thương hại,bèn cho gọi nai đến,kể cho nai biết đầu đuôi sự
việc xảy ra,rồi bảo:
-Nhà đổ,con chết,rõ ràng là
tại tiếng kêu thét của nhà ngươi.Tại sao nhà ngươi đêm hôm khuya khoắt
đến đây kêu rống lên làm gì để gây nên tại vạ?
Nai vội vàng trả lời:
-Oan tôi quá!Lúc ấy tôi
cũng đang lim dim đôi mắt,tự nhiên một quả na xanh rơi xuống trúng vào
mặt làm cho tôi toáng đảm kêu lên.Vậy tại quả na chứ không phải tại tôi.
Nghe nai bày tỏ có lý,Bụt
lại quay sang hỏi cây na:
-Vì sao nhà ngươi lại để
cho quả xanh rơi trúng vào mặt con nai,làm cho nó hét tướng lên gây tai
vạ cho nhà người ta?Người đã biết tội chưa?
Na đợi Bụt buộc tội
xong,lập tức trả lời:
-Bẩm ngài.Tôi đâu có muốn
quả xanh của tôi rơi.Vì con sâu nó làm hại tôi, nó cắn cuống quả
xanh,cho nên quả mới rụng đấy a!
Đến lượt sâu được Bụt sai
gọi đến kể cho nghe sự tình rồi kết tội:
-Nhà ngươi đã thấy rõ
chưa?Nếu nhà ngươi không cắn quả na xanh thì làm gì có tai vạ xảy đến
cho nhà chim ri.Vậy ngươi không tránh được tội lỗi.
Nhưng Bụt không ngờ sâu
cũng không nhận tội.Sâu đáp:
-Bẩm ngài, tôi vốn sống yên
ổn trong đám lá khô dưới kia. Ở đó tôi có nhiều thức ăn ngon lành.Nhưng
mấy hôm nay có con gà ở đâu đến sục sạo tìm giết cả họ nhà tôi rất là
kinh khủng.May mắn làm sao,tôi ba chân bốn cẳng bò được lên đây.Chẳng có
gì nhét vào bụng nên tôi phải gặm chút vỏ quả na xanh cho đỡ đói.Nếu có
rơi trúng vào nai hay là con gì khác thì điều đó không phải tại tôi mà
tại con gà kia.
Lại đến lượt gà được gọi
đến đối chất.Gà vốn không phải quê tại khu vực này.Nó có một đàn con.Mẹ
con thường dẫn nhau đi kiếm ăn.Nhưng thức ăn ngày một hiếm.Ngày hôm
kia,mẹ gà nhờ được vịt,chỗ quen biết chở qua sông hứa sẽ xin ấp trứng
vịt đền ơn.Vì thế mấy hôm nay gà được no bụng.Nhưng khi nghe Bụt buộc
tội mình vì đã gây tai vạ cho chim ri,gà đớ người không biết tìm câu gì
để chống chế vì khu vực này không phải là quê quán của mình.Hỏi đến ba
lần,gà không trả lời được,nên bị Bụt sai giam lại.
Bầy con của gà có bốn con
mái,một con trống.Khi nghe vịt cho biết là mẹ mình bị giam ở bên kia
sông thì chúng nó hết sức hốt hoảng.Chúng khẩn khoản nhờ vịt chở qua
thăm mẹ.Bốn con gà mái nhớ thương mẹ quá,tranh đi trước.Chúng nó chỉ
biết kiếm sâu tìm dế để nuôi mẹ mà không biết kêu van với Bụt để mẹ được
tha,nên cuối cùng lại về không.Hôm sau đến lượt con trống con đi thăm mẹ
nó.Khi nghe mẹ nó kể đầu đuôi sự tình vì sao bị Bụt bắt giam,gà trống
con bèn đi tìm Bụt rồi phân trần:
-Bẩm ngài,ngài bắt giam mẹ
con thật quả oan ức.
Bụt chau mày ,hỏi:
-Lại còn oan nỗi gì.Nếu mẹ
mày cứ kiếm ăn ở bên kia sông đừng qua bên này thì làm gì có chuyện con
sâu bò lên cắn quả na xanh,làm gì có chuyện quả na xanh ấy đứt cuống rơi
vào mặt con nai để con nai kêu thét,rồi làm gì có chuyện con châu chấu
giật mình duỗi chân đạp đổ nhà chim ri và làm cho con nó chết.Chính thủ
phạm là mẹ mày,mày còn kêu oan nỗi gì.
Gà trống con lễ phép thưa:
-Bẩm ngài, chính vì thế mà
con phải kêu oan cho mẹ con, vì rõ ràng trong lục súc sáu loài,loài nào
loài ấy khi sinh con đẻ cái đều được trời cho có sữa nuôi con.Riêng loài
gà chúng con thì tuyệt nhiên không có lấy một giọt sữa.Vì thế gà phải
chạy vạy tần tảo nuôi con.Mẹ con phải vất vả đi các nơi kếm thức ăn là
vậy.Bên kia người khôn của khó nên phải lần mò sang bên này.Tình cảnh
khó khăn buộc phải thế, đâu có phải là tội tại mẹ con!
Bụt thấy gà trống con cãi
cho mẹ có lý có lẽ, đành phải thả cho mẹ nó về.
Thấy gà trống bé người mà
khôn ngoan,ai nấy đều khen ngợi.Từ đó mỗi lần có kiện tụng việc gì,người
ta thường mang gà trống theo,hy vọng nhờ sự có mặt của nó mới thắng
kiện,Còn gà thì phải ấp trứng vịt để trả ơn,dòng dõi của nó sau này vẫn
thế.
60. BÀ CHÚA ONG
Ngày xưa có một người học
trò nhà nghèo rớt mùng tơi,tên là Sĩ.Anh ở với bà mẹ già lụ khụ.Anh muốn
lấy vợ để vợ đỡ đần công việc nhà và phụng dưỡng mẹ già.Nhưng hỏi mấy
đám,người ta thấy nhà anh luôn quanh năm thiếu ăn nên đều lắc đầu từ
chối.Vì thế,anh vẫn phải sống một thân một mình với nghề đi củi.Hàng
ngày,buổi sáng tinh sương,anh lên rừng chặt củi đem ra chợ bán.Chiều
lại, ăn xong,anh mới cầm lấy quyển sách.
Cứ vậy cho đến ngày anh học
thành tài.Kỳ ấy nhà vua cho mở khoa thi ở kinh đô để kén nhân tài.Các sĩ
tử đua nhau chuẩn bị tiền gạo,lều chiếu để vào dự thi.Trong lòng Sĩ cũng
hăm hở muốn đua chen chốn trường văn trận bút.Nhưng tài lực nhà anh quá
kém cỏi,chẳng có gì để ăn tiêu dọc đường.Sắp đến kỳ thi,mấy người bạn
anh lần lượt trẩy kinh mà không rủ anh.Sĩ cố chạy vạy mấy nơi,nhưng
không kết quả.Mãi về sau mới có mấy nhà láng giềng tốt bụng nhận nuôi
nấng mẹ già cho anh để anh yên tâm ra đi.Và rồi cuối cùng anh cũng đánh
liều cất bước lên đường,tuy rằng trong lưng không có một đồng một chữ.
Thoạt đầu anh gánh hàng
thuê cho bọn lái buôn.Làm hết hơi hết sức trong hai ngày,anh nhận được ở
bọn họ cơm ăn và một quan tiền công.Có vốn,anh lại tiếp tục đi nữa.Sau
hai ngày tiêu rất dè sẻn,số tiền mới kiếm được cũng lại hết nhẵn.Mặc dầu
vậy,anh vẫn không dừng lại,hy vọng dọc đường sẽ tìm được việc làm.Nhưng
rủi thay, ngày hôm ấy trời mưa, không một ai thuê mướn cả.Vì chỉ còn ba
ngày nữa đã bắt đầu nhập trường,anh không thể nấn ná được. Đành phải cắm
cúi bước liều trong lúc không có một hột gì vào bụng.Trời xế chiều, anh
đi tới một khi rừng rậm.Trong khi đang bước thấp bước cao mong tìm ra
một ngôi nhà nghỉ trọ,thì anh bị lạc đường.Anh đi quanh quẩn mãi giữa
đêm tối trong lùm cây mà không nghe qua một tiếng gà gáy,chó sủa.Cuối
cùng bụng đói,cật rét,sức mệt,anh trèo lên một cây cổ thụ, định tìm một
chỗ tạm nghỉ chân.May làm sao,lúc trèo lên đến nhành chẻ ba,bỗng thấy
thấp thoáng bên phía tay trái có ánh đèn.Lòng mừng khấp khởi,anh vội tụt
xuống lần về hướng ấy.Chỉ một lát,anh đã đứng trước một ngôi nhà lá
nhỏ.Anh hồi hộp gọi cửa,và rất ngạc nhiên thấy cánh cửa mở ngay như có
người chờ sẵn.Một cô gái tay cầm một cây đèn sáp bước ra.Dưới ánh đèn Sĩ
trông rõ cô gái mặt mũi xinh xắn,nhưng hai mắt lại mù.Cô đon đả:
-Chào thầy khóa.Thiếp chờ
thầy đã lâu.Mời thầy vào trong này.
Nghe mấy lời của chủ
nhân,Sĩ không còn hồn vía nào nữa.Làm sao cô gái mù này lại biết mình là
học trò và đang chờ mình,chỉ có yêu tinh mà quỷ đang giương bẫy đón mối
thì mới có thể như vậy.Sĩ rất ngần ngại,nhưng cái bụng và sức khỏe không
cho phép anh bước đi đâu được nữa.Anh đánh liều bước vào nhà,không quên
đề phòng mọi sự bất ngờ có thể xảy đến.Trong nhà, ngoài cô gái còn có
một người bõ già.Sau khi mời Sĩ ngồi,cô gái bảo bõ già mang hỏa lò lại
cho khách hơ áo quần.Sĩ vừa cảm thấy khô ráo ấm cúng thì bõ già đã bưng
lên một mâm cơm,có cô gái mù đi theo mời mọc:
-Nhà thiếp thanh đạm chẳng
có gì.Xin mời thầy khóa cứ thực tình cho.
Sĩ lúc đầu ngờ vực không
dám đụng đũa,nhưng sau,cơn đói đã át tất cả.Anh cầm lấy bát nếm thử một
miếng,thấy không có vẻ gì khác,nên cắm đầu ăn.Bữa cơm quả là thanh
đạm,nhưng cơm nóng canh sốt làm anh cảm thấy chưa bao giờ ngon miệng đến
thế. Ăn xong bõ già đã dọn ổ rơm,trải chiếu cho khách nằm.Sĩ mệt quá,nằm
xuống,nhưng không dám ngủ,cố ý rình xem ma quỷ giở những trò gì.Nhưng
chỉ một lúc,anh đã chợp mắt và ngủ thiếp đi.
Đến nửa đêm,Sĩ bỗng giật
mình tỉnh dậy.Gió bão thổi tới mỗi lúc một nặng nề.Thỉnh thoảng trời lại
gầm lên dữ dội.Anh nghe tiếng cô gái nói:
-Bõ già ơi, gió lại đổi
sang phía Bắc rồi.Nó rít mạnh quá bõ nhỉ?Đấy kìa cái tổ nhỏ ở cành thứ
ba bị đổ mất rồi.Bõ thử ra xem nào.
Sĩ rất lấy làm lã sao cô
gái mù lại ăn nói như một người hoàn toàn sáng mắt,anh đang suy nghĩ vẩn
vơ thì lại ngủ thiếp đi.
Không bao lâu,gió càng thổi
mạnh như muốn bốc cả nóc nhà.Sĩ lại tỉnh dậy lần nữa.Lần này anh nghe
tiếng cô gái nói ở nhà ngoài:
-Bõ già ơi! Gió mạnh thế
này thì chắc chúng nó sẽ lạc mất nhiều đấy.Nhưng chẳng sao,mai kia chúng
nó lại về đủ. Ở cái tổ thứ bảy có nhiều con đang chờ mà chưa vào được!
Liền đó, Sĩ nghe tiếng tơi
nón của bõ già lạch xạch lần ra vườn.Bão vẫn dữ dội.Anh ngồi dậy và
tiện chân bước ra cửa.Qua những cành thấp dưới gốc cây, ong vàng đậu
chi chít, đậu cả lên nón,lên áo cô gái.Ong vàng con đậu con bay nhiều vô
kể;tiếng vù vù của ong cơ hồ át cả tiếng bão.
Trong khi cô gái và bõ già
đang làm việc ở phía ngoài,Sĩ lại trở vào nhà,trong lòng vẫn chưa hết
nghi hoặc.Trên án thư ở đầu ổ rơm,ngọn nến vẫn đang cháy dở.Thấy có một
quyển sách,Sĩ vội giở ra xem.Hóa ra là quyển sách nói về đạo Phật.Anh
cầm lấy đọc rất mê mải.
Cho đến gần sáng,bão đã bắt
đầu tạnh,cô gái và bõ già bước vào nhà.Sĩ gập sách lại,lên tiếng hỏi:
-Tôi bị lạc đường,rất cảm
ơn cô và bõ già cho ăn nghỉ.Nhưng có một điều tôi lấy làm khó hiểu là
tại sao hai người lại sống trơ trọi trong khu rừng này?Sống như vậy lấy
gì để nuôi thân? Tại sao cô lại biết tôi sắp đến đây và còn biết tôi đi
thi,v.v…? tôi rất mong được giải tỏ những điều đó trước khi từ giã nơi
này.
Cô gái đáp:
-Nhà này vốn là nhà của
thầy mẹ thiếp.Thầy thiếp trước có làm quan,vì ghét bọn quan trên nên từ
về,tìm đến khu rừng này sống bằng nghề nuôi ong.Cách đây ba năm,thầy mẹ
thiếp lần lượt qua đời còn mình thiếp cùng với bõ già và đàn ong. Đàn
ong cho mật và sáp,bõ già mang đi chợ đổi lấy gạo.Mắt thiếp tự dưng bị
đau rồi hỏng.Tuy mù,linh tính của thiếp lại biết hết mọi chuyện.Tự nhiên
thiếp cảm thấy đàn ong bị nạn thì quả nó bị nạn thật.Như hôm qua, thiếp
cảm thấy có một chàng thư sinh đi thi lỡ độ đường và đang cần được giúp
đỡ.Thiếp vừa thắp đèn lên thì nghe tiếng gõ cửa của thầy khóa.Quyển sách
trên bàn đó là thầy thiếp để lại,thầy khóa cứ đọc đi.Nhưng thầy khóa đi
làm gì vội,còn bảy ngày nữa mới bắt đầu thi kia.
Nghe nói,Sĩ lấy làm thương
cô gái mù mà cảnh ngộ còn gian nan hơn cảnh ngộ của anh.Anh cầm sách đọc
tiếp cho đến sáng.Nhớ tới ngày thi,anh từ giã cô gái và bõ già ra
đi.Thấy mời mọc không đắc,cô gái đưa cho anh một nắm cơm và một quan
tiền.Sĩ vội trả tiền,chỉ nhận nắm cơm và nói:
-Đa tạ cô và bõ già.Sau này
nếu được vinh hiển,tôi sẽ không bao giờ quên tấm lòng vàng của cô và bõ.
Chiều hôm sau đến kinh
đô,Sĩ giật mình khi được tin:vì Hoàng đế se mình,nên kỳ thi hoãn lại năm
ngày nữa, đúng như lời cô gái.
Kỳ thi năm ấy,vua ra đầu đề
bài văn có nhiều điển tích về đạo Phật.Các bạn của anh ở quê nhà cũng
như các sĩ tử bốn phương vì không đọc qua sách Phật,nên bị loại quá
nhiều.Có kẻ lọt vào trường ba rồi cũng hỏng.Chỉ có Sĩ nhờ cô tình đọc
quyển sách giữa cái đêm gió bão ờ nhà cô gái mù nên trả lời trôi
chảy.Anh đỗ Tiến sĩ, được vui ban cho tiền bạc, áo mão,cờ quạt và lính
hầu về vinh quy.Trên đường về quê,anh dự định rẽ vào khu rừng có nhà cô
gái mù nuôi ong để tạ ơn.
Nhưng khi đoàn vinh quy vừa
bước lên đèo,Sĩ đã thoáng thấy một cô gái có cặp mắt đen láy đang đứng
đợi ở đỉnh đèo.Hai tay cô mang một rổ hoa,trên áo cô,ong vàng bám lấy
chi chít như thêu kim tuyết.Sĩ nhớ lại cái đêm gió bão đứng ở trong nhà
nhìn ra,thấy cô gái mù cũng được ong bám vào như thế.Đúng là cô gái nuôi
ong đây rồi.Nhưng tại sao hai mắt cô lại không mù? Sĩ vội bước xuống
cáng,chạy lại đón cô gái.Anh nói ngay:
-Đây là cô gái nuôi ong
phải không? Nhưng ai đã hóa phép cho mắt nàng sáng lại như cũ? Ôi! Nếu
không có quyển sách của thầy nàng để lại thì tôi cũng hỏng như hầu hết
các bạn của tôi.Không biết nói làm sao để cảm ơn nàng cho xiết được!
Cô gái đáp:
-Thiếp nhờ có ong chúa hút
được nhị hoa thần và nhả nhị vào mắt làm cho mắt mờ lại tỏ.Sáng hôm nay
thiếp cảm thấy quan tân khoa sắp về,nên vội vàng đi đón ở đây.
Cô gái nhìn Sĩ,má đỏ hồng
hồng.Sau đó,Sĩ và đoàn tùy tùng kéo nhau đến ngôi nhà nhỏ của cô gái. Ở
đây được mấy ngày,Sĩ đưa cô gái và bõ già về quê nhà.Chàng xin phép mẹ
được kết duyên với cô gái nuôi ong. Đám rước dâu linh đình từ rừng xuất
phát,có cờ quạt,chiêng trống quân gia rầm rộ. Đặc biệt là những con ong
vàng ngậm mỗi con một bông hoa bay trên đầu bà chúa của chúng, đẹp như
một đám mây ngũ sắc.
61.TRUYỆN VỀ BÀ LÃO CÚNG
ĐÈN
Một ngày giỗ trong gia
đình,con cháu về đông đủ,ai cũng có phần đóng góp,chú út nhà nghèo mang
vài thẻ hương,gói chè đặt lên bàn thờ và nói với anh cả: “Em nghèo,của
ít lòng nhiều đến lễ cha”. Ý chú út muốn nói:của lễ chẳng đáng là
bao,song chú thành tâm đến lễ cha.Nhiều bà hoặc cô đi lễ chùa,thường nói
khi dâng lễ vật lên nhà sư: “Chúng tôi của ít lòng nhiều,xin…” tức là lễ
vật nhỏ mọn,nhưng lòng thành kính thì sâu nặng. “Của ít lòng
nhiều”,chính là một lời nói trong nhà Phật,còn ghi trong Kinh Phật.
Ngày xưa, lâu lắm rồi,một
ông vua ở Ấn Độ,nhân một ngày kễ,mời Phật vào Cung làm lễ.Hôm ấy,vua cho
đốt biết bao nhiêu là đèn dầu trong Cung Phật ngự và suốt dọc hành lang
dẫn từ Cung vua đến Cung Phật ở.Hôm ấy,một bà cụ nghèo khó cũng muốn
dâng lên Phật ngọn đèn dầu,song bà chẳng còn đồng tiền nào,bà đi ăn xin
một ngày ròng khắp Kinh đô,tối về, được hai đồng.Bà lấy cả hai đồng,tất
tả ra phố mua dầu, đốt một đĩa đèn dâng lên lễ Phật.Bà khấn: “Nếu đời
sau con được thành đạo thì xin ngọn đèn này sáng suốt đêm không
tắt”.Sáng hôm sau,khi một nhà sư lên Cung Phật tắt đèn,thì thấy mọi ngọn
đèn của vua đếu đã tắt từ bao giờ riêng đĩa đèn của bà cụ ăn xin vẫn
sáng ngời ngợi,không làm cách nào tắt được.Nhà sư thấy sự lạ,lên thưa
với Đức Phật.Người bảo: “Bà cụ tâm thành tu nhân tích đức,kiếp sau sẽ
thành Phật Như Lai”.Vua nghe chuyện, hỏi một quan trong triều tại sao
vua cúng nhiều đèn như sao sa vậy mà chẳng được như bà lão kia chỉ dâng
có một dĩa đèn,quan đáp: “Bởi vì bà của ít lòng nhiều,bà dâng có một dĩa
đèn,song tấm lòng bà thành kính bao la”.
( Mai Thục-Đỗ Đức Hiểu:
Điển tích Văn học.NXB.GD,1966).
62.DUYÊN NỢ TÁI SINH
Ngày xưa,có một anh học trò
trẻ tuổi nhà nghèo xơ nghèo xác.Vì có cha mẹ già,anh phải lang thang đây
đó làm nghề gõ đầu trẻ để nuôi thân và nuôi cha mẹ.Mãi về sau,anh được
một phú ông ở một làng nọ mời về “ngồi”tại nhà mình để dạy cho con
học.Anh mừng thầm,từ nay có chỗ yên thân để ôn luyện văn bài.Phú ông có
nhiều nhà,y cho thầy đồ ở riêng ngôi nhà ở góc vườn để được tĩnh mịch
dạy học.Ngoài ba bữa cơm hàng ngày của phú ông,anh còn nhận được tiền
gạo của những người khác có con đến học với anh,nên anh cảm thấy đầy đủ.
Phú ông có một cô con gái
đã đến tuổi lấy chồng.Từ ngày có anh đồ tới,cô con gái cảm thấy lòng
mình đỡ trống trải.Mặc dầu ở ăn cách biệt,cô gái và anh đồ vẫn nhiều
phen gặp gỡ.Cô đâm ra yêu chàng ngày một tha thiết,và cô cũng được chàng
yêu lại.Mối tình vụng trộm cứ thế mỗi ngày trở nên keo sơn,không thể gỡ
ra được nữa.Vì thẹn thò và sợ hãi,cô gái cũng không dám nói thật cho cha
mẹ biết.
Hai người yêu nhau như vậy
đã được vài năm.Nhưng một ngày nọ,có một nhà phú hộ khác ở vùng
miền,mang trầu cau đến dạm cô gái cho con.Cha mẹ cô gái thấy hiếm có đám
nào môn đăng hộ đối hơn thế,nên hối hả nhận lời.Nhưng khi hỏi ý kiến con
gái thì phú ông đâu có ngờ rằng con mình xưa nay ngoan ngoãn là
thế,trước việc nhân duyên tốt đẹp của mình lại tỏ ra khó tính lạ lùng.Cả
vợ lẫn chồng hết lời dỗ dành con,nhưng không kết quả.Mãi về sau,cô gái
mới cho cha mẹ biết là mình đã chỉ non thề biển với anh đồ và quyết cùng
chàng kết nghĩa trăm năm.Nghe nói thế,phú ông từ lòng thương con chuyển
sang giận dữ. Đời nào ông lại chịu hạ mình gả con cho một con người kiệt
xác như vậy. Ông nhất định không để cho con gái làm sai chuyện hứa
hôn.Cô gái trước còn khăng khăng từ chối,nhưng sau bị gia đình và họ
hàng ép buộc,nên tùy uất ức mà đành ngậm miệng.Còn về phía anh học trò
biết phận mình không đất cắm dùi,nên cũng không dám tỏ bày nỗi lòng với
vợ chồng phú ông.Vì vậy,sự định đoạt của phú ông coi như mười phần đã
xong đến tám chín.
Thắm thoát mà một năm nữa
trôi qua.Con trai nhà phú hộ sau mấy lần sêu tết đã chuẩn bị xong lễ
cưới.Vì không có ai bênh vực,không một người đồng tình nên cô gái nhẫn
nhục kia cảm thấy quẫn trí.Không còn biết cầu cứu với ai,cô quyết tự
liều tấm thân còn hơn là phải lấy người mà mình không ưa.Một đêm
nọ,trước ngày đón dâu,cô trốn lên nhà học tự tình với anh đồ.Hai bên
chuyện trò than vãn với nhau đến gần sáng.Cuối cùng cô gái lấy gói thuốc
độc mang sẵn trong mình ra uống lén,và chỉ một lát quằn quại chết ngay
trong lòng anh học trò.
Thấy người yêu tự vẫn mà
trước sau vẫn không một lời bộc bạch cho mình biết,anh học trò lòng đau
như cắt.Nhưng dầu không ngăn được nước mắt giàn giụa,anh cũng cảm thấy
hết sức bối rối và sợ hãi,nghĩ đến cái chết bất ngờ của người yêu nhất
định sẽ làm cho mình mang tai vạ vào thân.
-Nếu mình đeo gông ngồi tù
cũng đành cam chịu,nhưng cha mẹ già rồi đây biết cậy nhờ vào ai?
Càng nghĩ,anh càng bủn rủn
tay chân.Cho đến lúc gà gáy canh mà anh vẫn chưa biết xử trí như thế
nào.
Cuối cùng,anh nghĩ ra một
kế.Anh đứng dậy đi kiếm cuốc thuổng rồi đào dưới gậm giường mình nằm một
cái huyệt. Đào xong,anh ôm lấy thi thể cô gái mà thề với vong linh nàng:
Kiếp này duyên đã lỡ duyên,
Quyết xin giữ trọn lời
nguyền kiếp sau.
Sẵn có bút son trên bàn,anh
viết vào bàn tay tái cô gái hai câu:
Thử sinh duyên vị liễu
Nguyện kết hậu sinh duyên.
Viết đoạn,anh đặt xác cô
xuống huyệt,lấp đất lại,lại sửa sang nền nhà cẩn thận,nhặt từng hòn đất,
sắp từng viên gạch,rồi chùi rửa cuốc thuổng,không để một vết tích gì khả
nghi.Xong đâu đó, anh lại lên giường nằm đợi sáng.
Lại nói chuyện nhà phú ông
sáng hôm sau thấy mất hút con gái,bèn tung người đi khắp mọi ngã để
tìm.Bên nhà trai nghe tin cũng cho người dò là khắp miền.Nhưng ngày một
ngày hai vẫn không một mối manh, không một tin tức gì mới mẻ.Phú ông
đoán con gái mình vì không chịu ép duyên nên đã liều thân hoại thể ở một
chỗ nào xa xôi.Mặt khác sợ bọn quan nha lính tráng dựa dẫm vào việc này
để đục khoét,nên ông cố ỉm đi không dám trình báo.Cuối cùng,sau những
ngày hối tiếc thở than của bà con thân thích,sau những cuộc bàn tán xôn
xao của xóm giềng,câu chuyện cô gái mất tích cùng với thời gian xoá mờ
dần trong ký ức mọi người.
Về phần người học trò,sau
khi bí mật chôn xác người yêu,phần vì thương cảm quá độ,phần vì muốn
tránh mặt vợ chồng phú ông,nên được ít lâu,anh xin thôi dạy.Phú ông cho
là thầy đồ thất tình,cũng không nghi ngờ gì cả.Rời khỏi nhà phú ông,anh
đi thật xa,kiếm được một chỗ ngồi dạy khác,rồi cố nén đau khổ,tự rèn
luyện thành tái để đợi khoa thi,Sai mười lăm năm xôi kinh nấu sử sức
học của anh uyên bác không ai bì kịp.Anh đi thi và đậu luôn Tiến
sĩ.Những ngày vinh quy rộn ràng tấp nập đã qua,nhà vua bổ anh làm quan ở
một trấn gần kinh kỳ,bố mẹ cũng như họ hàng làng xóm,mỗi lần gặp anh,ai
cũng khuyên anh lấy vợ kẻo muộn người nối dõi.Nhưng anh một mực mỉm
cười,không gật đầu cũng không từ chối.
Hồi bấy giờ, ở một làng nọ
thuộc trấn do quan tân khoa trị nhậm,có một nhà phú hộ hiếm hoi sinh
được một cô gái nhan sắc xinh đẹp nhưng lại có tật.Từ lúc sinh ra,mấy
ngón tay của cô bị váng dính liền nhau,và vì thế bàn tay trái luôn luôn
nắm lại không thể mở ra được.Thấy con tật nguyền,nhà phú hộ lấy làm buồn
phiền.Họ bắn tin ra là hễ ai chữa khỏi cho con gái mình thì sẽ vui lòng
hậu tạ tất cả gia sản.Bao nhiêu danh nội y khoa cũng như ngoại khoa tìm
đến chữa chạy bằng đủ các môn thuốc,nhưng cô gái chứng nào vẫn giữ tật
ấy.
Quan tân khoa lúc mới tới
vùng đó đã loáng thoáng nghe được tin này.Mặc dầu đó là cái tin hơn
lạ,quan vẫn không bận tâm.Mãi về sau,nhân một chuyến đi hành hạt,quan
ghé vào nhà phú hộ định bụng xem thử cho biết.Thấy có quan đến,nhà phú
hộ tiếp đón rất trọng thể.Nghe quan hỏi về chuyện bàn tay con gái,chủ
nhân cho quan biết con gái mình đẻ vào ngày,tháng,năm nọ,nhưng vừa lọt
lòng không may đã mang lấy tật nguyền.Nghe lời trình bày của phú hộ,quan
đã lấy làm chột dạ,vì ngày tháng năm sinh,của cô gái này lại trùng khớp
một cách lạ lùng với ngày tháng năm mất của người yêu mình trước
đây.Quan liền nói:
-Chúng tôi cũng có biết một
ít về nghề y.Cụ hãy cho cô em ra
