1. SỰ TÍCH CHÙA MỘT CỘT
Ngày xưa, vào đời Lý, vua
Lý Thái Tôn là một tín đồ nhiệt thành của đạo Phật, theo phái Vô Ngôn
Thông.
Thuở bấy giờ, đạo Phật đang
độ bành trướng, riêng triều đại này nhà vua truyền xây 95 ngôi chùa mới,
trùng tu lại tất cả những tượng Phật và trong các dịp lễ lớn này đều ban
tha thuế cho toàn dân.
Năm 1049, một hôm vua Thái
Tôn nằm mộng thấy Phật Bà Quan Âm hiện ra, đưa nhà vua đến một tòa sen
rạng ngời ánh sáng. Sau khi tỉnh dậy, Vua thuật lại câu chuyện chiêm bao
cho quần thần hay. Thiền tăng Thuyền Lã, vị sư đã hướng dẫn nhà sư trên
đường đạo hạnh, bàn cùng nhà vua nên dựng một ngôi chùa để nhớ ơn đức
Quan Âm.
Chùa Diên Hựu được dựng lên
theo hình hoa sen, ở trên một cái cột lớn độc nhất giữa một cái ao trồng
toàn sen gần kinh đô. Ngôi chùa kiến trúc đặc biệt theo nghệ thuật Đại
la đời nhà Lý, tục gọi là chùa Một Cột. Ngày nay vẫn còn ở đất cố đô
Thăng Long, ghi lại cuộc gặp gỡ kỳ ảo giữa ông vua mộ đạo với Phật Bà Á
đông.
Khảo dị:
Chùa một cột ở phía tây Thủ
đô, thuộc thôn Ngọc Thanh, khu Ngoc Hà. Nơi đó nguyên có một cái hồ hình
vuông, giữa hồ có một cột đá, cao chừng hai trượng, chu vi chín thước,
đầu trụ đặt một tòa chùa ngói đỏ, hình như một đóa hoa sen dưới nước mọc
lên, người ta gọi là chùa Nhất Trụ hay là chùa Một Cột. Chùa xây từ năm
1049, tức là năm đầu niên hiệu Sùng Hưng Đại Bảo vua Thái Tôn nhà Lý.
Tục truyền khi ấy vua Thái
Tôn tuổi đã cao mà chưa có con trai, thường đến cầu tự ở các chùa. Một
đêm nằm chiêm bao thấy đức Phật Quan Âm hiện trên đài hoa sen trong một
cái hồ vuông ở phía tây thành, tay bế một đứa con trai đưa cho nhà vua.
Sau đó nhà vua quả sinh
được con trai. Nhà vua liền sai lập chùa Một Cột để thờ Phật Quan Âm.
Khi chùa làm xong, nhà vua triệu tập hàng ngàn Tăng Ni đứng chầu chung
quanh, tụng kinh suốt bảy ngày đêm, và lập thêm một ngôi chùa lớn ở ngay
bên cạnh để thờ chư Phật, gọi là chùa Diên Hựu.
Năm 1105, vua Nhân Tôn nhà
Lý cho sửa lại chùa, dựng lên một cây tháp bằng đá trắng gọi là tháp
Bạch Tuynh, cao 13 trượng ở trước chùa Diên Hựu. Từ tháp Bạch Tuynh vào
chùa Một Cột, đi bằng một hành lang cầu vồng. Mỗi tháng hai ngày rằm,
mùng một, nhà vua cùng các hậu phi,cung tần và cận thần tới chùa lễ
Phật. Đặc biệt là hằng năm cứ đến ngày tám tháng tư là ngày Phật Đản,
nhà vua lại ngự ra chùa trước một đêm, giữ mình chay tịnh, ngày hôm sau
làm lễ tắm Phật. Rất đông Tăng Ni và nhân dân các nơi tới dự, làm nên
ngày hội lớn hàng năm ở thủ đô. Ngày ấy, trước chùa lại có một lễ lớn
gọi là Lễ Phóng sinh. Lễ tắm Phật xong rồi, nhà vua đứng lên đài cao,
tay cầm một con chim thả cho bay đi, rồi các tăng Ni và các nam nữ thiện
tín, đua nhau mỗi người thả một con, bóng bay rợp trời.
Năm 1922, trường Viễn Đông
Bác Cổ có sửa chữa lại, giữ theo đúng như quy chế cũ.
Đêm ngày 11 thánh 9 năm
1954, tay sai của thực dân Pháp, trước khi phải giao trả thủ đô cho
Chính phủ và nhân dân ta, đã cố ý đặt mìn để phá hoại chùa Một Cột. Ngày
sau khi tiếp quản thủ đô, chính phủ ta đã cho chiếu theo đồ dạng cũ, sửa
chữa lại ngay; tháng 4 năm 1955, chùa Một Cột lại được hoàn nguyên như
cũ.
Từ đầu 1958, cây bồ đề của
đất Phật Ấn Độ kính tặng Hồ Chủ tịch nhân dịp Người đi thăm Ấn Độ, được
đem trồng trong chùa.
Nói đến chùa Một Cột này,
có một việc cần phải nói rõ là : chúng ta đọc sử về đời Lý-Trần, vẫn
thấy nói đến “ An Nam tứ khí” nghĩa là bốn thứ kiến trúc lớn ở nước Nam,
mà quả chuông ở trước Chùa Một Cột là một.
Theo sử cũ chép : Cũng về
đời vua Nhân Tôn nhà Lý, vào năm Long Phù thứ tám (1108), nhà vua cho
xuất kho một vạn hai ngàn cân đồng để đúc một quả chuông lớn gọi là Giác
Thế Chung ( quả chuông thức tỉnh người đời) để treo ở chùa Diên Hựu,
định mỗi khi đánh một tiếng chuông, tiếng sẽ vang đi mấy dặm. Xây một
tòa phương đình toàn bằng đá xanh, cao 8 trượng, trên nóc đình bắc những
đóng sắt to để treo chuông. Xây đình và đúc chuông, hơn một năm mới
xong, hàng ngày các nơi phải thay nhau đưa dân phu đến phục dịch. Thân
hình quả chuông không biết to lớn thế nào, chỉ biết khi đúc xong không
thể nào treo chuông lên được, đành cứ phải để chuông đứng sát mặt đất,
nên đánh chuông không kêu. Rồi bao nhiều lần dồn ép hàng ngàn người xúm
vào ra sức vần xoay, kết cục chỉ vật ngã được quả chuông lăn kềnh trên
mặt ruộng. Lúc đầu người ta còn làm mái che chuông, lâu ngày chẳng ai
đoái hoài, mặc cho chuông nằm phơi mưa gió. Nơi chuông nằm lại vốn là
một ruộng nước, lòng chuông trở thành cái tổ êm ấm cho từng đàn rùa chui
ra chui vào. Vì vậy chuông lại được mang cái tên là chuông ruộng rùa.
Chuông bị dải dầu như thế
đến hơn ba trăm năm. Năm 1427, bọn phong kiến nhà Minh sang xâm chiếm
nước ta đã hai mươi năm, bị quân dân ta do Bình Định Vương lãnh đạo
kháng chiến anh dũng, phải rút về cố thủ ở thành Đông Quan ( tức Hà
Nội), rồi bị quân ta vây hãm hơn hai tháng, lương thực bị thiếu thốn,
khí giới đạn dược cũng hao mòn, chúng phải vơ vét hết các đồ đồng ở dân
gian, rồi đến cả phần thân trên bằng đồng của tháp Báo Thiên và quả
chuông ruộng rùa này để đúc sung đạn, nhưng kết cục chúng cũng phải đầu
hàng quân ta, cuốn giác về nước.
Về sự tích chùa Một Cột này
lại có một truyền thuyết nói rằng: Bà Linh Nhân Thái hậu, vợ vua Thái
Tôn nhà Lý, không sinh đẻ, tính lại cả ghen, bà sai Thái giám bắt giam
72 cung nữ có nhan sắc, thường được chầu hầu nhà vua, giam vào phòng tối
ở cung Thượng Dương; tới khi vua Thái Tôn mất, bà lại bắt 72 người ấy
phải chịu chôn sống để chết theo vua.Sau bà hối hận, dựng 72 ngôi chùa
để siêu độ các oan hồn. Chùa Một Cột này là một trong 72 ngôi chùa ấy.
(Cổ tích và Thắng cảnh Hà
Nội, Doãn Kế Thiện, NXB Hà Nội 1999)
2.SỰ TÍCH DƯA HẤU
Ngày xưa, có một người trẻ
tuổi tên là Mai An Tiêm. Chàng là người ở một nước đâu tận vùng biển
phía Nam, bị bán làm nô lệ. Một hôm, chàng bị bọn lái buôn chở đến bán
cho Hùng Vương. Mai An Tiêm học nói tiếng Việt rất chóng. Chàng nhớ
nhiều chuyện, biết nhiều điều thường thức, lại lắm tài nghề. Càng ngày
Vua càng yêu dấu,không lúc nào rời. Năm ba mươi lăm tuổi, chàng làm quan
hầu cận, có một ngôi nhà riêng ở gần cung vua. Vợ Mai là con gái nuôi
của Vua năm đó đã hạ sinh được một trai lên năm tuổi. Mai có đủ mọi
người hầu hạ trong nhà, của ngon vật lạ không thiếu thứ gì. Tuy oai
quyền không lớn lắm, nhưng chàng được mọi người sợ phục. Nhiều kẻ vẫn
thường lui tới cầu cạnh. Nhưng thấy Mai có địa vị cao cũng không hiếm gì
những kẻ đâm ra ghen ghét.
Một hôm, trong một bữa tiệc
đãi quan khách, giữa lúc mọi người không ngớt xưng tụng mình, Mai An
Tiêm nhún nhường bảo họ:
-Có gì đâu! Tất cả mọi thứ
trong nhà này đều là vật tiền thân của tôi cả.
Mai nói rất tự nhiên. Bởi
vì tôn giáo ở xứ chàng bảo rằng cái sướng cái khổ hiện tại là kết quả
của sự ăn tốt ở xấu của tiền kiếp. Nhưng trong số những người dự tiệc có
mấy viên quan hầu gần vua, vốn ghét chàng từ lâu. Chụp lấy câu nói mà họ
cho là ngạo mạn đó, bèn vội vàng về tâu cho vua biết. Vua Hùng nghe nói
vô cùng giận dữ. Vua gầm lên:
-Chà! Thằng láo! Hôm nay nó
nói thế, ngày mai nó còn tuôn ra những lời bất kính đến đâu. Quân nộ lệ
phản trắc. Giam cổ nó lại cho ta!
Buổi chiều hôm đó, Mai bị
bắt bỏ vào ngục tối, bấy giờ chàng mới hiểu mình nói lỡ lời. Mai tự bảo:
“ Nếu từ nay trở đi ta bị đày đọa là vì kiếp trước
đã cư xử không tốt”.
Trong khi đó thì ở triều,
các quan họp bàn để xử án Mai. Nhiều người đề nghị xử tử Mai. Có người
đề nghị cắt gót chân, Nhưng lời tâu của một ông quan già làm cho Vua
Hùng chú ý:
-Hắn bị tội chết là đúng.
Nhưng trước khi hắn chết, ta nên bắt hắn phải nhận một cách thấm thía
rằng những của cải của hắn đấy là do ơn trời biển của bệ hạ chứ chẳng
phải là vật tiền thân nào cả. Tôi nghe ngoài cửa Nga Sơn có một hòn đảo.
Cho hắn ra đấy với một hai tháng lương để hắn ngồi ngẫm nghĩ về “vật
tiền thân” của hắn trước khi tắt thở.
Vua Hùng gật đầu đồng ý.
Nhưng sau khi ra lệnh , Vua Hùng còn dặn:
-Cho hắn lương vừa đủ dùng
trong một mùa nghe không!
Hôm đi đày, tuy ai nấy hết
lời can ngăn, nhưng vợ Mai An Tiêm cương quyết theo chồng ra hải đảo.
Nàng bế cả con trai đi theo. Tất cả mọi người đều cho là việc rồ dại.
Nàng thì tin ở lời chồng : “ Trời sinh voi trời sinh cỏ. Lo gì!”.
Nhưng khi bước chân lên bãi
cát hoang vu mịt mù thì người thiếu phụ đó cũng không ngăn nổi cảm giác
tủi thân, nức nở gục vào vai chồng:
-Chúng ta đành chết mất ở
đây thôi.
Mai ôm con, bảo vợ:
-Trời luôn luôn có con mắt.
Cứ phấn chấn lên. Đừng lo!
Hơn một tháng đầu, đời sống
của vợ chồng đã tạm ổn.Nhà ở thì chiu trong hốc đá đã được đan phên che
sương gió. Nước uồng thì đã có suối. Muối không có thì đã có nước
biển.Nhưng còn việc kéo dài sự sống? Hai vợ chồng nhìn vào bồ gạo đã
vơi:
-“Nếu như chúng ta có một
nắm hạt giống thì quyết không lo ngại gì cả”.
Tự nhiên, một hôm có một
đàn chim lớn bay từ phương Tây lại, đậu đen ngòm cả một bãi cát. Rồi
chúng bay đến trước hai vợ chồng kêu váng cả lên, thả xuống năm sáu hạt.
Ít lâu sau từ những hạt ấy mọc ra một loại cây dây bò lan xanh um cả
bãi. Dây bò đến đâu những quả xanh non mơn mởn nhú ra đến đấy. Ít lâu
sau nữa, vợ chồng ra xem thì quả nào quá nấy đã lớn lên như thổi, da
xanh mượt, tròn to bằng đầu người.Mai trẩy một quả, bổ ra thấy ruột đỏ
hồng, hạt đen nhánh. Vợ chồng con cái cùng nếm thấy vị thanh thanh dịu
ngọt. Càng ăn càng mát đến ruột gan. Mai reo lên:
-Ồ, đây là thứ dưa lạ, chưa
từng thấy bao giờ. Hãy gọi nó là dưa Tây, vì thứ này được bầy chim đưa
từ phương Tây lại, từ đất liền ra cho chúng ta. Trời nuôi sống chúng ta
rồi!
Từ hôm đó hai vợ chồng cố
trồng cho thật nhiều dưa. Họ trù tính ăn dưa thay cơm để đỡ phải dùng số
gạo đã gần kiệt.
Một hôm vợ chồng Mai bắt
gặp một chiếc thuyền đánh cá đi lạc ra đảo. Sau khi giúp họ sửa buồm lái
để về đất liền, Mai còn đưa biếu một số dưa để họ đưa về cho mọi người
nếm thử. Mai bảo họ chở gạo ra đổi lấy dưa. Chỉ cách mấy ngày, con
thuyền thứ nhất đã đến cắm neo ở bến, chở ra cho hai vợ chồng khá nhiều
gạo. Hai bên y ước: Một bên nhận lấy số gạo còn một bên xếp dưa xuống
thuyền.
Từ đó trở đi, bữa ăn của họ
đã khác trước. Ngồi bên nồi cơm trắng, hơi bay lên nghi ngút, vợ Mai ôm
lấy con lẩm bẩm: “ Trời nuôi sống chúng ta thực!”. Cũng từ hôm đó, vợ
chồng trồng thêm nhiều dưa nữa. Kết quả là thuyền buôn có, thuyền chài
có, lũ lượt ra đỗ ở hải đảo đưa gạo, áo quần, gà lợn, dao búa,lại có cả
các thứ hạt giống khác, để đổi dưa. Những người trong thuyền nói với
Mai:
-Thật quả từ xưa đến giờ
chưa hề có hạt dưa nào quý đến thế. Ở vùng chúng tôi ai cũng ao ước được
nếm một miếng thứ “ dưa hấu” này dù phải đổi lấy bao nhiêu gạo cũng
không tiếc.
Ngày ấy người ta tranh nhau
mua dưa lấy giống, cho nên chỉ trong vài ba năm, giống dưa lan tràn khắp
nơi.Tên tuổi vợ chồng Mai An Tiêm được truyền đi xa rộng. Dân gọi tôn là
“ Bố cái dưa Tây”.
Lại nói chuyện vua Hùng,
một hôm la rầy viên quan hầu vì dốt nát để thợ dựng hỏng một ngôi nhà.
Vua buộc miệng than thở:
-“Phải chi có Mai An Tiêm
thì đâu đến nỗi”.
Ngày hôm đó vua nhắc mãi
đến chàng. Đã hai lần vua cho hỏi Lạc hầu xem hiện giờ Mai đang làm gì,
ở đâu. Lạc hầu đáp liều:
-“Chắc hắn không còn nữa!”.
Nhưng vua không tin. Vua
sai ngay một tên nô lệ khác cấp cho thức ăn và thuyền để hắn vào châu Ái
tìm Mai An Tiêm. Một tháng sau, hắn ta mang về cho vua một thuyền đầy
dưa Tây và nói:
-Đây là lễ vật của ông bà
Mai dâng Bệ hạ.
Hắn kể cho Vua biết rõ
những ngày tân khổ và tình trạng hiện nay của hai vợ chồng Mai. Rồi hắn
tâu tiếp:
-Bây giờ ông bà Mai có nhà
cửa ở ngoài ấy khá đẹp, có đến hơn mười người hầu hạ, có bãi dưa, có
ruộng lúa, rất nhiều gà, lợn…
Vua Hùng càng nghe càng
sửng sốt…Vua chắt lưỡi bảo mấy viên quan hầu cận ngày nọ đã tố cáo Mai:
-Hắn bảo là vật tiền thân
của hắn, thật đúng chứ không sai!
Vua bèn sai một đoàn lính
hầu đi đón hai vợ chồng Mai về, cho Mai trở lại chức cũ. Vua lại ban cho
hai người con gái hầu để an ủi chàng.
Bấy giờ chỗ hải đảo, người
ta còn gọi là bãi An Tiêm.Những người kế tiếp công việc của hai vợ chồng
Mai trên đảo vẫn còn dòng dõi đông đúc. Họ lập thành làng gọi là làng
Mai An. Ở ngôi nhà cũ của Mai thì họ lập đền thờ hai vợ chồng chàng.
Nhân dân gọi là “Ông bà Tổ dưa Tây (hay dưa hấu)”.
3.SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG
Ngày ấy, vào thời Tây Sơn,
có một chàng trẻ tuổi người vùng Đồng Nai. Chàng là người tài kiêm văn
võ, vừa vung gươm hưởng ứng cái bất bình của mọi người. Chàng từng cầm
quân mấy lần làm cho tớ thầy chúa Nguyễn chạy dài.
Nhà Tây Sơn mất, chàng lui
về quê nhà mượn nghề gõ đầu trẻ để náu hình ẩn tích. Đột nhiên có tin dữ
truyền đến làm cho mọi người xao xuyến. Gia Long vừa thắng thế trên đất
nước Việt Nam thì cũng bắt đầu giết hại những người từng làm quan cho
nhà Tây Sơn, Nhà vua cứ dựa vào chức tước lớn hay nhỏ của họ mà gia
hình: Tư mã, Quận công thì lăng trì, tùng xẻo; Vệ úy, Phân suốt thì đánh
gậy, phạt roi…
Dân trong xóm sẵn lòng quí
mến, khuyên chàng trốn đi thật xa. Họ giúp tiền gạo và mọi thứ cần dùng,
trong đó có cả một chiếc thuyền nhỏ mui lồng để tiện đi lại.
Vì không muốn để rơi vào
tay quân địch, chàng ra đi.Ngược dòng sông Cửu Long, chàng tiến sâu vào
nước Chân Lạp.
Một hôm chàng cắm sào lên
bộ mua sắm thức ăn. Chàng bước vào một cái quán bên đường.Trong quán có
một bà mẹ ngồi ủ rũ bên cạnh một cô gái nằm mê man bất tỉnh. Đó là hai
mẹ con đi dâng hương trên núi Tà Lơn, về đến đây thì con bị ốm nặng. Vốn
có biệt tài về nghề thuốc, chàng hết sức chạy chữa, cuối cùng cũng giúp
cô gái lấy lại sức khỏe. Và sẵn có thuyền riêng, chàng chở họ về tận
nhà.
Nàng là con gái chưa chồng,
đã đến chỗ quay xa đạp cửi. Nàng có vẻ đẹp thùy mị.Tự nhiên anh chàng
trai người Việt ở tận đâu xa xôi đến trú ngụ tại nhà làm cho nàng quyến
luyến.
Sau một tuần chay tạ ơn
Trời Phật, mẹ nàng cho biết là Phật đã báo mộng cho hai người lấy nhau.
Chàng vui vẻ nhận lấy cuộc sống mới cho qua ngày. Từ đây, chàng có chỗ ở
nhất định. Nhà nàng là nhà làm ruộng, nuôi tằm. Những việc đó chàng đều
làm được cả.
Mười năm thoảng qua như một
giấc mộng. Hai vợ chồng quấn quit với nhau như đôi chim câu. Trong vườn
nhà vợ có một cây ăn quả gọi là cây “tu rên” mà ở xứ sở chồng không có.
Lần ấy gặp kỳ quả chín đầu mùa, vợ trèo lên cây trẩy xuống một quả, xẻ
đưa cho chồng ăn. Quả “tu rên” vốn có mùi hôi đặc biệt. Thấy chồng nhăn
mặt, vợ bảo:
-Anh cứ ăn sẽ biết nó đậm
đà như lòng em đây.
Không ngờ một năm kia, vợ
chàng đi dâng hương Đế Thiên Đế Thích về thì ngộ cảm. Chồng cố công chạy
chữa nhưng không sao cứu kịp.Cái chết chia rẽ vợ chồng một cách đột
ngột. Không thể nói hết cảnh tượng đau khổ của người chồng. Nhưng hai
người vẫn gặp nhau trong mộng. Chồng hứa trọn đời sẽ không lấy một ai
nữa. Còn hồn vợ thì hứa trọn đời sẽ không nào xa rời chồng.
Nghe tin Gia Long đã thôi
truy nã những người thù cũ, bà con ở quê chàng nhắn tin lên bảo về.
Những người trong xóm cũng khuyên chàng tạm đi đâu cho khuây khỏa. Chàng
đành từ giã quê hương thứ hai của mình. Trước ngày lên đường, vợ báo
mộng cho chồng biết là sẽ theo cho đến sơn cùng thủy tận. Năm ấy cây “tu
rên” tự nhiên chỉ hiện ra có mỗi một quả. Và quả “tu rên” đó tự nhiên
rơi ngày vào vạt áo giữa lúc chàng ra thăm cây kỷ niệm của vợ. Chàng
mừng rỡ quyết đưa nó cùng mình về xứ sở.
Chàng trai trở về nghề cũ.
Nhưng nỗi riêng canh cánh không bao giờ nguôi. Chàng đã ương hạt “tu
rên” thành cây đem trồng trong vườn ngoài ngõ. Từ đây, ngoài công việc
dạy học còn có công việc chăm nom cây quý.
Những cây “tu rên” của
chàng ngày một lớn khỏe. Lại mười năm nữa sắp trôi qua. Chàng trai ngày
xưa bây giờ tóc đã đốm bạc. Nhưng ông già ấy lòng bỗng trẻ lại khi thấy
những hàng cây mà mình bấy lâu chăm sóc đã bắt đầu khai hoa kết quả. Ông
sung sướng mời họ hành làng xóm tới dự đám giỗ của vợ và nhân thể thưởng
thức một thứ quả lạ đầu tiên có ở trong vùng.
Khi những quả “tu rên” bưng
ra đặt trên bàn, mọi người thoáng ngửi thấy một mùi khó chịu. Nhưng chủ
nhân biết ý đã nói đón:
-…Nó xấu xí, nó hôi, nhưng
chính những múi của nó ở trong lòng lại đẹp dẽ thơm tho như mối tình đậm
đà của đôi vợ chồng son trẻ…
Ông ta vừa nói vừa xẻ những
quả “tu rên” chia từng múi cho mọi người cùng nếm. Múi “ tu rên” muốt
vào đến cổ quả có một vị ngon ngọt lạ thường. Đoạn, ông kể hết đoạn tình
duyên xưa mà từ lúc về đến nay ông đã cố ý dấu kín trong lòng. Ông kể
mãi, kể mãi. Và khi kể xong, ở khóe mắt con người chung tình ấy long
lanh hai giọt lệ nhỏ đúng vào múi “tu rên” đang cầm ở tay. Tự nhiên hai
giọt nước mắt ấy sôi lên sùng sục trên múi “tu rên” như vôi gặp nước và
cuối cùng thấm vào múi như giọt nước thấm vào lòng gạch.
Sau đó đám giỗ ba ngày,
người đàn ông ấy bỗng không bệnh mà tự nhiên chết. Từ đấy, mỗi lần dân
làng ăn thứ quả đó đều nhớ đến người gây giống, nhớ đến chuyện người đàn
ông chung tình. Họ gọi “tu rên” bằng hai tiếng “ sầu riêng” để nhớ đến
mối tình chung thủy của chàng và nàng. Người ta lại còn nói những cây
sầu riêng nào thuộc dòng dõi loại hạt có hai giọt nước mắt của anh chàng
nhỏ vào thì mới là thứ sầu riêng có quả ngon hơn các thứ khác.
4.SỰ TÍCH CÂY HUYẾT DỤ
Ngày xưa, có một bác đồ tể
chuyên mua lợn về giết thịt để mang bán ở chợ. Nhà bác ta ở bên cạnh một
ngôi chùa làng. Hàng ngày, vào lúc mờ sáng là lúc sư cụ bên chùa theo lệ
thường thức dậy tụng kinh. Và cũng theo lệ thường, sư cụ thúc chú tiểu
dậy, gõ một hồi chuông mai. Bấy giờ cũng là lúc bác đồ tể sửa soạn giết
lợn, cho nên bác ta quen lấy tiếng chuông chùa làm chừng thức dậy làm
việc hàng ngày. Cứ như thế, ngày nào cũng như ngày ấy không bao giờ sai
lạc.
Một đêm nọ, sư cụ nằm mộng
thấy một người đàn bà dắt năm đứa con nhỏ đến trước mặt mình rồi vái lấy
vái để, miệng nói: “ Xin cứu mạng! Xin cứu mạng!” rối rít. Sư cụ hỏi
người đàn bà:
-A Di Đà Phật! cứu mạng là
cứu thế nào? Bần Tăng phải làm gì đây?
Người mẹ có bộ điệu hãi
hùng ấy trả lời:
-Ngày mai xin Hòa thượng
hãy cho đánh chuông chậm lại, như vậy mẹ con chúng tôi rất đội ơn.
Nhà sư tỉnh dậy không hiểu
thế nào cả. Nhưng tờ mờ sáng hôm đó, vâng theo lời báo mộng, sư cụ chỉ
lâm râm đọc kinh cầu nguyện mà không thức chú tiểu dậy thỉnh chuông.
Lại nói chuyện hôm ấy, bác
đồ tể ngủ một giấc li bì. Mãi đến lúc mặt trời lên chừng một cây sào,
tiếng chuông chùa mới bắt đầu vang rền làm cho bác giật mình choàng dậy.
Thấy trời đã quá trưa, bác không dám giết lợn như thường lệ, vì nếu làm
thịt thi khi đưa ra đến chợ, chợ đã vắng người rồi. Tức mình vì lỡ mất
buổi chợ, bác ta lật đật sang chùa trách sư cụ. Sư cụ cho biết câu
chuyện nằm mộng đêm qua để phân trần với ông hàng xóm, không phải lỗi
tại mình.
Nhưng lúc bước chân về
chuồng lợn của nhà mình thì bác đồ tể ngạc nhiên thấy con lợn cái trong
chuồng mua ngày hôm qua toan giết thịt sáng đó đã đẻ được năm con lợn
con. Vừa mừng vừa sợ, bác ta kể cho mọi người biết sự việc lạ lùng:
-Đúng là linh hồn người đàn
bà ẩn trong con lợn cái đã tìm cách cứu bầy con của mình khỏi chết.
Tự nhiên bác đồ tể đâm ra
suy nghĩ. Bác thấy bàn tay của mình đã từng vấy máu biết bao nhiêu là
sinh mạng. Trong một lúc hối hận đến cực điểm, bác ta cầm cả con dao bầu
chạy sanh chùa bộc bạch nỗi lòng với sư cụ. Bác ta quả quyết cắm con dao
của mình trước sân chùa, thề trước Phật đài từ nay xin giải nghệ.
Không rõ bác đồ tể rồi sau
đó thế nào, nhưng con dao của bác tự nhiên hóa thành một loại cây có lá
đỏ như máu và nhọn như lưỡi dao bầu, người ta vẫn gọi là cây huyết dụ.
Khảo dị
Truyện trên chắc chịu ảnh
hưởng của Phật thoại, nó được nhân dân lưu truyền khá rộng. Có thể so
sánh với truyện “ Rắn báo oán” ( số 157, tập 4).
Trong Bản quốc dị văn lục
có kể truyện trên và cho rằng sư cụ chính là bố của Nguyễn Xí, người
làng Lê Xá, huyện Chân Phúc ( tức Nghi Lộc), Nghệ An, tên là Trị. Cuối
đời Trần thi không đỗ, ông bỏ đi tu, tu trì ở chùa làng, lấy tên là Hòa
Nam thiền sư. Sau khi nghỉ đánh chuông để cứu người đàn bà trong mộng (
tức mẹ con con lợn), sư bèn bỏ tiền mua lấy đàn lợn ấy của bác đồ tể rồi
đem thả chúng vào rừng. Về sau sư bị hổ giết, mối đùn thành mộ, nhưng
con cháu nhà sư thì từ đó trở đi điạ vị rất cao ở triều đình nhà Lê.
Người chép truyện có ý nói đó là nhờ mẹ con con lợn báo ơn một cách
huyền bí mới được như thế.
Một truyền thuyết về Nguyễn
Nghiễm cũng có một nội dung tương tự:
Nguyễn Nghiễm-là cha của
thi hào Nguyễn Du-một lần về chơi quê nhà, một đêm mộng thấy một người
đàn bà đến cầu cứu mình:
-Xin cụ làm ơn cứu mạng,
Con đang có thai được mẹ tròn con vuông là nhờ ơn cụ.
Tỉnh dậy, ông không hiểu
thế nào cả. Nhưng sau đó bỗng thấy có người đến biếu một con cá chép rất
to vừa đánh lưới được. Trông thấy con cá có chửa, ông nhớ đến giấc mộng
hôm qua, liền sai người nhà đem thả xuống sông. Đêm hôm ấy, lại mộng
thất người đàn bà nọ đến cảm ơn mình.
Từ đấy họ Tiên Điền có tục kiêng ăn cá chép.
5.SỰ TÍCH KHUÔNG VIỆT ĐẠI SƯ
Thiền Uyển Tập Anh kể rằng:
Sư ở chùa Phật Đà, làng Cát Lợi, Thường Lạc.
Người Cát Lợi, họ Ngô, thuộc dòng dõi Ngô Thuận Đế. Sư tướng mạo khôi
ngô, tính phóng khoáng , nhỏ theo học Nho, lớn lên quy y Phật. Sư cùng
bạn học Trụ Trì đến Thiền sư Vân Phong chùa Khai Quốc, thọ giới Cụ Túc.
Từ đó, Sư đọc khắp sách Phật, tìm hiểu yếu chỉ của Thiền. Năm bốn mươi
tuổi, danh sư vang tới triều đình. Vua Đinh Tiên Hoàng mời đến, Sư đối
đáp hiệp chỉ, bèn phong làm Tăng Thống. Năm Thái Bình thứ hai (971), vua
ban hiệu Khuông Việt Đại sư.
Hoàng đế Lê Đại Hành càng
kính trọng Sư hơn, phàm việc quân, việc nước ở triều đình, Sư đều dự
vào.
Một lần Sư đi chơi núi Vệ
Linh ở quận Bình Lỗ, thích phong cảnh vắng đẹp, bèn muốn lập am để ở.
Đêm tới nằm mộng thấy một vị thần, mình mặc áo giáp vàng, tay trái cầm
thương vàng, tay phải đỡ bảo tháp, hơn mười người theo hầu, hình tướng
dễ sợ, đến nói rằng: “ Ta là Tỳ Sa Môn Thiên Vương, những người theo ta
là Dạ Xoa. Thiên Đế có sắc sai ta đến nước này để giữ gìn biên giới,
khiến cho Phật pháp thịnh hành. Ta có duyên với ngươi, nên đến đây báo
cho ngươi biết”. Sư kinh hãi thức dậy, nghe trong núi có tiếng kêu là ầm
ĩ, lòng rất lấy làm lạ. Đến sáng Sư vào núi, thấy một cây to, cao khoảng
mười trượng, cành lá sum suê, bên trên lại có mây xanh bao phủ, nhân đó
sai thợ đến chặt, đem về, khắc tượng như đã thấy trong mộng để thờ.
Năm Thiên Phúc thứ I (981),
binh Tống đến quấy nước ta.Vua biết rõ việc đó, liền sai Sư đến bàn thờ
cầu đảo. Quân giặc kinh hãi, rút về giữ sông Hữu Ninh, lại thấy sóng gió
nổi lên, giao long nhảy nhót, giặc bèn tan vỡ.
Năm Thiên Phúc thứ 7 (986),
người Tống là Nguyễn Giác sang sứ nước ta.Bấy giờ Pháp sư Đỗ Thuận cũng
có tiếng tăm lừng lẫy. Vua sai Pháp sư cải trang làm người lái đò để
nghinh đón Giác ở Giang Khúc. Giác thấy Pháp sư giỏi bàn văn chương, bèn
đem thơ tặng, có câu: “ Ngoài trời lại có trời soi rạng”. Vua đưa hỏi
Sư, Sư thưa rằng: “Đây nó muốn tôn kính Bệ hạ cùng với Chúa nó không
khác”. Khi Giác trở về, Sư làm một bài từ nhan đề Vương Lang qui để tiễn
đưa. Bài từ như sau:
Trời lành gió thuận, gấm
buồm giương
Thần tiên về đế hương
Muôn trùng vạn dặm biển
mênh mang
Trời xanh xa dặm trường
Tình ray rứt chén lên đường
Bịn rịn sứ tinh lang
Nguyện đem thâm ý vì Nam
bang
Phân minh tâu Thượng hoàng.
Sau, Sư lấy cớ già yếu, xin
từ quan về núi Du Hí ở quận mình, lập chùa Trụ trì; người học tìm tới
đông đảo. Một hôm, đệ tử nhập thất là Đa Bảo hỏi: “Thế nào là chung thủy
của sự học đạo?”
Sư đáp:
“Thủy chung không vật, diệu
hư không
Hiểu được chân như, thể tự
đồng”.
Bảo tiếp: “ Làm sao đảm bảo
được?”
Sư đáp: “ Không có chỗ cho
người xuống tay”.
Bảo nói: “ Hòa thượng nói
xong rồi”.
Sư lại hỏi: “ Ngươi hiểu
gì?”
Bảo bèn hét lên.
Ngày 15 tháng 2 năm Thuận
Thiên thứ 2 (1011) triều Lý, khi sắp cáo tịch, Sư dạy Đa Bảo kệ rằng:
Trong cây vốn có lửa
Có lửa, lửa mới bừng
Nếu bảo cây không lửa
Cọ xát do đâu bùng.”
Nói kệ xong, Sư ngồi kiết
già mà mất, thọ 82 tuổi(933-1011).
( Thiền Uyển Tập Anh, Lê
Mạnh Thát dịch,NXB.TPHCM-1999).
6.HUYỀN THOẠI THIÊN MỤ
Theo “ Nam Triều Công
nghiệp diễn chí” của Nguyễn Khoa Chiêm kể thì:
“Một hôm chúa Nam nhân nhàn
hạ đi du ngoạn các nơi núi non sông biển, chẳng đâu không khắp. Khi đến
xã Hà Khê, huyện Hương Trà, thấy giữa chốn đồng bằng động khởi một gò
đồi cao dáng tựa như chiếc đầu rồng đang ngoái nhìn về phía núi mẹ. Đoan
Vương Nguyễn Hoàng trong bụng lấy làm ưa thích, bèn trèo lên đồi cao
nhắm nhìn xung quanh, chợt thấy một đoạn hào đào cắt ngang dưới chân
núi. Nguyễn Hoàng thầm nghĩ lấy làm đáng tiếc, chưa biết nguyên do ra
sao. Sau đó Đoan Vương tìm người địa phương hỏi thăm ngọn đồi kia tên
gọi là gì. Người địa phương thưa rằng:
-Chúng tôi là dân mọn, chỉ
nghe lời truyền của các cụ ngày xưa rằng: Núi này rất linh thiêng,
khoảng đời nhà Đường có viên Đại tướng tên là Cao Biền từng đi khắp các
nơi núi non sông biển nước ta xem những nơi nào có vượng khí linh thiêng
thì tìm cách cắt yểm đi, ý là muốn cướp đoạt nước Nam ta. Cao Biền thấy
trên núi này có khí thiêng bàn đào phía sau chân núi để cắt mạch đi
khiến cho linh thiêng về sau không cư tụ được. Đêm hôm ấy bỗng có một
người đàn bà thể sắc trông thì còn trẻ, nhưng mày tóc bạc phơ, mình vận
áo đỏ quần xanh ngồi dưới chân núi kêu gào than vãn, rồi cất tiếng nói
to: “Đời sau nếu có bậc Quốc chủ muốn bồi đắp mạch núi để làm mạch cho
Nam triều, thì nên lập chùa thờ Phật, cầu thỉnh linh khí trở về nơi núi
này để phúc dân giúp nước, tất không thì phải lo”. Người đàn bà ấy nói
xong liền biến mất. Dân trong vùng ghi nhớ lấy hình dáng bà ấy đặt tên
là núi Thiên Mụ. Ấy là sự tích người xưa truyền lại như thế, đúng sai ra
sao, bọn dân chúng tôi không biết rõ, mong tôn ông minh xét.
Nguyền Hoàng nghe nói cả
mừng bảo rằng:
-Ấy là bà lão bảo ta mở nền
định đất, biến nhà thành nước để nên nghiệp lớn.
Nói đoạn, sai người cất
dựng chùa Phật, viết biển đề chữ “ Thiên Mụ Tự”. Từ đó dân chúng tới cầu
khẩn đều thấy linh thiêng ứng nghiệm”.
(Chùa Thiên Mụ của Hà Xuân
Liên, NXB.TH,2000)
7.SỰ TÍCH CHIM TU HÚ
Ngày xưa có hai nhà
sư, Năng Nhẫn và Bất Nhẫn. Hai người cùng cạo đầu xuất gia từ khi còn
trẻ và cùng tu ở một ngôi chùa hẻo lánh. Sau một thời gian dài tu luyện
thì bỗng một hôm Năng Nhẫn được đức Phật độ cho thành chính quả.
Bất Nhẫn thấy mình không
kém gì bạn mà không được hưởng cái may mắn sớm như bạn thì rất buồn bực.
Chàng đến trước tòa sen hết sức kêu nài với đức Phật, bày tỏ lòng chân
thành tu đạo cùng mọi sự khổ hạnh đã trải qua của mình. Đức Phật bảo
chàng:
-Nhà ngươi chuyên tâm cầu
đạo, lại là người trong sạch, thật đáng khen ngợi. Nhưng tính tình nhà
người vẫn như con trâu chưa thuần, chưa thể đắc đạo được. Vậy hãy cố
gắng tỏ rõ tấm lòng nhẫn nhục trong một cuộc khổ hạnh trường kỳ rồi sẽ
theo bạn cũng chưa muộn.
Bất Nhẫn nghe lời, bèn lên
núi chọn một gốc cây, bắt chước người xưa, ngồi xếp bằng tu theo lối
trường định. Chàng cương quyết ngồi im lặng như thế mãi trong ba năm dù
có phải thế nào cũng không chịu dậy.
Và từ hôm đó, Bất Nhẫn như
một vật vô tri vô giác. Những con sâu, con kiến bò khắp mình chàng.
Những con thú cà vào thân chàng. Những con chim ỉa phẹt lên đầu chàng.
Chàng đều không hề bận tâm. Chàng chỉ một mực tâm tâm niệm niệm những
nghĩa lý cao thâm của đạo Phật.
Cứ như thế, trải qua hai
mùa hè và sắp sửa qua một mùa hè thứ ba là kết liễu cuộc tu luyện. Tự
dưng một hôm, có hai vợ chồng con chim chích ở đâu đến làm tổ ngay trong
vành tai của Bất Nhẫn. Chàng cứ để yên, mặc chúng muốn làm gì thì làm,
Chúng đi về tha rác lên đầu, lên mặt.Rồi chim mái đẻ trứng.Rồi cả một
thời kỳ hai vợ chồng thay phiên nhau ấp. Cho đến lúc trứng nở, những con
chim non kêu léo nhéo suốt ngày. Nhưng Bất Nhẫn không lấy thế làm khó
chịu.
Một hôm, lúc ấy chỉ còn
mười ngày nữa thì Bất Nhẫn hết hạn ngồi dưới gốc cây. Hôm đó, đến lượt
con chim vợ đi tìm thức ăn cho con. Suốt cả một buổi chiều nó vẫn không
kiếm được chút gì. Mãi đến gần tối, lúc lượn qua một cái hồ, chim vợ mối
thấy một con nhện đang giăng tơ trong một đóa sen. Nhện nhác thấy chim
liền ẩn mình vào giữa những cánh hoa làm cho chim mất công tìm mãi.
Không ngờ hoa sen vừa tắt ánh mặt trời đã cụp ngay những cánh lại, nhốt
chim vào trong. Chim cố công tìm lối chui ra nhưng những cánh hoa vây
bọc dày quá đành chịu nằm lại đó.
Ở nhà, chim chồng hết bay
đi kiếm vợ lại trở về. Đàn con đói mồi nháo nhác suốt đêm. Mãi đến sáng
mai, chờ lúc hoa sen nở, chim vợ mới thoát được bay về tổ. Một cuộc cải
lộn nổ ra bên tai Bất Nhẫn. Ghen vợ, chim chồng mắc nhiếc vợ hết lời.
Nhưng chim vợ vẫn hết sức bày tỏ nỗi lòng trinh bạch của mình. Cuộc đấu
khẩu kéo dài hết cả một buổi sáng và có cơ chưa chấm dứt. Bất Nhẫn rất
khó chịu. Thêm vào đó, đàn con khóc đói chíu chít điếc cả tai. Nhè lúc
vợ chồng chim cãi vả đến chỗ găng nhất, Bất Nhẫn bỏ tay lên tai giật cái
tổ chim vứt mạnh xuống đất và nói:
-Đồ khốn! Chỉ có mỗi một
chuyện đó mà chúng mày làm điếc cả tai ông từ sáng đến giờ.
Thế là công sức tu luyện
của Bất Nhẫn sắp hoàn thành thốt nhiên vứt bỏ trong chốc lát.
Nhưng Bất Nhẫn vẫn không
nản chí. Trước tòa sen, chàng hứa sẽ kiếm cách tỏ rõ sự hối lỗi của
mình. Chàng tìm đến một khúc sông nước chảy xiết, tình nguyện làm người
chèo đò đưa khách bộ hành quá giang mà không lấy tiền. Chàng quyết chở
cho đến người thứ một trăm mới chịu nghỉ tay.
Lần này Bất Nhẫn tỏ ra là
người rất nhẫn nại. Tuy bến sông thường vắng khách, chàng vẫn không chịu
bỏ dở công việc. Luôn trong hai năm chàng chở được chín mươi tám người
mà không xảy ra việc gì.
Một hôm vào khoảng giữa
thu, nước sống tự nhiên tràn về chảy xiết hơn mọi ngày. Trời bỗng đổ một
trận mưa lớn. Giữa lúc đó có một người đàn bà dắt một em bé đòi qua
sông. Hắn có vẻ là vợ một viên quan sở tại, chưa bước xuống thuyền đã
dọa Bất Nhẫn:
-Chú nhớ chèo cho vững nghe
không. Che mui cho kín.Nếu để chúng ta mà ướt thì liệu chừng kẻo roi
quắn đít đó.
Nghe nói thế Bất Nhẫn đã
hơi bực, nhưng chàng nín được và vẫn giữ vẻ mặt tươi cười đáp:
-Bà và cậu đừng sợ gì
cả.Tôi xin cố sức.
Rồi chàng vận dụng hết tay
nghề để đưa hai mẹ con nhà nọ qua bên kia sông được vô sự. Lúc sắp lên
bờ, người đàn bà bỗng kêu lên:
-Ta quên khuấy đi mất. Có
một gói hành lý bỏ quên ở cái quán bên kia. Vậy nhà ngươi chịu khó chèo
sang lấy hộ.
Bất Nhẫn nín lặng cắm cổ
chèo qua sông giữa sóng gió. Mãi đến gần tối, chật vật lắm chàng mới đưa
được gói hành lý sang cho người đàn bà. Nhưng khi soát lại gói, người
đàn bà nọ kêu lên:
-Thôi rồi! Còn một đôi giày
của thằng bé bỏ ở gầm giường. Thế nào nhà ngươi cũng phải gắng sang lấy
cho ta một lần nữa.
Người đàn bà nói chưa dứt
lời thì Bất Nhẫn đã giơ tay chỉ vào mặt:
-Cút đi đồ chó ghẻ! Tao có
phải sinh ra để hầu hạ mẹ con nhà mày mãi đâu.
Nhưng người đàn bà ấy vốn
là đức Phật Quan Âm hiện hình xuống thử lòng người đệ tử khổ tu đó, bây
giờ lại hiện nguyên hình và cất tiếng bảo chàng:
-Nhà ngươi vẫn chưa thực
tâm nhẫn nhục, như thế thì tu gì mà tu, có mà tu hú!
Bất Nhẫn thẹn quá đành cúi
đầu nhận lỗi.
Phật Quan Âm sau đó bắt Bất
Nhẫn hóa thành một giống chim mà người đời sau quen gọi là chim tu hú.
Họ bảo thứ chim đó vào khoảng cuối hè sang thu hay xuất hiện, đúng vào
lúc xảy ra câu chuyện giữa Bất Nhẫn với Phật bà Quan Âm.
Khảo dị
Truyện này có thể bắt nguồn
từ một Phật thoại hay một ngụ ngôn nhà chùa.Nhưng nó đã được nhân dân
thêm thắt và truyền tụng khá phổ biến. thi sĩ Trần Kế Xương đã diễn tả
đoạn đầu theo điệu lục bát thành truyện thơ nhan đề là “ Năng Nhẫn Bất
Năng Nhẫn hành”.
Trong ca dao Việt Nam có một bài kể nỗi oan của con chim chích mái, cũng
rút từ truyện cổ tích trên.
Ông Tô Tử lên chơi trên
đỉnh núi,
Thấy hai vợ chồng con chim
chích,
Chín tháng mười ngày đủ
cánh mọc lông,
Vợ để con cho chồng, bay đi
kiếm chác;
Lạ thung thổ, mồi thời
không được,
Bước chân ra về thấy nhện
chăng tơ.
Mãi vui chơi bắt nhện nào
ngờ,
Khi âm tối, hoa sen cụp
lại.
Chồng thì mong, con thì bỏ
đói,
Hết dỗ đứng dỗ ngồi, ra ngõ
liền trông.
-Kìa kìa gái năm con chửa
hết lòng chồng,
Còn say đắm về bên hoa
nguyệt.
-Tôi thề có trời xanh nước
biết,
Núi non thề với nước non,
Nào ai phụ rẫy chồng con,
đã trời?
Xem thêm các truyện “ Sự
tích con nhái” số 10, “ Sự tích Cá he” số 13 và “ Sự tích ông Bình vôi”
số 22, đều ít nhiều có tính chất Phật thoại và tương tự phần nào với
truyện này về mặt chủ đề.
8.SỰ TÍCH CON NHÁI
Ngày xưa có một vị Hòa
thượng trẻ tuổi nội tiếng chân tu. Mọi “thị dục” của bản thân, Hòa
thượng đều cương quyết cắt đứt, chỉ một lòng chuyên chú vào lẽ hư vô của
đạo Thiền. Nhà vua nghe tiếng, vô cùng kính trọng, mời về kinh đô, ban
chức Quốc sư và sai tu bổ một ngôi chùa ở phía Nam kinh thành để sư tu
trì. Nhưng hòa thượng từ tạ vua, chỉ xin phép đi xem chùa chiền, cảnh
đẹp trong thiên hạ.
Một hôm, Hòa thượng một
mình tìm đến một ngôi chùa xa ở vùng Bắc. Ở đó có một vị sư bạn trụ trì
mà Hòa thượng lâu ngày chưa gặp.
Từ lâu Phật Bà Quan Âm đã
nghe tiếng đồn về Hòa thượng này. Lần này nhân cuộc đi chơi của Hòa
thượng, Phật bà định bụng thử xem con người đó như thế nào. Nếu quả đúng
là chân tu thì Phật Bà sẽ đưa về Tây Trúc độ cho thành Phật.
Lúc Hòa thượng sắp qua một
con sông rộng, Phật Bà hóa thành một cô gái rất trẻ đẹp chống đò cập bến
chờ khách quá giang. Hôm ấy cũng theo phép mầu nhiệm của Phật Bà, khúc
sông đó trở nên vắng vẻ, người và thuyền bè qua lại rất ít. Khi Hòa
thượng chui vào trong khoang đò thì cô gái nhổ sào chèo ra giữa sông.
Đoạn nàng bẻ lái cho thuyền tiến đến một bãi cát vắng đậu lại. Hòa
thượng lấy làm lạ, hỏi cô gái vì sao không đi thẳng qua bờ bến kia? Cô
gái chỉ đợi có câu hỏi ấy là buông chèo, cười một nụ cười rất tình tứ
rồi cũng chui vào khoang trả lời một cách cợt nhã là thấy sư quá đẹp
trai nên cắm sào lại đây cầu xin được ân ái. Hòa thượng vốn nghe nói con
gái ở vùng này có nhiều người đáo để nên nghiêm nét mặt lại:
-A Di Đà Phật! Mong người
trần giới buông tha cho kẻ tu hành này.
Nhưng cô lái đò đâu có
buông tha, cô sán lại gần gợi tình. Hòa thượng không nói gì, lẳng lặng
mở gói lấy cuốn kinh Kim Cương tam muội ra tụng. Tiếng đọc của Sư mỗi
lúc một lớn, át cả tiếng nói của cô lái đò. Nhưng cô lái đò vẫn cười nói
không thôi. Rồi cô che tay lên quyển kinh. Hòa thượng ngoái cổ nhìn ra
ngoài đò rồi nghiêm khắc cảnh cáo:
-A Di Đà Phật! Trong người
bần Tăng hiện có một tờ lệnh chỉ của Hoàng đế. Trong đó Hoàng đế đã ra
lệnh là hễ người nào phạm vào người bần Tăng sẽ bị án trảm quyết. Vậy
bần tăng mong người đứng phạm vào phép của thiên tử.
Lời dọa của nhà sư không
làm cho cô gái nhụt một chút nào. Cô nói:
-Em đang muốn chết đây! Em
chỉ mong chàng đoái thương một tí rồi chết cũng thỏa.
Nhưng hồi lâu, thấy lòng
nhà sư không chuyển, cô lái đò lại thi hành một mưu khác, cố quyến rũ
cho bằng được. Cô bắt đầu cởi áo ra. Khi chiếc yếm cổ đuôi nhạn bỏ xuống
thì Hòa thượng nhắm mắt lại. Hòa thượng quay về phía cái gói lấy chiếc
áo của mình khoác vào người nàng. Trong khoang đò chật chội, tay Hòa
thượng vẫn lần tràng hạt, miệng vẫn lẩm nhẩm đọc kinh. Trong khi đó
những tiếng của cô gái như mật rót vào tai:
-Chàng thương em một
tý….Chàng nhìn ra ngoài xem, không có một ai cả…
Nhưng vô hiệu.
Phật Bà Quan Âm rất cảm
động. Những người con Phật như thế này rất xứng đáng chiếm một chỗ ngồi
trên Nát-bàn. Nhưng đã thử thì phải thử cho trót. Lần tấn công thứ chín,
cô lái vẫn bị cự tuyệt. Hơi thở của cô con gái trẻ và đẹp phảng phất ở
trên má, nhưng nét mặt của Hòa thượng vẫn không thay đổi.
Nhưng đến lần thứ mười, cô
gái không ngờ thành lũy tưởng kiến cố lại bị hạ một cách quá bất ngờ.
Bàn tay Hòa thượng tự nhiên run rẩy bỏ lên mình nàng. Thôi thế là chỉ
trong một phút, vứt hết hơn hai mười năm tu luyện.
Thế là chuyến đó Phật Bà
Quan Âm không được hài lòng. Giận vì Hòa thượng đã thiếu kiên trì trước
sự cám dỗ của “thị dục”, mà đã như thế thì thanh danh cũ không còn đáng
đếm xỉa nữa, nên Phật bà đã nắm lấy cổ Hòa thượng vứt ngay xuống sông
như người ta vứt một cái rác. Như thế mà Phật bà vẫn chưa cho là đáng
tội, nên còn bắt hóa thành loài nhái, là một loài động vật hạ đẳng. Cũng
vì thế mà người ta nói rằng ngày nay dòng dõi loài nhái cũng còn giữ cái
thói quen của tổ tiên, ví dụ khi chúng bị chặt đầu, chúng vẫn chắp hai
chân trước lại với nhau như người đang vái
Khảo dị
Người miền Bắc có truyện
“Sự tích con ếch” có tính chất tiếu lâm:
Xưa có nhà sư xuất gia từ
khi còn tấm bé. Sư nổi tiếng chân tu lại học rộng, mọi phép sát quỷ trừ
tà đều thông cả. Một hôm Phật báo mộng cho sư biết rằng sư sẽ đắc đạo
sau khi dự một cuộc thi ở Thiên đình.
Tỉnh dậy sư rất mừng, từ đó
ngày đêm quyết ôn luyện kinh kệ và ấn quyết cho được tinh thục. Một hôm,
sư chợt nghĩ: “ Mình lục trí thần thông đều đủ cả, duy chỉ có một việc
chưa từng biết là cơ thể đàn bà. Nếu lúc lên trên kia, người ta hỏi đến
thì không biết đường nào mà trả lời”.
Nhưng muốn biết việc đó
không phải dễ. Sau cùng sư đánh liều nhờ thủ tự bí mật giúp cho. Thủ tự
đi tìm từ đầu làng đến cuối chợ chả được ai cả, đành về dỗ vợ, ngọt nhạt
mãi vợ mới chịu.
Tìm hiểu được cơ thể đàn bà
rồi, nhà sư rất thỏa mãn.
Nhưng từ đó sư đâm ra ngớ
ngẩn, kinh kệ và cúng đàng chả thiết chi cả. Việc phù phép cũng mất linh
nghiệm. Phật biết chuyện đó, nổi giận bèn cho sét đánh chết. Như thế mà
Phật vẫn không hết giận, còn bắt sư hóa làm ếch. Khi thủ tự mở áo quan
để nhặt hài cốt thì chỉ thấy có một con ếch nhảy ra. Vì thế mà có câu
tục ngữ:
Đi tu mà chẳng trọn đời,
Sinh ra con ếch cho người
lột da.
9.SỰ TÍCH CON MUỖI
Có hai vợ chồng nhà nọ yêu
nhau rất mực. Ngày mới lấy nhau, họ đã từng ăn thề hẹn không bỏ nhau.
Nếu không may một trong hai người chết đi thì người kia sẽ chết theo để
xuống âm ty cho có bạn.
Sau đó không bao lâu, người
vợ trẻ tự nhiên bị cái chết mang đi một cách đột ngột. Người ta không
thể tả cái cảnh đau thương của người chống. Anh chàng đã mấy lần toan tự
tử, nhưng bị người nhà ngăn trở và canh phòng ráo riết. Hôm sắp sửa cất
đám, bỗng có một đạo sĩ đến bày cho chàng phép cải tử hoàn sinh mà theo
lời ông ta đã từng có nhiều người dùng rất ứng nghiệm.Phép của ông ta
rất giản dị, chỉ cần người sống gan dạ và kiên trì một chút là được.
Nghĩa là người sống một ngày ba lần ôm ấp và truyền hơi ấm của mình vào
cho tử thi. Làm luôn như thế không nghỉ ngày nào thì chỉ trong khoảng ba
tháng mười ngày là người chết sống lại.
Người chống cám ơn đạo sĩ
và làm đúng như lời dặn, hy vọng đưa người yêu trở lại cõi thế. Hắn ngày
ngày ôm ấp vợ, truyền sức nóng, hơi thở của mình vào cái xác đã lạnh
toát.
Nhưng sau đó ba ngày, mùi
hôi của tử thi bay ra khắp xóm làm cho mọi người không chịu được. Họ kéo
nhau đến nhà bắt hắn phải chôn lập tức.
Bất đắc dĩ người chống phải
nhờ xóm giềng chặt nứa làm giúp một cái bè để mình đưa xác vợ đi một nơi
khác. Nhiều người vui lòng giúp anh chàng trong việc này. Chỉ trong nửa
ngày, hắn đã chở xác người yêu đi biệt.
Chiếc bè theo dòng nước
trôi mãi. Người chồng vẫn ngày ngày ấp ủ vợ không thôi.Cái tử thi đó
trông vẫn như người nằm ngủ. Lòng anh chàng tràn trề hy vọng. Đến một
nơi kia, hắn cắm bè lại kề một bãi cỏ rộng, lên bộ nấu ăn.
Tình cờ trong khi đi nhặt
củi anh ta gặp một ông cũ già. Nhìn thấy ông cụ chống gậy đi một mình
giữa cảnh trời nước hoang vu, lại râu tóc trắng xóa, hình dung không có
gì là lam lũ, chàng trẻ tuổi lấy làm ngạc nhiên. Hắn đang suy nghĩ thì
thoáng một cái ông cụ đã đứng trước mặt. Hiểu ngay đó là bậc Tiên Phật,
hắn vội phục xuống chân cụ già rồi kể lể sự tình, cuối cùng không quên
cầu khẩn ông cụ sinh phúc giúp cho vợ mình sống lại. Thấy hắn nài nỉ hết
sức, đức Phật-vì chính ông cụ đó là đức Phật-bèn thương tình theo xuống
bè, bảo hắn chích máu ngón tay lấy ba giọt giọt vào miệng vợ. Tự nhiên
người đàn bà mấp máy môi rồi từ từ ngồi dậy như vừa tình một giấc mơ.
Đức Phật, trước khi ra về có hỏi người vợ:
-Anh chàng này cho vay ba
giọt máu để ngươi được hồi sinh. Vậy nhà ngươi có yêu anh ta chăng?
-Con rất yêu chồng con, thề
trọn đời trọn kiếp không thay lòng đổi dạ.
Trước câu thề bồi chắc nịch
của người đàn bà, đức Phật bảo:
-Không can gì. Nếu không
yêu nữa thì chỉ có việc trả lại ba giọt máu cho anh ta là đủ.
Thấy bọn họ nóng lòng muốn
trở về quê hương, đức Phật gọi một con cá sấu khổng lồ từ dưới vực sâu
lên bảo chở họ đi.
Cá sấu vượt sông được nửa
ngày đường thì bụng đã đói. Nó bảo hai vợ chồng lên bộ nghỉ ngơi để cho
nó đi tìm cái gì ăn. Hai vợ chồng dắt nhau vào quán cơm. Trong quán hôm
đó có người khách thương sang trọng. Hắn ta thấy nhan sắc người vợ diễm
lệ ít có ai sánh tày thì bỗng nảy tà dâm, mưu toan chiếm đoạt. Hắn lân
la lại gần, đưa các mẫu hàng tơ lụa và đồ trang sức ra vờ chào khách
nhưng kỳ thực là để tán tỉnh người đàn bà đẹp. Hắn nói trong thuyền hắn
đậu gần đấy còn có nhiều món hàng nữa rất quý và rất rẻ, muốn mời họ
xuống xem.
Nhưng người chồng thì chẳng
thiết một tí nào. Cơm nước xong, chồng bỏ mặc người khách thương, dắt vợ
ra bến vắng, ở chổ hẹn với cá sấu, ngồi đợi. Họ ngồi dưới bóng cây trò
chuyện một lúc rồi vì mệt quá, ngủ quên lúc nào không biết. Họ cũng
chẳng ngờ rằng, sau lưng họ người khách thương kia vẫn theo sát không
rời. Khi thấy hai người nằm ngủ, hắn đi nhẹ đến thức riêng người vợ dậy,
mời nàng xuống thuyền đậu kế đó để hắn biếu một món trang sức rất đẹp:
-Thuyền của tôi chỉ cách
đây mười bước. Bà không phải đợi lâu đâu!
Nghe nói thế, lòng người
đàn bà bỗng lay chuyển. Nàng đứng lân, đi theo người khách thương xuống
thuyền. Chỉ trong nháy mắt, theo ám hiệu của chủ, bọn thủy thủ nhổ neo
và dong buồm cho thuyền chạy mất.
Lại nói chuyện cá sấu, lúc
ngoi lên chỗ hẹn thì thấy chỉ có một mình người chồng,bấy giờ vẫn đang
ngủ say. Cá sấu thức hắn dậy hỏi chuyện. Anh ta ngơ ngác không hiểu thế
nào. Một mất mười ngờ, hắn đổ tội cho cá sấu đã ăn mất vợ. Để giải mối
ngờ, cá sấu mới bảo hắn kiếm cây luồn qua miệng mình, khua trong dạ dày
xem thử cho biết. Anh chàng làm theo, chỉ thấy trong bụng cá sấu toàn
xương cá và đá cuội, mới biết mình ngờ sai. Tìm khắp mọi nơi chẳng thấy
vợ,hắn trở về bến, ôm đầu kêu khóc thảm thiết. Cá sấu thương tình bèn
bảo hắn cởi lên lưng để nó chở đi đuổi theo những chiếc thuyền vừa qua
lại ngang đây dò tìm tung tích vợ. Sau mấy lần dò hỏi, người ta cho biết
một chiếc thuyền buôn vừa đi qua, trong đó có một người đàn bà trẻ đẹp.
Họ tả nét mặt và hình dạng thì đúng là vợ chàng. Cá sấu bèn cố công đuổi
riết.
Khi nhìn thấy vợ ngồi trong
thuyền khách thương, người chồng nói với vào:
-Nàng cứ nhảy ra đây…Tôi
không thể sống xa nàng được…Tôi sẽ làm cho nàng sung sướng…
Nhưng người vợ bảo chồng:
-Chàng về đi! Em đành phụ
chàng. Chàng tha thứ cho em vậy.
Rồi đưa ra cho chồng một
gói vàng:
-Chàng hãy nhận lấy vật này
và coi như em đã chết từ hôm nào rồi.
Vừa bực tức vừa thất vọng,
chồng ném gói vàng xuống nước rồi nhờ cá sấu đưa về tìm đức Phật. Khi
đức Phật gặp bọn họ, liền giục cá sấu hối hả rượt theo chiếc thuyền của
khách thương để cho anh chàng thất tình đòi lại ba giọt máu của mình.
Lại nói chuyện người đàn
bà, sau khi chích máu ở tay để lấy ra ba giọt trả nợ cho chồng thì ngã
vật xuống chết ngay. Người khách thương hết sức cứu chữa nhưng vô hiệu.
Rồi sau đó hắn ném xác nàng xuống biển. Nhưng do phép mầu nhiệm của đức
Phật, người đàn bà ấy hóa thành con muỗi. Vì thiếu máu, nên lúc nào muỗi
cũng lén lút chích trộm của mỗi người một tí để sống.
Khảo dị
Việt Nam còn có truyện
Lương Nhân có lẽ cũng từ truyện “ Sự tích con muỗi” phát triển ra.
Lương Nhân quê ở Vĩnh Yên,
lấy vợ tên Thị Xuân. Vợ chết, Lương Nhân quá thương, cõng xác vợ theo
mình không rời, Phật thương tình hiện lên phun ba ngụm nước cho Thị Xuân
sống lại. Một hôm vợ chồng có việc đi xa, ngủ nhờ ở thuyền. Trong lúc
Lương Nhân ngủ say thì vợ chồng theo ông chủ thuyền. Lương Nhân gặp lại
đức Phật. Đức Phật bảo đến đòi ba ngụm nước, Thị Xuân phun xong ngã lăn
ra chết.
Sau đó Lương Nhân gặp Hán
Chân. Hai người lấy nhau, kiếm ăn rất chật vật. Một hôm Lương Nhân đi
vắng, một người khác lại thấy Hán Chân có sắc đẹp liền ve vãn nhưng bị
nàng cự tuyệt. Để mua chuộc, người khách xin hai miếng trầu và đưa cho
nàng hai trăm lạng bạc. Hán Chân nhận và khi chồng về nàng kể lại sự
thật. Lương Nhân ngờ vợ và định giết vợ. Vợ trốn đi, cải trang làm con
trai vào học ở một ngôi chủa ở Sơn Tây. Đã đẹp lại học giỏi nên sư nữ
Thị Vân đâm mê Hán Chân, hẹn hò làm vợ chồng.
Được mấy năm, Hán Chân đổi
tên Lương Nhân đi thi đỗ Trạng, được vua gả Công chúa. Hán Chân xin phép
về quê mở hội làm chay. Lương Nhân bấy giờ làm nghề nông, nghe có hội,
đem rau đến bán. Vợ chồng gặp nhau. Phật hóa phép cho Lương Nhân thành
một chàng trai đẹp đẽ thông thái. Hán Chân đưa chồng về triều tâu rõ sự
việc. Vua gả Công chúa cho Lương Nhân làm vợ hai. Thị Vân cũng được đón
về làm vợ ba.
10.SỰ TÍCH CON KHỈ
Ngày xưa có một người con
gái đi ở với một nhà trưởng giả. Nàng phải làm việc quần quật suốt ngày,
lại bị chủ đối đãi rất tệ. Cái ăn cái mặc đã chả có gì mà thỉnh thoảng
còn bị đánh đập chửi mắng. Vì thế, cô gái tuổi mới đôi mươi mà người cứ
quắt lại, trông xấu xí bệ rạc hết chỗ nói.
Một hôm nhà trưởng giả có
giỗ, cỗ bàn bày linh đình, họ hàng đến ăn uống đông đúc. Trong khi đó
thì cô gái phải đi gánh nước luôn vai không nghỉ.
Lần gánh nước thứ mười, cô
gái mỏi mệt quá ngồi lại ở bờ giếng. Tự nhiên cô thấy tủi thân, ôm mặt
khóc. Lúc đó đức Phật bỗng hiện ra với trạng mạo một ông cụ già. Ông cụ
có vẻ đâu từ xa lại, dang điệu mệt nhọc, đến xin nước uống. Nàng vội
quảy gánh xuống giếng vục nước lên cho ông già giải khát. Ông cụ uống
xong lại đòi ăn. Cô gái nhớ tới phần cơm của mình chưa ăn, bèn bảo ông
cụ ngồi chờ rồi quảy gánh nước về.
Lần sau ra giếng, cô lấy
cơm trong thùng đưa cho ông già và nói:
-Họ dành phần cho con toàn
cơm cháy cả, cụ ăn một bát này cho đỡ đói.
Ăn xong, ông cụ bảo nàng:
-Hồi nãy con làm sao mà
khóc?
Cô gái ngập ngừng, cúi mặt
xuống không trả lời.
-Ta là đức Phật, ông cụ nói
tiếp, ta thấy con có lòng tốt. Nếu con muốn gì, Ta sẽ làm cho con vui
lòng.
Cô gái ngạc nhiên mừng rỡ,
kể nỗi lòng với đức Phật. Thấy điều ước muốn của người con gái đáng
thương chỉ là làm sao cho bớt xấu xí. Ông cụ bảo nàng lội xuống giếng,
hễ thấy bông hoa nào đẹp, múc lấy thì sẽ được toại nguyện. Khi xuống
giếng, cô gái chỉ múc lấy bông hoa trắng. Tự nhiên lúc lên bờ, nàng trở
nên trắng trẻ xinh xắn, đồng thời quần áo cũng biến thành những thứ tốt
đẹp.
Khi cô gái quảy gánh nước
trở về, cả họ nhà trưởng giả vô cùng kinh ngạc. Nàng xinh đẹp đến nỗi họ
không nhận ra. Nghe cô gái kể chuyện, ai nấy cũng muốn cầu may một ít.
Họ lập tức đổ xô cả ra bờ giếng mong gặp lại đức Phật để được trẻ lại và
đẹp ra. Thấy ông cụ già vẫn còn ngồi ở chỗ cũ, họ sung sướng như người
được của. Họ đưa xôi thịt ra mời rối rít:
-Này cụ xơi đi! Cụ xơi đi.
Rồi cụ làm phúc giúp cho chúng tôi với.
Đức Phật bảo họ lội xuống
giếng và dặn họ y như dặn cô gái lần trước.
Dưới giếng lúc đó đầy hoa
đỏ và hoa trắng. Ai nấy đều cho màu đỏ là đẹp nên lội xuống giếng đều
tìm hoa đỏ múc lấy múc để. Nhưng không ngờ lúc lên bờ, họ không phải trẻ
lại mà già thêm; mặt mũi nhăn nheo, người trông quắt lại, lông lá mọc
đầy người, đằng sau lưng là cả một cái đuôi. Những người đi gánh nước
thấy vậy hoảng hồn; -“ Kìa trông con quỉ, nó cắn bà con ôi!”. Nhưng lại
có những tiếng khác: -“Đánh cho chết chúng nó đi! Sợ gì!”.
Lập tức mọi người cầm đòn
gánh xông lại.Cả họ nhà trưởng giả kinh hoảng bỏ chạy một mạch lên rừng.
Từ đó, cô gái cùng với một số người nghèo hầu hạ trưởng giả được thừa
hưởng gia tài của họ.
Lại nói chuyện trưởng giả
và họ hàng nhà hắn đành phải ẩn náu trong rừng sâu, ngày ngày kiếm quả
cây nuôi thân. Chúng đi lom khom, áo quần rách nát trông rất thiễu não.
Nhưng chúng vẫn tiếc của, cho nên thỉnh thoảng ban đêm chúng lại mò về,
hoặc gõ cửa, hoặc ngồi trước nhà lêu léo nhéo suốt đêm, gần sáng trở lại
về rừng.
Thấy vậy cô gái và mọi
người sợ quá. Đêm đêm đóng cửa rất chặt. Họ bàn nhau tìm cách đuổi
chúng.Họ bôi mắm tôm vào các song cửa, lại nung nóng rất nhiều lưỡi cày
đặt rải rác ở cổng các nhà.
Quả nhiên, một đêm nọ chúng
lại mò về. Theo lệ thường, chúng đánh đu vào song cửa kêu rít lên. Nhưng
lần này chúng vừa mò đến đã bị mắm tôm vấy đầy tay, rồi từ tay vấy khắp
cả người, hôi hám không thể nói hết. Chúng kinh sợ dắt nhau ra ngồi
trước cổng quen như thói cũ. Nhưng vừa đặt đít xuống các lưỡi cày thì
chúng đã kêu oái oái , rồi ba chân bốn cẳng bỏ chạy lên rừng. Từ đó
chúng kệch không dám về nữa.
Những khi lên rừng hái củi,
người ta vẫn thỉnh thoảng gặp chúng. Thấy bóng người từ đàng xa, chúng
liền chuyền theo nhành cây, lủi nhanh thoăn thoắt. Người ta gọi chúng là
những con khỉ. Ngày nay vẫn có nhiều người cho khỉ thuộc nòi trưởng giả.
Còn những con khỉ đỏ đít là vì chúng chịu di truyền dấy vết bỏng của tổ
tiên.
11.SỰ TÍCH CHÙA NGỌC HỒ
Chùa này dù có tiếng là một
cổ tích, nhưng nền nếp kiến trúc cổ sau bao cơn loạn lạc, đều lần lượt
bị tàn phá hết, mãi đến năm Ất Hợi ( 1935) mới sửa chữa lại như quang
cảnh ngày nay.
Chùa này xưa kia làm nền
trên một cái gò, giữa gò cao vót lên như hình một cái hồ rượu, nên gọi
là chùa Ngọc Hồ. Bên trong hồ có đáy sâu xuống chừng ba bốn thước, có
nước rất trong và lúc nào cũng đầy. Sau khi sửa lại chùa, Ngọc Hồ ở vào
ngay cửa giữa tam quan, có làm nắp đậy, để lấy lối đi lại lên trên.
Chùa dựng lên từ năm Kiến
Gia thứ tám (1218) đời vua Huệ Tôn nhà lý. Đến đời Trần, đổi gọi là chùa
Tiên Phúc, vì theo tục truyền thường có nàng tiên hiện thân đi tha thướt
ở trước chùa này là chùa Ba Ngô, truyền rằng về đời nhà Mạc ( 1527-1529)
một người đàn bà ta lấy một nhà buôn Hoa kiều, nhà rất giàu, tự bỏ của
riêng đứng ra làm chùa( Ngô mà danh từ xưa kia vẫn dùng để chỉ các người
Hoa kiều sang làm ăn buôn bán ở xứ ta).
Trong chùa hiện chia làm ba
phần, phần giữa để thờ đức Phật; bên tả là nhà hậu, thờ những người có
công đức với chùa; phần bên hữu thờ chư vị, vị chính là bà Liễu hạnh
Công chúa, ở cửa ngoài có một câu đối quốc văn , tả về thân thích bà:
Chẳng thiêng cũng bụt chùa
nhà; gái Thanh Hóa nữ thần có một.
Đẹp nhất là tiên hạ giới,
cõi Nam thiên bất tử hòa tư.
Về phần bên hữu này, ngoài
cùng thờ tượng Lê Thánh Tôn. Theo tục truyền, Lê Thánh Tôn là người đã
từng có nhân duyên quả kiếp với chùa. Có một hôm, nhà vua ngự kiệu đi
vãn cảnh danh lam, khi tới gần chùa Ngọc Hồ, nhác thấy một người con gái
đẹp đang đứng trên gác chuông ngắm cảnh và cất tiếng ngâm câu:
Ở đây mến cảnh mến thầy,
Tuy vui đạo Phật chưa khuây
lòng người.
Vào tới chùa, nhà vua đi
thẳng lên gác chuông hỏi người con gái:
-Vừa nghe mấy lời châu
ngọc, biết nàng quả có văn tài, duyên tao phùng dễ có mấy khi, để ghi
nhớ phút kỳ ngộ này, xin tài nữ hãy cùng trẫm chia vần xướng họa, nên
chăng?
Người con gái nhận lời, và
xin nhà vua xướng trước. Vua xin nàng cho biết đầu đề, nàng lấy ngay câu
thơ vừa ngâm lúc nãy làm đầu đề. Vua ứng khẩu đọc ngay:
Ngẫm sự trần duyên khéo nực
cười,
Tuy vui đạo Phật chửa khuây
người.
Chầy kinh mấy khắc tan niềm
tục,
Hồn bướm ba canh lẫn sự
đời.
Bể thảm muôn tầm mong tát
cạn,
Sông ân ngàn trượng dễ khơi
vơi.
Nào nào Cực lạc là đâu tá?
Cực lạc là đây chín rõ
mười.
Vua đọc xong, xin nàng cho
biết ý kiến.Nàng xin cho được đổi mấy chữ: Chày kinh mấy khắc đổi là gió
xuân dưa kệ, ba canh đổi là mơ tiên, thảm đổi là khổ, sông đổi là nguồn.
Nhà vua rất thán phục và xin nàng họa lại. Nàng nói:
-Ý thiếp đã đủ cả trong câu
mệnh đề, không còn nói gì hơn nữa, vả chăng đứng trước ngọn Thái Sơn, gò
đống cũng khó nói được là cao lớn. Nay xin tạm miễn, còn nhiều hội ngộ
về sau.
Nhà vua cười, rồi mời nàng
cùng lên kiệu về cung. Không chối từ, nàng trèo lên kiệu cùng đi,nhưng
khi kiệu vừa về đến bên ngoài cửa Đại Hưng (một cửa ở ngoài phía nam
hoàng thành) thì nàng biến mất. Nhà vua biết là tiên, cho lập một lầu
cao ngay ở đó, gọi là Vọng Tiên lâu, để đôi khi trèo lên trông ngóng,
may chăng còn gặp bóng hồng. Lầu này ở vào chỗ quán Vọng Tiên, phố Hàng
Bông ngày nay.
Vì chùa Ngọc Hồ có tên là
chùa Tiên Phúc, nên có nhiều người lầm với chùa Tiên Tích ở phố Hàng Cỏ.
Chùa Tiên Tích vốn là một danh lam ở thủ đô, cuối đời Lê, chúa Trịnh Sâm
cho sửa sang lại, bên cạnh dựng tòa ly cung để đôi khi mang cận thần và
phi tần ra đó nghỉ mát. Trong chùa có hồ rộng mười mẫu, có tháp cao chín
tầng và có nhiều hình giống vật bằng đá của nước Chiêm Thành, do chúa
Trịnh Tráng vào đánh chúa Nguyễn ở miền Nam lấy được đem về. Chẳng bao
lâu gặp loạn, chùa bị phá hết không còn gì, về sau người ta chỉ lập nên
một tòa chùa nhỏ. Đến nay, chùa ấy chỉ còn là một gian nhà thường chật
hẹp, mang biển số nhà 110 ở đường Lê Duẫn ngày nay.
(Cổ tích và Thắng cảnh Hà
Nội, Doãn Kế Thiện NXB Hà Nội 1999)
12-SỰ TÍCH CÁ HE
Ngày xưa có một nhà sư trẻ
tuổi rất ngoan đạo. Sau hơn ba mươi năm khổ công tu luyện, sư thuộc lòng
tất cả các kinh kệ nhà Phật, lại giỏi thuyết pháp. Vậy mà lâu rồi vẫn
chưa được thành chánh quả. Sư bụng bảo dạ:-“ Phải đến đất Phật một phen
mới có hy vọng thành Phật”. Nghĩ vậy, sư ta mới quyết chí tìm đường sang
Tây Trúc.
Đường đi từ nước nhà sang
Tây Trúc ngày đó thật muôn phần vất vả. Việc giao thông hầu hết là bằng
đường bộ, mà đi bộ trên con đường mịt mùng thăm thẳm thì mỗi bước là một
hiểm nguy. Nhưng nhà sư trẻ tuổi vẫn quả quyết nhắm hướng Tây tiến bước.
Cuộc hành trình đã được năm
mươi ngày. Nhà sư đã nhiều ngày lạc đường và mấy lần mê man vì sốt,
nhưng nhờ được sự giúp đỡ nên đều qua khỏi và chàng vẫn tiếp tục cuộc đi
thăm đất Phật.
Một hôm,sư đến một khu rừng
thì trời đã chiều. Sư cố bước dồn hòng tìm một nơi an nghỉ vì trong
người đã thấy ớn rét May sao giữa rừng sâu, sư bỗng gặp một ngôi
nhà.Nghe tiếng gọi cửa, một bà cụ già bước xuống sàn.Sư tỏ ngay ý định
của mình là xin ngủ nhờ một đêm. Nhưng bà cụ vừa thấy khách đã xua tay
rối rít:
-Đi mau lên! Mau lên! Con
ta mà về thì không còn tính mạng đâu.
Sư đáp:
-Tôi bây giờ thiệt là kiệt
sức, không thể nào bước được nữa.Nếu không cho nghỉ thì cũng đành nằm
liều trước cửa đây thôi.
Bà cụ bảo:
-Chao ôi! Con ta vốn là Ác
Lai hay ăn thịt người.Cố đi nhanh lên, nó sắp về rồi đó.
Nhưng sư đã chắp tay nải,
nằm vật xuống đất, hai đầu gối va vào nhau chan chát. Bà cụ không biết
nói thế nào nữa, đành nắm tay y lôi đến một cái hầm đá lớn.Sau khi đẩy
vào, bà cụ bảo y phải cố giữ cho thật im lặng, để tránh một cái chết thê
thảm. Đoạn bà cụ chất củi,phủ lá rất kín đáo.
Trời tối hẳn thì Ác Lai về
đến nhà, tay xách một con mang.Hắn dừng lại ở chân thang và khịt mũi
mãi. Hắn nói:
-Có mùi thịt mẹ ạ!
Mẹ hắn đáp:
-Thì chả là thịt của mày
mang về đấy là gì?
-Không phải.Thịt người. Con
biết lắm.Có thịt người.
Bà cụ chưa kịp cản thì hắn
đã quẳng con mang lên sàn rồi chạy đi tìm.Chẳng mấy chốc, hắn đã lôi
được nhà sư bất tỉnh nhân sự từ dưới hầm về nhà mình.
Khi sư tỉnh dậy thì đã thấy
Ác Lai đang cầm một mũi mác lăm lăm ở tay. Hắn quát:
-Mày đi đâu?
Sư nhìn kỹ thấy hắn cũng
không khác gì người thường bèn tỉnh táo đáp:
-Tôi đi tìm Phật.
-Tìm để làm gì?
Sư bấy giờ mới rõ mục đích
của mình, rồi luôn miệng, sưgiảng giải đạo từ bi cho hắn. Sư nói mãi,
nói mãi, kể lại bao nhiêu nỗi gian khổ của mình dọc đường và niềm mong
muốn cuối cùng là làm sao được nhìn mặt đức Phật để Phật độ cho thành
chánh quả. Sư nói khéo quá, đến nỗi mẹ con Ác Lai đều cảm động đến rơi
nước mắt. Thấy họ thành thật hối lỗi, sư cho biết là họ cũng sẽ trở nên
“ vô sinh vô diệt”, sẽ sống một đời sống vô cùng sung sướng trên
Niết-bàn, nếu họ kiên quyết bỏ ác làm thiện. Tự nhiên mũi mác ở tay Ác
Lai rơi xuống sàn. Những đường nhăn hung ác bấy giờ đã dịu lại.
Sáng hôm sau, khi sư sắp
sửa lên đường thì mẹ con Ác Lai vui vẻ sắp sẵn lương thực cho chàng. Họ
tiễn đưa sư sang tận bên kia một ngọn núi đá. Khi sắp từ biệt, Ác Lai
hỏi:
-Tôi biết lấy gì mà dâng
Phật đây?
Sư đáp:
-“Tâm tức thị Phật, Phật
tức thị tâm”. Chỉ dâng tấm lòng mình là đủ.
Sư không ngờ Ác Lai đã rút
mũi mác, nhanh như cắt tự rạch bụng mình lôi ra cả mớ ruột gan đưa cho
sư và nói:
-Nhờ Hòa thượng dâng hộ đưa
lên đức Phật.
Sư lấy làm bối rối quá. Chỉ
vì Ác Lai hiểu nhầm lời nói của mình. Bây giờ còn biết làm thế nào đây.
Cuối cùng sư ta đành nhìn vào cặp mắt của Ác Lai, gật đầu nhận lời, rồi
gói bộ lòng của con người đáng thương đó lại và quảy lên vai, cất bước
lên đường.
Sư vừa đi được mấy ngày thì
khu rừng rậm chấm dứt, hiển lộ ra trước mặt mình mênh mông bát ngát.
Nước trời một vẻ trông rất vui mắt, nhưng trong bụng sư thì chẳng vui tí
nào. Món lễ vật của đức Phật đè nặng trên vai.Nếu chỉ có thế thì không
có gì đáng ngại cholắm. Khổ một nỗi là mùi thối từ bộ lòng kia xông ra
khó tả. Sư đã bọc nó ba tầng bốn lớp mà mùi thối vẫn nồng nặc. Sư lẩm
bẩm:-“ Như thế này thì các nhà quán dọc đường còn ai dám chứa mình?”.Qua
ngày hôm sau, không thể chịu nỗi nữa, sư bèn vứt bộ lòng Ác Lai xuống
biển.
Nhà sư đi mãi rồi cũng đến
Tây Trúc. Nhưng khi phủ phục trước Phật đài nói lên nỗi thắc mắc của
mình vì sao chưa được đắc đạo thì bỗng nhiên trên điện cao có tiếng vọng
xuống bảo rằng:
-Còn thiếu một vật nữa mới
thành chính quả.
Sư rất đỗi kinh ngạc,cố
ngước mặt lên nhìn một tí. Trên cao vòi vọi, sư thấy đức Phật ngự giữa
tòa sen trắng sáng ngời, sau lưng có bóng dáng hai người tựa hồ như hai
mẹ con Ác Lai.Sư bỗng hiểu hết. Đức Phật đã rõ sư thiếu thành thực,
thiếu tận tâm của mình rồi; còn mẹ con Ác Lai nay đã thành chính quả chỉ
là nhờ sự ngộ đạo đột ngột và chân thành trong phút chốc. Sư nằm phục vị
hồi lâu, trong lòng thẹn thùng vô kể.
Nhà sư trẻ sau đó lại trở
về chốn cũ để tìm lại bộ lòng. Tuy biển mênh mông sâu thẳm, nhưng sư
cũng cố lặn hụp để mong thấy lại món quà dâng Phật mà Ác Lai đã gửi cho
mình và hy vọng gần gũi tòa sen đức Phật. sư bơi lên lặn xuống mãi. Sau
đó sư hóa làm loài cá mà người ta vẫn gọi là cá he,,cũng
gọi là cá nược, hay có nơi cũng gọi là cá ông sư. Vì cho đến ngày nay
dòng dõi loài cá đó con nào con nấy cũng có cái đầu trọc như đầu ông sư
và vẫn làm việc của nhà sư, nghĩa là chúng đi hàng đàn, cứ lặn xuống nổi
lên luôn không chịu nghỉ.
Những người đánh cá còn nói
loài cá he rất nghét những ai trêu chọc mình. Ai trêu chọc nghĩa là gợi
lại chuyện của tổ tiên chúng nó, chúng nó sẽ làm cho thuyền đắm, rách
lưới. Trái lại, ai khen ngợi reo hò thì chúng nó sẽ lặn xuống nổi lên
nhiều lần cho mà xem.
Khảo dị
Truyện kể trên lưu hành ở
miền Nam. Nhân dân miền Bắc kể chuyện này cũng một nội dung nhưng khác
tên gọi. Đó là Sự tích chim bìm bịp:
Một sư nữ chân tu, ăn chay
niệm Phật bao nhiêu năm ròng nhưng chưa đắc đạo. Một hôm, sư quyết định
sang Tây Trúc để hỏi Phật duyên cớ vì sao.
Sau mấy tháng trời ngày đi
đêm nghỉ, một ngày kia sư đến một khu rừng thẳm. Trời đã xế chiều, sức
đã kiệt thì may sao, sư trông thấy một cái nhà bên đường. Nghe tiếng gõ
cửa, một người đàn bà bước ra vội vã xua tay rối rít, bảo khách đi nhanh
lên kẻo con mình là yêu, hễ bắt được người nào là ăn thịt.Nhưng thấy sư
nữ năn nỉ quá , chủ nhân lấy cơm cho ăn rồi bảo chui vào trong một cái
vại đậy lại cẩn thận.
Yêu con về đánh hơi thấy
mùi thịt người, cố tìm cho kỳ được. Yêu mẹ thấy con sắp sửa ăn thịt sư
nữ thì hết lời khuyên can:
-Đó là một nhà tu hành. Nếu
con ăn thịt người ấy, Phật sẽ không dung thứ.
Nghe nói, yêu con dần dần
tỉnh ngộ, bày tỏ sự hối hận của mình cho sư biết. Hắn đã ăn thịt rất
nhiều người và bây giờ hắn mong muốn chuộc tội. Cuối cùng ,yêu con hỏi
sư nữ:
-Tôi muốn sửa lỗi để theo
Phật. Chẳng hay sẽ dùng cái gì để ra mắt?
Sư đáp:
-Phật chỉ cần tấm lòng mà
thôi!
Thế là yêu con rút dao rạch
bụng lôi cả ruột gan ra và nói:
-Nhờ chuyển giúp cho tôi
vật này làm lễ dâng Phật.
Sư nữ không ngờ hắn lại
hiểu nhầm như vậy, đành nhận lời, quảy bộ lòng lên đường. Nhưng được mấy
ngày bộ ruột nặng mùi quá, không sao chịu được, sư nữ quên cả lời hứa,
quẳng vào bụi rậm và tiếp tục đi nữa.
Đến Tây Trúc, khi nhà sư
vào lễ Phật thì đức Phật ở trên toà sen bảo:
-Còn thiếu một nữa mới
thành chánh quả.
Sư nữ hiểu ra, òa khóc, nói
mình đã kiệt sức, không biết làm thế nào mà tìm được. Phật cho nàng hai
chiếc cánh để đi cho chóng và bắt tìm cho ra.
Nhưng còn biết đâu mà tìm.
Sư nữ khóc liên miên , ngày đêm chui rúc từ hết bụi mày đến bụi khác,
thỉnh thoảng lại lên tiếng thở than, phảng phất như tiếng “ bìm bịp”.
Tìm không được, nhưng sư cứ phải tìm mãi. Rồi sau đó sư hóa thành loài
chim đầu đen, mình nâu, mắt đỏ như máu, người ta gọi là chim bìm bịp. Đó
là hình dạng của sư nữ đầu chít khăn đen, mình mặc áo vải nâu già. Còn
mắt đỏ là vì khóc nhiều mà sinh ra thế.
Tóm lại, ba cốt truyện trên
có lẽ xuất phát từ một Phật thoại và đã được sửa chữa tô điểm thành
truyện cổ tích dân gian.
Theo Mỹ Ấn tùy bút thì mẹ
Ác lai được Phật độ cho làm Mụ Thiện. Ác Lai trở thành hai vị Hộ pháp
được Phật cho giữ chùa mà ta thường gọi là ông Thiện ông Ác. Tại sao một
người lại hóa thành hai? Đó là vì tuy là một nhân vật nhưng kể từ khi
rạch bụng cúng Phật đã tách thành hai con người khác hẳn. Ông Thiện là
hiện thân của quãng đời sau của Ác Lai ( thời kỳ ngộ đạo), ông Ác là
hiện thân của quãng đời trước ( chưa ngộ đạo).
Trong Kinh Tam Tạng có
truyện tương tự:
Ngày xưa con gái Long Vương
đi chơi trên trần bị một người chăn bò trói đánh. Vua nước ấy bắt gặp,
sai cởi trói thả về. Về nhà, Long Vương hỏi con gái tại sao lại khóc. Cô
gái vu cho vua trên trần đánh.Long Vương bèn hóa thành rắn tìm lên trần,
nấp dưới giường vua, bỗng nghe vua nói với vợ:
-Hôm nay ta đi chơi gặp một
cô gái bị đứa chăn bò đánh, được ta giải thoát cho.
Ngày hôm sau, dưới lốt
người, Long Vương đến gặp vua trần nói:
-Ông đã làm một việc tốt là
cứu con gái tôi. Nay ông muốn gì tôi sẽ cho nấy.
Vua nói:
-Vật quý tôi đã có nhiều.
Tôi chỉ muốn hiểu tiếng loài vật.
-Ông cứ trai giới trong 7
ngày sẽ được như ý. Nhưng phải giữ kín đừng cho ai biết.
Từ đấy, vua Trần quả nghe
hiểu được tiếng muôn loài.
Một hôm đang ăn với hoàng
hậu, vua bỗng thấy bướm cái bảo bướm đực kiếm cho nó thức ăn. Bướm đực
trả lời ai kiếm nấy ăn. Bướm cái nói bụng nó không muốn thế. Vua cười
một mình. Hoàng hậu hỏi, vua nín lặng. Một lần khác, vua ngồi với hoàng
hậu thấy hai con bướm gặp nhau, cãi nhau và cả hai đánh nhau rơi xuống
đất. Vua lại cười. Hoàng hậu hỏi đến ba lần, vua đều không nói. Nhưng
khi hoàng hậu doạ sẽ tự vẫn, thì vua đành bảo chờ mình đi dạo một lát
rồi sẽ cho biết vì sao mà cười.
Để cảnh tỉnh vua trần, Long
Vương hóa thành một bầy dê lội sông. Một con dê cái gọi chồng trở lại
đưa mình đi.Dê chồng nói không thể đưa được. Dê vợ cũng đòi tự tử và
nói:
-Anh không biết có ông vua
nước kia sắp chết vì vợ mình đó ư?
Dê chồng đáp:
-Ông vua ấy chết cho vợ là
vì hắn ngốc.Mày cứ chết đi, ta không thiếu gì dê cái.
Vua Trần nghe nói thế, tự
nghĩ mình thua sự sáng suốt của con dê đực. Lúc trở về hoàng hậu lại vật
vã đòi tự tử. Vua đáp:
-Cứ chết đi, trong cung ta
thiếu gì cung phi, cần gì một thứ mày.
13. SỰ TÍCH CÁI CHÂN SAU CON
CHÓ
Ngày xưa có một người đàn
bà tên là Thanh Đề rất sùng đạo Phật.Bà ta sùng Phật đến nỗi cho rằng
những cơm bánh do lúa gạo người ta trồng ra ở đồng ruộng thì không thể
nào được tinh khiết, mà đã thế thì không thể đem cúng Phật. Vì thế, hằng
năm bà ta trồng lúa nếp trong những cái gáo dừa đựng đất sạch. Luôn luôn
bà treo cái gáo đó lên một chỗ cao vì sợ có người bước qua. Khi lúa
chín, bà thận trộng rứt từng hạt một, giã nó bằng một con dao mới tinh,
rồi mới đưa nắm gạo đó đựng vào bát thờ mà dâng lên chùa.
Một hôm, ở một ngôi chùa
lớn trong vùng có mở hội đón tiếp khách thập phương. Vị Hòa thượng chùa
ấy cắt đặt một số sư tiếp nhận những lễ vật của thiện nam tín nữ đem đến
cúng Phật.Bà nghe tin không quản đường xa, vội đưa nắm nếp tinh khiết
của mình tìm đến dâng cúng ở chùa đó. Không ngờ mấy vị sư kia chỉ chú ý
đến lễ vật hậu hỉ của những người khác, mà chả ai nghĩ đến bà và nắm gạo
của bà. Chờ suốt một ngày không thấy ai nhận, người đàn bà nọ tức mình,
ném nắm gạo xuống đất rồi bỏ về.
Ít lâu sau, bà ta sắm sửa
một lễ cúng Phật tại nhà mình rồi mời Hòa thượng và các sư ở chùa đó đến
tụng kinh. Theo lệ thường, trước khi ra về, chủ nhân phải làm bánh tặng
họ ăn đường. Để làm nhục bọn sư bất lương, bà ta giết một con chó, lấy
thịt băm nhỏ với các thứ rau thơm làm nhân bánh. Sau bữa cơm chay, bà ta
đem bánh đó tặng mỗi người một chiếc. Đoán được âm mưu của người đàn bà,
vị Hòa thượng dặn các nhà sư cầm bánh về chứ đừng ăn. Họ đều vâng lời,
duy chỉ có một nhà sư quên mất. Dọc đường thấy bánh thơm ngon, sư ta bèn
bóc ăn kỳ hết. Những người khác khi đưa bánh về biết là nhân thịt chó
đều quăng cả vào gốc cây Bồ Đề ở trước chùa.
Tất cả những việc đó đều
thấu tai đức Phật. Trước hết, đức Phật trị tội bọn sư tham lam và bất
lương. Bọn họ bị bắt xuống địa ngục. Con chó chết oan được sống lại.
Nhưng vì nó đã bị nhà sư ăn mất một chân nên lúc trở về cõi thế chỉ còn
có ba chân. Đức Phật thấy thế chắp cho nó một chân giả khác để tiện đi
lại..Những
thứ rau thơm làm nhân bánh bị vứt dưới gốc Bồ -đề cũng nhờ phép Phật mọc
lại xanh tốt. Đó là ba cây rau om, hành và sả. Vì những cây ấy bị nhà
chùa coi là đã bị uế tạp cho nên sau này những người xuất gia đều kiêng
không dùng. Về phần người đàn bà cũng bị tôi nặng: Phật bắt bà ta bỏ vào
tầng ngục thứ mười. Có người bảo đó là mẹ ông Mục Liên, sau này ông từng
xuống đó thăm mẹ.
14.SỰ TÍCH ÔNG ĐẦU RAU
Ngày xưa, có hai vợ chồng
son nghèo. Họ đều sinh nhai bằng nghề làm thuê làm mướn. Tuy nghèo nhưng
họ rất yêu nhau. Thường buổi tối sau khi đi làm về, hai vợ chồng ngồi
bên bếp lửa hay dưới ánh trăng kể cho nhau những chuyện xa gần mới nghe
được, hay hát những câu tình duyên, có khi vui vẻ quên cả cơm nước.
Một năm trời làm mất mùa,
hạt gạo kiếm ăn rất khó khăn. Tình trạng đói kém diễn ra khắp mọi
miền.Hai vợ chồng theo lệ cũ đi tìm việc ở các nhà giàu nhưng chả mấy ai
thuê nữa. Người vay công lĩnh nợ thì đông mà gạo rất khan hiếm nên khó
chen vào lọt. Hơn nữa, cổng mấy lão trọc phú lại thường đóng chặt vì
chúng không muốn cho ai quấy nhiễu.
Túng thế hai vợ chồng phải
đi mò cua bắt ốc, hoặc đào củ, hái rau về ăn. Tuy có đỡ phần nào nhưng
tình thế vẫn không mảy may sáng sủa. Cái chết luôn luôn đe dọa họ vì
