PHÁP MÔN TỊNH ĐỘ
H.T. THÍCH TRÍ THỦ
biên tập
---o0o---
Chương I
Ý Nghĩa Tịnh Độ
A. Sao Gọi Là Tịnh Độ?
Tịnh độ là chỉ cho quốc độ trang nghiêm thanh khiết an tịnh, quốc độ ấy
tối thiểu phải có những điều kiện về nhân dân và thổ địa
như sau:
Về nhân dân
(Chánh báo)
An lạc vô bệnh.
Thọ mạng lâu dài.
Thân tướng đẹp đẽ.
Không có sự bất bình đẳng về giàu nghèo
sang hèn.
Tâm tánh nhu hòa, đạo đức cao thượng.
Đạo tâm kiên cố.
Mọi người đều do hóa sanh mà có, không do
thai sanh là kết quả của dâm dục ô trược.
Không có sự sai khác về nhỏ lớn già trẻ,
mạnh yếu.
Không nhơ bẩn ô uế.
Tâm trí phóng khoáng, thông đạt.
Hết luân hồi trong lục đạo.
Đủ sáu loại thần thông.
Đầy đủ huệ nhãn, chánh kiến.
Mười ba loại trang nghiêm thanh tịnh trên đây thuộc phần "chúng sanh thế
gian" (chánh báo).
-
Về hoàn cảnh
(y báo)
Đất đai bằng phẳng đầy châu ngọc trong
suốt; không có khe hố núi gò lởm chởm và ao rãnh sông ngòi hủng hê.
Không có các nạn thiên tai như lụt bão,
sấm sét, đại hạn, địa chấn, gây ra mất mùa đói rét.
Bầu trời luôn luôn quang đãng, không cần
ánh sáng mặt trời mặt trăng hay đèn nến.
Tất cả vật dụng luôn luôn mới mẻ, không
vỡ, không hư, không mục nát, không cũ nhớp.
Phong cảnh xinh tươi, cây hoa đẹp đẽ, lầu
gác mỹ lệ, không cần nhọc công kiến trúc trang hoàng mà tự hiện thành.
Khí trời luôn luôn mát mẻ.
Âm nhạc nhiệm mầu hòa tấu tự nhiên hay
ngưng dứt tùy theo sở thích người nghe.
Không có động vật nào khác, ngoài loài
người, trừ sự biến hóa của Phật.
Hồ nước trong thơm ngọt ngào; cạn sâu ấm
mát tùy từng sở thích.
Cảnh vật tiếp xúc gây được khoái cảm nhẹ
nhàng mà không làm chao động đạo niệm.
Bảy báu và vật dụng tự nhiên thành tựu để
cung ứng đầy đủ mà không cần đến sức người.
Không có các sự trần lao phiền não.
Không có nạn nhân mãn, mặc dù dân số vãng
sanh mỗi ngày mỗi tăng.
Nhân dân sống trong thái bình an lạc,
không có tà ma ngoại đạo bức hiếp.
Mười bốn thứ trang nghiêm thanh tịnh nầy thuộc phần "Khí thế gian" (y
báo).
Có đầy đủ cả hai phần "chúng sanh thế gian" và "khí thế gian" trang
nghiêm thanh tịnh như thế mới được goị là Tịnh độ.
Các Cõi Tịnh Độ Trong Mười Phương
Trong mười phương hư không có vô lượng vô số quốc độ với những trạng
huống khổ vui ngàn sai muôn khác. Nguyên nhân thành tựu các quốc độ sai
khác ấy tuyệt đối không do một sức thần thánh nào hoặc một sự ngẫu nhiên
nào tạo thành.
Quốc độ tuy nhiều nhưng khái quát có thể chia thành hai loại:
1) Quốc độ do cọng nghiệp của chúng sanh duyên khởi.
Cọng nghiệp ấy cảm thành quốc độ y báo chung, để chúng sanh tùy từng
biệt nghiệp thiện hay ác mà thọ quả báo hoặc vui hoặc khổ.
-
Quốc độ do Phật và Bồ tát hóa hiện để
dùng làm chốn đạo tràng độ sanh.
Loại trước gọi là uế-độ. Vì nguyên nhân trong quá khứ, chúng sanh
làm đìều phước đức ít, mà gây điều tội ác nhiều nên cảm báo thành quốc
độ vui ít khổ nhiều.
Loại sau gọi là tịnh-độ. Vì nguyên nhân tạo nên quốc độ nầy là do
sức phước huệ của chư Phật, Bồ tát, sức gia trì của bốn tâm vô lượng:
từ, bi, hỷ, xả. Thêm vào các nguyên nhân ấy lại có tăng thượng duyên và
công đức tu tập của chúng sanh hồi hướng nguyện sanh về các cõi ấy. Có
sự cảm ứng đạo giao giữa nội nhơn và ngoại duyên ấy liên hệ với nhau nên
mới duyên khởi được quốc độ trang nghiêm thanh tịnh thuần vui không có
khổ nhơn tội báo xen vào.
Trong mười phương thế giới có vô số uế độ nhưng cũng có vô số tịnh độ.
Trong các uế độ, thế giới Sa bà của chúng ta chỉ mới là một. Nếu ta
tưởng rằng chỉ có một uế độ nầy thôi thì đó là một sự đại lầm lẫn. Cũng
như trong các tịnh độ, thế giới Cực lạc của đức A Di Dà cũng mới chỉ là
một. Nếu không hiểu rằng giữa hư không vô tận còn có vô lượng tịnh độ
khác của chư Phật, đó lại cũng là một sự đại lầm lẫn khác nữa.
Trong ba bộ kinh nói về Tịnh độ sở dĩ đức Phật chỉ chuyên nói về thế
giới Cực lạc là chỉ vì một lý do sẽ nói ở sau. Ngoài ra trong kinh
"Dược Sư Lưu Ly Bản Nguyện Công Đức". Ngài còn nói đến cõi Tịnh độ
Tịnh Lưu Ly của đức Dược Sư Như Lai; trong kinh "Đại Bửu Tích".
Ngài còn nói đến cõi Tịnh độ Diệu Hỷ của đức Bất Động Như Lai, hay trong
kinh "Di Lặc Thượng Sanh" . Ngài còn nói đến cõi Tịnh độ Đâu Suất
của đức Di Lặc Bồ tát. Tuy nhiên, đó cũng chỉ mới sơ lược kể qua vài ba
cõi mà thôi. Kỳ thật, trong mười phương thế giới có hằng hà sa số chư
Phật thì cũng có hằng hà sa số cõi Tịnh độ. Những chúng sanh nào được
sanh về các Tịnh độ ấy đều do nhơn duyên riêng và tại mỗi cõi đều có
phương pháp tu hành khác nhau, phù hợp với từng nhơn duyên. Tu hành y
theo phương pháp nào thì đến khi thuần thục sẽ được vãng sanh về cõi
Tịnh độ ấy. Phương pháp tu hành
cầu vãng sanh Tịnh độ thì gọi là phép tu Tịnh độ.
Các cõi Tịnh độ trong mười phương có nhiều vô lượng mà pháp tu cũng có
nhiều vô số. Vậy ai theo phương pháp của cõi nào cũng đều có thể tùy
nguyện được vãng sanh ở cõi ấy.
Ở đây riêng đối với thế giới Cực lạc Tây phương, Đức Phật đặc biệt tán
thán và giới thiệu một cách tường tận hơn cả là vì chúng sanh ở cõi nầy,
lòng tham dục quá nặng, đức tin quá yếu nên tâm chí loạn động; trong
tình trạng đó, nếu giới thiệu nhiều cõi tịnh độ quá thì sợ khó thành
tựu, cho nên chỉ đặc biệt nói nhiều về một cõi Tây phương Cực lạc, khiến
người nghe chuyên nhất tập trung ý chí hướng về một mối, mới ghi nhớ dễ
dàng và hiệu quả.
C- Các loại Tịnh Độ Khác
Tịnh độ hay uế độ tuy hình như thuộc ngoại cảnh, nhưng sự thật đều do
nhất tâm biến hiện. Chư Phật khi lấy diệu dụng của tịnh thức biến hiện
ra tịnh độ, vì tác dụng có sai khác nên danh nghĩa tịnh độ cũng tùy đó
mà có sai khác.
Căn cứ vào Tây Phương Hiệp Luận đã chép thì tịnh độ có 10 loại
không đồng nhau.
-
Tỳ Lô Giá Na Tịnh Độ
Tỳ lô giá na tức là pháp thân của chư
Phật, Tàu dịch là biến nhất thế xứ (nghĩa là cùng khắp nơi chốn). Cõi
Tịnh độ nầy bất luận ở đâu cũng hóa hiện được, vì ở đâu cũng có vô
lượng hóa Phật. Đây cũng tức là báo độ của chư Phật.
-
Duy Tâm Tịnh Độ
Loại Tịnh độ nầy tùy tâm biến hiện. Tâm
uế thì quốc độ uế, tâm tịnh thì quốc độ tịnh. Như trong kinh Duy Ma
Cật dạy: "Trực tâm là Tịnh độ của Bồ tát; khi Bồ tát thành Phật những
chúng sanh trung trực đều vãng sanh về cõi ấy... Nếu Bồ tát muốn được
quả Tịnh độ phải tịnh lòng mình; tùy lòng mình tịnh thì cõi Phật
tịnh".
Đó là nghĩa của Duy tâm Tịnh độ.
-
Hằng Chơn Tịnh Độ
Hằng chơn tịnh độ tức như cảnh giới mà đức Phật đã thị hiện trên hội
Linh Sơn để hướng dẫn hàng tam thừa quyền giáo Bồ tát, cho họ biết rằng
ở cõi nầy tuy ô uế nhưng cũng chính đó là cõi thanh tịnh vậy. Trong kinh
chép rằng trên hội Linh Sơn, các đệ tử hỏi Phật vì sao cảnh giới của
Ngài hiện đương sống lúc bây giờ (núi Linh Thứu) lại cũng ô uế bất tịnh,
thế thì nhơn địa tu hành của Ngài cũng bất tịnh chăng? Phật liền lấy
ngón chân ấn xuống đất, cảnh uế độ liền biến thành trang nghiêm thanh
tịnh.
Như vậy cảnh hằng chơn Tịnh độ nầy là một cảnh hằng thường, nhưng biến
hiện tùy theo nghiệp nhơn của chúng sanh mà thấy có tịnh hay có ô uế.
Biến Hiện Tịnh Độ
Biến hiện Tịnh độ là do sức gia cảm của
Phật mà có biến hiện. Như trong kinh Bát nhã nói đức Phật dùng thần
lực biến thế giới nầy thành một thế giới như ngọc lưu ly có bảy báu
trang nghiêm và hoa sen rải khắp mặt đất. Cảnh giới ấy tức là cảnh
giới mà đức Phật tạm thời biến hiện để cho chúng ta thấy rằng bản lai
diện mục của uế độ tức cũng là Tịnh độ vậy.
Ký Báo Tịnh Độ
Luận Khởi Tín
chép rằng: "Khi Bồ tát hoàn mãn công đức,
sanh lên cung trời Sắc Cứu Cánh thì hiện ra thân tướng rất cao lớn.
Trước khi bổ xứ kế vị thành Phật, Bồ tát tạm ký thác báo thân ở đó một
thời gian, nên gọi cung trời ấy là "Ký Báo Tịnh Độ", như cung trời Đâu
Suất của đức Bồ tát Di Lặc hiện an trú trước khi sẽ bổ xứ thành Phật.
Phân Thân Tịnh Độ
Theo kinh Niết Bàn, Phật bảo Ương
Quật rằng: "Ngươi không biết rằng ta đã an trú trong thực tại vô sanh.
Nếu ngươi không tin, cứ qua Đông phương hỏi đức Phật ở đấy tên gì thì
sẽ nghe Ngài tự giới thiệu: "Thích Ca là ta"!
Không có gì đáng ngạc nhiên cả, vì nên
biết rằng pháp thân của Phật đã an trú trong thực tại vô sanh thì đức
Phật ở Đông phương hay ở cùng khắp mười phương đều cũng chỉ là phân
thân của một đức Phật mà thôi vậy.
Y Tha Tịnh Độ
Kinh Phạm Võng: "Nay ta là Lô Xá Na ngồi
trên đài sen gồm có ngàn hoa. Trên ngàn hoa ấy lại thị hiện ngàn thân
Thích Ca. Mỗi hoa lại biến thành trăm ức cõi Phật và trong mỗi cõi lại
hiện ra một Thích Ca".
Các cõi được thị hiện như vậy gọi là Báo
thân tha thọ dụng (hiện báo thân cho người khác thọ dụng) mà chỉ có
Đăng địa Bồ tát mới trông thấy. (Đăng địa nghĩa là đã lên từ nhứt địa
tới thập địa).
Thập Phương Tịnh Độ
Thập phương Tịnh độ là các cõi Tịnh độ
trong mười phương. Như ở Đông phương thì có các cõi Tịnh độ của đức
Phật A Súc, đức Phật Dược Sư, đức Phật Tu Di Đăng Vương... Nam phương
có cõi Tịnh độ của đức Phật Nhật Nguyệt Đăng... Thượng phương có cõi
Tịnh độ của đức Phật Hương Tích v.v...
Mỗi đức Phật đều an trú tại một cõi Tịnh
độ thanh tịnh trang nghiêm không còn trần cấu.
Nhất Tâm Tịnh Độ
Loại Tịnh độ nầy nương nơi tâm mà biến hiện và tùy theo công năng tu
chứng cao thấp nên có phân ra bốn bực không đồng:
Phàm Thánh Đồng Cư Tịnh Độ
Đây là quốc độ của hàng nhị thừa và nhơn
thiên. Nhị thừa là Thánh; nhơn thiên là phàm. Thánh phàm cùng ở chung
nên gọi là Phàm Thánh đồng cư, lại vì tính chất tịnh uế không đồng mà
có chia làm hai thứ. Như cõi Sa bà là đồng cư uế độ; cõi Cực lạc là
đồng cư Tịnh độ.
Phương Tiện Hữu Dư Tịnh Độ
Đây là cảnh giới an trú của hàng tiểu
thừa. Hàng tiểu thừa nhờ đoạn được phiền não của kiến hoặc và tư hoặc
nên thoát ra khỏi tam giới. Kiến hoặc là sự mê lầm về kiến thức, tư
hoặc là sự mê lầm về tư tưởng. Trên con đường tu chứng, đoạn trừ kiến
hoặc và tư hoặc chỉ là mới đạt được phương tiện chứ chưa đạt được cứu
cánh. Còn cần phải tiến lên nữa và phải đoạn hai thứ mê lầm là trần sa
hoặc (mê lầm nhỏ như cát bụi) và vô minh hoặc (mê lầm căn bản) mới
thật gọi là chứng quả. Trần sa hoặc là sự mê lầm nhỏ nhặt như vi trần;
vô minh hoặc là sự mê lầm cỗi gốc do căn bản vô minh gây nên. Đoạn
kiến hoặc và tư hoặc chỉ là mới đạt được phương tiện, nên hành giả còn
phải tu tiến thêm nữa; vì vậy gọi là phương tiện hữu dư. Hữu dư nghĩa
là còn sót chưa rốt ráo.
Thật Báo Vô Chướng Ngại Tịnh Độ
Đây là cảnh giới an trú của các vị Đại Bồ
tát. Các vị Đại Bồ tát nương theo phương pháp chân thật mà tu hành,
cảm được quả báo thù thắng chân thật; sắc giới (vật chất) cũng như tâm
giới (tinh thần) không còn gây chướng ngại đối với Bồ tát nên gọi là
thật báo vô chướng ngại. Cảnh giới của các vị Bồ tát đã tu chứng.
Thường Tịch quang Tịnh độ
Đây cũng tức là cảnh giới đại Niết bàn của chư Phật an trú. Thể tánh của
cảnh giới nầy thường vắng lặng mà vẫn thường quang minh, do trí huệ của
Phật hằng thường tỏa chiếu cùng khắp. Vì thế nên gọi là Thường tịch
quang độ. Thường tịch nghĩa là thường vắng lặng, thường quang nghĩa là
thường soi sáng.
Bất Khả Tư Nghị Tịnh Độ
Bất khả tư nghị Tịnh độ tức là cảnh giới Cực lạc của đức Phật A Di Đà để
thâu nhiếp, tiếp nhận chúng sanh trong mười phương. Sức thâu nhiếp ấy
không thể nghĩ bàn, vì ngoài sức tư tưởng và luận bàn của chúng sanh.
Đây là chỉ đứng về nghĩa thù thắng của cảnh giới Cực lạc mà nói, chứ sự
thật thì tất cả các cõi Tịnh độ trong mười phương đều có công năng thâu
nhiếp tiếp nhận và đều có tác dụng bất khả tư nghị như thế.
Tóm lại, 10 cảnh Tịnh độ trên nầy tuy có sai khác về danh từ, nhưng cùng
đồng nhất tâm biến hiện, vì cõi Tịnh độ nào cũng đều lấy sự tiếp nhận
chúng sanh bất khả tư nghị làm căn bản, cho nên nói một cõi tức gồm đủ
cả bốn cõi: Đồng cư, Phương tiện, Thật báo và Tịch quang. Sự lập danh
sai khác chẳng qua là tùy theo mỗi phương tiện mà thôi.
Ở đây chỉ riêng chú trọng về cõi Tịnh độ Cực lạc của đức Phật A Di Đà,
vì cõi ấy rất có quan hệ mật thiết với chúng ta, như đức Thích Ca đã
dạy.
Vì Vậy cõi Cực lạc Tịnh độ là mục tiêu chính để cho chúng ta tập trung
tất cả lực lượng tư tưởng vào đó. Nếu thật chứng được một cõi Tịnh độ ấy
thì bao nhiêu cõi Tịnh độ khác cũng đều chứng được.
