Hướng
Đi Của Thời Đại
HT. Thích Đức
Nhuận
---o0o---
1.
GIÒNG SUY TƯỞNG
NHIỆM VỤ lớn nhất của suy tư là
làm thế nào vượt nổi "bức tường chết" để thỏa đáp
đòi hỏi trường tồn của tâm thức người. Có vượt nổi bức
tường chết thì cuộc đời mới có ý nghĩa, con người mới muốn
sinh hoạt, xã hội mới còn tiến bộ. Nhân loại tồn tại tiến bộ
tới nay, chính là nhờ ở lòng tin tuyệt đối nơi các tôn giáo qua
các trào lưu tư tưởng. Đây là một ý kiến khẳng quyết, nhưng
không có nghĩa là áp dụng cho mọi người. Khẳng quyết vì đòi hỏi
của con người thường muốn sống cuộc đời thoải mái yên lành
và cũng vì tính cách lịch sự của vấn đề. Người dân Ấn Độ
phần nhiều đã sống, đương sống với quan niệm: sinh ra bởi Phạm
Thiên, chết về thể nhập với Phạm Thiên. Người dân Trung Hoa cũng
sống với quan niệm chết thành thần minh. Người dân Địa Trung Hải
và khắp miền Âu – Mỹ đều sống với quan niệm hồn thiêng bất
tử, thiện hồn được vào nước Chúa, ác hồn bị đày xuống hỏa
ngục khổ sở đời đời. Mấy nghìn năm qua tâm thức con người
đều trú ngụ nơi những quan niệm này, cho đến các tôn giáo Duy
Nhiên nhất thể, Duy Tâm siêu thoát cũng bị đại đa số nhân loại
nhìn theo lăng kính nhận thức Duy Thần cả. Chính vì nhận thức nhân
loại trú ở quan niệm Duy Thần mà các phong trào khác đều không
có cơ hội phát triển.
Phải chờ mãi tới thế kỷ này, sau
nhiều đợt tấn công, sau nhiều cuộc đổ máu, bằng nhiều phương
tiện truyền phổ tư tưởng, phe chống đối mới tạo nổi một chỗ
đứng. Nhưng sự thực những tư tưởng quá khích này, chẳng những
không giải phóng nổi tâm thức người mà còn thủ tiêu mất nguồn
hy vọng trường cửu của con người đi nữa. Phong trào Duy Vật đã
dựng "bức tường chết" ngay giữa cuộc sống. Con người
luôn bị cái chết ám ảnh. Con người thấy mình sống giữa một xã
hội chết chóc lạnh lùng. Sống trong lo âu sợ hãi thường xuyên.
Với quan niệm Duy Vật thì chỉ cuộc sống thực tế mới là chân lý
đời người, thế mà sự sống của mỗi người đều bị treo trước
lưỡi gươm thần tốc của chế độ cả. Xã hội vừa là thiên
đường vừa là hỏa ngục, quyền năng thượng đế được đặt
vào tay những con người bằng xương bằng thịt, thiếu tình thương
công chính mà đầy căm thù ngu tối và bất công nội tại. Thật là
bi đát.
Bi đát! Tiếng kêu thất thanh của trí
thức thời đại. Trước mắt họ tất cả đều đổ vỡ, nhầy nhụa.
Đời người là một trang thảm sử não nề. Xã hội là nhà tù,
là hỏa ngục, là nhà thương, là tha ma và là v.v… Họ nổi loạn
bằng thái độ "cóc cần". Họ quay lưng vào cuộc đời để
bước dật lùi xuống "hố chết". Trí thức Âu Châu đã
đặt Hư vô cuối đường hiện hữu. Trên con đường đi tới hư
vô, người hiện sinh chẳng cần biết mình phải làm gì? mà cần chi
phải làm gì nhỉ, khi cuộc đời chỉ là một trang thất bại sử, một
giòng phi lý. Tất cả sẽ đầu hàng sự chết. Tất cả đều về Hư
vô. Thế là sau thời đại chiến, một phong trào thanh niên sôi lên
với lối sống hiện sinh. Họ khỏi cần biết tới ý thức hiện sinh.
Họ khỏi cần để ý tới sự hiện sinh của tha nhân. Họ ùa lên
thủ tiêu mọi thần tượng. Họ đi tìm hiện sinh của mình trong cảm
giác. Họ quyết sống lấy được, sống gỡ trước khi bị đầu hàng
hư vô.
Từ tâm trạng chán ngán cuộc đời
của trí thức Âu Châu tràn qua Mỹ Châu thực tiễn, phong trào Hiện
Sinh biến thái thành Phi Sinh. Con người vừa chán xã hội vừa sợ
hư vô. Hư vô khống chế, vây khốn hiện hữu. Con người vốn đã
cô độc giữa cuộc đời lại càng thấy mình cô độc toàn triệt
khi bị hư vô vây hãm. Thân phận con người giờ đây thật quá
sức mỏng manh. Có gì bảo đảm cho hiện hữu đâu. Hiện hữu sẽ tan
ra như bong bóng sà bông trong hư vô. Hư vô rình rập cướp đoạt
sự hiện sinh của con người. Hư vô choán ngợp hiện hữu làm cho
con người không thể lẩn trốn vào đâu được nữa. Con người
hiện sinh giữa hư vô. Con người chỉ còn một giải pháp duy nhất
để hết còn tâm trạng khiếp sợ hư vô, đó là "giải pháp
tự tử". Hemingway vị thủ lãnh của phong trào Phi Sinh
đã chạy trốn hư vô bằng cách gia nhập với hư vô trước thời
hạn mà hư vô đón nhận. Tiếp đó là những mái đầu xanh cảm
thấy chán đời, cảm thấy cô đơn, cảm thấy hết ý nghĩa sống,
cảm thấy yêu đời mà không thể thoát nổi bàn tay khổng lồ của
hư vô. Họ đều nhất tề lao đầu vào hư vô. Sau nữ minh tinh
Marilyn Monroe và nhiều nam nữ thanh niên khác nữa sẽ gia nhập
phong trào Phi Sinh. Tư tưởng của Mỹ Châu đã gặp ngõ cụt. Con
người chán đời cũng tự tử, mà thiết tha yêu đời cũng tự
tử, để rồi cuối cùng sẽ dẫn tới tư tưởng Huyễn Sinh toàn
triệt.
Huyễn Sinh sẽ là tiếng nói cuối
cùng của tư tưởng hiện đại. Quan niệm của trí thức thời đại
đi từ hiện sinh cho hư vô ở cuối đường hiện hữu, qua phi sinh cho
hư vô khống chế hiện hữu sẽ tới huyễn sinh cho hư vô ngay trong
thực tại. Hiện hữu chỉ là ảo tưởng. Chẳng có chi hiện hữu
đích thực nữa. Tất cả đều "huyễn". Con người đánh lừa
nhau bằng ý niệm. Hiện tượng là trò ảo hóa. Hiện hữu chỉ là
bóng dáng "mờ mờ nhân ảnh như người đi đêm " mà thôi.
Đây là quan niệm của xứ Ấn nghìn xưa và đây cũng là tư
tưởng của Việt Nam thế kỷ XVIII. Nguyễn Gia Thiều là tiếng nói bi
đát tuyệt vọng cuối cùng của thân phận con người. Cung Oán Ngâm
Khúc là một kiệt tác huyễn hóakhắp mặt. Không ai có thể tìm nổi
khuôn mặt đích thực của người Cung nữ qua tâm trạng bi đát
tuyệt vọng của phận người, của vạn hữu:
"Tuồng huyễn hóa đã bày ra đấy
"Kiếp phù sinh trông thấy mà đau
"Trăm năm còn có gì đâu
"Chẳng qua một nấm cỏ khâu xanh rì.
Trước đây hai thế kỷ, tư tưởng
này chưa đủ sức làm nổi một phong trào nhưng, hiện nay, với đà
đi tới của tâm trạng con người, phong trào Huyễn Sinh tất cả đủ
điều kiện để lan tràn sâu rộng khắp nơi. Nếu Hiện Sinh đưa tới
hậu quả thù ghét cuộc đời, chán ngán tuyệt vọng, Phi Sinh đưa
tới hậu quả tự tử, thì Huyễn Sinh sẽ đưa tới hậu quả tận
diệt loài người. Tất cả đều là huyễn hóa thì sống hay chết có
nghĩa gì đâu. Sống chết chỉ là một kiếp phù sinh đầy khổ ải thì
nhân loại này sống mà làm gì nữa. Thế là con người sẽ tiếp tay
cho Hư vô thanh toán nốt những hiện tượng "mờ mờ" này
đi, để trả về với vũ trụ hư vô toàn triệt. Con người sẽ giết
nhau không chút động tâm; giết người rồi giết mình một cách hết
sức thoải mái. Thế giới sẽ tận diệt nếu tư tưởng này hoàn
toàn làm chủ nhận thức con người. Võ khí hạch tâm không dám nổ
vì quyền lợi, nhưng rất muốn nổ từng loạt khi con người hoàn
toàn sống bằng quan niệm Huyễn Sinh này. Thế có nghĩa là nhân loại
tới thời tận diệt rồi sao! Không, Nhân loại sẽ không tận diệt
vì thực tại tính của đại đa số nhân loại, là ham sống, nhất
định sống dù biết đời là bể khổ, vũ trụ là huyễn hóa, kiếp
người là phù sinh. Vì "nhất định sống" nên nhân loại sẽ
tự tìm lấy lối thoát cho tâm tư, cho suy nghiệm, cho đòi hỏi của
khát vọng trường cửu. Sự tắc lối của trí thức hiện nay, chỉ
là một hiện tượng báo trước cuộc sang mùa mà thôi. Con người
sẽ tự giải thoát cho mình, cùng giải thoát cho đời để tất cả
đều giải thoát. Ý nghĩa của giải thoát do đó không chỉ lệ thuộc
vào một sự kiện siêu nhiên huyền nhiệm vĩnh cửu, mà còn giải
thoát cho tình cảm con người khỏi tù túng công thức, giải thoát
cho suy tư khỏi những lớp vỏ của thành kiến, giải thoát cho hành
động khỏi mò mẫm hại người hư vật. Giải thoát cho thân phận oan
khiên thiên vạn cổ của con người. Giải thoát cho cuộc đời khỏi
độc khí bất công, mọi người đều sống với một cuộc sống thoải
mái, thoát ách khổ lao. Xã hội hết là bệnh viện tha ma. Người
khác không còn là kẻ thù. Con người sẽ vơi đi tâm trạng cô
đơn, sợ hãi để thản nhiên sống, sáng suốt làm, uyển chuyển
hòa; hòa với cuộc sống thực tế của đồng loại, hòa trong thể
điệu hóa sinh của vạn hữu. Tự cảm ứng với tất cả, thấy mình
tương quan với tất cả, rồi cùng tất cả chuyển hóa. Sướng khổ,
vui buồn, sống chết… chỉ là tiết tấu cung bậc của bản trường
ca vô thường; thản nhiên sống, sáng suốt sống, uyển chuyển sống
trong bản trường ca muôn điệu ấy, tức là đã đạt tới trạng
thái không câu chấp, không lệ thuộc, không lo lắng, tức là phát
khởi nổi tâm thức thường hằng ngay trong cảnh vô thường, tức
là đã tự giải thoát sinh không, tình cảm sẽ thành bao la trong
trắng, trí tuệ sẽ sáng suốt quang minh, chí khí sẽ tròn đầy siêu
thoát. Khi tâm tư đã có lối giải thoát, thì cuộc sống sẽ hết bế
tắc; mọi mối tương quan xã hội sẽ thuận chiều tiếp nối; nhân
loại sẽ sống trong cảnh sống người chân thực, sống trong cảnh
sống toàn diện không thui chột, không một chiều, không còn đối
tượng căm thù.
---o0o---
[Mục
lục] [01] [02] [03] [04] [05] [06] [07] [08] [09]
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường
Cập
nhật : 1-4-2002
