Tự
nghìn
năm
thấp
thoáng
Tuệ
Uyển
Một
hôm,
vào
khoảng
năm
1980,
thi
sĩ
Bùi
Giáng
đột
nhập
vào
giảng
đường
tịnh
thất
Tuệ
Uyển,
viết
lên
bảng
bốn
câu
thơ:
Người
nằm
ngủ
tự
nghìn
năm
thấp
thoáng
Tôi
bước
qua
từ
ngữ
rụng
hai
lần
Tờ
sa
mạc
như
bồi
phong
tẩy
địa
Trút
linh
hồn
dường
như
thể
như
thân.
Và
ông
đã
múa
men
giảng
đại
khái:
khi
gió
bão
thổi
trên
sa
mạc
thì
cát
tung
lên
như
những
tờ
giấy
khổng
lồ
được
lật
qua,
nên
gọi
là
tờ
sa
mạc.
Còn
bồi
phong
là
thêm
cho
sức
gió,
tẩy
địa
là
quét
sạch
mặt
đất.
Và
sa
mạc
khi
ấy
như
một
thân
thể
to
lớn
đang
trút
lin
hồn.
Hơn
mười
năm
qua
những
câu
thơ
ấy
vẫn
còn
là
một
bí
ẩn
đối
với
tôi,
cho
đến
ngày
nghe
tin
thi
sĩ
từ
trần.
Người
nằm
ngủ
là
ai?
Và
tại
sao
lại
nghìn
năm
thấp
thoáng
?
Ngủ
đây
là
giấc
ngủ
ngàn
thu,
là
sự
chết
thông
thường
của
tứ
đại
ngũ
ấm.
Nhưng
với
một
số
ít
người,
thì
chết
không
phải
là
chết
hẳn,
mà
nghìn
năm
sau
còn
thấp
thoáng
khi
ẩn
khi
hiện
trên
cõi
đời,
qua
những
dư
vang
của
họ,
qua
ảnh
hưởng
họ
trên
những
người
đang
sống.
Như
Phật
Thích
Ca
và
chư
thánh
đệ
tử
Xá
Lợi
Phất
và
Mục
Kiền
Liên
đã
nhập
niết
bàn
gần
ba
ngàn
năm
mà
dư
âm
vẫn
còn
vang
vọng
đến
hôm
nay
đối
với
những
người
thực
hành
Pháp.
Giữa
Phật
và
chúng
ta
như
vậy,
có
một
tương
quan
duyên
khởi,
thời
gian
và
không
gian
không
còn
nghĩa
lý
gì.
Tôi
bước
qua:
Bản
thân
thi
sĩ
và
bất
cứ
ai
ở
trên
đời
cũng
đang
đi
qua,
đang
tiến
về
cái
chết
như
một
giai
đoạn
để
tiếp
tục
đi
tới,
như
câu
thơ
thi
sĩ
đã
làm:
Ngay
sẽ
hết
tôi
sẽ
không
ở
lại,
Tôi
sẽ
đi
và
chưa
biết
đi
đâu.
Chẳng
những
ông
chưa
biết
mình
sẽ
đi
đâu
sau
khi
chết,
mà
ngay
cả
hiện
tại
lúc
đang
sống
đang
bước
qua
ông
cũng
không
biết
mình
đang
bước
qua
cái
gì.
Cuộc
đời,
sự
sống
là
một
cái
gì
không
thể
nói
được.
Nói
tôi
đang
sống
cũng
còn
có
nghĩa
là
tôi
đang
chết.
Và
cuộc
đời
là
cái
gì
thế?
Là
vui?
Buồn?
Khổ?
Lõc?
Mộng?
Thực?
Thánh
thiện?
Ma
quỷ?
Thiên
đường?
Địa
ngục?
Không
thể
nói
nó
là
cái
gì
cả,
cuộc
đơì,
sự
sống
là
cái
gì
không
thể
bị
tóm
vào
trong
một
định
nghĩa
rõ
rệt,
cho
nên
nói
từ
ngữ
rụng
hai
lần.
Lần
thứ
nhất
là
định
nghĩa
của
khoa
học
và
triết
học,
như
các
thuyết
chủ
trương
nguồn
gốc
sự
sống
là
nước
hoặc
đất,
hay
lửa,
gió,
hoặc
các
ý
thức
hệ
cho
con
người
là
thiên
thần
hay
ác
quỷ,
duy
tâm
hay
duy
vật.
Nhưng
cuộc
đời
vượt
ngoài
tất
cả
suy
luận
của
óc
não,
nên
từ
ngữ
của
triết
học,
của
tư
tưởng
bị
đổ
vỡ,
rơi
rụng
lần
thứ
nhất.
Một
hạng
người
khác
tiếp
cận
cuộc
đời
bằng
trái
tim
hơn
là
bằng
óc
não,
đó
lã
giới
thi
nhân,
nghệ
sĩ.
Họ
thở
cùng
với
gió,
mơ
theo
trăng
và
vơ
vẩn
cùng
mâỵ
Vì
thấy
triết
học,
tư
tưởng
đã
không
di-n
đạt
được
sự
thật
về
cuộc
đời
một
cách
trung
thực
mà
chỉ
làm
cho
cuộc
đời
thêm
rối
tung
lên,
đưa
đến
chiến
tranh
đổ
nát,
nên
giới
thi
nhân,
nghệ
sĩ
muốn
tái
tạo
cuộc
đời
với
ngòi
bút
cây
cọ,
di-n
tả
cuộc
đời
bằng
thi
ca,
âm
nhạc
cùng
các
loại
nghệ
thuật
khác.
Lẽ
chân
đã
khó
bàn
thì
đành
di-n
tả
cái
Mỹ
hay
vẻ
đẹp
vậỵ
Họ
muốn
biến
cái
đẹp
mong
manh
trở
thành
vĩnh
củu
qua
lời
thơ
nốt
nhạc
hay
bức
họa.
Nhung
có
lời
thơ
nào
nói
lên
được
vẻ
đẹp
của
một
ráng
cầu
vồng?
Bức
tranh
vẽ
mây
có
bao
giờ
thay
thế
được
một
vầng
mây
trong
thực
tế,
thấy
một
lần
là
không
bao
giờ
trở
lại?
Nốt
nhạc
nào
êm
dịu
bằng
tiếng
vô
thanh
của
một
tâm
hồn
đã
sạch
phiền
não?
Nghệ
thuật
không
thể
nào
tái
tạo
lại
cái
chân
thực
hiện
tiền,
dù
đấy
là
nỗi
đau
khổ
hay
niềm
hân
hoan.
Nghệ
thuật
(art)
chỉ
là
giả
tạo
(artificial)
không
thể
nào
di-n
tả
được
thế
giới
nhất
như
mầu
nhiệm,
nên
Bùi
Giáng
thấy
rằng
THƠ
KHÔNG
ĐỦ
GỌI,
và
ông
đã
dùng
ngôn
ngữ
để
đùa
chơi
mà
thôi,
vĩ
từ
ngữ
thi
ca
cũng
rụng
nốt
theo
với
từ
ngữ
triết
học,
trước
một
cái
gì
mong
manh
hư
huy-n
là
cuộc
đời.
Và
đời
con
người
cũng
rất
vô
thường,
nó
đi
qua
cái
từ
ngữ
rụng
hai
lần
đó
một
cách
nhanh
chóng
và
cô
độc
như
con
lạc
đà
giữa
sa
mạc
mên
mông:
Miền
cát
lạnh
chân
lạc
đà
bé
bỏng.
Đây
là
chân
lý
nhân
sinh
vô
thường
trong
Phật
giáo.
Rồi
mọi
sự
trên
đời
cũng
thay
đổi
như
chong
chóng,
hết
phong
trào
này
đến
chủ
nghĩa
khác,
không
cái
gì
dừng
trụ,
tất
cả
đều
đổi
thay,
cuộc
đời
như
một
cuốn
sách
khổng
lồ
mãi
mãi
được
lật
nhanh
qua
trang
khác,
như
một
bãi
sa
mạc
mà
thân
thể
khổng
lồ
của
nó
đang
trút
linh
hồn
từng
giây
phút.
Nhưng
vô
thường
cũng
có
cái
hay
của
nó,
không
đáng
lấy
làm
buồn,
vì
nó
tẩy
sạch,
tịnh
hóa
những
vết
dơ
quá
khứ
và
luôn
luôn
mới
mẻ,
như
chết
đi
để
sống
lại
một
đời
mới:
Tờ
sa
mạc
như
bồi
phong
tẩy
địa
Trút
linh
hồn
dường
như
thể
như
thân.
Và
thế
là
giờ
đây
thi
sĩ
cũng
đã
trở
thành
một
trong
những
người
nằm
ngủ
tự
nghìn
năm
thấp
thoáng,
cũng
như
tôi
đang
bước
qua
cái
mà
muốn
nói
về
nó
thì
từ
ngữ
rụng
hai
lần.
---o0o---
| Mục lục Tác giaû |
Cập nhật ngày: 01-01-2002
