Tập san Phật Học

 

 

Tập san Pháp Luân

số 19 - tháng 09 năm Ất dậu

Chuyên đề: Bổn Phận Người Phật Tử Tại Gia

 

Mục Lục    --Bát Chánh Đạo Với Tam Vô Lậu Học --Bổn Phận Người Phật Tử Tại Gia   --Các Cảnh Giới Tái Sanh   --Thế nào là Đại Ý Phật Pháp?   --Niệm Phật và Đức Tin   --Tóm tắt tiểu sử mười bốn đời của đức Đạt-lai-lạt-ma   --Tập Tục Dâng Hương   --Chùa Thầy Giai Thoại và Triết Học   --Hạnh Nhẫn Nhục của một Ẩn Sĩ   --Nơi Bình Minh Yên Tịnh   --Đặc điểm tâm lý của tuổi thiếu niên Phật tử và phương pháp giáo dục   --BAMIYAN: Dùng tia Laser để phục hồi những pho tượng bị phá hủy bởi chính quyền Taliban   --CANADA: Thiền Định có tác dụng làm giảm đau nhức kinh niên   --Thơ: Thiện Hữu; Ninh Giang Thu Cúc; Hạnh Phương; Huỳnh Khải Nguyên; Mặc Không Tử; Nguyễn Xuân

 ---o0o--- 

Bát Chánh Đạo Với Tam Vô Lậu Học

TT.Thích Thái Hòa
 

Tam vô lậu học là ba pháp học tập để dẫn đến đời sống vô lậu, tức là sống đời sống không bị rơi vào sinh tử luân hồi.

Vô lậu học giới là phần thứ nhất trong ba pháp vô lậu học và nó cũng làm nền tảng cho vô lậu học định và vô lậu học tuệ.

* VÔ LẬU HỌC GIỚI: Tức là học tập và thực hành học giới, để dẫn đến đời sống vô lậu, đời sống giải thoát. Giới nói theo tiếng Phạn là Sìla, nó có khả năng phòng hộ các căn, không cho các trần cấu quấy nhiễm. Và nó cũng có khả năng phòng hộ ba nghiệp, không để cho ba nghiệp hành động một cách sai lầm dẫn đến những kết quả khổ đau. Giới ngoài ý nghĩa phòng hộ, nó còn là động cơ thúc đẩy ba nghiệp thực hành mọi thiện pháp.

Như vậy, “Sìla” hay giới được biểu hiện như là luân lý, đạo đức; và học tập giới chính là học tập đời sống đạo đức, bằng cách chuyển đổi mọi ác nghiệp thành thiện nghiệp.
Vì nghiệp (Karma) xác định sự hiện hữu của con người và chúng sanh, hay nói theo lập trường của luận Câu-xá:

“Thế biệt do nghiệp sinh

  Tư cập tư sở tác

  Tư tức thị ý nghiệp

  Sở tác thị thân ngữ”.

Nghĩa là sự sai biệt của thế gian là do nghiệp sinh khởi. Đó là Tư và điều được tác động bởi Tư. Tư tức là ý nghiệp và điều được tác động bởi Tư tức là thân và ngữ.

Nghiệp (Karma): xác định mọi sự hiện hữu sai khác của tất cả chúng sanh trong thế gian. Và mọi sự sai khác của chúng sanh trong thế gian được xác định bởi nghiệp. Nghiệp là hành vi tạo tác có cố ý và luôn luôn xảy ra trong thời gian hiện tại. Chính hành vi của con người, của chúng sanh như thế nào, thì nó sẽ khẳng định con người và chúng sanh là như thế ấy.
Chẳng hạn, hành động giết người sẽ khẳng định người ấy là kẻ giết người. Và như vậy, đó là kẻ ác. Trái lại, một hành động cứu giúp kẻ khác thoát khỏi sự chết chóc, hành động cứu giúp ấy, khẳng định kẻ kia như là một người hiền thiện.

Một hành động thiện hay ác theo Phật giáo phải có đủ bốn tiêu chuẩn. Hành động ấy, gây nên hạnh phúc cho mình và kẻ khác trong hiện tại và trong tương lai. Và hành động ác thì ngược lại, nghĩa là gây thiệt hại cho mình và kẻ khác không những trong hiện tại mà ngay cả trong tương lai nữa.

Hành động thiện, chính là  điều kiện dẫn đến niềm vui và an lạc. Nhưng, niềm vui và sự an lạc nào chỉ có trong thoáng chốc, và sau đó là những cảm giác khó chịu, sầu muộn và khổ đau, thì đó không phải là chơn thiện, không phải là chơn hạnh phúc, an lạc. Trái lại, niềm vui và sự an lạc nào do hành động thiện đem lại, thời gian dễ chịu, êm ái càng kéo dài bao nhiêu, thì giá trị của hành động thiện được đánh giá bằng những mức độ cao bấy nhiêu. Lại nữa, cảm giác hạnh phúc và an lạc liên tục kéo dài cho đến vô tận, nghĩa là không bao giờ chấm dứt, thì sự an lạc hạnh phúc ấy, gọi là hạnh phúc an lạc của Niết-bàn, và chỉ có Niết-bàn mới gọi là điều thiện tối thắng.
Hành động để dẫn đến sự an lạc tối thắng của Niết-Bàn, hay là điều thiện tối thắng, hành động ấy gọi là Chánh nghiệp.

Như vậy, Sìla hay Giới có khả năng phòng hộ ác nghiệp và làm cho ba nghiệp trở nên thanh tịnh. Điều này đã được luật Tứ Phần nói rất rõ trong phần tóm lược các Giới kinh của chư Phật, có bài kệ như sau:

“Thiện hộ ư khẩu ngôn

 Tự tịnh kỳ chí ý

 Thân mạc tác chư ác

  Thử tam nghiệp đạo tịnh

 Năng đắc như thị hành

  Thị Đại Tiên Nhân Đạo”.

Nghĩa là:

“Khéo phòng hộ lời nói

 Tâm chí tự lắng trong

 Thân không làm các ác

 Ba nghiệp đạo này tịnh

 Thực hành được như thế

 Là Đạo Đấng Đại Tiên”.

Đây là Giới kinh mà đức Phật Thích-ca đã giảng dạy cho chúng Tỳ-kheo trong mười hai năm đầu.
Ba nghiệp thanh tịnh là do sự hành trì thanh tịnh giới. Nếu không có giới, thì ba nghiệp không biết dựa vào đâu để có được sự thanh tịnh.

Theo luận Câu Xá, nghiệp (Karma) tạo nên sự đa dạng và sai thù của chúng sanh trong thế gian về quả báo thiện và ác, thì Sìla hay Giới là để phòng hộ mọi ác nghiệp ở nơi thân, ngữ và ý. Đồng thời cũng là năng lực thúc đẩy mọi hoạt động của thân, ngữ, ý phù hợp với thiện vô lậu, tức là Niết-bàn.

Như vậy, Giới dẫn dắt hành động của thân, ngữ và ý đến chỗ hợp lý. Chỗ hợp lý ấy chính là Niết-bàn.

Thế nên, trong Bát Chánh Đạo thì Chánh nghiệp được xem như là Giới và Giới là Chánh nghiệp. Chánh ngữ và Chánh mạng cũng vậy. Nghĩa là ở trong Tam vô lậu học thì chúng thuộc về Giới vô lậu học.
Vì một người hành trì thanh tịnh giới không thể nào có một đời sống tà nghiệp, tà ngữ và tà mạng.
Do đó, ba thành phần trong tám yếu tố của Thánh đạo đã nêu ra ở trên được xem như là Vô lậu học giới.

* VÔ LẬU HỌC ĐỊNH: Tức là học tập và thực hành thiền định dẫn đến đời sống giải thoát, không còn bị vướng mắc ở trong sinh tử luân hồi.
Thực tập thiền định vô lậu, tức là làm cho thân tâm đình
chỉ mọi khát ái, hay nói cách khác mọi khát ái đang khô dần ở trong tâm hồn của người đang thực hành thiền định vô lậu.
Ở trong Bát Chánh Đạo, thì ba yếu tố Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định được xem như là Vô lậu học định.

* VÔ LẬU HỌC TUỆ: Tức là trí tuệ vô lậu, trí tuệ vô lậu là con đường dẫn thoát khổ đau và sinh tử, con đường đưa đến giác ngộ.
Trí tuệ vô lậu này phát sinh không phải do sự suy luận hay học hỏi mà chính do sự hành trì thanh tịnh giới vô lậu và thiền định vô lậu.

Ở trong Bát Chánh Đạo, thì Chánh tư duy và Chánh kiến được xem như là Vô lậu học tuệ.
Bát Chánh Đạo phối hợp với Tam vô lậu học như vậy, ta có thấy ở trong kinh Cùlavedalla (Hữu Minh Tiểu Kinh) và Giải Thoát Đạo Luận của Ưu Ba Đề Sa.
Tuy nhiên, sự phối hợp như vậy, chúng chỉ có giá trị ở mặt tương đối. Còn đối với mặt tuyệt đối thì chúng không phải nhất định là như vậy.

Và chính ở trong giới có định và trong định có giới, trong tuệ có giới và trong giới có tuệ; trong giới có định có tuệ; trong định có tuệ có giới và trong tuệ có giới có định…
Nhìn một cách sâu sắc và tế nhị thì lằn mức giữa Giới, Định, Tuệ thật khó phân định. Vì trong đời sống tu tập để hướng đến giải thoát và Niết-bàn, ba yếu tố ấy không thể nào tách biệt khỏi nhau; chúng là thế chân vạc, nếu thiếu một thì hai cái kia không thể có mặt.
Bởi vậy, sự phân định lằn mức giữa Giới, Định và Tuệ chỉ có một giá trị tương đối, thì sự phối định Bát Chánh Đạo vào trong Giới, Định, Tuệ không phải là sự phối định tuyệt đối.

Vì sao? Vì Chánh tinh tấn không phải chỉ có mặt nhất định ở trong Vô lậu học định mà nó cũng có thể có mặt ở trong Vô lậu học giới cũng như ở trong Vô lậu học tuệ nữa.
Vì, nếu hành trì giới mà thiếu Chánh tinh tấn thì khả năng phòng hộ của giới không kiên quyết, bờ đê phòng hộ của giới có thể bị các trần tướng xói mòn và đâm thủng. Vì vậy mà có những trường hợp phạm giới và hủy giới.

Và, nếu thực hành Chánh tư duy hoặc Chánh kiến mà không nỗ lực thường xuyên, thì chắc chắn sự tư duy sẽ không thấu đáo và sự hiểu biết cũng không thể nào quán triệt.
Do đó, ở trong lĩnh vực Tuệ vô lậu học cũng không thể vắng mặt Chánh tinh tấn.
 Như vậy, Chánh tinh tấn không những chỉ có mặt ở Định mà còn luôn luôn có mặt ở Giới và Tuệ nữa.

Nói gọn lại, Bát Chánh Đạo đối với Tam vô lậu học, cả hai đều tương dung tương nhiếp với nhau. Tam vô lậu học có mặt ở trong Bát Chánh Đạo và Bát Chánh Đạo có mặt ở trong Tam vô lậu học, hoặc Bát Chánh Đạo là hình thức khai triển của Tam vô lậu học và Tam vô lậu học là cái lõi thu hẹp của Bát Chánh Đạo.

Do đó, nhìn từ khía cạnh thực hành và cốt lõi thì Bát Chánh Đạo là Giới, Định, Tuệ và Giới, Định, Tuệ là Bát Chánh Đạo. Nên, bất cứ ai thực tập được Giới, Định, Tuệ thì người ấy thành tựu được Bát Chánh Đạo và cũng chính là  thành tựu Giới, Định và Tuệ.
Kết luận phần này cho chúng ta thấy, Bát Chánh Đạo hay Tam vô lậu học đều có chung mục đích phòng hộ mọi ác nghiệp của thân, ngữ và ý. Và mỗi khi thiện vô lậu đã được phát khởi thì đó là thiện Niết-bàn đã bắt đầu có mặt.

Thiện của Niết-bàn có mặt là kết quả do thực hành Giới, Định, Tuệ hay thực hành Bát Chánh Đạo.

Vậy, trên hình thức thì Bát Chánh Đạo và Giới, Định, Tuệ xem như là hai, nhưng thực chất của nội dung và mục đích thì cả hai chỉ là một.

Thế nên Bát Chánh Đạo đối với Giới, Định, Tuệ là một. Và chúng là con đường đưa đến Niết-Bàn tối thượng.
 

 

Bổn Phận Người Phật Tử Tại Gia

Tâm Minh  

Kính thưa quí vị, 

Tuổi trẻ, đến với đạo Phật với nhiều bỡ ngỡ như người lạc vào khu rừng đầy hoa thơm cỏ lạ nhưng lại khó tìm lối ra. Tiết mục “Tuổi trẻ với Phật pháp” đến với các bạn trẻ, đặc biệt là những bạn trẻ Phật tử VN ở hải ngoại, trưởng thành tại một nơi mà tiếng mẹ đẻ không được dùng trong sinh hoạt hằng ngày, để giúp nói đến những việc rất bình thường nhưng có thể “khó” với họ.  

Ngoài ra, “Tuổi trẻ với Phật pháp” sẽ giúp chúng ta cùng tìm hiểu và thực hành Phật pháp, hầu đạt được an lạc, hạnh phúc và thảnh thơi ngay trong cuộc sống trước mặt cho bản thân, gia đình và cho mọi người quanh ta. Kính mời quý vị và các bạn trẻ cùng theo dõi câu chuyện hôm nay với tiêu đề “Bổn phận người Phật tử tại gia” với các bạn trẻ A,B,C. 

A: Xin chào các bạn! Người Phật tử là người con Phật, đi theo con đường của đức Phật, học sống theo giáo lý của Ngài, nhưng tại sao lại gọi là “người Phật tử tại gia” hả?

C: Gọi như vậy để phân biệt với người Phật tử xuất gia là quí vị Sa-di, Sa-di-ni, Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, v.v… sống ở chùa, “ly gia cát ái” nghĩa là thoát ly khỏi sự ràng buộc của tình cảm gia đình đó.

A: Người Phật tử tại gia có phải còn được gọi là Ưu-bà-tắc (nam) và Ưu-bà-di (nữ) hay “cận sự nam”, “cận sự nữ” hay “thiện nam”, “tín nữ” nữa phải không?

B: Đúng rồi, nói tóm lại, là Phật tử chúng ta có “4 Chúng đồng tu” là Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di.

A: Vậy thì các bạn hãy cho biết bổn phận của những người Phật tử tại gia (PTTG) là gì ngay đi!

C: Bổn phận chính của người PTTG là sống đúng với Phật pháp, truyền bá Phật pháp đến mọi người để mọi người được an lạc.

B: Như vậy vấn đề là trước hết, người PTTG phải biết áp dụng Phật pháp vào đời sống hằng ngày để tự mình có sự an lạc, rồi mới đem an lạc cho người khác được, có phải không?

A: Phải rồi! Làm sao để gọi là sống đúng theo Phật pháp và có an lạc?

B: Trong Phẩm “Tịnh hạnh” của kinh Hoa Nghiêm, ngài Văn Thù có trả lời cho Phật tử tại gia, những vị Bồ-tát ở nhà, sống như thế nào gọi là sống đúng theo Phật pháp (sách do thầy Hằng Trường Việt dịch và giảng).

C: Có phải ngài Văn Thù dạy ta nhìn mọi sự vật, hiện tượng trong cuộc đời này bằng cặp mắt trí tuệ, hướng về chân lý chứ đừng nhìn với cái tâm hẹp hòi, cố chấp...?

B: Đúng rồi! Ngài có đưa ra hơn 10 lời dạy cho người PPTG sử dụng để sống đúng tinh thần Phật pháp trong những hoàn cảnh sinh hoạt bình thường ở gia đình.

A: Thật là hay quá, bạn hãy cho biết những lời dạy ấy đi!

B: Bài học thứ nhất là Ngài dạy: ở gia đình, người PTTG phải nhường nhịn (không tranh giành), phải bao dung với mọi người, nói năng nhỏ nhẹ, phải biết lắng nghe, chuyện qua rồi đừng có nhắc lại, đừng trách móc; tránh bàn luận chuyện đúng sai, hay dở của các thành viên trong gia đình; nên chia sẻ chân lý, truyền đạt những gì mình học được trong Phật pháp để mọi người biết làm những điều thiện lành tránh điều hung ác.

C: Có phải bài kệ thường nhắc nhở chúng ta mà hôm trước bạn đã nhắc đến hay không?

Bồ-tát ở nhà

Nguyện rằng chúng sanh

Biết nhà tánh Không

Tránh mọi bức bách.  

A: Tôi nhớ ra rồi! Nghĩa là mình yêu mến gia đình nhưng đừng quá tham luyến, quá khẩn trương để sinh ra đủ thứ stress - là “bức bách” - phải không?

B: Phải rồi, các bạn đã nhớ đúng rồi đó. Còn đối với cha mẹ thì hiếu thảo, chăm sóc nhưng cũng phải biết rằng đức Phật đã dạy: “Tất cả chúng sanh đều là cha mẹ của chúng ta trong bảy kiếp”; ý nói là thương yêu thờ phụng cha mẹ là hiếu, nhưng phải từ lòng hiếu đó lan rộng ra đến mọi người chứ không phải chỉ biết chăm lo cho cha mẹ mình mà xúc phạm đến cha mẹ người khác, hay vì lòng hiếu mà làm những chuyện sai trái tội lỗi v.v... thì đó lại là bất hiếu. Ngoài ra, phải biết cha mẹ cần mình nhất là những lúc già yếu, bệnh tật, tuyệt vọng; hãy gần gũi họ, lắng nghe họ và chia sẻ kinh nghiệm tu học với họ. Các bạn còn nhớ bài kệ này chứ?

C: Ừ, nhớ! Bài kệ nhắc nhở chúng ta là:

Hiếu thảo cha mẹ,

Nguyện rằng chúng sanh

Khéo phụng sự Phật,

Chăm sóc hết thảy! 

A: Tôi cũng nhớ bài kệ nói về gia đình nhỏ gồm vợ con nhưng hai câu cuối chưa được thông suốt, các bạn hãy giảng nghĩa giùm nha:

Vợ con sum vầy,

Nguyện rằng chúng sanh

Oán thân bình đẳng

Vĩnh ly tham trước.  

B: Đức Phật dạy: “Phải có duyên nợ với nhau trong nhiều đời nhiều kiếp mới thành vợ chồng”, vì vậy phải thương yêu giúp đỡ chia sẻ hạnh phúc hay đau khổ với nhau cho đúng đạo lý. Mặt khác, đừng yêu đương tham đắm quá mà sinh ra ích kỷ, rồi từ đó nghi kỵ, hiểu lầm, ghen tuông, ly dị v.v... kéo theo liền! Phải tập sống theo “trung đạo”-không thắt chặt quá, không thả lỏng quá-thì tình vợ chồng, con cái mới bền vững và dành cho nhau sự tự do đúng mức. Đó cũng là ý nghĩa mấy chữ “vĩnh ly tham trước” và “bình đẳng” đối với kẻ oán, người thân trong hai câu cuối. Thế còn về “ngũ dục thất tình”, các bạn có còn nhớ bài kệ nhắc nhở chúng ta như thế nào không?

A: Đó là:

Được hưởng ngũ dục,

Nguyện rằng chúng sanh

Nhổ mũi tên dục,

Cứu cánh yên ổn.

Nhưng tôi chưa nhớ ra ngũ dục là gì? Và tại sao gọi là “mũi tên dục”?

B: Ngũ dục là năm “đối tượng” (object) của dục vọng: tiền tài vật chất, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống hưởng thụ, ngủ nghỉ (tài, sắc, danh, thực, thùy). Đặc tính của ngũ dục là khiến người ta nghiện ngập chìm đắm-các bạn đừng tưởng chỉ có rượu hay thuốc phiện mới làm người ta nghiện đâu nha-ngay cả danh vọng, địa vị, sắc đẹp cũng làm người ta say đắm và nhận chìm người ta được (“sắc bất ba đào dị nịch nhân” - có nghĩa là “sắc đẹp không có sóng nhưng nhận chìm người ta dễ dàng”) đó!

C: Bạn nói đúng quá! Ai đã nếm mùi ngũ dục thì thật khó mà buông xả. Cho dù bạn muốn tránh né, nó cũng vẫn còn gốc rễ nằm sâu trong đáy lòng, phải không? Hèn gì đức Phật nói “ngũ dục là gốc rễ của địa ngục đọa lạc” - giống như mũi tên độc đã ngấm vào da thịt, khó nhổ cho ra và dù nhổ ra được thì đau đớn biết bao nhiêu và chất độc đã ngấm vào cơ thể rồi!

A: Như vậy thì nguy rồi! Cuộc sống của người PTTG luôn có ngũ dục vây quanh, làm sao mà tránh đây các bạn?

B: Thì mình phải giữ mình bằng cách “tiết chế” những ham muốn (to bound your desire, to limit) chứ biếr có làm sao hơn! Mình thực hành các hạnh sau đây: biết đủ (tri túc), tịch tĩnh, đạm bạc, buông xả,  muốn ít.

C: Tôi nghe quý thầy giảng rằng muốn tránh ngũ dục mình phải suy nghĩ như thế này: làm giàu để làm gì? Chết có đem theo được không? (để đối trị với “tài”)

Sắc đẹp làm mê đắm lòng người, có thể dẫn đến tội ác, phạm giới v.v... có đáng cho mình hy sinh mọi thứ để chạy theo “sắc” hay không?

Danh là thật hay là giả, là hình hay bóng? Chạy theo có phí thời gian không? (Tỉnh giấc mộng nồi kê chưa chín”)

Thực (ăn): bệnh là do miệng mà vào, tham thực cực thân, ăn vào dễ, nhả ra khó.

Ngủ nghỉ (thùy): hưởng thụ sướng thân, sinh biếng nhác, ham vui, phóng dật; đến lúc giật mình thì thời gian không còn nữa, cái chết đến gần... có phải một đời hối hận không?

A: Thế còn đi xem văn nghệ, ca nhạc v.v... có phải là “ngũ dục” không?

C: Cũng có bài kệ nói về ca nhạc tụ họp đó nha:

Ca nhạc tụ họp

Nguyện rằng chúng sanh

Vui với chân lý

Biết nhạc là giả. 

B: Ca nhạc, thơ văn, hội họa v.v... nói chung là văn nghệ có tác dụng nuôi dưỡng tinh thần, tâm hồn con người, đặc biệt âm nhạc có sức mạnh thay đổi trạng thái tâm hồn của người nghe. Vẻ đẹp, cái hay, cái kỳ diệu của nhạc và thơ, không chỉ loài người mới có, mà cõi trời cũng có nhạc nữa đấy (nhạc trời) và tiếng chim hót, tiếng suối reo, thông reo v.v... không phải cũng là những khúc nhạc làm êm dịu tâm hồn ta hay sao? Tuy nhiên, âm nhạc có thể cứu người mà cũng có thể hại người; cái chính là chúng ta luôn tỉnh giác để biết rằng tìm vui trong ca nhạc chỉ là tạm bợ, niềm vui chân chính, cứu cánh của an lạc phải là tìm vui nơi Chánh pháp, nơi chân lý.

C: Niềm vui nơi chân lý có phải là vui với Pháp, với sự chấm dứt của vọng tưởng, sự dừng lại của mọi ham muốn tham đắm hay không?

B: Phải đó!

A: Các bạn có muốn nghe câu chuyện về “Bài ca vô thanh” mà đức Phật đã kể ở một cõi trời không?

C: Muốn chứ, bạn hãy kể đi!

A: Có một vị Bồ-tát được mời lên một cung Trời thuyết pháp. Ngài yên lặng nhập định, chuẩn bị giảng kinh. Các Thiên nữ tán hoa, múa hát, nhạc Trời trổi lên ai nghe cũng thấy tâm thần nhẹ nhõm và hoàn toàn bị cuốn hút vào. Sau khi vị Bồ-tát thuyết pháp xong, vua Trời Đế Thích hỏi: “Thưa Ngài, Ngài là bậc đã du hành vô số cõi Trời, đã nghe vô số âm nhạc, phải chăng âm nhạc của chúng tôi ở đây là hay nhất?” Vị Bồ-tát chắp tay đáp rằng: “Thật hổ thẹn, xin Ngài thứ lỗi, theo thiển kiến, chẳng âm nhạc nào xuất sắc bằng bản nhạc của sự im lặng tuyệt đối, chẳng có bài hát nào du dương bằng âm điệu của chân lý, của Pháp!” Vua Trời bỗng nhiên tỉnh thức, học tập lắng nghe bài ca vô thanh.

B: Trên đây là những nhắc nhở chúng ta, những người PTTG về những sinh hoạt bình thường, làm sao để được an lạc và làm cho mọi người thân quanh mình được an lạc. Ngoài ra, về xử thế, chúng ta còn được dạy về “cách cho”, tức là bố thí nữa:

Cho ai vật gì

Nguyện rằng chúng sanh

Cho được mọi thứ

Lòng chẳng ái trước.  

Nghĩa là đã cho thì nên thật lòng cho, không hối tiếc, không tính toán hay mong cầu được trả công; vì “cho” là thành khẩn muốn làm vui lòng người, không phải là trao đổi, mua chuộc, nịnh bợ v.v... Cho-hay bố thí chính là phương pháp mở rộng lòng từ bi, đối trị bệnh ích kỷ, hà tiện, keo kiệt, tham lam v.v... Các bạn còn gì bổ sung không?

C: Tôi còn nhớ ngài Văn Thù còn dạy bài kệ này cho người PTTG:

Nếu bị ách nạn

Nguyện rằng chúng sanh

Tùy ý tự tại

Việc làm vô ngại! 

Tôi có một thắc mắc là tại sao khi bị ách nạn tức là mình hoàn toàn bị động mà sao mình lại nguyện cho người khác được “tự tại”, “vô ngại” được hở các bạn?

B: Bạn thắc mắc đúng lắm! Gặp tai nạn, bị áp bức, khống chế, ép buộc, oan ức v.v... là những điều đâu có ai muốn xảy ra cho mình, tất nhiên là mình ở trong hoàn cảnh bị động và bất lực rồi, thế nhưng mình vẫn có thể “chủ động” trong cách tư duy (suy nghĩ, phản tỉnh) để không đi đến tình trạng khủng hoảng, tuyệt vọng, than thân trách phận, oán trời trách đất hay làm những việc điên rồ để rồi hối hận cả đời như tự tử hay giết người hay nuôi thù oán hàng chục năm v.v...

A: Tôi hiểu rồi! Nghĩa là khi gặp ách nạn, oan ức, mình nghĩ rằng đây là nghiệp nhân quá khứ của mình đã “chín” thành quả rồi-mình đã từng gây nhân hống hách, hiếp đáp người, gây khó khăn cho người, nói oan cho người, nên nay mình gặt quả bị mất tự do, tự tại, tự chủ. Bây giờ mình phải gây nhân lành gieo hạt giống thiện, từ bi hỷ xả để có thể gặt quả “tai qua nạn khỏi ách nạn tiêu trừ” phải không các bạn?

C: Phải rồi! Có còn gì nữa không, các bạn?

B: Còn chứ! Vừa rồi, chúng ta chỉ mới nói về bổn phận đối với bản thân mà chưa nói tới việc hộ trì Tam bảo.

A: Phải rồi, Phật có dạy Chúng xuất gia thì trụ trì ngôi nhà Phật giáo, còn hàng Phật tử tại gia phải hộ trì (protect, sponsor) Tam bảo đó nha!

C: Cho một ví dụ cụ thể đi! Tôi thường nghe Tam bảo hộ trì mình, bảo vệ mình chứ đâu có nghe mình mà bảo vệ và hộ trì (sponsor) cho Tam bảo đâu anh!

B: Tam bảo hộ trì mình là hộ trì về tâm linh, về kinh điển, về Phật pháp; còn mình hộ trì Tam bảo là về vật chất, về phương tiện và chống lại “thú dữ” giữa cuộc đời làm hại chư Tăng, Ni… Tại bạn không nhớ đó thôi! Hồi Pháp nạn 1963, các chùa trên toàn quốc miền Nam Việt Nam bị lính tấn công vào đánh đập chư Tăng Ni và Phật tử, hồi đó Phật tử chùa nào tụ họp về chùa đó để bảo vệ chư Tăng, Ni... Người Phật tử, bao gồm GÐPT của anh chị em chúng ta, cũng có mặt với quý Thầy, quý Sư cô của mình trong cơn biến động đó. Hằng ngàn hàng vạn Tăng Ni, Phật tử đã bị bắt bớ giam cầm, có vị đã tự thiêu để cầu nguyện, có vị bị chết vì súng đạn đàn áp hay chết trong tù…

C: Hồi nãy chúng ta mới nói đến các pháp tu, nhưng chưa nói hết, chỉ mới nói đến Bố thí, tức là thực hành hạnh Từ Bi, các bạn nhớ không?

B: Nhớ chứ, thực hành Bố thí là thực hành một trong bốn nhiếp sự (Four Assistant Methods): Bố thí (Donation_ donation of Goods, of Dharma, of Encouragement), Ái ngữ (Friendly Speech), Lợi hành (Benificial Actions), Ðồng sự (Collaboration) - Những điều này chúng ta đã biết rồi.

A: Chúng ta cũng cần nhắc nhau rằng chúng ta không những chỉ biết hộ trì Tam bảo lúc Chùa gặp nguy hiểm mà ngày thường cũng vậy, không những chúng ta hộ trì bảo vệ chư Tăng Ni mà chúng ta còn quan tâm những việc như xây cất tu bổ chùa, việc ăn ở của chư Tăng Ni, việc tổ chức tu học cho Phật tử, việc chi phí cho các đại lễ Phật Ðản, Vu Lan, Tết Nguyên đán v.v… cũng cần có tài chánh. Chúng ta cũng phải quan tâm đóng góp phần mình; bởi vì nếu không có Chùa, chúng ta làm sao “làm quen” với Tam bảo được, phải không?

C: Phải rồi, nhưng đó là việc của Ban hộ trì Tam bảo ở các Chùa phải không?

B: Đúng vậy; nhưng có nhiều Chùa nhỏ, ít chư Tăng, ít Thiện nam Tín nữ thì quý Thầy phải tự túc, nếu biết được, chúng ta cũng phải có bổn phận quan tâm hộ trì Tam bảo ở những nơi đó.

A: OK. Vậy cũng tạm đủ rồi. Nếu PTTG chúng ta làm được những điều như chúng ta vừa học tập và thảo luận trên đây thì cũng đủ đem lại hạnh phúc, an lạc cho bản thân, cho gia đình và cho mọi người quanh ta. Đó cũng là cách hoằng dương Phật pháp một cách hữu hiệu nhất, phải không các bạn? 

C: Phải rồi, vậy bài học hôm nay tạm đủ, xin tạm biệt nha!

A và B: Tạm biệt! Tạm biệt!

 

 

Các Cảnh Giới Tái Sanh

Thích Nguyên Liên 

 

2. Thiên đạo. 

a. Định nghĩa. 

Thiên đạo là nẻo trời, chữ thiên có nghĩa là thiên nhiên, tự nhiên. Đây là chỉ cho các chúng sanh ở các cõi trời do tu thượng phẩm thập thiện và các thiền định, nên hưởng phước thiên nhiên, sự ăn mặc thọ dụng đều tùy niệm hóa hiện. Lại chữ thiên ở đây còn có bốn nghĩa ẩn: tối thắng, tối thiên, tối lạc, tối tôn. 

Sáu hạng cõi trời dục giới đều có hình tướng nam nữ, dục nhiễm tùy theo cao thấp mà có nặng nhẹ. Mười tám hạng trời cõi sắc, không hình tướng nam nữ, không có sự dục nhiễm, dùng thiền định để trưởng dưỡng sắc thân. Còn bốn hạng trời cõi vô sắc, chỉ có tâm thức, vì là báo thể của cõi không định. 

Riêng chúng sanh trong sáu cõi, chỉ có chư thiên là có ánh sáng rõ rệt, như chư thiên ở dục giới do tu bố thí trì giới, nhẫn nhục, thanh tịnh nên thân thường có ánh sáng rực rỡ. Chư thiên cõi sắc do ly dục tu thiền định, nên nơi thân phát ra ánh sáng nhiệm mầu, hơn cả ánh nhật nguyệt và quang minh của thiên chúng cõi dục. Ánh sáng đây là do tâm thanh tịnh mà có. 

b. Thân tướng và thọ lượng: 

Ở Dục giới, chư thiên trời Tứ Vương thân lượng cao nửa dặm, áo nặng nửa lượng. Chư thiên trời Dạ Ma cao một dặm rưỡi, áo nặng ba thù. Chư thiên trời Đâu Suất cao hai dặm, áo nặng hai thù. Chư thiên trời Hóa Lạc cao hai dặm rưỡi, áo nặng một thù. Chư thiên trời Tha Hóa cao ba dặm, áo nặng nửa thù. 

Ở Sắc giới, chư thiên trời Phạm Chúng thân cao nửa do tuần, chư thiên trời Phạm Phụ thân cao một do tuần, trời Đại Phạm cao một do tuần rưỡi, trời Thiểu Quang cao hai do tuần, trời Vô Lượng Quang cao bốn do tuần, trời Quang Âm cao tám do tuần, trời Thiểu Tịnh cao 16 do tuần, trời Vô Lượng Tịnh cao 32 do tuần, trời Biến Tịnh cao 64 do tuần, trời Vô Vân cao 125 do tuần, trời Phước Sanh cao 250 do tuần, trời Quảng Quả cao 500 do tuần, trời Vô Phiền cao 1000 do tuần, trời Vô Nhiệt cao 2000 do tuần, trời Thiện Kiến cao 4000 do tuần, trời Thiện Hiện cao 8000 do tuần, trời Sắc Cứu Cánh cao 16000 do tuần. 

Chư thiên cõi Sắc tuy không mặc y phục, song cũng như có mặc; tuy không đội mũ thiên quan, song như có đội, vì do thân quang chiếu hiện. Chư thiên ở Vô sắc giới chỉ có định quả sắc, nên không có thân lượng. 

Thọ lượng chúng sanh ở thiên thú cũng có hơn kém tùy theo mỗi tầng trời. Như về Dục giới trời Tứ thiên vương thọ 500 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 50 năm cõi người. Trời Đao Lợi thọ1000 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 100 năm cõi người. Trời Dạ Ma thọ 2000 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 200 năm cõi người. Trời Đâu Suất thọ 4000 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 400 năm cõi người. Trời Hóa Lạc thọ 8000 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 800 năm cõi người. Trời Tha Hóa Tự Tại thọ 16000 tuổi, một ngày đêm nơi đây bằng 1600 năm cõi người. 

Thọ mạng của chư thiên cõi Sắc thì lấy kiếp làm lượng. Như Sơ thiền, trời Phạm Chúng thọ nửa trung kiếp, trời Phạm Phụ thọ một trung kiếp, trời Đại Phạm thọ một trung kiếp rưỡi. Về Nhị thiền, trời Thiểu Quang thọ hai đại kiếp, trời Vô Lượng Quang thọ bốn đại kiếp, trời Quang Âm thọ tám đại kiếp. Về Tam thiền, trời Thiểu Tịnh thọ 16 đại kiếp, trời Vô Lượng Tịnh thọ 32 đại kiếp, trời Biến Tịnh thọ 64 đại kiếp. Về Tứ thiền, trời Vô Vân thọ 125 đại kiếp, cứ như thế tăng gấp đôi cho đến trời Sắc Cứu Cánh thọ 16000 đại kiếp. Trong đây trừ trời Vô Tưởng Thiên thọ lượng đồng với Quảng Quả Thiên. Ở Vô sắc giới, trời Không Vô Biên thọ 20.000 đại kiếp, cứ như tăng gấp đôi cho đến trời Phi Phi Tưởng thọ 80.000 đại kiếp. 

c. Cảnh giới thọ dụng 

Về khổ lạc thọ dụng, chúng sanh ở cảnh giới này khổ ít vui nhiều. Chư thiên ở cõi Dục thọ dụng nhiều phần vui, có ít phần khổ về sự suy não đọa lạc. Chư thiên ở cõi Sắc giới từ Sơ thiền đến Tam thiền lấy định cảnh làm vui, sự vui cùng cực duy ở cõi tam thiền. Từ Tứ thiền cho đến chư thiên cõi vô sắc thì không có khổ lạc thọ. 

Về ẩm thực thọ dụng, chư thiên ở cõi Dục thọ dụng những trân vị như cam lồ, tô đà. Tuy nhiên, tùy theo phước báu của mỗi vị sai khác mà có vị thọ dụng đầy đủ có vị thọ dụng không đầy đủ, đồng thời mùi vị của thức ăn có sự hơn kém. Chư thiên ở cõi Sắc giới thọ phần tư thực, dùng sự vui thiền định để nuôi sắc thân. Còn chư thiên ở cõi vô sắc thì chỉ có thức thực. 

Về dục nhiễm thọ dụng, chúng sanh ở cảnh thiên đạo, chỉ có chư thiên ở dục giới là có sự hành dâm, còn chư thiên ở cõi sắc và vô sắc giới đều tu phạm hạnh, không có dục nhiễm thọ dụng. Thiên chúng ở Dục giới khi gần gũi với nhau không có chảy ra chất bất tịnh, chỉ nơi căn môn có hơi gió nhẹ thổi ra, dục niệm liền tiêu. Trời Tứ Thiên vương và Đao Lợi có sự giao cảm cũng như loài người. Trời Dạ Ma nam nữ chỉ ôm nhau là đã thỏa mãn dâm dục. Trời Đâu Suất hai bên nắm tay nhau dục niệm liền tiêu. Trời Hoá Lạc hai bên nam nữ chỉ chăm nhìn nhau cười là dục sự đầy đủ. Trời Tha Hoá chư thiên chỉ liếc mắt nhau là đã xong dục sự. 

d. Nghiệp nhân tái sanh và biểu hiện lâm chung: 

d1. Nghiệp nhân tái sanh. 

Người nào hiện đời thành tựu năm việc, khi chết được tái sanh lên cõi trời.

- Giữ hạnh từ bi, không giết hại loài hữu tình, thường phóng sanh nuôi dưỡng, ái mộ vật mạng, khiến cho chúng được yên ổn.

- Giữ hạnh hiền lương không tham lam, không trộm cướp tài vật của người khác, bố thí giúp đỡ kẻ nghèo nàn khốn khổ.

- Giữ hạnh trinh tiết không ngoại tình, tinh tấn phụng trì trai giới.

- Giữ hạnh thành tín không dối người, tránh bốn điều vọng ngữ (nói dối, nói hai lưỡi, nói thô ác, nói lời vô ích).

- Không say mê rượi chè cờ bạc, khéo giữ tâm trí sáng suốt xa lìa nhiễm duyên.

Người nào tu năm điều trên cộng với chứng đắc một trong bốn thiền định (tứ thiền) sẽ tái sanh về một trong các cảnh trời thuộc Sắc giới, hoặc người chứng đắc một trong bốn không định (tứ không) sẽ tái sanh về một trong các cảnh trời thuộc Vô sắc giới. 

d2. Biểu hiện lâm chung. 

Nếu ai lâm chung được tái sanh về cảnh trời sẽ có những biểu hiện sau.

- Sanh lòng thương xót.

- Phát khởi tâm lành.

- Lòng thường vui vẻ.

- Chánh niệm rõ ràng.

- Đối với của cải, vợ con lòng không lưu luyến.

- Đôi mắt có vẻ sáng sạch.

- Không có những sự hôi hám.

- Ngửa mặt lên và mỉm cười, hoặc mắt thấy thiên đồng, tai nghe thiên nhạc.

- Sống mũi không xiên vẹo.

- Lòng không giận giữ. 

Chư thiên khi sắp mạng chung có năm tướng tiểu suy: Y phục và đồ trang nghiêm như vòng xuyến, chuỗi anh lạc, kêu vang ra tiếng không được thanh tao êm dịu. Ánh sáng nơi thân hốt nhiên mờ yếu. Khi tắm gội các giọt nước dính đọng nơi mình. Tánh tình thường thung dung phóng khoáng, nay bị trệ lại một cảnh. Mắt luôn luôn máy đọng, không được trong lặng như mọi khi. 

Kế đó lại có năm tướng đại suy: Y phục dính bụi. Vòng hoa trên đầu rũ héo. Hai nách chảy mồ hôi. Thân có mùi hôi bay ra. Không ưa chỗ ngồi của mình. Lúc năm tướng này hiện ra, quyết định sẽ mạng chung. 

e.Tiến trình thác sanh: 

Chúng hữu tình châu Nam Thiện Bộ, khi lâm chung sắp sanh lên cõi trời, trước tiên thấy một dải lụa trắng tế nhuyễn rũ xuống như muốn rớt, lại trông thấy các tướng vườn cây, ao hoa chư thiên múa hát. Lúc đó dù quyến thuộc có than khóc kêu gọi, nhưng bởi phước nghiệp, kẻ ấy cũng không hay biết; chỉ ngửi thấy mùi thơm, nghe tiếng âm nhạc, trong lòng vui vẻ không còn nhớ nghĩ gì hết, liền được mạng chung. 

Chúng hữu tình ở châu Đông Thắng Thần, khi lâm chung sắp sanh lên cõi trời, tự thấy cung điện nghiêm đẹp, xung quanh có thiên tử, thiên nữ đang vui vẻ nhàn du. Lúc đó trong lòng sanh hoan hỷ, tự có cảm giác như người mới thức dậy. Bấy giờ liền được thọ sanh. 

Chúng hữu tình ở châu Tây Ngưu Hóa khi lâm chung sắp sanh lên cõi trời, trước tiên thấy nước chảy xao xuyến trong ao đầm mới. Lúc đó thần thức nương theo ngọn nước trôi qua đến bờ bên kia. Kế đó lại thấy các thiên nữ xinh đẹp, tự thấy mình chạy đến mà ôm. Khi ấy chính là lúc hóa sanh. 

Chúng hữu tình ở châu Bắc Câu Lô, khi sanh lên cõi trời có nhiều tướng trạng. Nếu là người phước bậc hạ, thì khi lâm chung mũi ngửi mùi thơm lạ, mắt thấy hoa quý đẹp, trong lòng ưa thích muốn leo lên cây cao. Đang khi leo cây chính là lúc trung ấm bay lên núi Tu Di. Khi đến nơi liền thấy thế giới của chư thiên, cung điện vườn hoa tất cả đều trang nghiêm xinh đẹp. Lúc ấy tùy theo nhân duyên kẻ đáng làm cha mẹ mà hóa sanh. 

Như kẻ phước đức bậc trung thì khi lâm chung thấy có bầy ong vần vũ xung quanh một hoa sen trong hồ, tự mình bước lên hoa sen ấy bay đến thiên cung. Lúc ấy tùy nơi nhân duyên của kẻ đáng làm cha mẹ mà hóa sanh. Còn người phước đức bậc thượng, thì khi lâm chung thấy cung điện tốt đẹp trang nghiêm, thân trung hữu nương nơi cung điện ấy mà bay lên hóa sanh nơi thiên giới. 

Lưu ý: Biểu hiện lâm chung của sáu cảnh giới kể trên, không phải con người khi sắp chết đều biểu hiện đầy đủ, mà đôi lúc chỉ có những điểm thiết yếu. Lại chúng ta cần phân biệt, ví như hai cảnh giới nhân đạo và thiên đạo thì tâm hồn họ đều trong sạch, nhưng một bên chỉ nghĩ đến thiên cung xao lãng việc đời, một bên thì thương nhớ bà con căn dặn việc nhà. Còn hai cảnh ngạ quỷ và địa ngục thì tâm hồn họ đều mê man, nhưng một bên thì sanh tâm nóng nảy mất hết sự từ hòa, một bên thì biểu hiện tham lam hay nói đến chuyện ăn uống. Đến như loài bàng sanh thì thân thể tháo mồ hôi, tiếng nói khàn nghẹt nhưng còn luyến tiếc bà con… đó là những điểm dị biệt trong sáu cảnh giới để chúng ta xác định rõ từng cảnh giới tái sanh. 

Lại có đôi người đến khi chết tâm hồn trở thành vô ký (không biểu hiện lành hay dữ như thế nào). Hạng người này muốn dự đoán họ sẽ tái sanh về cảnh giới nào, chúng ta chỉ xác định dựa theo hơi nóng nơi nào trên thân thể sau cùng, mới có thể quyết đoán được.

 

III. Ba yếu tố quyết định thành tựu một cảnh giới. 

Xưa nay có một số người quan niệm rằng, con người chúng ta khi tâm thanh tịnh chính là đang sống trong cảnh giới Tịnh độ; khi tâm đang tham lam, sân hận là họ đang sống trong cảnh giới Ngạ quỷ, hoặc khi tâm đang ngu si, mê mờ là đang sống trong cảnh giới địa ngục… chứ không có cảnh giới Tịnh độ, cảnh giới Ngạ quỷ hay cảnh giới Địa ngục nào khác. Quan niệm về cảnh giới như thế là hết sức sai lầm, hoàn toàn không chính xác, đôi khi dẫn đến nhiều sự ngộ nhận khiến gây tác hại cho người tin theo không nhỏ. Với những biểu hiện của tâm con người như thế, chúng ta chỉ có thể nói đó là những người đang tạo nghiệp nhân Tịnh độ, nghiệp nhân Ngạ quỷ hay nghiệp nhân địa ngục mà thôi.

Chung quy, cảnh giới mà mỗi khi chúng sanh thọ dụng phải đầy đủ ba yếu tố sau, mới có thể thành tựu. 

1. Vũ trụ quan. 

Là xác định vị trí địa lý của mỗi cảnh giới, như cảnh Tây phương Tịnh độ là cõi cực kỳ trang nghiêm nằm ở phía Tây cõi Ta bà, cảnh bàng sanh bàn bạc khắp người và ngạ quỷ, địa ngục là cảnh giới thuần khổ đau, vị trí ở ngoài mé núi Thiết vi. 

2. Nhân sanh quan. 

Là xác định thân tướng sai biệt của mỗi cảnh giới, bởi thân tướng của mỗi loài tuỳ theo phước báu có hơn kém mà mỗi loài đều có hình tướng sai biệt, như thân tướng của Thánh chúng cõi Tây phương Tịnh độ thì trang nghiêm đủ ba mươi hai tướng tốt tám mươi vẻ đẹp, còn thân tướng của chúng sanh ở cảnh giới Ngạ quỷ thì bụng to như trống, cổ nhỏ như kim; thân tướng chúng sanh ở cảnh địa ngục thì xấu xa kỳ dị, đầu trâu mặt ngựa… 

3. Tâm lý quan. 

Là xác định tâm lý sai biệt của mỗi cảnh giới, như tâm của Thánh chúng cõi Tây phương Tịnh độ thì luôn thanh tịnh, tâm các Ngài luôn an trụ vào thiền định đồng thọ hưởng pháp lạc của thiền định tương đồng với Phật A di đà; còn tâm chúng sanh ở cảnh giới ngạ quỷ luôn bị sự đốt cháy của đói khát, tâm của chúng sanh ở cảnh giới địa ngục luôn sân hận, sợ hãi… 

Như thế, chúng sanh hiện đời gây tạo nghiệp nhân gì sau khi lâm chung sẽ tuỳ theo nghiệp nhân đó mà tái sanh về một trong sáu cảnh giới luân hồi. Do đó, cảnh giới tái sanh chỉ xác lập khi đã đầy đủ ba yếu tố kể trên, nếu chưa đủ ba yếu tố đó thì chưa có thể nói đó là cảnh giới chúng sanh đang thọ dụng. Hay nói một cách khác, ở mỗi cảnh giới đều có vị trí, thân tướng và tâm lý sai khác mà chúng sanh ấy phải thọ dụng. 

 C. Kết luận. 

Tóm lại, bởi do vô minh và ái dục chi phối mà chúng sanh cứ sống rồi chết, chết rồi lại sống, cứ thế mãi mãi trôi lăn vào một trong sáu cảnh giới luân hồi. Trong sáu cảnh giới đó, bốn cảnh giới trước hoàn toàn khổ đau, hai cảnh sau trời và người tuy có hạnh phúc nhưng xét lại vẫn là vui ít khổ nhiều. 

Ví như chúng sanh ở cảnh giới địa ngục thì một ngày một đêm phải trải qua cảnh vạn lần chết đi sống lại, bị sự tra tấn của vạc dầu hầm lửa. Chúng sanh ở cảnh giới Ngạ quỷ thì bị sự thiêu đốt của nạn đói khát, trải qua ngàn vạn năm cái tên cơm nước chưa từng nghe huống gì là được ăn no. Chúng sanh ở cảnh giới Bàng sanh thì bị sự khổ của si mê dày vò, bị người khác nấu nướng, banh da, xẻo thịt nhai nuốt vào bụng. Chúng sanh ở cảnh giới A tu la thì bị sự sân hận và tham dục chi phối, suốt ngày luôn đánh giết lẫn nhau để tìm cầu sự thỏa mãn của xác thịt. Còn chúng sanh ở hai cảnh giới trời, người tuy có hạnh phúc xen lẫn khổ đau nhưng ở cảnh người, chúng sanh phải chịu tướng bát khổ; ở cảnh giới trời vẫn bị năm tướng suy hao. 

Vì thế, so sánh về sự hơn kém và đau khổ hạnh phúc giữa các cảnh giới, ngõ hầu tìm ra được đâu là cảnh giới an ổn để quay về, trong Pháp giới tập thuật ngữ có nói: Bởi ba cõi định ngôi, sáu đường chia loại, nên hình hài xấu đẹp, quả có khổ vui! Tìm ra điểm sanh khởi chẳng rời sắc thân, xả đến chỗ hội quy không ngoài sanh diệt. Mà sanh diệt luân hồi chính là vô thường, sắc tâm hư huyễn nguyên là cội khổ! Thế nên kinh Pháp hoa dụ cho nhà lửa, kinh Niết bàn ví dòng sông to. Bậc thánh nhân thiết giáo để đưa nhân loại vượt ra ba cõi, về nẻo chân tâm là do lẽ trên vậy. 

Đến như thiên báo, tuy lầu quỳnh áo gấm, người đẹp cảnh xinh, nhưng trên trời Tha Hóa vẫn còn có thiên ma, trong cõi Vô Vân vẫn còn ngoại đạo. Huống nữa bậc sanh lên Phi phi tưởng định còn đọa phi ly, trời Đâu Suất Đà hãy còn mê ngũ dục, nên biết phước báo dễ sanh kiêu mạn, cảnh vui khó học Niết-bàn! Đến khi thắng nghiệp hết rồi, thì tóc tiên hoa héo, áo ngọc bụi vương, điện vàng tắt ánh quang minh, thân nhớp còn mong chi vẻ đẹp? Khắp khuyên rửa lòng sám hối, niệm Phật làm lành, xa thì vui cảnh chân thường, gần được xum vầy nơi Tịnh độ. 

Chi bằng muốn thoát ly sanh tử luân hồi, tránh sự nhọc nhằn khi phải làm kẻ lữ khách qua lại nơi tam giới; chúng ta nên cố gắng phát tâm tín sâu, nguyện thiết, chuyên trì danh hiệu Phật A-di-đà. Nơi cảnh giới đó có Phật A-di-đà, Bồ-tát Quan Âm, Bồ-tát Thế Chí là cha mẹ, chư thượng thiện nhân là bạn lành, chim hót suối reo đều tuyên bày diệu pháp. Do vậy đã không vãng sanh thì thôi, nếu vãng sanh thì quả vị Vô sanh pháp nhẫn đã ở trong tầm tay. Chúng ta chỉ mong làm sao hiện đời trả chút nghiệp còn lại, lâm chung sớm được vãng sanh về nước Phật. 

 

Thế nào là Đại Ý Phật Pháp?

Thanh Tâm 

(tiếp theo) 

Nhiều người thường quan niệm rằng đạo nào cũng tốt, ai cũng khuyên răn con người ăn ở hiền lành, sống tốt với mình tức tốt với người, chưa tìm hiểu hay nghiên cứu sâu xa đã vội đồng hóa giáo lý này giống giáo lý kia, nhưng thực chất các phương diện thực hành lại không thể như thế. Quan niệm đạo đức về thiện ác của mỗi tôn giáo khác nhau, như quan niệm về thiện ác theo các nền văn hóa luân lý xã hội của nhiều nước, nhiều khu vực trên trái đất khác nhau hoàn toàn. Ví dụ như quan niệm về chữ hiếu, người phương Đông báo hiếu hoàn toàn khác xa với sự báo hiếu người phương Tây. Có một bộ tộc ở Châu Phi cho rằng, một người con sống có hiếu thảo là sau khi cha mẹ đến tuổi già bắt cha mẹ trèo lên cây và mình ở dưới rung cây để cha mẹ té xuống chết, đó là hiếu thảo với cha mẹ. Nhưng nhìn từ góc độ của những người sống ở các nước phương Đông thì người con có hành động như vậy rõ ràng đó là sự bất hiếu, không thể tha thứ. Theo quan niệm phương Đông, người con sống có hiếu, tức là phải phụng dưỡng cha mẹ lúc về già, sớm hầu tối nom chăm sóc không nên làm cho cha mẹ buồn, đau khổ hay có bất cứ một hành động nào đi ngược lại thói thường đạo lý mà xã hội đã ấn định như thế-một hành động trái ngược đạo lý như giết cha mẹ bằng cách rung cây như vậy là không thể chấp nhận. Việt Nam không đồng quan niệm rung cây theo kiểu báo hiếu như vậy. Do ảnh hưởng chữ hiếu của người phương Đông, ảnh hưởng nền văn hóa Phật giáo đã trên hai ngàn năm nên tinh thần hiếu thảo của người Việt Nam hiển bày rất rõ trong từng nếp sống, nếp suy nghĩ của mỗi người, cung cách ứng xử của mỗi người sống sao hiếu thuận mẹ cha. Nghĩa là một người con cần phải phụng dưỡng cha mẹ trên cả hai phương diện vật chất cũng như tinh thần-phụng dưỡng vật chất và phụng dưỡng đời sống tâm linh tinh thần để cha mẹ vui lòng. Trong quan điểm này, vấn đề về thiện ác của mỗi tôn giáo tồn tại trong một phong-hóa tuy có tính chất khác nhau, dù có giống nhau chút ít là khuyên người làm lành tránh dữ nhưng mục đích chung trên con đường cải thiện hướng cho con người tiến đến đỉnh thăng hoa của đời sống tâm linh, đạt được hạnh phúc an lạc thì hoàn toàn khác xa. Có đạt được điều đó hay không, có an lạc hạnh phúc hay không còn là điều mà con người sống cần phải biết, phải học và cần phải trải qua một quá trình thể nghiệm tu tập. Đối với Phật giáo, ngoài bỏ ác làm lành ra, người con Phật còn phải thanh lọc thân tâm để cho đời sống tự thân thanh tịnh, trong sạch và hằng giờ hằng phút không huân tập các chủng tử bất thiện đưa đến đau khổ.  

Bỏ ác làm lành, hai điều này nói ra thì rất dễ nhưng không phải ai cũng làm được. Như đứa con nít ba tuổi đã được Bạch Cư Dị đưa ra cũng có thể học thuộc, nói thì dễ nhưng thực hành thì không phải dễ dàng chút nào, đó mới là điều mà đạo Phật chú ý đến. Làm sao biết rõ việc nào là làm lành, việc nào là làm ác. Vì vậy, vấn đề thiện ác thực chất rất khó phân định. Còn nếu cho rằng như thế này đúng hay như thế kia sai, điều đó chẳng qua là theo quan điểm luân lý của mỗi quốc độ trong mức độ tương đối mà thôi. 

Có những điều mà ở thời điểm này, giai đoạn này, tôn giáo này, xã hội này cho là đúng, là điều lành, nhưng ở thời buổi khác, tôn giáo khác, xã hội khác cho là sai, là làm ác. Cho nên điều quan yếu của một người học Phật cần phải nắm vững và hiểu biết phân biệt rõ ràng hai lãnh vực thiện ác. Thiện ác nào thuộc lãnh vực đạo đức tôn giáo, thiện ác nào thuộc lãnh vực luân lý xã hội. Nhờ đó chúng ta có thể đánh giá được mức độ đúng sai theo chiều hướng: tôn giáo hay luân lý. Khi phân định được sự việc mà không phạm vào những sai lầm có thể đưa đến tranh cãi, thì dù là giá trị phổ quát hay khép kín đi chăng nữa chúng ta cũng có thể hiểu được trong khả năng chấp nhận giới hạn của chúng. Ở đây để đưa đến giải thoát thì vấn đề thiện ác của một luân lý xã hội nào đó, nếu phù hợp với đạo đức con người thì chúng ta có thể chấp nhận và xem chúng như là tiền đề để thực hiện hoài bảo giải thoát cho mọi người. Chỉ có làm lành chúng ta mới không thấy ray rứt lương tâm, không có đau khổ hay hối hận. Làm lành còn đem lại cho con người sự thảnh thơi an lạc, làm cho gia đình xã hội, bạn bè thân quen hạnh phúc, đất nước an bình, quốc gia thịnh vượng. Chỉ có làm lành mới đem lại hạnh phúc cho mình và cho chúng sanh. Chỉ có làm lành mới đem lại và tôn trọng sự sống của tất cả chúng sanh hay cộng đồng đang hiện hữu trên thế gian này.  

Giáo lý đức Phật định nghĩa rất rõ về việc làm lành hay tránh dữ. Trong sách thường có dạy: “Thiện giả lợi dã”. Nghĩa là, người làm việc thiện là người luôn đem lại lợi lạc cho mình và cho người trong hiện tại và tương lai. Những việc làm mà không đem lại lợi mình và lợi người trong hiện tại và tương lai đều là việc ác. Làm một sự việc mà sự việc đó đem lại lợi ích, hạnh phúc, an lạc cho mình trong hiện tại và tương lai nhưng lại đem đến sự đau khổ cho người khác thì vẫn là điều ác, hay ngược lại. Trong Kalama, đức Phật dạy cho các hoàng tử rằng: “Hành động gì có hại cho mình, có hại cho người, có hại cho cả hai, bị người chỉ trích, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ đem lại tâm khổ sở, tâm ưu phiền, hành động như vậy là hành động bất thiện và chúng ta phải loại bỏ hành động ấy. Hành động gì mà không có hại cho mình, không có hại cho người, không có hại cho cả hai, được người trí tán thán, nếu chấp nhận và thực hiện sẽ đem lại tâm an lạc hoan hỷ. Hành động như vậy là hành động thiện và chúng ta phải thực hành”. Như vậy, vấn đề thiện hay ác của đạo Phật muốn thẩm định cần phải căn cứ vào hai tiêu chí hạnh phúc hay đau khổ của tự thân và tha nhân. Trong cuộc sống hiện tại nếu chúng ta thực thi những hành động không đem lại hạnh phúc cho chúng sanh thì những hành động đó gọi là ác.  

Còn những hành động nào đem lại hạnh phúc an lạc cho chúng sanh thì gọi là thiện. Đó là điều được đức Phật chỉ dạy trong suốt hành trình chuyển vận bánh xe Pháp, “Ngài ra đời vì lòng thương tưởng chúng sanh, vì an lạc cho chúng sanh, vì hạnh phúc và an lạc cho chư thiên và loài người”. Cho nên sau khi Thành đạo, Ngài đã đem những gì mà mình chứng đạt, niềm  hạnh phúc an lạc đã đạt được trao truyền lại cho chúng sanh, ngõ hầu chúng sanh cùng sống chung trong một cảnh giới thật sự không có bóng dáng của phiền muộn khổ đau. Đã là người theo Phật, chúng ta không nên tự làm khổ mình, không nên tự làm khổ người, không tự làm khổ bất cứ một chúng sanh nào khác, vì khi tự làm khổ chúng sanh, tự làm khổ tha nhân tức là mình đã tự làm khổ mình. Nhờ vậy, chúng ta mới không đi lệch ra khỏi đạo lộ giải thoát. Chúng ta không chỉ giải thoát cho cá nhân mình mà còn giải thoát cho cả chúng sanh. Tôn trọng sự sống và bảo vệ sự sống của chúng sanh là thiện pháp. Ngược lại không tôn trọng và bảo vệ sự sống của các loài khác là ác pháp. Vì thế, giáo lý đạo Phật mới đưa ra các pháp môn, phân ra nhiều chương mục là tùy hợp với căn cơ của chúng sanh mà chỉ bày cho thích ứng. Làm lành tức là làm việc lành, hành động lành, tác ý việc lành. Việc lành này được xây dựng trên ba khía cạnh của thân khẩu ý: thân không làm ác, miệng không nói việc ác, tâm không nghĩ điều ác. Khi một người làm những việc như sát sanh, trộm cắp, tà dâm thì gọi là làm ác, khi một người nói dối để đem lại lợi lạc cho mình, làm tổn hại cho người, hay thỏa mãn tính vị kỷ, tư kỷ cho mình đem lại chia rẽ cho người,… đều gọi là ác, thậm chí tâm khởi lên một niệm mà có yếu tố tham, sân, si chi phối đều gọi là ác cả; còn nếu thân không tạo sát, đạo, dâm, ý không khởi tham, sân, si, miệng không ỷ ngữ, lưỡng thiệt, vọng ngôn, ác khẩu thì gọi là “chư ác mạc tác”; lại có thể nói rằng, tiêu diệt các điều ác đã sanh, điều ác chưa sanh thì không cho phát khởi, nên gọi là “chư ác mạc tác”. Người làm được như vậy mới gọi là học Phật, giữ miệng, nhiếp ý, phòng thân chớ phạm. Đây là bước đầu của người học Phật pháp. Không phải “chư ác mạc tác” mà còn phải “chúng thiện phụng hành”, không những không sát sanh mà còn phóng sanh, không những không trộm cướp mà còn bố thí, không những không tà dâm mà còn phải sống phạm hạnh, không những đừng nói lời ác, nói hai lưỡi, nói dối, nói thêu dệt mà còn nói lời chân thật, nhu nhuyến hòa hợp…, không khởi tâm tham sân si mà còn phát tâm từ bi và trí tuệ, cũng như các điều thiện đã sanh làm cho tăng trưởng, các điều thiện chưa sanh làm cho sanh khởi. Những việc làm như vậy đều gọi là các việc thiện nên làm. Cho nên chúng ta có thể kết luận, làm thiện theo Phật giáo tức là không xâm phạm đến đời sống an lạc hạnh phúc của một cá nhân, không đem lại đau khổ cho một chúng sanh hay một cộng đồng nào khác, cũng như không đem lại đau khổ hay ray rứt cho lương tâm của chính mình, làm được như vậy thì chúng ta đang tiến triển theo chiều hướng thiện.  

Ngoài những điều đó ra, nếu chúng ta làm ngược lại thì chính bản thân chúng ta đang làm các điều ác. 

Mặt khác, tu học là để chuyển hóa nghiệp ác thành nghiệp thiện, hướng con người vào con đường luân lý tốt, đạo đức tốt, đem lại niềm an vui hạnh phúc cho cá nhân, ổn định cho gia đình và hòa bình cho xã hội. Người làm thiện sẽ hưởng phước báo sanh thiên, khi hết phước báo sẽ tái sanh lên cảnh giới an lành, không tái sanh vào những cõi dữ và còn được cơ hội để tu tập và sống thiện tiếp theo. Còn làm ác thì phải luân chuyển trong các cõi ác nghiệp. Làm thiện hay làm ác vẫn còn trong vòng đối