| ...... ... |
. |
Đặc san Xuân Ất
Dậu -2005
Giác Ngộ
Số 261 (27 .1.2005.)
Mùa Xuân đi tìm dấu chân Đức Phật
^
HT
Thích Trí Quảng
Nhớ
nghĩ đến cuộc đời giáo hóa độ sinh của Đức Phật, chúng ta hình
dung ra những phong cảnh từng lưu dấu ấn của Ngài, quả thật là
trong lành, tuyệt đẹp vô cùng.
Thật vậy, xuất hiện
trên thế gian này, Đức Phật đã chọn một cảnh thiên nhiên đơn
giản, nhưng tràn đầy sức sống. Đó là khu vườn Lâm Tỳ Ni, Ngài
đản sanh dưới cây Vô ưu trong vườn này. Khi phát tâm đi tìm chân
lý, Ngài đã trải qua 11 năm thiết thân thể nghiệm ở núi rừng. Và
phút giây mà Đức Phật chứng quả Vô thượng Chánh đẳng giác, sự
thành đạo huy hoàng của Ngài cũng đã ghi dấu ở cảnh hùng vĩ của
núi rừng, dưới cội cây Bồ đề.
Sau khi thành đạo,
từ cảnh núi rừng bao la, Đức Phật khởi đầu bước chân cứu độ
chúng sinh; Ngài đã đến vườn Lộc Uyển thuyết pháp. Bước chân du
hóa của Đức Phật đã trải qua khắp vùng Ngũ hà Ấn Độ, soi sáng
tâm trí cho mọi người, ban rải tình thương khắp mọi nơi.
Và khi mọi việc cần
làm cho cuộc đời đã hoàn tất tốt đẹp, Đức Phật đi đến Câu Thi
Na, thanh thản rời bỏ thế gian. Ngài nhập diệt trong khu rừng,
trên chiếc võng giăng dưới tàng lọng của hai cây Sa la. Hầu như
cả cuộc đời của Đức Phật, Ngài sống đơn giản với thiên nhiên, cỏ
cây, núi rừng nhiều hơn.
Về Tổ đình Linh Sơn
Bửu Thiền, sống trong cảnh núi rừng hùng vĩ, thở không khí trong
lành và thanh tịnh kỳ diệu của đất trời bao la, tự nhiên gợi cho
tôi liên tưởng đến cuộc sống trầm mặc của Đức Phật thuở nào.
Ngài đã tham thiền nhập định và giảng pháp ở núi rừng thanh
khiết.
Và nhất là trong
cảnh núi rừng vắng lặng êm đềm vô cùng, sáng tinh sương thơm mùi
cây cỏ hiền hòa vừa thức giấc, hay vào buổi chiều tà, ánh dương
nhè nhẹ len qua cây lá, cũng thoang thoảng hương dịu dàng của
đất trời, hoa lá. Từng bước chân hành Thiền trên con đường mộc
mạc hoang sơ, trong không khí nhẹ nhàng tinh khiết, càng làm cho
tôi thanh thản kỳ diệu, bắt gặp cái bản tâm mộc mạc, trong sạch
như hiển hiện trước mặt một cách dễ thương.
Đức Phật cũng từ
cõi thanh tịnh tuyệt vời của cái tâm trong sáng vô ngần ấy mà
Ngài đã đến với chúng ta. Trong mối giao cảm sâu sắc tột cùng
như thế ở núi rừng, trong tôi hiện hữu sáng ngời hình ảnh Đức
Phật với từng bước chân đi trong tỉnh thức một cách thật nhẹ
nhàng, thanh thoát.
Như đóa sen tinh
khiết tỏa hương làm dịu lòng người, bước chân giác ngộ của Đức
Phật đi mãi, đi mãi, không hề mỏi mệt. Ngài đi qua biết bao núi
rừng, qua bao vườn cây, qua bao phố phường, làng mạc, đến tận
hang cùng ngõ hẻm. Ngài đến nơi nào cũng chỉ để mang lại sự an
vui, hạnh phúc, yên bình cho thế nhân, cho mọi người thăng hoa
trí tuệ, đạo đức, phước báo. Chẳng những Đức Phật mang lợi ích
đến cho mọi người sống đồng thời với Ngài, mà đến tận ngày nay,
cả nhân loại vẫn còn hưởng thụ được sự lợi lạc vô cùng khi bước
theo dấu chân Phật, sống trong giáo pháp của Ngài.
Hành Thiền trong
núi rừng tĩnh lặng bao la diệu vợi, từng bước, từng bước, cảm
nhận đang đi theo dấu chân Phật thuở nào; một cuộc hành trình về
tâm linh khai mở cho hành giả. Mỗi bước chân trên cuộc hành
trình tâm linh đưa hành giả đến gần với Tịnh độ của Phật hơn và
thâm nhập vào thế giới tâm linh vượt ngoài tính toan, mới nhận
được ý nghĩa chân thật của Tịnh độ như thế nào.
Đọc kinh Duy Ma,
nghe Phật dạy rằng Ngài chỉ dùng chân ấn đất là cảnh Tịnh độ
hiện ra. Hay trong kinh Pháp Hoa nhắc lại lời Phật nói
rằng "Tịnh độ của ta chẳng hư, mà chúng thấy cháy rã". Nghe Phật
nói sao mà đơn giản quá vậy. Chẳng lẽ Tịnh độ dễ có như thế hay
sao và còn nhiều thắc mắc khác nữa.
Giờ đây, từng bước
chân hành Thiền ở núi rừng tĩnh lặng trên Linh Sơn Bửu Thiền tự,
một lần nữa đã mở ra cho tôi cảnh Tịnh độ mà Đức Phật đã dạy
trong kinh.
Vâng, hành Thiền
trong tỉnh thức, cảm nhận sự an lành kỳ diệu. Từng hơi thở, từng
nhịp đập của trái tim, từng dòng máu luân chuyển trong thân,
từng bước chân đi, tất cả đều bao phủ tràn ngập niềm an lành kỳ
diệu. An lành trong ta, an lành trong núi rừng bao la hiền hòa,
an lành trong cỏ cây hoa lá vô tư, an lành trong không khí thuần
khiết, dịu dàng, an lành trong mọi pháp lữ đồng hành xung quanh
ta, an lành trong ánh mắt ngây thơ của chú chim bé nhỏ hay chú
sóc đang mở to mắt nhìn ta.
Sự an lành kỳ diệu
của hành giả an trụ trong tỉnh thức, an trụ trong sự hài hòa với
đất trời bao la, với những người cùng hạnh nguyện, với mọi sinh
vật của núi rừng. Mùa Xuân của chúng ta đó, mùa Xuân của những
hành giả đang đi theo dấu chân Phật, đang sống trong tỉnh thức.
Hãy cùng an trụ mùa
Xuân ấy, hãy sống với Tịnh độ ấy, như hai câu thơ mà Hòa thượng
Nhất Hạnh đã viết tặng tôi, khi tôi sang Pháp thăm ngài vào cuối
năm qua :
Chẳng biết rong chơi miền Tịnh độ
Làm người một kiếp cũng như không.
Cơ
hội của một nụ hoa
^
Thiền sư Nhất Hạnh
Em là một bé gái 13
tuổi bị cha mẹ "bắt" lên tu viện Lộc Uyển tham dự khóa tu của
người trẻ, sau đó em về Làng... Dưới đây là câu chuyện của Sư cô
Đẳng Nghiêm kể lại:
Sư cô có nhớ, trước
khi Sư cô đi Trung Quốc với Sư ông và Tăng đoàn, Sư cô đã dặn con
rằng: "Con ở nhà ráng giúp cô bé này giùm Sư cô. Đây là social
work đó con". Thú thật thì con cũng ngán lắm. Nhìn em, đôi
chân mày mỏng như hai chiếc lá, mắt liếc sắc như lá Nettles, miệng
chu lên khi nói, đôi giày cao mấy tấc, áo quần bó sát người, con
thầm nghĩ: "Ái dà, cô bé này không dễ đâu! Em có nhiều vấn đề
lắm".
Nhưng chính em đã đến
với con và hỏi: "Can I talk to you?" (Em có thể nói chuyện
với Sư cô được không?). Trong buổi nói chuyện đầu tiên, em kể cho
con nghe về những xung đột bạo động giữa em và bố của em, về những
người trong băng đảng mà em đã bắt đầu có quan hệ từ lúc em 9
tuổi, về nếp sống tự do, không kỷ luật mà em đeo đuổi. Trong cái
sành đời của em, con thấy sự ngây thơ, khờ dại. Trong cái thù hận
của em đối với bố, con cảm thấy cái đau của một đứa trẻ từng bị
thất vọng, và bị phản bội. Trong cái bất cần của em, con hiểu rằng
em cần tình thương, sự vỗ về hơn ai hết. Trong em, lại cũng có một
cái gì đó rất thu hút, khiến tất cả mọi người, từ già đến trẻ, từ
quý sư cô, đến quý thầy, đến quý vị thiền sinh, ngay cả những vị
thường ngày rất lặng lẽ, ai cũng đến với em, chơi với em, lắng
nghe em, dạy em học tiếng Việt, tiếng Pháp, khuyên răn em. Con
cũng ngạc nhiên khi nghe chính mình xung phong đến ngủ chung phòng
với em mỗi tối, thay vì rút lui để được yên thân.
Từ giờ phút đó, cuộc
phiêu lưu thám hiểm của chị em con bắt đầu. Đêm đầu tiên con vào
phòng ở với em, em nói thao thao bất tuyệt như những cô chú chim
trong bụi tre ở Xóm Mới lúc về chiều. Con chỉ biết ngẩn người ra
nghe. Chín giờ tối, khi chuông vang báo hiệu giờ im lặng hùng
tráng, con lấy tay ra hiệu, em ngừng lại đủ để nín thở, và khi hồi
chuông vừa dứt, thì em tiếp tục nói. Thường thì con thực tập giờ
im lặng hùng tráng rất nghiêm chỉnh, nhưng em thèm được có người
lắng nghe, nên con không nỡ bắt em im lặng. Đến 11 giờ khuya rồi
mà em vẫn nói một cách hăng say. Con phải năn nỉ em mấy lần:
"Thôi mình ngủ nha, sư chị cần thức dậy sớm" thì cuối cùng em
mới chịu im lặng, nằm xuống, nhưng cứ trăn qua trở lại. Con nảy ra
ý kiến làm thiền buông thư để giúp em đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn.
Thở vào em biết em thở vào. Thở ra em biết em thở ra. Em buông
thư những cơ bắp trên trán, trên mặt của em. Em mỉm cười... Em đã
có một ngày thật vui, gặp nhiều người tốt, ai cũng lắng nghe em,
vui cười với em... Em nuôi dưỡng tình thương trong em, để hiểu và
tha thứ cho bố, cho meå... Sau hai ba câu nói, thì em đã thở
đều và đi vào giấc ngủ, nhưng con tiếp tục ru em bằng những ý nghĩ
tốt đẹp. Suốt đêm đèn để sáng, vì em sợ bóng tối. Mỗi khi có tiếng
động, em ngồi chồm dậy, hốt hoảng: "What’s that? Who’ that?"
(Cái gì đó? Ai đó?). Con lại phải trấn an em: "Chỉ là con mèo,
con chuột đi ăn đêm, không sao đâu em". Trong lúc ngủ em đập
đầu vào tường thình thịch, hoặc đá con ngang hông. Con dùng 4, 5
cái gối tấn sát tường để bảo vệ đầu của em nhưng vẫn không hiệu
nghiệm, nên sau vài đêm thì con lấy luôn một tấm nệm chặn giữa em
và bức tường. Con thường thức dậy mỗi khi em nói lớn, có vẻ sợ hãi
hoặc giận dữ trong giấc ngủ. Cũng có những khi con thức dậy bất
chợt, bắt gặp em đang nhìn con chăm chăm. Em hỏi con: "Do you
always smile in your sleep?" (Sư chị lúc nào cũng mỉm cười
trong khi ngủ hay sao?). Một đêm con nằm mơ thấy mình khóc thì
nghe tiếng em vỗ về: "It’s O.K sister!". Sáng dậy, em hãnh
diện lắm, vì chính em là người đã an ủi con. Có một đêm con rất
mệt, Sư cô Đoan Nghiêm biết được, bảo em: "Con làm thiền buông
thư cho Sư cô Đẳng Nghiêm đi, tối nào sư cô cũng làm cho con, thì
bây giờ con cũng làm để chăm sóc cho sư cô". Em rất do dự,
ngượng nghịu vì em đâu biết làm, nhưng rồi cuối cùng em cũng bắt
đầu:
Thở dzô, tui biết tui
thở dzô. Thở dza, tui biết tui thở dza.
Thở dzô, tui biết tui
đang đội cái nón màu xanh.
Thở dza, tui biết tui
đang mặc áo tràng màu xanh.
Thở dzô, I’m gonna be
Miss America (tui sẽ trở thành hoa hậu của nước Mỹ).
Thở dza, I’m gonna
win (tui sẽ đoạt giải hoa hậu).
Em nói với giọng Bắc,
pha với giọng Nam và tiếng trẻ con, nghe thật dễ thương. Con cũng
ráng "thở dzô, thở dza", muốn cười mà không dám vì sợ em phật
lòng. Có lẽ đây là bài tập "thiền hướng dẫn" độc đáo nhất con từng
nghe. Em khoe rằng em đang tập đọc tiếng Việt với sư chị Hỷ
Nghiêm, nên thấy bút pháp nào của Sư ông, em cũng đọc. Nhân tiện
hai chị em đang chải răng, con chỉ vào cái bảng gỗ nhỏ với dòng
chữ: "Bây giờ và ở đây", bảo em đọc. Em đọc một cách trịnh
trọng: "Bể dzồi, ở đây". Con bật cười. Em kiên nhẫn giải
thích: "There was a mirror here, but it’s broken, so they put
up this sign" (Chỗ này trước kia có cái gương, nhưng nó bể
dzồi, nên họ để cái bảng này để mình biết). Sư cô có thấy lý luận
của con nít dễ thương chưa?
Nhìn bề ngoài chắc ai
cũng nghĩ rằng em cứng đầu, nhưng thật ra em nghe lời và chịu khó
lắm. Em đi ngồi thiền hầu như mỗi sáng và mỗi chiều. Con thức dậy
sớm. Chuẩn bị phần con xong rồi, thì đánh thức em dậy. Những ngày
đầu, con rắc nước, xoa đầu, xoa mặt, dựng em ngồi dậy, xoa lưng,
xoa chân để giúp em tỉnh dậy. Em năn nỉ để em ngủ thêm, nhưng con
không cho, nên cuối cùng em cũng phải lồm cồm ngồi dậy. Nhưng từ
khi em nghe quý sư cô nói về hungry ghosts (cô hồn- ma đói) thì em
rất sợ. Sáng đó con vừa đứng dậy để chuẩn bị cho phần con, thì em
cũng lật đật đi theo. Em hỏi con và những sư cô khác rất nhiều về
ma đói. Rồi một đêm tự nhiên em nói với con: "I think I am also
a hungry ghost, or I am going to become one" (con nghĩ rằng
con cũng là một con ma đói, hay là con sẽ trở thành một con ma
đói). "I don’t want to become a hungry ghost" (con không
muốn trở thành một con ma đói).
Con nói: "Hầu như
tất cả chúng ta ai cũng là những con ma đói, có người đói ít, có
người đói nhiều. Bố của em cũng là một con ma đói. Em có thể tu
tập để giúp cho bố của em".
"Never!" (không
bao giờ) em quát lên. Mặt em đanh lại. Con biết những khổ đau
trong em về bố vẫn chưa nguôi.
Con tiếp tục: "Nếu
em không giúp bố bây giờ, thì khi bố chết, em cũng sẽ phải đối
diện với bố trong em".
Em lắc đầu: "I
don’t want him to haunt me!" (Con không muốn ông ta ám ảnh
con).
Con thấy tội nghiệp
em quá. Con nói: "Vậy thì em nên giúp bố. Hòa giải với người
sống dễ hơn với người chết nhiều".
Trong tháng đầu tiên
ở Làng Mai, sắc thái và thái độ của em hoàn toàn thay đổi mỗi khi
tiếng bố được nhắc đến. Khi nghe tin bố em muốn qua Làng gặp em,
em phản đối mạnh mẽ: "I’ll leave if he gets here. I’ll kill
myself. You’ll see the ugliest side of me" (con sẽ rời Làng
nếu ông ta đến đây. Con sẽ tự tử. Sư chị sẽ thấy cái bộ mặt xấu xa
nhất của con). Rồi một tối em nói chuyện với mẹ trên điện thoại,
và mẹ nói rằng bố mẹ sẽ gởi em vào một trường kỷ luật bên Mễ Tây
Cơ. Khi em mới đến Làng, em khăng khăng nói rằng thà đi qua trường
đó, hoặc ở với người bảo trợ, hoặc vào nơi dành cho những người
trẻ phạm pháp, chứ nhất định không chịu về ở với bố nữa. Nhưng
những ngày ở Làng đã làm thay đổi cái nhìn của em. Đêm đó khi con
vào phòng, em ngồi trên giường, đầu gối co lên. Em cúi đầu, lặng
thinh, chỉ có nước mắt là không ngừng rơi. Nước mắt lăn xuống má
em từng hạt lớn. Con chưa từng thấy em khóc như vậy. Con nhẹ nhàng
leo lên giường ngồi sát bên em, chậm những giọt nước mắt với cuộn
giấy toilet, hết xấp này đến xấp khác. Con ôm em, chải tóc, em
cũng không động đậy. Khi con mỏi chân, mỏi tay, chuyền em qua phía
bên tay kia, em cũng không tự mình nhúc nhích. Con đặt em nằm
xuống, em cũng vẫn lặng thinh. Chỉ có những giọt nước mắt cứ không
ngừng rơi, em ngủ thiếp đi, và sáng dậy, một giọt nước mắt vẫn còn
đọng trên hàng mi của em.
Ở Làng, em cũng đã
học quay về với tổ tiên huyết thống của mình. Em nói em thấy ma
trong phòng hai lần, sau khi em thực tập thiền lạy. Em sợ lắm,
nhưng rồi em nghĩ, có thể đó là bà nội của em. Con nói: "Nếu đó
là bà nội của em, thì không có gì phải sợ, vì bà nội đã có sẵn
trong mỗi tế bào của em. Sợ bà nội, nghĩa là sợ chính mình sao?
Chắc tổ tiên muốn em biết nhiều hơn về họ, và có thể họ đang rất
khổ, và họ muốn em giúp họ được giải thoát, qua sự tu tập và
chuyển hóa của chính em". Nghe vậy, tuy vẫn còn sợ, nhưng em
không mất một buổi thiền lạy nào. Em cầu nguyện rằng nếu tổ tiên
muốn dạy em điều gì, thì đến với em qua những tuệ giác, chứ xin
đừng hiện ra làm em sợ lắm. Trong một buổi thiền lạy, em đã nói:
"I’m sorry, ancestors, that I cannot help you liberate right
now" (con xin lỗi là con không giúp tổ tiên giải thoát được
ngay bây giờ).
Ở Làng, em học nói
lời ái ngữ. Thay vì nói: "I hate..." (con ghét...), thì em
nói: "It does not please me that..." (con không vui...).
Thay vì nói: "He pisses me off" (bố làm con nổi khùng) thì
em học nói: "He waters the seed of anger in me" (bố tưới
tẩm hạt giống giận trong con), hoặc "He makes my seed of anger
sprout into a tree" (bố làm cái hạt giống giận dữ của con nảy
mầm thành một cái cây). Con hỏi: "Còn cái hạt giống tỉnh thức
của em có lớn hơn chưa?". Em cười tươi: "You make it sprout
into a tree" (quý sư cô đã làm hạt giống đó nảy mầm thành cây
rồi).
Em tập đi lên xuống
cầu thang chậm và nhẹ hơn được phần nào. Thay vì vất dép mỗi chiếc
mỗi nơi, em xếp chúng lên kệ. Em tự động quét phòng, và lau phòng.
Quần áo thì em vẫn còn quăng bừa bãi trên giường, nhưng mỗi khi
con xếp lại thì em ý thức được, và cảm ơn. Một hôm nghe Sư cô Đoan
Nghiêm nói sẽ lên phòng thăm, em hốt hoảng la lên: "Oh, no!
Give us at least 10’ to clean up" (ồ không, cho chúng con ít
nhất 10 phút để dọn dẹp). Em chạy lên phòng, và hai chị em xếp
quần áo, nhận vào bao ni-lông những đồ không dùng, quăng rác
v.v... Em thì thật sự lo, con thì giả bộ lo. Hai chị em vừa làm
vừa cười rất vui.
Khi con nghe tin bố
em sẽ đến trong vòng hai ngày, con nói với em: "Sáng nay sư chị
ngồi thiền, tự nhiên sư chị thấy bố em ở Xóm Mới, đang đứng ở chỗ
rửa ly thì em từ từ đi đến. Em biết em đã làm gì không?".
"What?" (làm gì?). Em hỏi với mắt mở tròn. Con cười: "Em
đến ôm bố, và trong vòng tay bố em trở thành một đứa trẻ khoảng
chừng 4, 5 tuổi". "Oh, no, he’s coming for real? I have to leave!"
(bố tới thật sao? Con phải đi thôi!). Em nói, nhưng giọng em không
lớn và nặng như những tuần đầu em vừa về Làng. "Em nên tập
thiền ôm với quý sư cô đi". Con vừa nói với em, vừa cười, bụng
mừng thầm rằng ít nhất bây giờ em biết cái tin bố sẽ đến thật sự.
Cuối cùng thì cũng
đến ngày bố em đến Làng, với em trai và vợ của chú. Hôm đó em tự
động mặc bộ đồ nâu mà Sư cô Trúc Nghiêm đã cho em mượn. Em chạy
trốn trong phòng, nhưng Sư cô Đoan Nghiêm gọi em xuống. Em chào
chú và cô, nhưng không chịu đến gần bố, chỉ nhìn xuống đất. Sư cô
Đoan Nghiêm nói với con: "Em vẫn không chịu ôm bố". Riêng
con thì quá mừng là ít nhất, em chịu đứng cùng phòng với bố chứ
không quyết liệt tránh mặt như em nói. Lúc ăn tối, con ngồi đối
diện với bố của em, và em chịu ngồi kế bên con. Em nhất định không
ăn, không nhìn lên, nhưng cũng không bỏ đi. Con ra hiệu em rót
nước cho bố và cô chú. Ngoan ngoãn, em chịu đứng lên đi lấy nước,
và lặng lẽ đặt ly nước cạnh bố. Em lại nghe lời đi tìm Sư cô Liễu
Nghiêm để nhờ sư cô chuẩn bị phòng để bố và chú có thể cùng ở lại
Xóm Mới đêm đó, thay vì đi qua Xóm Thượng. Phải nói là con không
những mừng thầm, mà là rất ngạc nhiên bởi những hành động dễ
thương này của em. Trái tim em lớn quá!
Sư cô có nhớ buổi họp
đầu tiên mình với em và bố của em không? Sư cô đã nói về đức tính
liêm khiết của ông nội của em, là một luật sư nổi tiếng từ Nam ra
Bắc, nhưng nghèo vì ông không bao giờ chịu nhận tiền hối lộ. Nhờ
đức của ông nội, mà bố và em hưởng được những phước lành. Con đã
hỏi em rất nhiều câu hỏi, để giúp em có cơ hội nói ra trước bố
những tri giác của em về những gì đã xảy ra giữa bố em và em. Bố
em được dặn chỉ nên ngồi lắng nghe, dù ông có đồng ý hay không
đồng ý với tri giác của em và những sự kiện em thuật lại. Bố em
thực tập giỏi lắm, ngồi im lặng suốt hơn hai tiếng chỉ thỉnh
thoảng đổi tư thế ngồi mà thôi. Sau đó, bố em hứa sẽ không bao giờ
uống rượu và hút thuốc nữa. Bố em sẽ làm tất cả những gì em muốn.
Con mừng lắm, nhưng em thuật với con rằng bố đã từng hứa như thế
bao nhiêu năm rồi, với mẹ trước khi cưới, rồi với em. Và em đã mất
niềm tin ở bố. Ngay hôm sau bữa họp đó, bố em bỏ đi suốt ngày với
một thiền sinh nam khác. Em khóc, nói chắc bố đi ăn mặn rồi, vì bố
không ăn chay nổi đâu. Sư cô có nhớ sư cô qua để nói chuyện với
ông ta, nhưng đợi mãi không thấy về? Đến lúc về thì mặt đỏ gay,
hơi thở nồng nặc mùi rượu. Con đến giáp mặt bố em ngay tức khắc,
và bố em chịu trận, chỉ năn nỉ đừng để Sư cô Chân Không biết. Con
nói đùa: "Bây giờ thì mình có thể hiểu bé đã nhận được hạt
giống thiếu kỷ luật từ ai!". Bố em cười bẽn lẽn.
Sư cô dạy bố em nên
vào ngồi thiền với đại chúng chiều đó. Nghe tin, em không muốn vào
thiền đường, nhưng con nhắc em rằng quý sư cô đã nhờ em đọc giùm
lời nguyện của Đức Bồ tát Địa Tạng bằng tiếng Anh trong giờ tụng
kinh nên em không thể không vào. Con khuyến khích em: "Em đang
giúp phá tan địa ngục trong em và bố như Đức Bồ tát đó". Em
mỉm cười. Con đã ngồi giữa em và bố của em. Hơi thở của bố em ngắn
và mệt nhọc. Mùi rượu vẫn nồng nặc. Bố em không quen ngồi dưới đất
nên chuyển lên ghế, rồi lại ngồi bệt xuống, rồi lại dùng ghế. Còn
hơi thở em thật nhẹ và đều. Mỗi khi bố em cử động thì em cũng xoay
đầu nhìn. Lúc đi kinh hành thì bố em đi trước, rồi đến con, rồi
đến em. Pháp Bụt mầu nhiệm quá! Tăng thân của mình thật sự là nơi
nương tựa, để bố em và em – ngỡ rằng không nhìn được mặt nhau – mà
lại được đi chung với nhau những bước chân thật chậm, thật lành!
Ngày hôm sau bố em
cũng lại đi suốt ngày, và khi về phòng lăn ra ngủ ngay tức khắc.
Cũng lại gần đến giờ ngồi thiền. Em chạy đến thiền đường tìm con,
vừa nói vừa khóc: "He’s done it again! I am so stupid to
believe him. He’s done it right in the monastery, twice now.
That’s it. That’s it. Now I can do anything I want. I can drink, I
can smoke, and he cannot say anything to me. He’s blown it".
(Ông ta lại uống nữa! Con thật ngốc khi tin ông ta. Ông ta uống
ngay trong tu viện, giờ là lần thứ 2. Vậy đó. Vậy đó. Bây giờ con
có thể làm tất cả những gì con muốn. Con có thể uống rượu, có thể
hút thuốc và ông ta đừng hòng nói với con bất cứ điều gì. Ông ta
đã bị sa vào đó rồi - G.N) Con ôm em thật chặt: "Bố cần
sự giúp đỡ của em. Sự thật là bố không thể tự thay đổi. Hãy tội
nghiệp cho bố mà giúp bố đi em. Nếu không, bố sẽ trở thành một ông
già nghiện ngập, cô đơn vì các con đều bỏ bố, và rồi em cũng sẽ
trở thành như bố, nghiện ngập, cô đơn, tràn đầy những oán thù".
Em vẫn khóc, tuy nhiên dần dần em trở nên bình tĩnh hơn nhưng em
nhất quyết không chịu đi ngồi thiền. Con nhìn em: "Đây mới là
lúc em cần ngồi thiền nhất. Em gọi ông bà nội và tổ tiên, xin họ
giúp cho em có đủ kiên nhẫn và tuệ giác để giúp cho em, cho bố, và
cũng là cho tổ tiên của em. Đây là một cơ hội tốt để tất cả có thể
được giải thoát". Nghe chữ giải thoát thì em lặng thinh, và
chịu đi ngồi thiền. Sau đó em đồng ý đi qua Đức thăm cô chú với bố
em. Trước khi đi, em thức gần trắng đêm để viết thư cho từng sư
cô. Không rành viết tiếng Việt, em đã dùng tự điển trong máy vi
tính để viết tiếng Việt cho Sư cô Cơ Nghiêm.
Từ Đức, em đã gọi
điện về Làng báo tin tới nơi và giọng em thật vui. Bây giờ thì em
đã về ở với bố mẹ và ba đứa em nhỏ. Em cũng gọi thăm quý sư cô,
xin lỗi rằng em bận học để theo kịp chương trình, nên chưa có dịp
viết thư cho quý sư cô. Em báo tin rằng bố thực tập giỏi, không
hút thuốc trong nhà hay trước mặt em nữa. Bố em cũng đã e-mail qua
Làng hai lần, hứa rằng sẽ dẫn em và cả nhà đến Lộc Uyển để cùng tu
tập chung với nhau.
Ngày tới, em già giặn
như một cô gái hai mươi tuổi với son phấn, với áo quần bó sát
người. Ngày đi, em tươi mát và xinh xắn như một đóa hoa mới nở. Sự
chuyển hóa như một phép mầu. Cuộc hành trình chỉ mới bắt đầu. Em
là điển hình của vô số người trẻ sinh ra và lớn lên ở Mỹ hoặc các
nước Tây phương, không biết gì về gốc rễ huyết thống, thiếu sự
truyền thông với cha mẹ, đi tìm một chỗ tựa trong băng đảng, bị
lạm dụng, chỉ thấy lối ra trong những cuộc vui và trong cái chết.
Đóa hoa mai vừa hé
nở, rất mong manh. Cầu mong cho gia đình và em tiếp tục nương tựa
Tăng thân để cùng nhau chuyển hóa thì mới mong đóa hoa có đủ không
khí trong lành mà cho hoa trái. Đóa hoa sẽ héo lại nếu lại tiếp
tục đưa em ra gió bão cuộc đời. Con cầu mong Bụt, tổ tiên tâm linh
và huyết thống độ trì cho em và gia đình của em, để mọi người được
tiếp tục chuyển hóa, sống hạnh phúc với nhau, và giúp cho bao
nhiêu gia đình khác cùng quay về nương tựa nơi đất lành của tâm.
Tinh thần giải thoát trong giáo lý Phật
Đà
^
HT. Thích Thanh Từ
N hân
ngày đầu năm, chúng tôi xin nhắc lại mục đích tối thượng của người
tu Phật. Nếu chúng ta không biết rõ và không nắm vững ý nghĩa thì
trên đường tu khó đạt được mục đích.
Vậy mục đích tối hậu
của Tăng Ni Phật tử là gì? - Là giải thoát khổ đau.
Nói đến giải thoát,
chúng ta phải biết nghĩa trái của nó là triền phược, là trói buộc.
Vì bị trói buộc nên mới cầu giải thoát. Giải thoát là mở trói, là
tự do. Khi ở trong hoàn cảnh bị trói buộc mới khát khao được mở
trói. Khi ở trong hoàn cảnh bức ngặt mới cầu giải thoát. Vậy ý
nghĩa giải thoát là ra khỏi khổ đau. Có nhiều người nghĩ giải
thoát là chuyện của những bậc Thánh, người thường không bao giờ
với tới được. Muốn giải thoát mọi khổ đau phải nhờ Phật lực gia
bị, chớ tự mình không thể thực hiện được. Đó là hiểu sai lầm về ý
nghĩa giải thoát.
Xưa ngài Phú Lâu Na
xin Phật dạy cho pháp yếu để đến chỗ vắng vẻ tu hành. Phật dạy mắt
thấy sắc không chạy theo sắc, tai nghe tiếng không chạy theo tiếng
là Niết bàn. Mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Ngược lại, mắt thấy
sắc chạy theo sắc, tai nghe tiếng chạy theo tiếng rồi chấp chặt là
xa Niết bàn. Mũi, lưỡi, thân, ý cũng như thế. Ngài Phú Lâu Na nhận
được pháp yếu đến chỗ vắng vẻ tu trong vòng ba tháng chứng A la
hán. Pháp yếu Phật dạy: Sáu căn tiếp xúc với sáu trần không chạy
theo, không dính mắc là Niết bàn giải thoát. Nếu đuổi theo chấp
chặt là sanh tử trầm luân. Trầm luân hay giải thoát không đợi kiếp
nào khác mà ngay trong thực tại đời này. Mắt thấy sắc, tai nghe
tiếng, mũi ngửi mùi, lưỡi nếm vị, thân xúc chạm, ý duyên pháp trần
không đuổi theo, không dính mắc, ngay đây được giải thoát, chớ
không có xa vời không với tới được. Chúng ta ai cũng có khả năng
giải thoát cho chính mình. Ngược lại, trầm luân đau khổ cũng do
chính mình.
Trong kinh A Hàm,
Phật kể câu chuyện: Bầy khỉ đi ăn, khỉ chúa dạy các khỉ nhỏ không
được tách đoàn đi ăn một mình e bị bẫy rập mất mạng. Trong đoàn có
một con khỉ ngạo mạn lại tham ăn, tách đoàn đi ăn một mình để được
no đủ. Một hôm, khỉ đến chỗ có bẫy rập, bên cái bẫy có miếng mồi
ngon, khỉ mừng quá nhảy tới chụp mồi. Tay mặt vừa đụng miếng mồi
thì bị dính nhựa. Tay trái đưa ra để gỡ, cũng bị dính nhựa. Nó đưa
chân mặt quào bị dính chân mặt, đưa chân trái quào bị dính chân
trái. Hai tay hai chân đã bị dính nhựa, nó cúi đầu xuống cạp cũng
bị dính. Chỉ còn cái đuôi ngoắc ngoắc cố vùng vẫy để quật cái bẫy
ra cũng bị dính luôn. Như vậy hai tay, hai chân, đầu, đuôi khỉ đều
bị dính nhựa, khỉ không thoát thân được. Bấy giờ thợ săn bắt khỉ
bỏ vô giỏ dễ dàng. Câu chuyên này ngụ ý Phật dạy người tu không
thích sống trong khuôn khổ của Tăng đoàn, muốn được tự do thụ
hưởng riêng, làm theo ý riêng, dù thiếu kinh nghiệm mà vẫn tách
đoàn sống riêng. Khi ra ngoài, mắt thấy sắc liền nhiễm sắc, tai
nghe tiếng liền nhiễm tiếng, sáu căn bị sáu trần cột trói. Lúc đó
ma vương bắt đi dễ dàng như thợ săn bắt khỉ bỏ vào giỏ.
Khi sáu căn dính với
sáu trần, là chúng ta đã lọt vào tay của ma vương, khó được giải
thoát. Vì vậy người tu muốn được giải thoát phải gan dạ không để
sáu căn dính mắc sáu trần. Dính mắc nhiễm trước là tham cầu, lúc
ấy có vùng vẫy cũng không thoát được.
Tu giải thoát không
phải chuyện mơ hồ xa xôi mà là chuyện thực tế ngay trong cuộc sống
hàng ngày của chúng ta. Tu không đợi phải có hào quang, hoặc biết
quá khứ, vị lai mới giải thoát mà ngay trong sinh hoạt hàng ngày,
sáu căn tiếp xúc với sáu trần không đuổi theo, không chấp chặt là
giải thoát. Tại gia hay xuất gia đều tu giải thoát được. Sáu trần
không quyến rũ, không cột trói ai cả. Do chúng ta mê lầm, mắt thấy
sắc liền khởi phân biệt, sắc vừa ý thì thích, tham dấy khởi, chấp
chặt, không vừa ý thì sân dấy khởi, chấp chặt. Tai nghe tiếng, mũi
ngửi mùi, lưỡi nếm vị ... phân biệt, tham sân dấy khởi chấp chặt
nên khổ đau. Phật dạy chúng ta phải dừng phân biệt buông xả mọi
tham chấp thì hết khổ, giải thoát ngay trong hiện tại. Nhưng vì
chúng ta cứ phân biệt, chấp chặt nên khổ rồi cầu Phật cứu. Làm sao
Phật cứu? Phật dạy phải buông xả mọi chấp thủ thì giải thoát hết
khổ, nhưng chúng ta không chịu buông, nên khổ hoài, giống như đứa
bé thò tay vào hũ kẹo nắm đầy kẹo rút tay ra khỏi hũ không được,
khóc kêu mẹ cứu. Mẹ dạy buông nắm kẹo là rút tay ra dễ dàng, nhưng
đứa bé có chịu buông nắm kẹo đâu!
Phật dạy chúng ta
đừng dính với sáu trần, các thiền sư cũng dạy chúng ta buông đi,
hiện nay chúng tôi cũng nhắc quí vị đừng chạy theo sáu trần. Việc
làm hết sức đơn giản mà kết quả rất thiết thực, giải thoát ngay
trong hiện tại. Lý giải thoát của đạo Phật vừa cụ thể vừa thực tế
mà cũng rất dễ thực hành, chỉ cần buông xả phân biệt chấp trước
khi căn tiếp xúc với trần thôi. Đó là giải thoát theo tinh thần
Phật giáo nguyên thủy.
Kế đến là giải thoát
theo tinh thần Thiền tông. Có một thiền khách đến hỏi Thiền sư Huệ
Hải: "Thế nào là giải thoát?". Ngài đáp: "Căn trần không dính nhau
là giải thoát". Mới nghe qua thấy khó hiểu, nhưng thực tế thì quá
đơn giản. Vì đa số người lầm tưởng phải có thần thông đến các cõi
trời, ra khỏi trần gian ô trọc này mới giải thoát, nào ngờ sáu căn
không dính với sáu trần là giải thoát.
Ngài Đạo Tín khi còn
là Sa di đến thưa Tổ Tăng Xán: Xin Hòa thượng ban cho con pháp môn
giải thoát.
Tổ hỏi: Ai trói buộc
ngươi?
Ngài Đạo Tín thưa:
Không ai trói buộc.
Tổ bảo: Đã không trói
buộc, cầu giải thoát làm gì?
Ngài Đạo Tín liền
nhận được ý chỉ. Ngài Đạo Tín lầm tưởng những tâm niệm xấu xa
phiền não đang trói buộc mình nên mới cầu giải thoát. Nhưng khi Tổ
bảo nhìn thẳng xem những tâm niệm xấu xa thật sự có trói buộc
không. Khi nhìn thẳng chúng lặng mất, đâu có gì trói buộc mà cầu
giải thoát. Ngay đó liền giải thoát.
Ngày nay chúng tôi
hướng dẫn các vị tu bằng cách nào? Chúng tôi bảo các vị nhìn thẳng
cái mà quí vị cho là phiền não trói buộc, nhìn thấy mặt thật của
nó thì hết phiền não, hết khổ đau. Tinh thần giải thoát nằm ngay
chỗ nhìn thẳng thấy mặt thật của phiền não. Nói buông là một lối
nói, khi nhìn thẳng mặt thật của nó thì nó tiêu mất đâu có gì để
buông. Đây là trọng tâm của thiền tông mà chúng tôi đã chỉ dạy quí
vị.
Trong kinh Phật nói:
Tất cả nước biển chỉ có một vị mặn, tất cả giáo pháp của Phật chỉ
có một vị là giải thoát. Đoạn đầu Phật dạy sáu căn tiếp xúc với
sáu trần không dính mắc là giải thoát, tu ngay nơi căn trần ở bên
ngoài. Đoạn kế Tổ dạy nhìn thẳng tâm niệm chạy theo sáu trần biết
chúng không thật là giải thoát. Tu ngay tâm niệm vừa móng khởi
không đợi nó dính mắc với trần cảnh mới tháo gỡ. Như vậy giải
thoát theo tinh thần nguyên thủy thì sáu căn không dính mắc với
sáu trần. Giải thoát theo tinh thần nhà Thiền là nhìn ngay tâm
niệm vừa móng khởi thì tâm đâu có đuổi theo trần cảnh; mắt thấy
sắc không dính với sắc, tai nghe tiếng không dính với tiếng… vọng
niệm sạch rồi, lo gì sáu căn chạy theo sáu trần! Đó là chủ yếu của
pháp tu giải thoát.
Mỗi năm qua là chúng
ta đi dần đến cái chết. Đời này chúng ta có chút duyên phước được
gặp Phật pháp và được hướng dẫn tu hành để thoát khỏi khổ đau.
Mong tất cả làm tròn bổn phận của mình là xoay lại sống với mình
để không uổng một đời tu mà không tỉnh giác, cứ chạy theo cái giả
dối tạm bợ bên ngoài, quên mất tâm chơn thật của chính mình. Được
như vậy mới xứng đàng là đệ tử Phật, đã quyết chí đi theo con
đường Phật Tổ đã đi.
Hôm nay là ngày đầu
năm, chúng tôi chúc tất cả quí vị có sức tỉnh giác mạnh hơn nhận
ra tâm chơn thật của chính mình để không chạy theo ngoại trần bị
trầm luân, được giải thoát viên mãn.
Về một môi trường thích hợp cho sự tu
tập
^
HT. Thích Minh Châu
T rong
hơn 40 năm qua, chúng tôi đã nỗ lực để xây dựng một đường hướng
giáo dục cho chư Tăng Ni và Phật tử Việt Nam dựa trên những lời
dạy của Đức Phật. Con đường đã được mở ra và đã được vận dụng ít
nhiều, tạo nên những hiệu quả thiết thực trong bối cảnh lịch sử
văn hóa dân tộc. Chúng tôi cũng nương vào lời dạy của Đức Phật,
kết hợp với truyền thống văn hóa nước nhà trong việc nỗ lực xây
dựng các môi trường tu học cho Tăng Ni Phật tử, vừa đúng với tôn
chỉ giác ngộ của Bậc Đạo sư, vừa hợp với truyền thống văn hóa của
dân tộc.
Trong sự nghiệp
thuyết pháp độ sinh của Ngài, Đức Phật rất quan tâm môi trường tu
học thích hợp, không những cho các đệ tử của mình mà còn cho hết
thảy mọi người. Trong bản kinh "Khu Rừng" thuộc Trung
Bộ, Ngài nêu ra nhiều môi trường với các điều kiện khác nhau
để nhấn mạnh tầm quan trọng của một môi trường thích hợp nhất cho
sự tu học của các học trò mình. Theo Ngài, một môi trường thích
hợp cho sự tu tập và phát triển hài hòa, toàn diện của con người
phải hội đủ hai điều kiện thiết yếu, vật chất và tinh thần. Về
phương diện vật chất, Ngài nói đến các điều kiện vật chất cần
thiết hỗ trợ cho sự tu học của các cá nhân ở trong môi trường đó.
Về phương diện tinh thần, Ngài nhấn mạnh các nội dung tu học dựa
trên Giới, Định, Tuệ hướng đến giải thoát, giác ngộ. Đức Phật cho
rằng khi người nào tìm thấy một môi trường tu học hội đủ hai tiêu
chuẩn trên, thời người ấy cần phải bám trụ môi trường đó để tu tập
trọn đời, không được bỏ đi, dầu cho có bị xua đuổi. Ngài dạy:
"Này các Tỷ kheo, vị
Tỷ kheo sống tại một nơi nào hay sống gần một người nào, các niệm
chưa được an trú được an trú, tâm không định tĩnh được định tĩnh,
các lậu hoặc chưa được hoàn toàn đoạn trừ được hoàn toàn đoạn trừ,
vô thượng an ổn khỏi các ách phược chưa được chứng đạt được chứng
đạt; và những vật dụng cần thiết cho đời sống của người xuất gia
như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị người bệnh,
những vật dụng này kiếm được một cách không khó khăn, vị Tỷ kheo
ấy cần phải suy nghĩ như sau: ‘Ta sống ở nơi này hay sống gần
người này, các niệm chưa được an trú được an trú, tâm chưa được
định tĩnh được định tĩnh, các lậu hoặc chưa được hoàn toàn đoạn
trừ được hoàn toàn đoạn trừ, vô thượng an ổn khỏi ách phược chưa
được thành đạt được thành đạt; và những vật dụng cần thiết cho đời
sống của xuất gia như y phục, đồ ăn khất thực, sàng tọa, dược phẩm
trị bệnh, những vật dụng này kiếm được một cách dễ dàng’. Này các
Tỷ kheo, sau khi suy nghĩ như vậy, vị Tỷ kheo ấy phải trọn đời
sống ở nơi ấy hay theo sát người ấy, không được bỏ đi, dầu cho có
bị xua đuổi".
Đường hướng giáo dục
của Đức Phật nhấn mạnh sự hoàn thiện hay giải thoát của con người
trên cơ sở đánh thức, nuôi dưỡng và phát triển giới đức, tâm đức,
tuệ đức của mỗi cá nhân. Do đó một môi trường tu học đáp ứng được
mục tiêu trên cần phải có đủ Giới, Định, Tuệ và các điều kiện hỗ
trợ cho việc phát triển giới đức, tâm đức, tuệ đức. Đạo Phật chú ý
kiến tạo các môi trường giáo dục, khuyến khích sự phát triển giới
đức, tâm đức, tuệ đức của cá nhân dẫn đến sự phát triển hài hòa
của cộng đồng, và trong lịch sử các ngôi chùa Phật đã đáp ứng vai
trò ấy.
Suy ngẫm nhiều về lời
dạy của Đức Phật kết hợp với việc xem xét lịch sử văn hóa dân tộc,
chúng tôi nhận ra rằng, ngôi chùa luôn luôn là một môi trường tốt
và thích hợp nhất cho sự phát triển hài hòa của con người, đồng
thời là nơi gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc, bởi cứ theo lời
dạy của Đức Phật ở trên, thì ngôi chùa chính là nơi ươm mầm và
nuôi lớn truyền thống đạo đức và trí tuệ của dân tộc.
Người Việt Nam chúng
ta tiếp thu đạo Phật từ rất sớm và ngôi chùa đã trở thành trung
tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. "Đất vua, chùa làng, phong
cảnh Bụt" là hình ảnh rất gần gũi thân quen với người Việt. Làng
là đơn vị hành chính nhỏ nhất của hệ thống quản lý nhà nước ở xứ
sở ta từ xưa đến nay. Làng nào cũng có chùa. Chùa là của chung,
mang tính cộng đồng, nên mọi người đều có thể đến chùa, không phải
để tìm kiếm danh lợi mà để tìm lại chính mình, bởi ở đấy có đầy đủ
các yếu tố cần thiết và thích hợp cho mỗi con người muốn tìm thấy
chính mình thông qua việc học tập và phát triển hài hòa các phẩm
chất giới đức, tâm đức, tuệ đức của bản thân. Chúng tôi cho rằng
chư vị Tổ sư của chúng ta đã kế thừa đầy đủ lời Phật dạy trong
việc xây dựng nên các thiền môn hội đủ hai tiêu chuẩn căn bản trên
khiến trở thành các môi trường thích hợp cho sự phát triển hài hòa
của cá nhân dẫn đến sự phát triển hài hòa của cộng đồng. Chính sự
phát triển hài hòa, đồng bộ và thống nhất ấy của mỗi cá nhân và
cộng đồng trong cùng một môi trường giáo dục đã tạo nên sắc thái
văn hóa độc lập của dân tộc.
Đạo Phật đến Việt
Nam, giúp soi sáng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống
của người Việt, che chắn cho người Việt đứng vững và vượt qua mọi
thử thách lớn của lịch sử. Có lẽ do hiểu rõ sự đóng góp thầm lặng
nhưng hết sức thiêng liêng của đạo Phật đối với vận mệnh của dân
tộc mà một thi sĩ đã thốt lên:
"Mái chùa che chở hồn
dân tộc,
Nếp sống muôn đời của
tổ tông".
Xã hội Việt Nam đang
trải qua giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa; điều này đồng
nghĩa với việc chúng ta thừa nhận nền văn minh khoa học kỹ thuật
phương Tây trong điều kiện xây dựng và phát triển đất nước. Phát
triển là bước tiến của lịch sử nhưng cần được xem xét và cân nhắc
kỹ để có những bước đi hài hòa ổn định cho quê hương xứ sở. Chúng
tôi nghĩ rằng càng theo đuổi sự phát triển mang tính hiện đại bao
nhiêu, chúng ta cần ra sức gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa
truyền thống bấy nhiêu. Có như thế cuộc sống con người mới phát
triển hài hòa, xã hội mới tiến bộ ổn định, văn hóa dân tộc mới
không bị mai một.
(*) Tựa đề của Báo
Giác Ngộ. Trích Diễn từ của HT. Thích Minh Châu đọc trong
lễ khánh thành bảo điện TV Vạn Hạnh, ngày 24-10-2004.
Đôi điều về vai trò của người cư sĩ
^
Minh Chi
(Học viện Phật giáo
Việt Nam)
Cư sĩ là ngoại hộ
thiện tri thức, cho nên nếu cư sĩ có một nhận định đúng đắn về
vai trò của mình, tu học và sống theo đúng vai trò đó thì chắc
chắn Giáo hội PG sẽ có một bước tiến bộ vượt bậc.
1. Từ cư sĩ xuất
hiện đầu tiên ở kinh nào?
Theo Hòa thượng
Thánh Nghiêm, tác giả cuốn Phật giáo chánh tín thì từ cư
sĩ xuất hiện lần đầu tiên trong kinh Duy Ma Cật. Trong
kinh, ngài Duy Ma Cật được gọi bằng ba danh hiệu: một là
Trưởng giả trong phẩm "Phương tiện", hai là Thượng nhân
hay Đại sĩ trong phẩm "Văn Thù thăm bệnh", ba là Cư sĩ
trong phẩm "Bồ tát".
Theo các ngài Cưu
Ma La Thập, Huyền Trang, Trí Khải thì ngài Duy Ma Cật nguyên là
một vị Bổ xứ Bồ tát (vị Bồ tát sắp chứng quả Phật) trên cõi Phật
A Thiềm ở phương Đông. Để hỗ trợ cho sự nghiệp giáo hóa của Phật
Thích Ca ở cõi Ta bà, ngài Duy Ma đã thị hiện thành một vị tại
gia mà trình độ giác ngộ, giải thoát của ngài khiến cho một vị
Bồ tát trí tuệ hàng đầu như Bồ tát Văn Thù cũng phải kiêng nể.
Như vậy trong kinh Duy Ma, từ cư sĩ đồng nghĩa với từ
đại Bồ tát.
Từ cư sĩ trong các
kinh A hàm:
Trong kinh
Trường A Hàm có từ cư sĩ báu, chỉ cho vị quan đại
thần trông coi kho vàng bạc của vua Chuyển luân vương. Rõ ràng
từ cư sĩ ở đây chỉ cho nhà quản lý được vua trọng dụng. Ở Ấn Độ
ngày xưa đẳng cấp thứ ba sau hai đẳng cấp Bà la môn và Sát đế lỵ
là đẳng cấp Vệ xá (Vaisyas) bao gồm các công thương gia, các nhà
doanh nghiệp. Từ cư sĩ báu nói trên chỉ các công thương
gia, các nhà doanh nghiệp thuộc đẳng cấp Vệ xá này.
Vào thời Phật Thích
Ca, từ cư sĩ được dùng rộng rãi để chỉ các gia chủ có thể là
Phật tử hay không phải là Phật tử. Trong kinh Giáo thọ Thi Ca
La Việt (Trường A Hàm, từ Ca La Việt chỉ cho Cư sĩ. Kinh này
ở tạng Pali, có tên là Singalovada, dịch ra chữ Hán là
kinh Thiện Sanh). Như vậy, từ cư sĩ trong kinh
Singalovada đồng nghĩa với từ gia chủ.
Sau này, trong lịch
sử Phật giáo Việt Nam, phạm vi từ cư sĩ thu hẹp lại để chỉ riêng
cho những người Phật tử tu tại gia. Trong lịch sử Phật giáo Việt
Nam đời Lý - Trần có những ông vua Phật tử tuy không xuất gia
nhưng vẫn là những thiền sư lỗi lạc, nổi tiếng, những nhà Phật
học uyên bác như Lý Thái Tôn, vua thứ hai đời Lý, đệ tử đắc đạo
của Thiền sư Thiền Lão. Theo Thiền uyển tập anh, ngài
được xếp là một vị Tổ thuộc thế hệ thứ 9 của phái thiền Vô Ngôn
Thông. Vua Lý Thánh Tông, vua thứ 3 đời Lý, được công nhận là Tổ
thứ 2 của phái thiền Thảo Đường (phái thiền thứ 3 của Việt Nam).
Vợ vua là thứ phi Ỷ Lan được nhân dân tôn xưng là Quan Âm nữ
cũng là một cư sĩ xuất sắc, có một bài thơ thiền được lưu lại
trong sách Thiền uyển. Đời Trần, vua Trần Thái Tông, tác
giả cuốn Khóa hư lục và Tuệ Trung Thượng sĩ đều là những
cư sĩ nổi tiếng mà ngay các tu sĩ cũng đều tôn xưng họ là những
bậc thầy trong đạo. Vua Trần Nhân Tông sau này xuất gia lập ra
phái thiền Yên Tử cũng tôn xưng Tuệ Trung Thượng sĩ là đạo sư
của mình.
2. Người cư sĩ với
thân phận tại gia, có thể giác ngộ và giải thoát được hay không?
Theo tôi, người cư
sĩ Phật tử Việt Nam ngày nay một mặt tiếp tục duy trì thái độ
khiêm tốn truyền thống, tôn trọng Tam bảo, thân cận học hỏi nam
nữ tu sĩ như là những bậc thầy tâm linh trong đạo. Nhưng mặt
khác – và đây là điều quan trọng hơn – không có mặc cảm tự ti,
phát tâm dũng mãnh tu học, mong cầu cũng được giải thoát và giác
ngộ như các Tổ cư sĩ ngày xưa trong lịch sử Phật giáo nước nhà.
Trên bước đường tu
học, cư sĩ Việt Nam ngày nay được động viên bởi lời khuyên của
các vị Tổ như Trần Thái Tông:
"Mặc vấn đại ẩn
tiển ẩn, bất câu tăng tục, hưu biệt xuất gia tại gia, nhi chủ
yếu biện tâm, bổn vô nam nữ, hà tu trước tướng" – (Khóa hư
lục)
Dịch nghĩa:
"Không phân biệt là
sống ở đời hay sống trong rừng, không phân biệt tại gia hay xuất
gia, chỉ cốt yếu là biện tâm, vốn không nam nữ, sao lại chấp
tướng".
Tổ Trần Nhân Tông
trong bài phú Cư trần lạc đạo hồi III lại còn khẳng định
hơn nữa:
"Trần tục mà nên,
phúc ấy càng yêu hết tấc
Sơn lâm chẳng cốc,
họa kia thật cả đồ công"
Giải nghĩa:
"Là người tại gia
mà tu học thành công được giác ngộ và giải thoát thì phúc đức ấy
thật là đáng quý hết sức, còn tu ở núi rừng (xuất gia tu ẩn) mà
vẫn không giác ngộ (cốc từ nôm nghĩa là giác) thì thật là uổng
công".
Chúng ta thấy rõ
qua lời dạy của ngài Trần Thái Tông, người cư sĩ (tất nhiên
người xuất gia cũng thế) phải biết tu tập tâm. Trần Thái
Tông nói biện tâm tức là tìm hiểu tâm mình, tu tập tâm mình.
Muốn tu tập tâm tất
nhiên phải luôn luôn tỉnh giác quan sát tâm mình; trong tâm mình
nảy sinh ra cảm thọ gì, ý nghĩ gì, quyết định gì chúng ta đều
phải biết rõ. Đó là cảm thọ ý nghĩ quyết định đúng hay sai, tích
cực hay tiêu cực, có lợi hay có hại cho mình hay cho người để
kịp thời điều chỉnh uốn nắn.
Trong kinh Pháp
Cú, phẩm "Tâm", Phật dạy nhiều về vấn đề tu tập tâm mà cư sĩ
ngày nay nên luôn luôn suy ngẫm:
Kệ 33:
"Người trí làm tâm
thẳng
Như thợ tên làm
tên..."
Kệ 35:
"Lành thay, điều
phục tâm
Tâm điều an lạc
đến..."
Kệ 36:
"Người trí phòng hộ
tâm,
Tâm hộ an lạc
đến..."
Như chúng ta thấy,
Đức Phật khuyên chúng ta luôn luôn tỉnh giác để uốn nắn tâm như
thợ làm tên uốn nắn tên vậy, phòng hộ tâm, điều phục tâm khi
chúng ta gặp phải các nghịch cảnh có thể làm chúng ta nảy sinh
ra phiền não tham, sân, si v.v... Có thể nói đời sống người tại
gia tạo ra cho họ nhiều cơ hội để hiểu biết tâm mình, rèn luyện
tâm mình, bồi dưỡng những đức tính đáng quý như nhẫn nhục, kiên
trì, tinh tấn.
Muà Xuân và niềm vui học pháp hành
pháp
^
Thích Phước Đạt
K hông
phải ngẫu nhiên, Thiền sư Mãn Giác đời Lý mỉm cười nhiệm mầu khi
Xuân về hoa mai nở: "Đình tiền tạc dạ nhất chi mai" (Đêm qua sân
trước một cành mai), còn Thiền sư Chân Nguyên, người có công
chấn hưng Thiền học Việt Nam cuối thế kỷ XVII trong "Yên Tử
sơn Trần triều Thiền tông bản hạnh" thì giãi bày:
"Hoa là vốn tính
trạm viên
Bao hàm thiên địa
dưới trên
cùng bằng"
Trong ý nghĩa đó,
mùa Xuân là mùa muôn hoa đua nở, mùa kết tinh sự tinh anh trời
đất, mùa biểu tượng của sự an vui, hạnh phúc qua một quá trình
nỗ lực tự thân tu học, tự thân hành trì, tự thân giác ngộ của
người con Phật.
Thế nên, trong niềm
hỷ lạc vô biên của người con Phật, thấm nhuần Phật pháp, bạn sẽ
thấy mùa Xuân ngập tràn cõi lòng bởi muôn hoa đua nở từ trong
cõi lòng thanh tịnh của chính mình. Tại đây, bạn thật sự sống
với tự tánh mùa Xuân Phật giáo thường trú, chứ không còn vui
buồn theo mùa Xuân thời tiết biến chuyển. Bởi vì hơn ai hết, bạn
là người thật sự an trú vào niềm vui Chánh pháp, khi tự mình đi
theo Phật, đi theo Pháp, đi theo Tăng.
Đi theo Phật là đi
theo tự tánh thanh tịnh thành Phật vốn có sẵn trong tự thân của
bạn, nghĩa là đi theo con đường Đức Phật đã đi qua và giảng dạy
cho đời. Chính Ngài đã trải nghiệm thực thi cuộc hành trình tâm
linh này để nhận chân niềm hạnh phúc hỷ lạc bất tận này của một
Bậc Giác ngộ. Đi theo Pháp là đi theo con đường thực nghiệm đời
sống tâm linh của việc hành trì các pháp thiện, thực hành giáo
lý Tứ đế, Duyên khởi, Giới định tuệ… cho đến khi thấy rõ sự thật
các pháp, như Phật từng dạy: "Ai thấy Duyên khởi là thấy Pháp,
ai thấy pháp là thấy Như Lai". Đi theo Tăng là đi vào đời sống
hướng tâm theo cộng đồng Tăng già với bản chất hòa hợp, thanh
tịnh, thực thi nếp sống lục hòa: Thân hòa đồng trú, khẩu hòa vô
tránh, ý hòa đồng duyệt, lợi hòa đồng quân, giới hòa đồng tu,
kiến hòa đồng giải, trên hết là tích cực thực hành pháp ly dục
để giải thoát tự thân, chứng đạt Niết bàn.
Trong đời sống
thường nhật, bạn là người Phật tử tại gia, có biết bao nhiêu vấn
đề cần giáp mặt và giải quyết. Con người luôn đối diện với các
vấn đề sinh tồn và các nhu cầu nảy sinh xảy ra trong hiện thực
cuộc sống. Quanh năm suốt tháng, bạn luôn khát vọng mong muốn
được sống bình an, được giàu có, được nắm giữ tài sản do mình
làm ra, không bị nợ nần, không bị ai chê cười hay vi phạm pháp
luật. Nhất là, trong thời buổi kinh tế thị trường, nhu cầu đời
sống vật chất và tinh thần của con người không ngừng phát sinh
và nâng cao để đem lại các giá trị thiết thực, hữu ích. Dưới ánh
sáng của chánh tri kiến của mình, ắt hẳn bạn là người thực thi
các hạnh lành, từ bỏ các điều ác, an trú trong Chánh pháp thì sẽ
được hưởng được phước báu của bốn niềm vui mà Đức Phật từng dạy
trong kinh Tăng Chi III:
"Thế nào là niềm
vui có của? Ở đây, gia chủ có của cải nhờ phấn đấu tích cực, gom
góp được bằng sức bàn tay, bằng mồ hôi, đúng pháp và tích lũy
đúng pháp, có suy nghĩ như sau: Của cải này của tôi có được nhờ
phấn đấu tích cực, tích lũy đúng pháp, cho nên niềm vui và thỏa
mãn đến với tôi. Đó là niềm vui có của cải".
"Thế nào là niềm
vui được giàu có? Ở đây, vị gia chủ được giàu có nhờ phấn đấu
tích cực, vui vẻ, nhờ giàu có mới làm được nhiều việc lành. Vị
ấy có suy nghĩ nhờ giàu có mới làm được nhiều việc lành, cho nên
niềm vui và sự thỏa mãn đến với vị ấy. Đó là niềm vui được giàu
có".
"Thế nào là niềm
vui không có nợ nần? Ở đây, vị gia chủ không có nợ nần nhiều hay
ít đối với bất cứ ai. Vì vị ấy có suy nghĩ, do không có mắc nợ
dù nhiều hay ít đối với bất cứ ai, cho nên niềm vui và sự thỏa
mãn đến với vị ấy. Đó là niềm vui không có nợ nần".
"Thế nào là niềm
vui không bị chê trách, không có lỗi lầm? Ở đây, vị gia chủ
Thánh đệ tử có niềm vui vì các hành động ở nơi thân, lời nói và
ý nghĩ của mình đều không có gì đáng chê trách, đáng lỗi lầm.
Với ý nghĩ: Tôi không có gì đáng chê trách, đáng lỗi lầm ở nơi
thân, miệng và ý, niềm vui và thỏa mãn đến với tôi. Đó là niềm
vui không bị chê trách, không có lỗi lầm".
Rõ ràng, bạn là
người hạnh phúc nhất khi có niềm vui an lạc từ kết quả thực hành
pháp học và pháp hành ngay giữa hiện thực cuộc đời đầy biến
động. Chưa hết, bạn sẽ có bốn niềm vui (hỷ lạc) bất tận khi tự
thân thực hành đời sống phạm hạnh, ngang qua bốn cấp độ thăng
chứng từ sơ thiền đến tứ thiền:
Đó là niềm vui giải
thoát đầu tiên khi bạn loại bỏ năm triền cái (tham dục, sân hận,
hôn trầm, trạo cử, nghi), thành tựu năm thiền chi, chứng đạt sơ
thiền. Một trạng thái hỷ lạc khởi lên do ly dục, ly bất thiện
pháp, có tầm có tứ.
Một niềm vui giải
thoát cao hơn, khi bạn diệt được tầm tứ, chứng và trú thiền thứ
hai. Đó là trạng thái hỷ lạc có được do định sanh, không tầm
không tứ, nội tỉnh nhất tâm. Xem ra, niềm vui giải thoát đầu
tiên có được là do đoạn tận dục vọng và các pháp bất thiện thì
niềm vui chứng đạt ở cấp độ thiền thứ hai là do định tâm sanh
khởi với sự tinh tấn, tập trung vào một điểm.
Bạn còn an trú một
niềm vui giải thoát sâu hơn nữa khi tâm chứng đạt thiền thứ ba.
Một niềm vui do tự thân ly hỷ trú xả, chánh niệm tỉnh giác, thân
cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là xả niệm lạc trú. Xả ở chỉ
một tâm trạng giải thoát không còn gắn bó gì hết, kể cả hỷ. Bởi
vì, ở cấp độ này khi tâm đã trú xả thì không còn dao động bất cứ
điều gì nữa.
Cuối cùng là niềm
vui giải thoát khi bạn chứng đạt thiền thứ tư được giãi bày khi
bạn thực sự xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, không
khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh do thiền thứ tư đem lại. Tại
đây, tâm trở nên thanh tịnh hoàn toàn, bạn an trú niềm vui của
xả, của giải thoát.
Rõ ràng, mùa Xuân
trở thành mùa hạnh phúc, ngập tràn niềm vui bất tận của giải
thoát khổ đau. Từ "Cõi trường xuân" như hiện ra không phải từ
trong tâm tưởng, hay trong tiếng kinh cầu mà ngay hiện thực giữa
cuộc đời này nếu bạn thực sự hành trì đời sống hướng nội với tâm
tỉnh thức dưới ánh sáng Tuệ giác bừng khởi:
"Pháp thí thắng mọi
thí
Pháp vị thắng mọi
vị
Pháp hỷ thắng mọi
hỷ
Ái diệt, thắng mọi
khổ"
(Pháp Cú 354)
Đêm viếng Lương Vũ Đế
^
Hạnh Huệ trích dịch
T rời
đông năm 548 TL, là một ngày đông đích đáng. Nước Nam cũng thấy muôn
dặm tuyết bay, dòng Trường Giang trôi qua thành Kiến Khang kinh đô
nhà Lương, dường như đông cứng. Loạn binh do phản tướng phản phúc vô
chừng Hầu Cảnh thống suất, đang ở ngay thành đô mà y từng quy thuận
này, tiến hành cuộc vây quét đẫm máu cuối cùng. Tại Đài Thành (tương
đương Tử Cấm Thành), cứ điểm cuối cùng của quân Lương, Lương Vũ Đế -
vị chúa oai hùng ngày xưa từng thống trị Nam Trung Quốc đã nửa thế
kỷ, một mình cô độc ngồi dưới thềm điện hoàng hôn, lặng lẽ chăm chú
nhìn Hành Phương đang từ xa tiến đến gần.
Hành Phương vòng tay
vái chào:
- Bệ hạ! Xin lượng thứ
sự mạo muội của thần, thần thái của Ngài lúc này khiến người nhớ đến
câu:
Tịch điện đom đóm bay
lặng
như tờ
Đèn côi khêu hết giấc
ngủ
chưa thành.
(Tịch điện huỳnh phi tư
tiễu nhiên
Cô đăng thiêu tận vị
thành miên.)
- Đương nhiên, không có
thì giờ nào thích hợp hơn giờ khắc này để nhìn lại và phản tỉnh một
đời của mình - Lương Vũ Đế bình tĩnh dị thường nói.
(Ngoài cung thành,
tiếng trống dồn và tiếng giết truyền đến dồn dập).
- Nhưng ánh mắt của
Ngài lại lộ vẻ Ngài đang "làm như có nhớ nhung quyến luyến". Ngài
rốt cuộc mong đợi cái gì? Có thể cho thần hay được không?
Lương Vũ Đế nhìn Hành
Phương, im lặng không nói, cuối cùng mở miệng:
- Chàng trẻ tuổi! Lịch
sử Trung Quốc, từ quá khứ hiện tại và tương lai có các loại các kiểu
đế vương: có người buông thả làm nô lệ cho thinh sắc; có người cố
gắng mưu đồ thành tựu nghiệp bá; có người siêng việc triều chính,
khéo việc giữ thành; lại có người mê tín đạo thuật thần tiên, chìm
đắm vô độ. Các thứ mô hình đều có bao nhiêu tên dẫn chứng, nhiều
cách phân tích có thể cung cấp cho người sau tường tận rõ ràng hơn.
Nhưng, chỉ riêng mình ta ngoại lệ. Ta không thuộc bất cứ mô hình nào
kể trên, ta không có bất cứ một cái chứng cớ phụ nào có thể tham
chiếu so sánh, ta chỉ thuộc một mô hình riêng của chính ta, trước
không cổ nhân, sau không người đến. Ta sẽ ở trong dòng thời gian
trôi mãi trăm kiếp ngàn đời không người hiểu được, hoặc giả đau đớn
nhất là sẽ bị lý giải phiến diện một cách triệt để…
- Thần nghĩ, Ngài muốn
chỉ chính mình thuộc "Hoàng đế Phật giáo" chứ gì? - Hành Phương nói.
- Không! Chàng trẻ
tuổi, đây chính là nguyên do ta kiên trì chờ đợi ngươi đến, nhất
định trịnh trọng nói với ngươi. Ngươi sẽ hội ngộ bao nhiêu đế vương
có thân phận là Phật giáo đồ, nhưng đế vương văn hóa Phật giáo,
Trung Quốc chỉ có một người là Vũ Đế Tiêu Diễn mà thôi!
Hành Phương ngước nhìn
Lương Vũ Đế, định đòi ông nói thêm một lần câu: "Đế vương văn hóa
Phật giáo…"
- Đúng thế! Sự quang
vinh và mộng tưởng một đời này của ta, sự nhục vinh khen chê sau
ngàn thu muôn tuổi, hoàn toàn hệ thuộc sáu chữ này, nhất là trên hai
chữ "văn hóa".
Hành Phương vừa nghe
xong, không nín cười được:
- Văn hóa? Hai chữ này
ở chỗ của thần có thể nói là bày đầy chợ…
Lương Vũ Đế cười nhẹ:
- Chàng trẻ tuổi, để ta
nói cho ngươi hay, ta với các ngươi khác biệt: Các ngươi đang nhúng
dấm "văn hóa" mà ăn, còn ta chế tạo một loại văn hóa chân chính.
- Sáng tạo văn hóa?
Lương Vũ Đế phát hiện
Hành Phương hoàn toàn không hiểu nổi ý của lời mình một cách đúng
đắn, không khỏi có chút cảm thán. Ông thấp giọng lẩm bẩm:
- Ta biết, ta chủ định
sẽ làm một người ngu, một tên điên, thậm chí một tên dối trá, bị ghi
vào sử sách, tạo ra một hài kịch náo nhiệt. Trên lịch sử đường đường
hoàng hoàng, nhất định sẽ viết thế này: Lương Vũ Đế tại vị hơn bốn
mươi năm, xả thân vào chùa làm nô dịch Phật bốn lần, đến nỗi khiến
mỗi lần quần thần phải bỏ tiền chuộc cả ức vạn, lại sửa sang chùa
lớn hào hoa tráng lệ vô số, lập Vô già đại hội hơn mười lần… Nhân
đây vua mà không ra vua, nước không ra nước, rất là mê muội hoang
đản, không xấu hổ.
- Chẳng lẽ điều này có
giá trị gì mà khoe khoang? Đây là sáng tạo văn hóa sao? - Hành
Phương hỏi.
Lương Vũ Đế nghe nói
đột nhiên nổi giận:
- Chàng trẻ tuổi, không
được ở đây nói lời hư vọng! Tiêu Diễn là nhân vật thế nào, há lại
cho phép kẻ giả nhân giả nghĩa tầm thường đời sau bôi xóa sửa đổi!
Những tên giả đạo đức tầm thường đời sau vô số người chửi ta, cười
ta, khinh bỉ ta. Công danh tài tình, vinh hoa phú quý, nô lệ thanh
sắc, phong lưu hào phóng mà họ ngày đêm mơ tưởng trọn một đời, mười
phần không được một hai, thậm chí hoàn toàn chưa hề nếm qua; mà ta
ngay lúc trẻ trung đã nếm no nê mọi thứ, chưa đến bốn mươi tuổi đã
lên ngôi trị vì thiên hạ, trị nước gần năm mươi năm mà thần dân vui
mừng tuân phục, có gì ngu đần dốt nát?
Hành Phương tranh biện:
- Đây với Phật giáo có
can hệ gì?
Lương Vũ Đế đổi giận
làm vui:
- Muốn khiến nhập vào
trí Phật, trước lấy dục câu dắt, chỉ có ta từng trải và tài tình như
thế, mới chân chính làm được "buông dao đồ tể, ngay đó thành Phật".
(Lúc này, dưới cung
thành, tiếng chém giết lại nổi lên).
Lương Vũ Đế sầm nét
mặt, tâm tình dần dần khôi phục bình tĩnh:
- Hai chữ thành Phật,
đừng bao giờ vọng tưởng. Phật là giác ngộ, ta chẳng qua là sau khi
giác ngộ, quả quyết buông bỏ hẳn nửa đời trước tung hoành mở đóng,
quyền trá cơ biến, bắt đầu nửa đời sau sáng tạo mô thức thao tác văn
hóa Phật giáo.
Hành Phương:
- Mô thức?
Lương Vũ Đế:
- Đúng! Thời trước ta,
Phật giáo truyền vào Trung Quốc gần năm trăm năm, thành tích to lớn
rất nhiều, nhưng rốt cuộc đã thiếu sự liên kết mật thiết với văn hóa
cố hữu của Trung Quốc, và có thể độc lập thao tác mô thức văn hóa
Phật giáo được Trung Quốc hóa.
Hành Phương:
- Thế rồi, Ngài bắt đầu
sáng tạo?
Lương Vũ Đế lấp loáng
ánh mắt, thần sắc dường như biểu lộ tình cảm của năm tháng tài hoa
ngày trước:
- Từ khi mở đầu, ta bèn
ý thức rằng ta đã khiêu chiến và mạo phạm nghiêm trọng đối với lịch
sử. Thân làm một vị Quốc chủ, tợ hồ không lưu tâm đến chứng tích
chính trị an dân, thậm chí ngay cả việc hưởng thụ ngũ dục bình
thường ta cũng bỏ hết không đoái hoài, mà dốc lòng vào việc mà hoàn
toàn cùng thế vụ chẳng tương quan. Nhiều lần tự lên pháp tòa giảng
kinh Phật, thường thường hạ chiếu chỉnh đốn giới luật Tăng già, lập
hội Vu lan bồn, Vô già đại hội, chế định nhạc Phật, cấm đoán rượu
thịt, xác lập một hệ thống về chế độ Phật giáo mà người Trung Quốc
nên có… Như thế vừa đưa ra, ta đã biết rõ ta sẽ bị hạng đồ Nho đời
sau chẳng dung. Vì ở chỗ bọn họ nhìn đến thì nghiệp lớn tu tề trị
bình cùng với việc lớn giải thoát sanh tử như nước lửa chẳng dung
nhau. Nên làm một đế vương văn hóa Phật giáo, ta sẽ để lại danh xấu
là kẻ điên rồ, ngu ngốc mà di xú vạn niên! Nội tâm ta đầy dẫy sợ hãi
và thống khổ, đối với văn hóa Phật giáo Trung Quốc lập được càng
nhiều, càng gần tuổi già, cái nghi sợ này cũng càng sâu nặng, do đó
ta chọn sự xuất gia, cũng chính là ly khai ngôi báu, xả thân vào
chùa chiền, chạy về con đường giải thoát vĩnh cửu mà ta để tâm duy
nhất…
Hành Phương lặng lẽ
nhìn Lương Vũ Đế, đáy lòng buồn rầu dâng lên một luồng cảm động:
- Bất kể thế nào, mô
thức văn hóa Phật giáo do Ngài sáng tạo đã phong phú và viên mãn như
thế, Ngài là người thành công.
(Ngoài cung thành,
tiếng trống trận và tiếng hô giết càng lúc càng cấp bách...).
Lương Vũ Đế ngưng thần
lắng nghe, sau đó cười nhạt nói:
- Chàng trẻ tuổi, ngươi
lầm rồi! Ta đương nhiên thành công, nhưng thời khắc ta giao đứt giá
trị một đời này cũng đến rồi!
Hành Phương:
- Giá trị?
Lương Vũ Đế tâm tình
bình tĩnh như trước, ông ta nói:
- Ta lập văn hóa Phật
giáo, chưa từng gây họa cho con dân của ta, năm mươi năm qua giang
sơn an bình, quốc thái dân an, tức đã chứng minh. Hôm nay cái giá
trị dùng để giao đền, chẳng qua chỉ là địa vị của ta, tánh mạng của
ta thôi!
Hành Phương giật mình
kinh hãi:
- Chẳng lẽ Ngài không
có cách nào để đối phó với Hầu Cảnh ư?
Lương Vũ Đế nghe nói
cười ha hả:
- Tên giặc nhỏ mọn, đâu
đủ để lo! Ta ở đời đã 85 xuân thu, công nghiệp văn võ chẳng qua như
khói mây, ngôi vua nghiệp bá sớm thành phẩn đất, cái hồn vướng mộng
víu, chẳng qua để trợ giúp cho việc lớn giải thoát sanh tử của người
Trung Quốc ngàn thu muôn đời. Công lớn ngày nay đã xong, chẳng về
còn đợi chờ gì nữa!
Hành Phương cấp thiết
nói:
- Thần vừa đi qua thành
phố Kiến Khang bị tàn phá, thấy nhiều dân chúng cột diều một cách tự
phát, chuẩn bị sớm ngày mai thả bay ra thành, tập hợp viện binh…
Lương Vũ Đế ngăn Hành
Phương lại:
- Chàng trẻ tuổi, thế
của ngày nay, ta nếu vãng sanh sớm một khắc, chúng sanh liền giải
thoát sớm một khắc, việc thả diều, đừng nên nêu lên nữa. Ngược lại
(chỉ về hướng Đông Bắc), ta phái sứ thần, cùng đi với học tăng Tân
La là Giác Đức, hộ tống xá-lợi đến Tân La, tính đến ngày nay có lẽ
cũng đến nơi rồi!
Lương Vũ Đế ngừng lại
một chút, đứng lên sửa áo mão ngay ngắn:
- Người trẻ tuổi! Ta có
một việc dặn dò ngươi cuối cùng: Vị lai, quan sửa chữa sử ắt sẽ nói
ta bị giặc vây khốn, "tức mà chết" cũng xong, "chết đói" cũng xong!
Đều chẳng ngại gì, chỉ cần có mấy chữ: "Một khắc cuối cùng không bỏ
trai giới", xin chuyển đến sử gia, là ta mãn nguyện rồi - Mong mau
về đi, chàng tuổi trẻ! Quay đầu là bờ, chớ lầm đường về.
Hành Phương nửa đêm
tỉnh giấc, chẳng biết đêm nay là đêm gì, chỉ thấy ngoài cửa sổ, ngọn
đèn tàn lụi, tuyết rơi khắp kinh thành lặng lẽ không một tiếng…
(Tạp chí Phổ Môn
số 245)
Thiền Sư và Mùa Xuân
^
Như Đức
Đ ối
diện mùa Xuân, các thiền sư cũng thường làm thơ. Thiền sư Thanh Viễn
Phật Nhãn có tám câu:
Ngày xuân xuân trong
núi
Việc xuân thảy đều xuân
Hồ xuân ánh xuân chiếu
Khí xuân kết mây xuân
Khách xuân lòng xuân
động
Thơ xuân xuân càng tươi
Chỉ có người biết xuân
Muôn kiếp một mùa xuân.
Dàn trải nét hân hoan
tươi mới khắp tận núi khe sông hồ, đâu đâu cũng thấy một màu xuân.
Nếu để lòng buồn vui theo cảnh, đó gọi là khách của mùa Xuân, mãi
mãi không tự dừng, nên bị gọi là xuân khách. Như giới trẻ chúng ta
ăn mặc theo mùa gọi là thời trang, không biết trong cuộc chơi này
mình là chủ thời trang hay bị thời trang làm chủ. Trước mắt là thấy
mình luôn làm khách hàng vào mấy shop. Cần có một lời nhắc ở đây:
Phải là người biết xuân. Người này nắm được nguyên lý tột cùng chi
phối vũ trụ, người cùng vận hành với muôn vật, cùng tang thương biến
đổi nhưng không bao giờ mất nét xuân xưa, nên gọi "Muôn kiếp một mùa
Xuân".
Một năm trôi qua thật
nhanh, mới thấy ngày mồng một Tết rộn rịp chúc tụng, người người nói
những lời tốt đẹp, hy vọng một năm toàn là phát tài, hỷ sự. Ngày đầu
năm mới, người ta thích tất cả đều mới. Nhà thơ Lâm Xuân Thi nói:
Nếu không phải ngày
mồng một
Anh mặc chi áo mới may
này.
...
Nếu không phải là ngày
mồng một
Chưa chắc em nở nụ cười
này.
Thiệt cũng có những nụ
cười phải để dành cho ngày đầu năm, cũng như ngày đó đừng nói những
chuyện xúi quẩy sợ "dông" cả năm, hay là đừng quét nhà sợ tiền tài
bay hết. Bao nhiêu là chuyện cho ngày mồng một. Vậy mà, qua mồng hai
mồng ba, cái mới tinh khôi đã phai nhạt, cái trang trọng bớt trang
trọng, cái cũ dần dần chiếm chỗ. Thoắt cái đến rằm tháng Giêng đi
chùa Bà Bình Dương; rồi xúm nhau đi Dinh Cô Long Hải, tháng Hai; núi
Tà Cú Phan Thiết tháng Tư. Giới xe khách bận rộn vào vụ mùa. Sẽ thấy
mùng năm tháng Năm, rồi rằm tháng Bảy, rằm tháng Tám trung thu trăng
tròn. Khi rằm tháng Mười xuất hiện là người ta lo chạy tiền ăn Tết.
Không thể đi, phải chạy mới kịp, dù biết chạy là thời gian cũng qua
mau.
Hòa thượng Quản Giám
nói kệ:
Năm trước gặp thanh
xuân
Mặt hồng khoe đào lý
Năm nay gặp thanh xuân
Tóc bạc đầy cả mái
Người đời tuổi bảy mươi
Nhanh như dòng nước
chảy
Chẳng ngộ tâm xưa nay
Sanh tử nào thoát khỏi.
(Thiền sư Trung Hoa,
HT.Thanh Từ dịch)
Những khứ niên (năm đã
qua) kéo nhau đi mất, tuổi trẻ một thời trôi qua, mấy đứa trẻ hàng
xóm ngày nào còn cỡi trâu, chăn bò đen nhẻm, thoắt một cái đã thành
thanh niên thiếu nữ. Nhìn thấy nó lớn là biết mình đã già. Xuân năm
nay rồi cũng thành khứ niên, tóc bạc không từng xanh lại - trừ khi
nhuộm. Thiền sư nhìn một đời người chảy nhanh như nước cuốn ra biển,
một đời như thế, trăm ngàn đời cũng thoáng nhanh. Có một người xưa
nay y như vậy, không đổi khác, người đó rất gần với chúng ta.
Với năm mới, chúng ta
nói là mình thêm một tuổi, Thiền sư Thiên Tùng nói là tuổi ta giảm
một năm:
Sáng nay đều nói thêm
một tuổi
Tôi bảo ngày này bớt
một năm
Thêm bớt lại qua số
khôn tính
Chỉ cần dứt sạch duyên
thế gian
Cốt là biết được trong
duyên chủ
Trăm ngàn ức kiếp
thường
an nhiên.
Bốn mùa thay đổi là
duyên của vạn vật. Tuổi trẻ sắc tươi, tuổi già khô héo là duyên của
thân người, biết được người chủ trong muôn duyên biến đổi mới không
bị biến đổi.
Thiền sư Pháp Diễn một
hôm nói:
- Hôm qua sơn tăng vào
thành thấy một đám múa rối, bèn đến gần xem. Thấy b |
