THỨC
THỨ TÁM
Tiến
Sĩ Lâm Như Tạng
---o0o---
Phần 4
B-THEO
LẬP TRƯỜNG VÃNG QUAN
Theo
Kinh Đại Duyên trong Trường Bộ Kinh (Mahanidana Sutta), Đức
Phật giải rõ cho A Nan biết về Vô Ngã Luận do đó mà đưa
đến thứ tự duyên khởi, trong văn Pali thiếu mất Vô Minh và
Hành, đặt Lục Nhập sau Xúc. Thế nhưng trong bản Hán dịch
thì có đầy đủ 12 nhân duyên và có giải thích rõ ràng. Như
trên đã nói giải thích theo lập trường Vãng Quan là bắt đầu
từ Lão Tử và theo thứ tự như sau:
1- Lão Tử (Jara Marana) :
Có già rồi sẽ suy yếu và mất đi đó là sự tan rã của
Sắc tức Tứ Đại, bốn yếu tố vật chất không còn giữ
sự kết hợp điều hòa nữa mà đã bị luật Vô Thường làm
tan hoại đi chỉ còn lại Danh tức là Tâm cũng gọi là Thức
(Thức Thứ Tám) tồn tại. Nhưng do đâu mà có hiện tượng Lão
Tử đó ? Đấy là khởi điểm của sự quan sát về lý Duyên
Khởi.
2- Sinh (Jati) :
Trên đã nói tại sao con người lại gìa chết ? Bởi vì ta có
thân nầy ? Nhưng do đâu con người lại có thân nầy. Bởi vì
có Sinh nên mới có thân nầy và vì có thân nên phải lụy vì
thân đó là Gìa cả ốm yếu, bệnh tật rồi cuối cùng là
chết đi. Như vậy Sinh là điều kiện của Gìa Chết.
Sự
sinh ra tùy thuộc rất nhiều điều kiện nhưng trọng yếu
nhất là Hửu.
3- Hửu (Bhava) :
Hửu tức là sự tồn tại, nghiã là có sinh là có sự hiện
hửu tồn tại. Vì nếu không tồn tại thì xem như không có
Sinh. Vì có sinh nên có Y Báo (thế giới đang sống) và Chính
Báo (loài người và các sinh vật) trong ba cõi là Dục giới (kamobhava),
Sắc Giới (rupabhava) và Vô Sắc Giới (arupabhava). Do có Sinh
mới có sự tồn tại là Hửu do đó mà Hửu đứng hàng thứ
ba sau Sinh.
4- Thủ (rupadãna) :
Thủ có nghĩa là giữ lấy, nắm chặt lại. Có bốn loại
Thủ là Dục Thủ, Kiến Thủ, giới Thủ, và Ngã Thủ. Vì có
cái Năng Thủ là cái Ta mới có cái Sở Thủ là đối tượng
chung quanh ta do đó mà sinh ra chấp ngã, chấp pháp và
sinh ra ái dục chìm đắm trong sinh tử luân hồi trong ba cõi (tức
là Hữu). Nếu thoát ra được chấp trước (Thủ) thì dù có
sự hiện hửu của ba cõi (Hửu) đi nữa cũng không thể là
thế giới của con người; điều nầy nói lên sự liên hệ
giữa Thủ và Hửu và do đó Thủ đứng sau Hửu.
5-Ái (tãnha) :
Thế nhưng sự chấp trước đó do đâu mà có? Đó là do ÁI mà
phát sinh. Ái đây là Dục Ái là tham luyến đam mê. Khi Đức
Phật giảng về pháp Tứ ĐẾ, Ái được gọi là Tập Đế
tức là nguồn gốc của thế giới hiện thực. Động lực căn
bản của hoạt động sinh mệnh là do Sinh-tồn-dục (bhavatãnha)
làm trung tâm điểm rồi phát sinh ra hai phương diện Tính-dục
(kamatãnha) và Phồn-vinh-dục (vibhavãtãnha). Bởi vì con người
sau khi được sinh ra là muốn sống, do bản năng sinh
tồn nầy mà phát sinh ra những tham ái phụ thuộc khác để
thoả mãn cuộc sống...
Như
trên đã nói con người vì có Sinh ra nên mới có sự hiện
Hửu. Và có hiện hửu Ta và thế giới chung quanh nên có
chấp Ngã và chấp Pháp tức là Thủ và vì có Thủ
nên mới Ái nhiễm rồi mới có suy tàn đưa đến Lão Tử. Như
vậy từ năm chi kể trên cho ta hiểu rõ về Khổ và Tập
trong Tứ Đế. Giải thích về Duyên -Khởi-Quan nghĩa là nói rõ
về Khổ Đế và Tập Đế.
Tuy
nhiên, Ái dục cũng có thể xem là một hiện tượng tâm
lý, nghĩa là một trong những hoạt động của Ý thức và
Mạt Na thức sinh diệt tương tục. Do đó sự phát sinh của
dục Ái nầy có thể xem là điều kiện của những tâm lý khác
đó là:
6-Thọ (vedana)
7-Xúc (phassa)
8- Lục Nhập (salayatana)
Ái
và dục nếu khảo sát sâu hơn thì đó vẫn là những hiện tượng
tâm lý xãy ra phải đòi hỏi có điều kiện mới phát sinh
được. Đó là phải có đối tượng và có cảm tình về đối
tượng đó thì Ái dục mới phát sinh. Khi Aí phát sinh rồi thì
liền sau đó là Thọ, nghĩa là trao đổi cho nhau cái gì ngay
cả về phương diện tâm lý lẫn vật chất...
Muốn
có Thọ ắt phải có Xúc tức là tiếp xúc. Xúc cảm về tâm
lý cũng như tiếp xúc về vật lý như đụng chạm, cọ xát...Muốn
có Thọ, có Xúc phải nhờ sáu cơ quan đó là Mắt, Tai, Mũi,
Lưỡi, Thân, Ý tiếp xúc với sáu đối tượng của nó là
Sắc, Thinh, Hương, Vị, Xúc, Pháp mới sinh ra những sự nhận
thức đó là Nhãn Thức, Nhĩ thức, Tỷ thức, Thiệt thức, Thân
Thức và Ý thức. Do đó Lục Nhập tức là sáu căn tiếp xúc
với sáu trần mới sinh ra sáu sự nhận thức phân biệt được.
Sáu thức nầy đều nương nơi căn bản thức tức là Thức
Thứ Tám mới phát khởi ra phân biệt.
Thế
nhưng sáu căn do đâu mà tồn tại được. Muốn hiểu rõ ta
phải khảo sát :
9- Danh Sắc (namarupa)
Danh tức là Tâm, Sắc là thân trong câu nói "thân danh
sắc tâm" , nghiã là tổ chức do thân và tâm hợp
lại mà thành. Như vậy lục nhập chỉ phát sinh khi có Danh
Sắc làm chủ các hành động đó, hay nói cách khác một con
người thân tâm kiện toàn thì sáu căn mới hoạt động hửu
hiệu được.
Danh Sắc là tổ chức thân
tâm kết hợp nhưng chủ yếu đó là một phức hợp thể
của Ngủ Uẩn (Sắc, Thọ, Tưỡng, Hành, Thức). Trên lập trường
nhận thức luận và theo lời Đức Phật dạy ta phải khảo sát
sự liên quan và vai trò của Thức trong sự liên hệ nói trên.
10-Thức (Vinnana)
Thức là một bộ phận trong kết hợp thể Danh Sắc nhưng
nếu xem Danh Sắc như nhận thức thể thì Thức trở thành
trung tâm của sự hình thành Danh Sắc. Thức đây nên hiểu là
Thức Thứ Tám vì nó được gọi là Căn Bản Thức nên các
thức khác trong tám món tâm vương phải nương vào nó để phát
khởi phân biệt.
Trong Bát Thức Qui Cũ của
ngài Huyền Trang có bài tụng chỉ rõ tính chất của các
thức như sau :
Tám chú anh em ; si, một chàng (thức thứ bảy)
Tinh
khôn rất mực , chỉ một trang (ý thức)
Cửa
ngoài buôn bán, năm em nhỏ (năm thức trước)
Chủ
soái trong nhà, cậu đảm đang (thức thứ tám)
(Việt dịch : Như Tạng)
(Bát cá đệ huynh, nhứt cá si
Độc hửu nhứt cá tối linh ly
Ngủ cá môn tiền tố mại mãi
Nhứt cá gia trung tác chủ y)
Trở
lại công năng của Thức Thứ Tám là huân tập, giữ gìn các
hạt giống và cho các hạt giống phát khởi ra hiện hành;
những điều đó đủ nói lên vai trò chủ đạo của
Thức trong tiến trình của các giai đoạn trong lý duyên khởi
nầy. Thế nhưng dù Thức có đóng vai trò chủ đạo trọng
yếu cách mấy nhưng nếu không có cơ quan làm chỗ dựa và không
tiếp xúc với trần cảnh là những đối tượng thì Thức cũng
không thể chính nó phát khởi ra nhận thức phân biệt được.
Do đó cả chuổi 12 nhân duyên không thể thiếu một món
nào.
Nếu
đi từ Lão Tử đến Thức tất cả 10 chi kể trên cũng đủ
để tiến tới một nhận thức luận về duyên khởi quan
một cách đại cương về phương diện hiện thực. Thế nhưng
không thể giải thích một cách rốt ráo tại sao sự sống
chết lại tương tục vô cùng, không thể nhận thức về
bản chất của sinh mệnh, về ý chí. Do đó cần nói rõ về
nguồn gốc của Thức đó là Hành và Vô Minh.
11- Hành (sankara) và
12- Vô Minh (avijja)
Thức sở dĩ có tác dụng phân biệt là do ý chí (tức là Hành).
Chữ Hành nguyên ngữ rất khó hiểu vì khó hình dung được
ý nghĩa của nó. Nhưng để giải thích Hành các luận gia
Phật Giáo thường có câu "vì hình thành hửu vi nên gọi
là Hành". Nếu nói theo nghĩa hẹp thì Hành tương đương
với ý chí. Nhưng nếu phân tích rộng ra thì tất cả những
yếu tố khiến cho tâm (hay Thức Thứ Tám) hoạt động đều
thuộc về Hành.
Thức
thực hiện những mục tiêu của ý chí (Hành). Nếu đứng
về mặt biểu hiện mà nói thì Hành là nguyên động lực thúc
đẩy thân, khẩu, ý hoạt động. Nếu đứng về phương
diện nội tại mà nói thì Hành chính là Nghiệp, là động
lực vô hình nhưng rất mãnh liệt thúc đẩy, dẫn dắt Thức
Thứ Tám thọ quả ở đời sau. Thế nhưng nguyên nhân sâu
xa nhất của ý chí (Hành) hay nghiệp là Vô Minh. Ngay cả
những hoạt động của thân tâm đều phát nguồn từ vô minh.
Sự hoạt động của Thức Thứ Tám phát xuất từ Vô Minh nhưng
khi Thức Thứ Tám được hành giả tẩy sạch các hạt giống
mê mờ hửu lậu, Thức Thứ Tám chuyễn thành Trí rồi thì Vô
Minh bị tẩy xóa sạch nơi Thức. Lúc bấy giờ Thức Thứ Tám
có tên là Bạch Tịnh Thức, chỉ có đức Phật mới có
thức nầy.
Như
vậy Vô Minh ở đây có nghĩa là sự mù quán, mê mờ, ngã
chấp, triền phược, phiền não, lậu hoặc v.v... Tất cả các
chi trong 12 nhân duyên, mỗi chi đều có tìm ẩn hai món Hành
và Vô Minh. Ví dụ trong Lão Tử có Hành và Vô Minh, trong Sinh
cũng có Hành và Vô Minh... Vì trong quá trình Sinh phải có sự
chuyển nhập của Thức Thứ Tám đó là Hành, những giai đoạn
trước đó là Vô Minh. Trong Thức có Hành và Vô Minh vì khi căn
tiếp xúc với đối tượng của nó sau đó Thức khởi ra
nhận xét phân biệt đó là Hành, nhận xét thiên lệch không
chính xác đó là Vô Minh...
Đức
Phật dạy : "Vô Minh là lớp ảo kiến mịt mù dày dặt
trong ấy chúng sinh quay quần quanh lộn" (Sutta Nipãta, câu
730).
Đến
đây ta đã truy tầm đến điểm mấu chốt cuối cùng của 12
nhân duyên đó là Vô Minh. Trong Vô Minh không có điểm khởi
đầu và không có điểm cuối cùng. Điểm đặc sắc trong lý
duyên khởi nầy là nói lên sự sinh tử luân hồi của chúng
sinh vô tận không có điểm khởi đầu và không có điểm
chấm dứt cuối cùng.
Đức
Phật dạy nếu muốn thoát khỏi sinh tử hành giả phải
thực hành các phương pháp tu tập đạt đến giác ngộ hoàn
toàn giải thoát khỏi vòng sanh tử luân hồi.
Theo
sự phân tích tiến trình trên có thể chia 12 nhân duyên
thành 5 phạm trù như sau:
(1) Lão Tử - Sinh
- Hửu
(2)
Hửu - Thủ
- Ái
(3)
Ái - Thọ - Xúc - Lục Nhập
- Danh Sắc
(4)
Danh Sắc - Thức
(5)
Thức - Hành - Vô Minh
(12)
(1)
Phạm trù thứ nhất trình bày về thân phận hiện thực và
thế giới hiện hửu (Thủ) rồi lần lược khảo sát đến
Sinh là điều kiện của Lão Tử. Như thế Lão Tữ thuộc về
đời quá khứ làm nhân cho đời hiện tại là Sinh và tồn
tại đó là Hữu.
(2)
Phạm trù thứ hai khảo sát sự kinh quá đạt thành của thân
phận con người.
(3)
Phạm trù thứ ba giải thích quá trình hoạt động của bản
năng căn bản dục vọng và quá trình sinh hoạt tâm lý cũng
như sự giao thoa giữa căn, cảnh và thức.
(4)
Phạm trù thứ tư khảo sát tổ chức của thân tâm và
nguồn gốc hoạt động của nó trên phương diện nhận thức
luận.
(5)
Phạm trù thứ năm khảo sát căn nguyên của giòng sinh mệnh và
sự tiếp nối vòng tròn vô thỷ vô chung của vòng luân
hồi 12 nhân duyên.
Tóm
lại giải thích 12 nhân duyên theo lập trường Vãng Quan như
trên cho ta thấy những điểm nỗi bậc là khảo sát từ Lão
Tử tức là sự chung cuộc của đời người rồi từ đó qua
đến điểm khởi đầu là Sinh, có nghĩa là tìm nguyên nhân
của Lão Tử cứ như thế tìm mãi đến Vô Minh là nguyên nhân
sâu xa và vô hạn đưa đến vòng tròn nối tiếp vô tận luân
hồi của lý duyên khởi.
Đây
có thể nói là lối khảo sát đi từ hiện tượng thực tại
tìm đến căn nguyên sâu xa nhất, nguyên thỷ nhất của giòng
sinh mệnh. Giống như cuộc hành trình đi từ hạ lưu của
một con sông tìm mãi tìm mãi lên đến nơi phát nguyên để
rồi từ điểm khởi đầu trên cao kia nhìn toàn bộ giòng sông
một cách tinh thông hơn về giòng chảy của nó. Đây là lối
giải thích từ Quả tìm ra Nhân trên lập trường Vãng Quan.
Đứng
trên lập trường của Duy Thức Học mà nói thì trong 12 chi
của lý duyên khởi chi nào cũng có tác dụng của Thức
Thứ Tám; vì chức năng của Thức là phân biệt, huân
tập chứa nhóm chủng tử và khởi ra hiện hành. Ví dụ trong
Hành và Vô Minh nếu không có sự phán đoán phân biệt thì
sẽ không có Hành và cũng sẽ không nhận thức được Vô
Minh. Trong Ái cũng vậy nếu không phân biệt được đối
tượng không chứa chủng tử của yêu thương thì làm gì có
sự phát khởi hiện hành là Ái. Trong Lục Nhập lại càng
thấy rõ hơn đó là sự giao thoa giữa căn, cảnh và thức
mới có thể gọi là Lục Nhập v.v...
Giải
thích theo Hoàn Quan là đi từ Vô Minh, Hành đến Thức,
Danh Sắc... đến Sinh và cuối cùng là Lão Tử. Đó là lối
giải thích thứ tự phát sinh cũng như thứ tự luận lý đều
biến đổi khác với lối giải thích theo qui luật đồng
nhất như Vãng Quan nói trên. Đứng về phương diện Danh tức
là tâm lý hay Thức mà nói thì Thức đóng vai trò chủ yếu
trong 12 chi của lý duyên khởi. Nhưng đứng về Sắc tức
vật lý hay đối tượng của Thức mà nói thì cách giải thích
của Hoàn Quan xoay quanh Hửu. Trong vấn đề Lão Tử, chẵng
hạn, chẵng qua là quá trình biến đổi từ Sinh mới có Hửu
và từ Hửu mới có Lão Tử, vì Lão Tử chẵng qua là sự
biến đổi không ngừng của Hửu mà ra v.v...
C-THEO
LẬP TRƯỜNG TAM THẾ LƯỠNG TRÙNG NHÂN QUẢ CỦA HỬU BỘ
Đây
còn gọi là lối giải thích phân đoạn sinh tử trong đó từ
Vô Minh, Hành thuộc về đời quá khứ. Thức, Danh Sắc, Lục
Nhập, Xúc, Thọ, Ái, Thủ, Hửu thuộc về đời hiện tại.
Sinh, Lão Tử thuộc về đời sau. Sự phân chia như thế gọi
là phân đoạn sinh tử theo Tam Thế (ba đời).
Lưỡng
trùng nhân quả: được phân chia như sau :
Vô
Minh, Hành, Thức là NHÂN. Thức, Danh Sắc, Lục Nhập, Xúc,
Thọ là Quả. Như thế từ Vô Minh đến Thọ là một nhất trùng
nhân quả (a).
Thọ,
Ái, Thủ, Hửu là Nhân của đời sau. Sinh, Lão Tử là Quả
của đời sau. Phần còn lại từ Thọ đến Lão Tử là một
nhất trùng nhân quả (b).
Theo
sự phân đoạn nêu trên nếu cọng cả (a) lẫn (b) lại ta
sẽ có TAM THẾ LƯỠNG TRÙNG NHÂN QUẢ.
Thế
nhưng do đâu mà có lối giải thích nầy ? Xin trích dẫn một
đoạn trong Kinh Trung A Hàm, 45, Trà Đế KInh (M. 38
Mahatanhasankhayasattu) để làm sáng tỏ thêm về duyên khởi
quan nói trên trên.
"Nầy
Tỳ Khưu! Phải có ba việc hòa hợp mới có thụ thai, đó là
khi cha mẹ giao hợp nếu không có tinh trùng của cha, noãn
cầu của mẹ và Thức (Thức Thứ Tám) của người thọ
nghiệp đầu thai thì không thể có thụ thai...
Khi
cha mẹ giao hợp mà có đủ ba yếu tố trên thì người mẹ
mới có thể thụ thai.
Thế rồi người mẹ mang
thai trong khoảng thời gian từ chín đến mười tháng trong tình
trạng hồi hộp lo âu...
Tỳ
Khưu! Sau chín đến mười tháng lo âu mẹ mới sinh con và sau
khi sinh lại dùng chính tinh huyết của mình để nuôi con. Tỳ
Khưu ! Tinh huyết ấy trong Thánh luật gọi là sửa mẹ.
Thế
rồi, Tỳ Khưu! Bé lớn dần thành đứa trẽ cho đến khi các
căn phát triễn thì đứa trẽ chơi những trò chơi như múa
gậy, nhảy cao, thả diều, cỡi xe bắn tên v.v... Cứ
thế đứa bé lại lớn thêm, các căn nẫy nỡ, rồi bị
các cãnh ngủ dục trói buộc sai khiến. Tức là nhờ vào
mắt mà biết các cảnh sắc đáng thương, đáng yêu mà sinh lòng
ham đắm sắc cảnh. Nhờ vào tai mà nghe những âm thanh đáng
thương, đáng yêu rồi sinh lòng ham đắm âm thanh. Cho đến
nhờ vào mũi lưỡi, thân mà phân biệt được hương, vị, xúc
đáng thương yêu rồi sinh lòng ham đắm những thứ ấy cho nên
mới bị chúng trói buộc sai khiến.
Thế
là khi Mắt thấy sắc thì ham đắm cái sắc đáng yêu, nếu
gặp sắc không đáng yêu thì sinh ý niệm gắt bỏ, không
trụ vào thân mà theo sự sai khiến trói buộc của tâm (còn
gọi là Thức Thứ Tám) để hành động. Cho nên bảo rằng
những pháp diệt hết tâm giải thoát, tuệ giải thoát...
Thế
là bị những cảm giác (Thụ) mãn túc và bất mãn túc chi
phối, hoặc vui hoặc khổ, hay là không khổ không vui, hân
hoan đón nhận "Thọ", bị Thọ chinh phục, bởi thế
mới khởi tình vui sướng, sự vui sướng do Thọ phát khởi
tức là Thủ lấy Thủ làm duyên mà có Hửu, do Hửu làm duyên
mà có Sinh, do Sinh làm duyên mà có Lão Tử, ưu bi, khổ não".
Nói
cho cùng dù giải thích Lý duyên khởi theo lối nào đi chăng
nữa ta vẫn thấy hiễn lộ rõ chức năng của Thức Thứ Tám
làm chủ đạo tất cả. Vì nếu không có Thức Thứ Tám chủ
đạo thì làm sao nhận thức được đối tượng mà sinh ra cãm
giác (Thọ) , không có năng phân biệt là Thức làm sao quan
niệm được sở phân biệt là Hửu... Tương tự như thế, Lão
Tử có thể nói là trạng thái xãy ra trên thân thể con người
nhưng con người gồm Danh là Tâm (còn gọi là Thức Thứ Tám)
làm chủ đạo và Sắc là thân, nếu không có Thức là phần
năng phân biệt thì không thể phân biệt được sự Lão Tử
xãy ra.
2-
NGHIỆP (KAMMA, KARMA).
A-
Định nghĩa của Nghiệp
Nghiệp
hay nói cho đủ là "nghiệp báo" đó là phiên âm từ
tiếng Trung Quốc. Tiếng Pali gọi là Kamma, tiếng Sanscrit gọi
là Karma.
Trong
kinh Trung A Hàm (Majjhima Nikãya) có câu : "Tất cả mọi chúng
sinh đều có cái nghiệp của mình".
Nghiệp
đây có nghĩa là hành động hay việc làm có tác ý. Sự suy
nghĩ, lời nói, việc làm tất cả đều phát xuất từ ý
muốn hay ý chí đó là tác ý. Tất cả những gì do Thân
Khẩu Ý biểu hiện có tác ý đều tạo ra nghiệp. Tác ý là
yếu tố tối quan trọng để tạo nghiệp. Kinh tăng
nhứt A hàm có câu : "Tác ý là nghiệp".
Đức
Phật dạy : "Nầy các Tỳ Kheo, Như Lai xác nhận rằng chính
tác ý là nghiệp. Có ý muốn làm mới có hành động bằng thân,
khẩu hay ý" (Anguttara Nikãya iii 415). Thế nhưng tất cả
những ý nghĩ Lời nói việc làm đó đều phát xuất từ căn
bản thức tức là Thức Thứ Tám còn gọi là tâm, tất cả
do tâm tạo và giữ gìn những hạt giống thiện ác. "Không
kềm chế tâm tức nhiên không kềm chế được việc làm,
lời nói và tư tưỡng. Kềm chế tâm tức là kềm chế thân,
khẩu, ý. Chính tâm dẫn dắt thế gian. Chính tâm lôi kéo
thế gian. " (Atthasãlini tr. 68; The Expositor, phần I tr. 91).
Trong
kinh Pháp Cú có câu : "Tâm dẫn đầu mọi hành động. Tâm
làm chủ, Tâm tạo ra tất cả. Nếu ta nói hay làm với tâm ác
thì sự đau khổ sẽ theo ta như bánh xe lăn theo dấu chơn con
bò kéo xe".
Nhưng
nếu tất cả những ý nghĩ, lơì nói hay việc làm của ta đều
phát xuất từ tâm trong sạch, tâm thiện thì : "Hạnh phúc
sẽ theo ta như bóng theo hình" (Dhammapada, câu 2).
Một
câu đơn giản như sau có thể nói lên giáo lý của Nghiệp Báo
: Nếu con học chăm chỉ đạt được thành quả tốt cha mẹ
sẽ khen thưởng, con sẽ cảm thấy sung sướng, hạnh phúc vô
cùng. Ngược lại nếu con lười biếng cải lời cha mẹ ham
chơi không chịu học, kết quả không tốt sẽ bị cha mẹ
phạt, con sẽ cảm thấy đau khổ, hối hận.
Nghiệp
là hành động. Quả là kết quả, là phản ứng của hành động
ấy. Bởi vì nghiệp có thể tốt hay xấu nên Quả có thể lành
hay dữ.
Kinh
Samyutta Nikãya, Tạp A Hàm có những câu như sau : "Đã gieo
giống nào thì sẽ gặt quả nấy. Hành thiện sẽ thâu gặt
quả lành. Hành ác sẽ thâu gặt quả dữ. Hãy gieo giống
tốt ta sẽ hưõng quả lành".
Nghiệp
Báo tự nó là một định luật có hiệu lực trong phạm vi riêng
biệt, không chịu ảnh hưỡng của những tha lực . Thế nhưng
Nghiệp Báo có thể hiểu dễ dàng hơn khi giải thích nó tương
quan với luật nhân quả.
Có
một số người ngoại đạo cố tình xuyên tạt rằng nếu
theo định luật nghiệp báo thì người chịu khổ trong hiện
tại hãy cứ cam tâm chịu đựng vì đó là sự trã nợ cho cái
nghiệp kiếp trước đã làm. Thế nhưng Đức Phật không
dạy như vậy. Vì tất cả nghiệp xấu của kiếp trước đều
trở thành chủng tử (hạt giống) xấu nằm trong Thức
Thứ Tám, ta có thể cố gắng làm nhiều điều thiện để
tạo ra những hạt giống tốt để triệt tiêu những hạt
giống xấu đó đi. Đó tức là khả năng chuyễn nghiệp của
mỗi người.
Ta
thử tìm hiểu xem nguồn gốc của nghiệp bắt nguồn từ đâu
?
Trong
12 nhân duyên có câu : "Do nơi Vô Minh, Hành phát sinh, do nơi
hành Thức phát sinh" và còn có câu :"Ái Dục đi
liền với Vô Minh". Do đó nguồn gốc của nghiệp là Vô
Minh. Do chúng phàm phu không am hiểu chơn tướng của các Pháp
nên sinh ra chấp Ngã và chấp Pháp mà sinh ra những ý tưỡng,
lời nói và hành động bất thiện đưa đến việc tạo
ra nghiệp. Như vậy muốn tận diệt Nghiệp là phải tận
diệt Vô Minh và Ái Dục.
Phân
tích đến đây ta không thể quên vai trò tạo nghiệp của Căn
Bản Thức, cũng gọi là Tâm hay Thức Thứ Tám vì "Tác Ý
là Nghiệp" mà Tác Ý là do Thức chủ đạo. Khi đã tạo
Nghiệp rồi chúng ta cũng không quên vai trò tàng trữ Nghiệp
ấy trong Thức Thứ Tám dưới dạng thức hạt giống. Một điều
tối quang trọng đó là việc giải Nghiệp bằng cách tinh
tấn tạo ra những hạt giống tốt để triệt tiêu hạt
giống xấu do Nghiệp tạo ra đó là lối tu giải Nghiệp.
B-
Tại sao có những sự bất đồng về nhiều mặt trong nhân
loại
Trong
nhân loại có nhiều người sanh ra liền hưỡng sự giàu sang
phú quí, nhưng nhiều người lại sống cảnh lầm than cơ
cực. Tại sao có nhiều người thông minh xuất chúng, nhiều
bậc thiên tài, nhưng nhiều người lại ngu si đần độn.
Tại sao có những thần đồng về âm nhạc, văn chương, hội
họa, thể thao... Tại sao có kẽ sinh ra đã bị câm điếc, mù
loài. Tại sao có những đấng Giáo Chủ thánh thiện
trong những xứ nghèo nàn, xã hội hổn loạn phân hóa v.v...
Phải
chăng có những nguyên nhân nào đã tạo nên những sự bất
đồng đó ? Hoặc là đó chỉ là những sự ngẫu nhiên hoàn
toàn do sự may rủi ?
Có
một số tôn giáo cho rằng có một đấng tối cao trong vũ
trụ có quyền năng sắp đặt mọi việc.
Đức
Phật không nhìn nhận có một đấng tạo hóa quyền năng như
vậy. Do đó Ngài đã đưa ra nhiều giáo thuyết để giải thích
những sự bất đồng đó ví dụ như Thập Nhị Nhân Duyên,
Nghiệp Báo v.v...
Các
nhà bác học cố gắng giải thích những sự bất đồng đó
theo phương pháp khoa học như nguyên nhân hổn hợp vật lý và
hóa học, do truyền thống, do giới thân cận và môi trường
sinh hoạt v.v...
Ta
hãy nghe nhà sinh lý học trứ danh, Julien Huxley, giải thích
theo thuyết Truyền Thống đặt căn bản vào sự di truyền do
GENE như sau :
"Mần
giống sơ khởi cấu tạo con người là do GENE trong tinh trùng,
nhờ nó mà mầm giống của cha truyền qua cho con gọi là Định
Luật Truyền Thống.
"...Có
những loại Gene tạo ra màu sắc cho cơ thể. Có loại chi
phối bề cao và sức nặng. Có loại ảnh hưởng đến khả năng
sanh sản , tuổi thọ và sức khỏe của con người. Cũng có
loại Gene ảnh hưởng đến hình hthể vóc. Phần lớn các
đặt tính di truyền, nếu không phải là tất cả, đều do
Gene chi phối".
"Riêng
về những đặc tính tinh thần, phức tạp và tế nhị hơn,
thật khó mà chứng minh được một cách cụ thể. Mặc dầu
có những sự kiện hiển nhiên chứng tỏ rằng có sự di
truyền thuộc về tinh thần, nhưng không có hiện tượng nào
xác nhận rằng những đặc điểm tinh thần từ ông bà cha
mẹ truyền xuống cho con cháu phải theo một thể thức nào
giống như thể thức truyền thống về thể xác".
"Mọi
truyền thống tinh thần và vật chất, bằng cách nầy hay cách
khác, đều tùy thuộc nơi tác động tương quan giữa các
bẩm thụ GENE mà mỗi người mang trong mình từ lúc mới được
thọ thai". (The Stream of Live trang 15)
Thuyết
Truyền Thống căn cứ vào GENE, cực nhỏ, lối một phần ba
chục triệu phân Anh (1/30.000.000 inch) để giải thích các sự
khác biệt về thân thể của loài người, nhưng họ đành bó
tay khi phải giải thích về tinh thần. Chúng ta không thể
phủ nhận Thuyết Truyền Thống vì nó đã giải thích được
một phần của vấn đề nhưng không phải là tất cả. Vì
Thuyết Truyền Thống không thể giải thích được tại sao
hai đứa trẽ song sinh có cùng một giống di truyền cùng được
nuôi dưỡng trong một môi trường giống nhau lại có người
thông minh, người kia không thông minh bằng, và tính tình lại
khác hẵn nhau...Thuyết Truyền Thống không thể giải thích
được tại sao một gia đình bình thường có thể sinh được
thần đồng và chỉ một không thể sinh thêm thần đồng
thứ hai hay nhiều hơn. Thuyết nầy cũng không thể giải thích
được tại sao một gia đình rất lương thiện lại sinh ra
con ngổ nghịch trộm cướp giết người, và ngược lại gia
đình không mấy hiền lương lại sinh con thông minh tánh tình
lương thiện...
Dr.
Th. Pascal trong sách Reincarnation, khi bàn về thuyết Truyền
Thống, ông viết như sau:
"Quay
về vai trò bẩm thụ của GENE trong vấn đề truyền thống,
chúng ta lặp lại rằng bẩm thụ vật lý GENE tự nó chỉ
giải thích phần vật chất của con người. Về khả năng trí
thức và đạo hạnh bẩm thụ GENE không rọi được tia sáng
nào. Nếu Gene cấu tạo được trọn vẹn con người , ta sẽ
tìm thấy trong mọi người tất cả bẩm tính của cha mẹ và
không khi nào có những tánh khác.
"Như
vậy sẽ không có những đứa con sát nhơn trong gia đình lương
thiện và cũng không có những bậc hiền nhơn sinh trưỡng
trong gia đình hung ác. Trong đời sống thường ngày ta có
thể gặp hai đứa trẽ sanh đôi, cùng cha cùng mẹ, cùng
thừa hưởng một bẩm thụ của cha mẹ, cùng được sanh ra
trong những điều kiện như nhau, cùng trưỡng thành trong một
giới thân cận, thân hình mặt mày thật giống nhau, nhưng
một đứa thì hiền lương, còn một đứa lại hung ác tàn
bạo.
"Ngoài
ra, số trẽ thần đồng cũng khá nhiều và đủ làm bối
rối các học giả chủ trương thuyết Truyền Thống. Nếu đi
ngược dòng thời gian phăng mãi lên trong gia phả các vị
thần đồng, ta có thể tìm được chăng những vị tổ tiên
cũng thần đồng như vậy ? Như vậy không phải tất cả
bẩm tính và trí tuệ đứa trẽ hoàn toàn do nơi cha mẹ, ông
bà. Ta cũng có thể nói rằng tất cả bẩm tính và trí tuệ
của ông bà và cha mẹ không truyền lại hết cho con cháu.
Bằng chứng là trong hàng con cháu của Mozart, Beethoven và Dante
không có một thần đồng hay một vĩ nhân nào cả ! Như vậy
ta phải kết luận rằng cho đến ngày nay và trong phạm vi các
nhà duy vật học chưa có gì chứng minh một cách thiết thực
Thuyết Truyền Thống.
"Về
mặt thể xác không phải tất cả các đặc điểm vật lý
của cha mẹ đều được truyền hết cho con. Trong nhiều gia
đình, cha mẹ có những chứng bịnh nguy hiểm mà con cháu
lại không có. Về mặt khác, trong một gia đình đông con, trí
tuệ và tính nết mỗi đứa một khác. Nhiều gia đình lương
thiện lấy làm đau khổ khi họ có những đứa con ngổ
nghịch bất lương".
Về
trường hợp văn hào trứ danh của Anh là Shakespeare, Đại tá
Ingerslo đã viết như sau :"Cả cha lẫn mẹ ông Shakespeare
đều không biết đọc và biết viết. Ông trưỡng thành trong
một làng bé nhỏ giữa những người dốt". Trường hợp
Shakespeare rõ ràng là kiến thức thiên tài của ông về thơ văn
kịch nghệ không phải do Gene của cha mẹ truyền lại , cũng
càng không phải do môi trường sống trong làng đã hun đúc
cho ông những trí tuệ mà ông có...
Như vậy những di truyền
thiên tài đó do đâu mà có ? Chúng ta lần lần phân tích và
tìm hiểu ở những phần sau đây.
Phật
Giáo không phủ nhận thuyết Truyền Thống nói trên nhưng cho
rằng Thuyết ấy chưa đủ để giải thích tất cả những
bất đồng của nhân loại. Do đó Phật Giáo có giáo lý
Nghiệp Báo để giải thích những sự bất đồng nêu trên và
nhấn mạnh vai trò của THỨC THỨ TÁM trong chức năng tàng
trữ Nghiệp trong quá khứ và đem đến cho đời nầy.
Câu
"nhất thiết duy tâm tạo" ở đây được minh thị rõ
ràng. Chính con người tự tạo ra cho mình tất cả. Ta là người
tự tạo ra tương lai cho chính mình. Mỗi người phải chịu
trách nhiệm lấy cho những hành động trong quá khứ và hiện
tại. Sự tàng trữ và vai trò nối tiếp đời sau của Thức
Thứ Tám được chứng minh một cách rất rõ ràng qua
những dẫn chứng ghi trên.
Thuở
Đức Phật còn tại thế có thanh niên tên Subha muốn biết
những tình trạng bất đồng của loài người đến bạch Đức
Phật :
"Bạch
đức Thế tôn, vì lý do gì và do nguyên nhân nào mà trong đời
có người yểu và có người thọ, người bịnh hoạn và người
mạnh khỏe, người xấu và người đẹp đẽ, có hạng người
làm gì cũng không ai làm theo, nói gì cũng không ai nghe và
hạng người có thế lực làm gì cũng có người theo, nói gì
cũng có người nghe theo, có người nghèo khổ và người giàu
sang, có người sanh trong gia đình bần tiện và có người dòng
dõi cao sang quyền quí, có người dốt nát, và người thông
minh trí tuệ...? "
Đức
Phật đã giải thích như sau :
"Tất
cả chúng sanh đều mang theo cái nghiệp (Kamma, Karma) của chính
mình như một di sản, như vật di truyền, như người chí thân,
như chỗ nương tựa. Chính vì cái nghiệp riêng của mỗi người
mỗi khác nên mới có cảnh dị đồng giữa chúng sanh" (Majjhima
Nikãya III 135, Cũlakammavibhanga Sutta).
Đức
Phật còn giải thích rõ từng trường hợp một về Nghiệp
Quả của chúng sanh như sau :
"Nếu
người kia trọn đời chỉ biết sát sanh, người thợ săn
chẵng hạn, bàn tay luôn luôn đẵm máu, hằng ngày sống trong
sự giết chóc và gây thương tích không chút xót thương. Do tính
hiếu sát ấy, nếu tái sanh trong cõi người, người ấy sẽ
là một người yểu.
"Nếu
người kia luôn luôn thận trọng không hề xúc phạm đến đời
sống của ai, sống xa gươm đao, giáo mác và các loại khí
giới, lấy lòng từ ái đối xử với tất cả chúng sanh. Do
tâm từ bi không sát sanh ấy, nếu tái sanh trong cõi người,
người ấy sẽ là một người thọ.
"Nếu
người kia độc ác, luôn luôn tìm cách hại người, luôn luôn
dùng đấm đá và gươm đao đối xử với mọi người. Do
nết hung dữ ấy, nếu tái sanh trong cõi người, người ấy
sẽ ươn yếu bịnh hoạn.
"Nếu
người kia không bao giờ làm tổn thương ai khác, do đức tánh
hiền lương nhu hòa ấy nếu tái sinh trong cõi người, người
ấy sẽ mạnh khỏe.
"Nếu
người kia thô lỗ cộc cằn luôn luôn giận dữ, chưởi
mắng, nguyền rủa kẻ khác, do kết quả của sự thô lỗ
cộc cằn ấy, nếu tái sinh trong cõi người, người ấy sẽ
xấu xí.
"Nếu
người kia thanh tao nhã nhặn, dầu ai có chưởi mắng thậm
tệ cũng không hề oán giận và tìm cách trã thù. Do kết
quả của sự thanh nhã ấy, nếu tái sanh trong cõi người, người
ấy sẽ đẹp đẽ.
"Nếu
người kia có tánh đố kỵ , thèm thuồng ham muốn lợi danh
của người khác, không biết tôn kính người đáng kính, luôn
luôn chứa chấp lòng ganh tỵ, Do kết quả của tánh tật đố
ganh tỵ ấy, nếu tái sanh trong cõi người sẽ là người không
có ảnh hưởng, nói gì cũng không ai nghe, làm gì cũng không
ai làm theo.
"Nếu
người kia không có tánh đố kỵ , không thèm thuồng tham
muốn lợi danh của người khác, biết tôn trọng người đáng
kính không chứa chấp lòng ganh tỵ , do ảnh hưởng của tâm
không ganh tỵ ấy, nếu tái sanh trong cõi người sẽ là người
có thế lực, nói gì cũng có người nghe theo, làm gì cũng có
người làm theo.
"Nếu người kia không
bao giờ biết bố thí vật gì cả, do tánh keo kiết bám víu vào
tài sản sự nghiệp của mình, nếu người ấy tái sanh vào cõi
người, sẽ là người nghèo nàn thiếu thốn.
"Nếu
người kia giàu lòng quảng đại, tính ưa bố thí, do lòng
quảng đại rộng rãi ấy nếu tái sanh trong cõi người, người
ấy sẽ là người giàu có dư dã.
"Nếu
người kia không biết phục thiện, tánh ưa kiêu hãnh không tôn
trọng người đáng kính, do tánh ngạo mạn và vô lễ ấy,
nếu tái sanh trong cảnh người, sẽ là người đê tiện
thấp hèn.
"Nếu
người kia biết phục thiện, tánh không kiêu hãnh, biết tôn
trọng người đáng kính, do đức tính biết phục thiện và
lễ độ ấy, nếu tái sanh trong cảnh người, sẽ là người
sang trọng quyền quí.
"Nếu
người kia không chịu gần người có tài đức để học
hỏi điều hay lẽ phải và phân biệt chánh tà, do sự kém
học ấy, nếu sanh trong cõi người sẽ là người dốt.
"Nếu
người kia có công tìm đến người có tài đức để học
hỏi, do sự tìm cầu học hỏi chánh đáng ấy nếu tái sanh
trong cõi người, người ấy sẽ là người thông minh trí
tuệ".
Những
đoạn kinh đã trích dẫn và những dữ kiện thực tế cho ta
thấy rằng trên đường tái sanh luân hồi con người bị
ảnh hưởng của nghiệp quá khứ nhiều hơn ảnh hưỡng của
Truyền Thống Di Truyền. Nhờ đứng trên giáo lý Nghiệp Báo
của Phật Giáo chúng ta đã giải thích và hiểu rõ về
những trường hợp thần đồng, thiên tài và sự ra đời
của những đấng Giáo Chủ thánh thiện xưa nay.
Hơn
thế nữa nếu không quán triệt giáo lý Duy Thức, không nghiên
cứu tường tận về chức năng của Thức Thứ Tám làm
thế nào ta có thể giải thích được việc tái sanh, đời
nối tiếp đời và sự thọ nghiệp từ đời trước đến đời
hiện tại để có thể kết luận rằng sự thông minh trí
tuệ, sự giàu sang tột đỉnh là do con nguời đã tạo
ra từ nhiều kiếp trước. Đã tạo trong nhiều kiếp trước
rồi cất giữ nơi nào, cất giữ dưới dạng thức nào và đem
đến đời hiện tại ra sao ? Tất cả những dấu hỏi về
sự tạo Nghiệp, thọ Nghiệp, tái sanh đưa đến sự xuất
hiện những Thần Đồng hay người ngu muội đều được
giải thích qua chức năng của Thức Thứ Tám như đã trình bày
ở những phần trên.
Theo
gia phả giòng họ của Đức Phật Thích Ca thì từ Ngài trỡ
về trước, tổ tiên của Ngài không ai có tài trí đức độ
có thể so sánh với Ngài được. Vì Ngài đã sanh ra với cái
Nghiệp phi thường do chính Ngài đã tạo ra từ vô lượng
kiếp trước chứ không phải do sự di truyền từ tổ tiên,
cha mẹ của Ngài mà có được.
Do đó mà theo kinh Lakkhana
Sutta : Đức Phật sanh ra với tướng mạo phi phàm, Ngài có 32
tướng tốt, 80 vẽ đẹp không người nào trên thế gian nầy
có được là do chính Ngài đã tu tập tích tụ từ vô lượng
kiếp trước.
Khi
đề cập đến sự khác biệt giữa chúng sanh, Đức Phật còn
dạy trong kinh Attasãlinĩ rằng :
"Do sự khác biệt
giữa cái Nghiệp của mỗi chúng sanh nên có sự chêng lệch
trong sự tái sanh.
"Do
sự khác biệt giữa cái Nghiệp của mỗi chúng sanh nên mới
có sự chênh lệch trong xã hội như được, thua, hơn, thiệt,
danh thơm tiếng xấu, được kính vì hay bị khinh rẽ, phúc
hậu hay bần cùng.
"Do
Nghiệp thế gian luân chuyễn. Do Nghiệp chúng sanh tồn tại.
Và cũng do Nghiệp mà chúng
sanh vướng víu, liên kết với nhau như bánh xe, cấu hợp, dính
liền và quây xung quanh cái trục".
Những
trường hợp Nghiệp đã tạo ra trong quá khứ được Thức
Thứ Tám tàng trữ dưới dạng thức hạt giống sau đó phát
khởi ra trong đời hiện tại Duy Thức Học gọi là Chủng
Tử Sinh Hiện Hành do công năng của Thức Thứ Tám điều
khiển.
Những
Nghiệp lực đó không chỉ do những kiếp trước tạo ra không
thôi mà còn do chính những Nghiệp con người tự tạo ra ngay
trong đời hiện tại nữa. Đó là những trường hợp mà Duy
Thức Học gọi là Hiện Hành Sinh Hiện Hành.
Như
trên đã nói không phải tất cả những sự bất đồng
trong nhân loại đều do Nghiệp trong quá khứ truyền lại mà
còn do chính những hành động của người đó trong hiện
tại gây ra. Dù cho những Nghiệp ác từ quá khứ truyền lại
đi chăng nữa theo Duy Thức Học ta có thể chuyễn Nghiệp đó
bằng cách tạo ra những hạt giống đối khán để triệt tiêu
Nghiệp đó đi. Ví dụ vì Nghiệp trong đời trước dắt dẫn
người đó làm nghề trộm cướp đi chăng nữa thì người
ấy cũng có thể tự kềm chế mình bỏ nghề xấu tìm nghề
tốt hơn để sinh sống vẫn là điều mà Phật Giáo khuyên
họ phải làm và ai cũng có thể làm. Không ai có thể viện lý
do rằng vì nghiệp trong kiếp trước đã tạo là ngu dốt
rồi lại buông xuôi không chịu học tập để theo kịp người
chung quanh đó là điều trái với lời Đức Phật đã dạy.
Do
đó cho nên: "Không phải những quả lành, dữ hay không lành
không dữ tất cả đều phát sanh do những hành động nào đó
trong quá khứ".
Trong
kinh Anguttara Nikãya Đức Phật Phật dạy rằng :
"Nếu
luận như vậy và quả quyết rằng do những hành động trong
quá khứ mà con người trở thành sát nhơn, trộm cướp, dâm
loàn, láo xượt, thô lỗ, nhảm nhí, tham lam, xảo quyệt, hư
hèn thì ta sẽ có lý do để ỷ lại, dựa trên quá khứ mà
không muốn thực hiện, không cố gắng thực hiện và cũng không
thấy cần thiết phải thực hiện một hay nhiều hành động
rất cần phải thực hiện để cải thiện bản thân và tạo
ra những ảnh hưỡng tốt cho mọi người ".
Giáo
lý Nhân Quả Nghiệp Báo của Phật Giáo có tính cách rất tích
cực của nó như đoạn kinh vừa dẫn trên đây vì con người
chẵng những có khả năng chuyễn Nghiệp xấu để trở thành
thánh thiện mà còn có thể tiến xa hơn nữa là có thể thành
Phật để giác ngộ, giải thoát cho chúng sanh nữa như kinh Pháp
Hoa Phật đã dạy "tất cả chúng sanh đều có Phật tánh
và là những vị Phật sẽ thành". Như vậy thì không ai có
thể xuyên tạc được giáo lý Nghiệp Báo giống như thuyết
Định Mệnh hay Tiền Định của các triết gia tây phương.
Giáo
lý Phật Giáo hoàn toàn khác với những đức tin cho rằng con
người là do một đấng toàn năng hay Thượng đế tạo ra và
định đoạt tất cả số mệnh của người đó, không thể
tự mình cải sửa được ! Nếu tin như vậy con người dễ
lạc vào mê tín và tiêu cực, xuôi tay với số mệnh đã an bài
và họ sẽ trỡ thành mù quán bất lực, tiêu cực không nỗ
lực để vương lên tự cải tiến cho số phận của mình,
chỉ ngồi cầu nguyện chờ Thượng Đế phán xét !...
Phật
Giáo không tin có Thượng đế hay đấng toàn năng nào tạo ra
con người và sắp đặt , định đoạt số mệnh cho họ.
Phật Giáo chủ trương "Tam Giới Duy Tâm, Vạn Pháp Duy
Thức". Nghiệp của mỗi người là do người ấy tự
tạo ra và thọ lãnh lấy hậu quả của nó. Do đó người
ấy có thể tự cải đổi Nghiệp xấu thành thánh thiện
bằng cách nỗ lực tạo ra những hạt giống tốt đối kháng
để triệt tiêu những hạt giống xấu đang tìm tàng Trong
Thức Thứ Tám là có thể từ người xấu trở thành người
tốt ngay trong hiện thế nầy. Ví dụ người bị nghiện
thuốc phiện, cờ bạc , đâm chém... có thể những hành
động xấu ấy là do cái Nghiệp xấu từ kiếp trước
phát khởi ra hiện hành nhưng nếu người ấy biết nổ lực
tự cai thuốc ăn năn hối cải tội lỗi, trở lại làm người
lương thiện thì những Nghiệp xấu ấy lần lần sẽ tiêu
tan. Những hạt giống xấu trong Thức Thứ Tám hoàn toàn bị
tẩy đi thì người ấy sẽ tạo được những hạt giống
tốt cho hiện tại và trong tương lai nữa.
Để
làm sáng tỏ thêm vai trò, bản chất của Thức Thứ Tám trong
việc tàng trữ Nghiệp và Nghiệp dẫn tái sanh xin trích dẫn
bài tụng trong Bát Thức Qui Cũ của ngài Huyền Trang như
sau :
"Hạo hạo tam tàng bất khả cùng
Uyên thâm thất lãng cảnh vi phong
Thọ huân trì chủng căn thân khí
Khứ hậu lai tiên tác chủ ông"
Như
Tạng : Việt dịch
Vời vợi ba Tàng thật khôn cùng
Vực sâu gió cảnh bảy lần sóng reo
Gom nhận giữ chủng căn thân khí
Tới trước đi sau chủ lối về
Bài
thơ trên câu đầu có từ "ba Tàng" nghĩa là "Năng
Tàng" (Thức Thứ Tám có công năng chứa tất cả các
hạt giống), "Sở Tàng" (Thức nầy là nơi để
tất cả các Pháp hiện hành huân tập vào), "Ngã Ái
Chấp Tàng" (Thức Thứ Bảy chấp Kiến Phần của thức
nầy làm Ngã, làm người chủ khả ái không buông thả).
Vì
thể và dụng của Thức Thứ Tám sâu rộng vô cùng nên gọi
là vời vợi khôn cùng.
"Gió
cảnh" ý nói các cơ quan (Căn) khi tiếp xúc với cảnh
vật bên ngoài (Cảnh) có sự tham dự của Ý Thức (Tác Ý)
sẽ gây nên Nghiệp và Thức Thứ Tám tàng trữ Nghiệp dưới
dạng thức hạt giống (chủng tử). Như vậy Gió Cảnh là
chỉ cho sự tác động của bốn duyên (căn, cảnh, tác ý,
chủng tử) sẽ khiến cho Bảy Sóng tức là Nhãn Thức, Nhỉ
Thức, Tỷ Thức, Thiệt Thức, Thân Thức, Ý Thức và
Mạt Na Thức khởi lên tác dụng phân biệt.
Thức
Thứ Tám có những công năng duy trì Chủng Tử, Căn Thân và
tất cả ngoại cảnh (tức là "Khí") và tất cả các
pháp hiện hành huân tập vào.
Thức nầy còn đóng vai trò
chủ nhân trong việc dẫn Nghiệp tái sanh ở đời sau vì khi
thọ thai Thức nầy tới trước và khi một con người chết
đi thì Thức nầy rời khỏi thân xác sau cùng.
C-Lộ
trình tiến triễn của Ý Thức trong sự tạo nghiệp
Như
trên đã phân tích, tác ý chính là nghiệp, hoặc nghiệp được
tạo ra là do tác ý mà thành. Như thế tác ý là do Ý
Thức chủ động suy nghĩ sắp đặt kế hoạch sau đó Ý
Thức dùng thân và khẩu để phát hiện ra hành động. Thế
nhưng Ý Thức cũng chỉ là sự biểu hiện của Thức Thứ Tám,
nương vào Thức Thứ Tám để phát khởi ra tác dụng, tổng
hợp hành động và chỉ đạo năm thức trước hoạt động
để đưa đến những kết quả, đó là quá trình tạo
nghiệp do Ý Thức chủ động.
Trước
khi nói đến lộ trình của sự tạo nghiệp tưỡng cũng cần
nhấn mạnh lại câu "nhất thiết duy tâm tạo" trong tư
tưỡng Hoa Nghiêm của Phật Giáo để nói rõ bản chất của
Nghiệp là do nơi tâm của mỗi con người tự tạo ra và
phải gánh chịu hậu quả của hành động đã làm, đó là cách
suy nghĩ cơ bản về Nghiệp. Để nói rõ điều nầy Đức
Phật đã dạy:
"
Làm ác do nơi ta
Làm cho ta nhơ bẩn
do nơi ta
Không làm ác do nơi
ta
Làm cho ta trong sạch
cũng do nơi ta
Cả hai, nhơ bẩn và
trong sạch, chỉ tùy thuộc nơi ta,
Không ai có thể làm
cho ta trong sạch." (Dhammapada, câu 165).
Theo
câu kinh đã dẫn Đức Phật muốn nhấn mạnh tất cả đều
do tâm của ta tạo ra, hành động thiện hay ác đều do nơi
tâm. Tâm trong Duy Thức Học còn có tên khác là THỨC THỨ TÁM.
Nương
vào Căn Bản Thức bảy thức khác phát khởi ra phân biệt
và nhận xét về đối tượng. Cũng từ Căn Bản Thức
tức là Thức Thứ Tám các thức khác nương vào đó để
tổng hợp về đối tượng và đưa ra suy tính cũng như hành
động. Từ những hành động đó tạo ra Nghiệp lành hay
nghiệp ác là tùy vào mỗi trường hợp khác biệt. Như vậy
luận cho cùng thì Thức Thứ Tám vẫn là chủ nhân ông trong
mọi hành động tạo Nghiệp và tàng trử Nghiệp dưới dạng
thức chủng tử.
Xin
dẫn chứng hai bài tụng trong Duy Thức Tam Thập Tụng của Ngài
Thế Thân Bồ Tát để chứng minh điều đó :
Nguyên
văn bằng tiếng Sanskrit ngài Huyền Trang dịch ra chữ Hán
Pãncãnãm mũlavijnãne yathãpratyayam udbhavah
Vijnãnãnãm
saha na vã tarangãnãm yathã jale
(Y chỉ căn bản thức
Ngủ
thức tùy duy hiện
Hoặc
câu hoặc bất câu
Như
ba đào y thủy)
oOo
Karmano vãsanã grãhadvayavãsanayã saha
Ksine
pũrvavipãke nyadvipãkam janayanti tat
(Do chư nghiệp tập khí
Nhị thủ tập khí cu
Tiền dị thục ký tận
Phục sanh dư dị thục
oOo
Như
Tạng Việt dịch :
Do nơi Thức Căn Bản (Thức Thứ Tám)
Năm thức tùy duyên khởi (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân)
Hoặc cùng hoặc không cùng
Như sóng sanh từ nước
oOo
Do hạt giống các nghiệp (nghiệp lành, nghiệp dữ và nghiệp
bất động do tu
thiền định mà đạt được)
Và tập khí hai thủ (hai thủ gồm có tướng phần (phần bị
phân biệt) và kiến
phần (phần năng phân
biệt) của Thức ; sắc (phần thuộc về vật chất), và danh
(thuộc về Tâm) ; tâm sở và tâm vương)
Nên dị thục trước dứt (thân dị thục tức là báo thân,
thân thọ quả báo của
nghiệp)
Lại sinh dị thục sau.
(trong
bài tụng thứ hai nầy có từ "tập khí" nếu dịch
theo nghĩa đen thông thường thì tập khí là những thói quen
lặp đi lặp lại do học tập, do thói quen mà thành. Nó đã
trở thàng tìm năng , thành hạt giống được huân tập vào
thức Thứ Tám. Ví dụ người nghiện rượu thì tập khí
đó là hay uống rượu. Còn người tập viết chữ thì tay
của họ nhờ tập viết lâu ngày nên có khả năng viết chữ
được đó là tập khí viết chữ. Trường hợp trong bài
tụng trên tập khí có nghĩa là chủng tử (hạt giống) đã
gieo trồng hoặc đã tạo ra từ trước).
Trở
lại chính văn của bài tụng thứ nhất, ý của ngài Thế Thân
là do nương vào Thức Căn Bản mà năm thức trước là Nhãn
thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức mới có
thể có tác dụng phân biệt khi tiếp xúc với đối tượng
của nó. "Tùy duyên hiện" chẵng qua đó là những lúc
thuận tiện, những lúc mà các thức có đủ điều kiện để
có thể hoạt động được. Ví dụ mắt muốn thấy được
một bình hoa trong phòng tối thì cần phải có đèn sáng,
cần đứng cách bình hoa một khoản thích hợp mà mắt người
đó có thể quan sát kỷ bình hoa ấy...Mặc dù nương vào
Thức Căn Bản nhưng khả năng hoạt động của năm
thức nầy có tính cách "liễu biệt cảnh" nghĩa là
mỗi thức hoạt động một cách cá biệt trong phạm vi khả năng
của nó khi tiếp xúc với đối tượng mà thôi không có tính
cách xen kẻ hay tổng hợp. Ví dụ mắt chỉ có khả năng nhìn
thấy sự vật trong tầm nhìn của nó, còn tai thì chỉ nghe
những tiếng động trong khoản độ dài sóng của âm thanh có
thể nghe được mà thôi chứ mắt không thể nghe tiếng, ngược
lại tai không thể nhìn thấy cảnh vật được.
Những
sự giải thích trên đều nằm trong nghĩa của hai chữ "tùy
duyên" trong bài tụng.
"Hoặc
cùng " nghĩa là năm thức nầy cùng có những điều kiện
cùng hoạt động được một lúc ví dụ mắt đang xem truyền
hình, tai đang nghe nhạc, trong khi đó mũi đang ngửi mùi dồ
ăn để trên bàn, thân đang dùng tay gắp đồ ăn bỏ vào
miệng nhai và lưỡi đang nếm vị của đồ ăn đó... Đó là
trường hợp năm thức cùng hoạt động trong một lúc.
"Hoặc
không cùng" trường hợp một người nằm trên dường trước
khi ngủ, tắc đèn, nhắm mắt nghe một bản nhạc. Trường
hợp đó chỉ có tai hoạt động mà thôi. Do đó trường
hợp nầy là năm thức không cùng hoạt động một lúc.
Câu
cuối cùng "như sóng sinh từ nước" (xin mở ngoặc thêm
rằng có nhiều bản dịch câu đầu là "Nương vào
thức căn bản", câu thứ tư dịch là "như sóng nương
vào nước" , năm thức trước có thể khởi lên phân
biệt được là do lệnh từ thức căn bản hay có thể nói là
sự biểu hiện của Thức Căn Bản do đó dịch là DO dễ
hiểu hơn chữ NƯƠNG. Câu thứ tư nói như sóng nương vào nước...
Vì sóng với nước không phải hai vật thể khác nhau nên khi
nói nương nhau dễ sinh ra hiểu lầm đó là hai vật thể cá
biệt nương vào nhau do đó xin tạm dịch là "như sóng
sinh từ nước"). Cũng như năm thức trước không phải là
những trạng thái sinh hoạt độc lập riêng khác với thức căn
bản mà chúng chính là những biểu hiện của thức căn bản
khi các cơ quan trong thân thể đối diện trước đối tượng
của chúng mà khởi lên phân biệt về những đối tượng đó.
Khi
nói đến nghiệp là phải nói đến những hành dộng có tác
ý. Nhưng bài tụng nầy không nhắc đến Ý thì có liên quan gì
đến việc tạo ra nghiệp mà đưa vào đây?
Trong
nguyên văn bài tụng mặc dầu không nói đến Ý nhưng khi
tổng hợp toàn thể ý nghĩa bài tụng khiến ta hiểu rằng
khi một thức như mắt muốn hoạt động xem hoa chẵng hạn
mệnh lệnh đó phải phát xuất từ thức căn bản truyền
xuống Thức Thứ Bảy vì đây là anh lính canh giữ cửa giữ
kho rồi truyền xuống Thức Thứ Sáu hay Ý Thức vì Thức
nầy ví như một vị tư lệnh hành quân vậy. Do đó không có
một thức nào hoạt động mà không có sự chỉ đạo của Ý
thức.
Một
ví dụ dễ hiểu về sự cọng tác có tính cách chỉ đạo
của Ý Thức là : Mỗi ngày tôi đều đi bộ từ nhà ra ga xe
lữa tôi không để ý hai bên đường có những loại hoa gì,
có bao nhiêu nhà ở sân trước có trồng hoa hồng, bông
bụt...Một hôm có người bạn nhờ tôi tìm chụp hình loại
hoa Hải Đường, tôi để ý đi bộ chậm rãi để tìm nó thì
ra ở sân trước của một nhà trên đường ra ga có
loại hoa Hải Đường , thế mà bao lâu nay qua qua lại lại tôi
vẫn nhìn vẫn thấy nhưng không để ý nên không xác nhận
được là ở đây có loại hoa nầy. Đây là hành động
có sự cọng tác của Ý Thức mà trong Duy Thức Học gọi là
Tác Ý nghĩa là móng khởi cái ý, có chủ tâm đi tìm loại
hoa nầy nên khi thấy nó tôi mới nhận ra ngay. Nếu không có
chủ ý đi tìm loại hoa nầy thì dù có qua lại có thấy cũng
không nhận biết hay không để ý tới.
Đó
là Ý Thức đã hợp tác chỉ đạo cho nhãn thức. Tương tự
như vậy khi mở truyền hình nếu không chủ ý tìm nghe bản
nhạc My Heart Will Go On (Love Theme from "Titanic", Words and
Music by James Horner/Will Jennings) thì có để truyền hình hàng
mấy giờ, bản nhạc có được hát đi hát lại mấy lần cũng
không để ý đến là bản nhạc gì. Qua hai ví dụ trên ta
thấy Ý Thức phải cọng tác chỉ đạo cho năm thức trước
và tổng hợp các hành động của các thức đó thì mới đưa
ra các kết quả nhận xét như ý muốn được.
Còn
trong vấn đề tạo nghiệp thì thức Thứ Sáu nầy chủ đạo
tất cả. Ngài Huyền Trang nói "động thân phát ngữ độc
vi tối, Dẫn mãn năng chiêu nghiệp lực khiên" (Thức
Thứ Sáu nầy có công năng hơn hẵn các thức khác về việc
làm phát sinh hành động của thân thể và ngôn ngử. Nó tạo
ra dẫn-nghiệp và mãn-nghiệp có công năng đưa đến quả báo
đời sau). Như thế chính Thức Thứ Sáu nầy, đương nhiên nó
là biểu hiện của Thức Thứ Tám, do nơi Thức Thứ Tám
mà khởi ra hiện hành tác dụng chỉ đạo nhưng nó tinh khôn
và hơn hẵn năm thức trước, nó nắm quyền chỉ huy các
thức đó hoạt động để tạo ra nghiệp.
Khi
đề cập đến Ý Thức ngài Huyền Trang nói rằng "độc
hữu nhứt cá tối linh ly", cũng từ Thức Thứ Tám phát
khởi ra nhưng so với sáu thức khác thức nầy tinh khôn lanh
lợi đệ nhứt. Do đó trong Duy Thức học gọi là "công
vi thủ, tội vi khôi", khi nói về công thì thức nầy có
công đầu, nhưng luận về việc tạo ra các điều ác thức
nầy cũng có tội hơn hết.
Luận
về sự tác dụng phân biệt sự vật của năm thức trước
như trên đã nói là khi nhãn căn chạm phải đối tượng là
sắc trần làm phát sinh ra tác dụng phân biệt là nhãn thức
tác dụng thấy. Trường hợp của Ý Thức nương vào căn
bản thức khởi ra tác dụng phân biệt nên hành tướng của
nó rất tế nhị khác hẵn năm thức trước có căn là nhãn,
nhĩ, tỷ, thiệt, và thân căn. Ta có thể đụng chạm
cảm nhận được vì nó hửu hình còn Ý thức nương vào Ý căn
(tức là thức thứ bảy), cả hai đều vô hình nên rất khó
cho ta nhận biết nếu không qua một trung gian lý luận.
Sự biểu hiện của Ý
thức chia làm hai loại :
(1)
Độc đầu Ý Thức
(2)
Ngủ câu Ý Thức
(1)-
ĐỘC ĐẦU Ý THỨC :
Ý thức có khả năng hoạt động riêng biệt không cần sự
phối hợp của năm thức trên. Ý Thức có thể tổng hợp
những việc đã qua, suy nghiệm những sự kiện trong hiện
tại và lập dự án cho tương lai... Khả năng của Độc
đầu Ý thức rất đa dạng, và phạm vi hoạt động của nó
rất sâu rộng và phức tạp nên phải chia làm ba loại :
a)
Ý thức trong mộng : Ý thức hoạt động trong mộng chính là
lúc mà năm thức trước hoàn toàn không hoạt động, không có
tác dụng phân biệt. Khi ngủ say thì năm thức trước không có
tác dụng phân biệt, đình chỉ hoàn toàn do đó ý thức
hoạt động thường xa rời thực tại. Ý thức tự biến
hiện ra những cảnh tượng riêng tuy cũng có phân biệt suy lý
nhưng hầu hết là sai lầm, điên đảo; tin những việc phi lý
khác với thường tình...
Những
cảnh mà ta thấy trong mộng thường thường là "độc
ảnh cảnh" vì đó là những hình ảnh sự vật hoàn toàn
do ý thức chủ quan biến hiện ra mà thôi.
Đôi khi cũng là những đới
chất cảnh vì nhiều lúc do biến động sinh lý của cơ thể
mà sinh ra những hình ảnh đới chất cảnh ấy. Vì dựa vào
căn bản thực chất mà khởi lên những hình ảnh nên được
gọi là đới chất cảnh.
b)
Ý thức tán vị : Trong khi tĩnh thức Ý thức suy nghĩ tính toán
việc nầy việc kia, nhớ lại quá khứ, tính toán trù liệu
mọi việc trong hiện tại, lập kế hoạt cho tương lai...
Khi Ý thức suy nghĩ tính
toán có kế hoạt làm việc thiện thì tức khắc có 11 món
thiện tâm sở hiện khởi như : Tin, tinh tấn, tự xấu hổ,
thẹn với người, không tham lam, không sân hận, không si mê,
nhẹ nhàn thư thới, không buông lung phóng túng, làm rồi không
chấp trước, không làm tổn hại.
Chính
lúc nầy ta có thể hoạt động giải nghiệp bằng cách tinh
tấn tu tập tiến đến giải thoát hoàn toàn. Thành Phật, thành
Bồ Tát là lúc nầy...
Nếu
khi Ý thức suy nghĩ tính toán lập ra kế hoạch làm ác tức
thì có 6 món căn bản phiền não phát khởi đó là : tham lam,
nỗi nóng, si mê, khinh mạn, nghi ngờ do dự.
Sau
cùng là thấy biết cố chấp thuộc về nhiễm ô tội ác
((trong phần nầy chia làm năm loại : chấp ta; chấp một bên
ví dụ cho rằng con người chết rồi là hết (đoạn kiến),
hoặc cho rằng con người sau khi chết sẽ có linh hồn bất
tử không thay đổi (chấp thường); mê tín dị đoan tà vạy;
khư khư giữ lấy chổ hiểu biết của mình không tiếp thu cái
mới đúng hơn, cho ý kiến người khác đều là sai trái;
chấp giữ theo giới cấm không chơn chánh của ngoại đạo
theo những tục lệ trái với luân thường đạo lý.))
Đồng
thời 20 món tùy phiền não cũng cùng lúc phát khởi đó là:
giận, hờn, che dấu, buồn phiền, tật đố ganh ghét, bỏn
xẻn, dối gạt, bợ đở nịnh hót, tổn hại, kiêu căng, tự
mình không biết xấu hổ, không biết thẹn với người, thân
tâm chao động, hôn muội mờ tối trầm trọng, không
tin, biếng nhác trễ nãi, buông lung, quên mất chánh niệm,
rối loạn, biết không chơn chánh.
Ý
thức bị vây quanh bởi 6 món căn bản phiền não và 20 món tùy
phiền não nầy nên nó tạo ra vô số nghiệp ác cũng trong lúc
"ý thức tán vị" nầy hoạt động. Đây là những
"chập tư tưởng" vô cùng ác hại nếu ta không biết
dùng chánh niệm để tiêu diệt chúng.
Ý
thức tán vị hầu như chiếm trên 90 phần trăm tổng số các
hoạt động của độc đầu ý thức. Nó hoạt động trong trường
hợp một người ngồi trong phòng thật yên tĩnh không có
những âm thanh hay ánh sáng khuấy động, nhắm mắt suy tưỡng
những gì mà mình muốn, cố gắng không cho các giác quan
hoạt động chỉ để cho ý thức hoạt động một mình. Ví
dụ suy nghĩ lại những việc làm đã qua, đúc kết kinh
nghiệm để thiết lập một kế hoạt cho một công trình tương
lai chẵng hạn. Trường hợp nầy có thể là một kế hoạch
thiện cứu người, giúp đời; ngược lại như trên đã đề
cập lắm lúc lại là những kế hoạch độc ác hại người
để đạt được những mục tiêu cá nhân; hoặc những kế
hoạch không thiện không ác...
Do
khả năng hạn chế của mỗi người nên những tổng kết
kinh nghiệm quá khứ, đưa ra nhận xét và lập ra kết hoạt tương
lai cũng do đó mà bị hạn chế, hơn nữa trường hợp ý
thức tán vị nầy hoạt động có tính cách suy lý hạn hẹp
vì thiếu sự hợp tác của năm thức trước nên không chính
xác vì thiếu dữ kiện thực tế để so sánh kiểm nghiệm...
Ví dụ nhận xét về một căn nhà chẵng hạn những sự đúc
kết đều do suy nghĩ nhớ lại nên thiếu nhiều chi tiết bên
trong căn nhà không bằng đi quan sát thực tại hiện trường
vì lúc ấy có năm giác quan đưa đầy đủ dữ kiện vào để
suy xét thì mới chính xác hơn.
Cảnh
của ý thức tán vị thường là độc ảnh cảnh. Những ảnh
tượng hiện ra do suy nghiệm về một vật thể có thực đó
là hửu chất độc ảnh (ví dụ hình ảnh của một ngôi nhà
mà ta đã từng thấy rồi).
Còn
hình ảnh của một con quỉ mình đầu bị lủa đốt cháy đỏ
mà ta chưa hề thấy lại hiện ra đó là vô chất độc ảnh.
c)
Ý thức trong định: Khi những bậc tu thiền định đã đạt
đến độ nhất tâm bất loạn thì ý thức không tiếp nhận
các nhận thức do năm giác quan đưa vào lúc ấy ý thức trong
định phát sinh độc lập với năm thức trước.
Cảnh
của ý thức trong định thường là tánh cảnh. Chỉ có
những bậc tu thiền định đạt đạo mới thể nghiệm được
những hình ảnh tánh cảnh nầy. Còn những người tu thiền mà
tâm chưa an định chưa đạt đến nhất tâm bất loạn thì
lắm lúc vẫn có những độc ảnh cảnh và đới chất cảnh
hiện ra như thường.
Các
nhà duy tâm luận chủ quan cũng thường hay nói về ý thức nhưng
họ chỉ bàn về ý thức tán vị và ý thức trong mộng là
chấm dứt. Họ không biết đến ý thức trong định như trong
môn Duy Thức Học của Phật Giáo đề cập.
(2)
NGỦ CÂU Ý THỨC:
Nói về ngủ câu nghĩa là Ý Thức phát sinh cùng lúc
với năm thức trước để nhận xét về những đối tượng
của năm giác quan.
Khi
Ý Thức chỉ chung khởi với một thức trước thì năng lực
nhận xét của nó có chiều sâu hơn, tinh tế và nhiều năng
lực hơn. Ví dụ khi xem một loài hoa lạ chỉ chăm chú phân tích
loài hoa ấy thì sự phân tích đó có chiều sâu hơn tinh tế
hơn là phải vừ xem hoa vừa nghe nhạc v.v... Điều nầy cũng
dễ hiểu vì năng lực bị phân tán thì mũi tấn công sẽ không
được mạnh.
Henri
Luois Bergson cũng có phân tích về "Trực Giác", điều
nầy có thể nói nó tương tự như "cảm giác" của
ngủ câu ý thức nầy. Thế nhưng đi sâu hơn nữa đến vai trò
của sự tạo nghiệp của ngủ câu ý thức và vai trò tàng
trữ nghiệp và phát khởi hiện hành trong hiện tại cũng như
động lực dẫn nghiệp đầu thai qua kiếp sau thì ông nầy
hầu như không có được những kiến thức về thức thứ
bảy và Thức Thứ Tám trong duy thức học. Các triết gia tây
phương hầu như rất thích thú phân tích về những chức năng
của Ý Thức nầy nhưng đi xa hơn nữa đến thức thứ bảy và
Thức Thức Tám thì hầu như họ không có quan niệm tới. Tôi
không nghĩ rằng họ không nghiên cứu về Phật Giáo nhưng vì
họ bị gò bó bởi những kiến thức khoa học thực nghiệm
của xã hội tây phương đó thôi ! Nhiều người cũng có nói
đến tìm năng, nói đến cái "IT" , đó
chẵng qua trong duy thức học xem như là "Tập Khí" hay
tìm năng hay chủng tử cũng vậy.
Xin
trích dẫn một đoạn trong sách "Duy Thức Học Thông
Luận" của Thạc Đức
có liên quan đến trường
hợp ngủ câu ý thức nầy :
Do
cảnh vật thực tại chạm vào giác quan, ý thức và năm
thức trước đồng thời (ngũ câu ý thức) phát sinh, công
nhận có cảnh vật thực tại nghĩa là công nhận có thế
giới khách quan, giống với chủ trương của thực tại
luận. Nhưng chỉ trong trường hợp cảm giác, Ngủ câu ý
thức mới có được sự trực nhận Tánh Cảnh, chứ đi sâu
vào tri giác, thì cảnh đó lại trở thành Đới Chất Cảnh
Rồi. Mà đã là Đới Chất Cảnh thì không phải là Tánh
Cảnh nữa. Thế giới đới chất cảnh khác với thế giới tánh
cảnh, vì đó là những biến hiện của thế giới tánh
cảnh. Điểm nầy giống với Chủ Quan Duy Tâm Luận. Tuy thế,
Duy Thức Học không phải Chủ Quan Duy Tâm Luận vì lẽ Duy
Thức Học có công nhận thế giới khách quan; lại không
giống Thực Tại Luận vì cho rằng thế giới do ý thức
nhận biết chưa phải là thế giới tánh cảnh chân thực và
tánh cảnh chỉ là sở duyên duyên cho sự phát sinh đới
chất cảnh. Ngủ câu ý thức rất gần với Kinh Nghiệm của
thực nghiệm chủ nghĩa. Phần căn bản của kinh nghiệm là
cảm giác, mà của ngủ câu ý thức cũng là cảm giác vậy.
Nhưng
cảm giác là gì ?
1- Phần nhận thức (chủ thể)
2- Phần bị nhận thức (đối tượng)
Cả
hai phần hợp lại gọi là cảm giác, hai phần là một. Ta đừmg
nên lầm hai phần ấy với giác quan (chủ thể) và ngũ trần
(đối tượng) là những điều kiện làm phát sinh cảm giác.
Có
người sẽ bảo rằng Tánh-Cảnh giống hệt như " vật
tự thân " của Kant, vì lẽ thế giới của đới chất
cảnh không phải là thế giới tánh cảnh cũng như hiện tượng
của sự vật không phải là "vật tự thân". Duy
Thức Học vẫn công nhận cái bản chất ấy của sự vật,
nhưng có khác với Kant là ở chỗ Ngũ-câu-ý-thức có thể,
trong trường-hợp cảm-giác, nhận thức đến được tánh-cảnh,
mà Kant thì nhất định quả quyết ý-thức không thể hiểu
đến được "vật tự thân".
Nếu
có "bản chất" ấy, thì đó là gì ? Bản chất ấy
cố nhiên không phải do ý-thức chủ quan biến hiện được,
chỉ có Ngũ- câu ý-thức có thể cảm-giác đến được mà
thôi. Nhưng nếu bản chất ấy là Thần, ý-tưởng của Thượng-đế,
thì bản chất ấy lại giống với nguyên-tắc tạo-hóa của
Berkeley. Và nếu đứng về Thực tại luận, cho đó là vật có
thực chất, thì lại giống "thế-giới khách quan"
của Duy-vật-luận. Nếu bảo đó là "lý", thì lại
giống với ý chí của Schopenhauer mất.
Vậy
thì tánh cảnh ấy là gì ? Sao lại tồn-tại ngoài ý-thức
chủ-quan ? Muốn tìm biết, ta phải bước thêm một bước
nữa để tìm hiểu Thức Thứ Tám (thức Alaya). Đến đây ta
chỉ mới biết rằng Duy-Thức-Học chủ-trương thế giới tánh
cảnh là thế giới thực tại và thế giới đới chất cảnh
là thế giới hình bóng, một bên thực, một bên hư thôi."
(Trường
hợp nầy xin đọc lại phần đầu nói về các tên gọi và
chức năng của Thức Thứ Tám.)
Khi
nói đến thế giới tánh cảnh tức là nói đến bản chất
sinh khởi ra thế giới đới chất cảnh , đồng thời cũng đề
cập đến đối tượng của Thức Thứ Tám.
Thế
giới tánh cảnh là hiện tướng của Thức Thứ Tám, đều do
thức nầy biến khởi, trong là căn thân, ngoài là thế giới.
Căn tức là các giác quan là căn cứ phát sinh ra thức. Thế
giới do ý thức nhận biết được là thế giới đới chất
cảnh. Rất hiếm khi nhưng ngủ câu ý thức trong trường hợp
cảm giác cũng có thể cảm nhận được đến thế giới tánh
cảnh.
Ngoài
thế giới chủ quan do ý thức nhận biết còn có thế giới
khách quan. Thế nhưng cả thế giới chủ quan và thế giới khách
quan đều là biến tướng của Thức Thứ Tám. Do đó có thể
nói rằng thế giới tánh cảnh làm bản chất cho thế giới
đới chất cảnh vẫn nằm trong Thức Thứ Tám. Thế giới tánh
cảnh là một bộ phận của Thức Thứ Tám.
Trong
phần nầy không phải chú trọng bàn về thế giới tánh
cảnh mà chỉ chú trọng đến việc tạo nghiệp của Ý
Thức. Sự tạo nghiệp đó có nhiều nguyên nhân, có thể là
do sự phán đoán sai lầm của ý thức trong trường hợp Phi Lượng
(sự nhận xét sai về đối tượng) chẵng hạn mà tạo ra
nghiệp. Cũng có thể là do bản ngã chấp trước không trong sáng
là nguyên nhân dẫn dắt Ý Thức đến chỗ sai lầm mà tạo
ra nghiệp, cũng có thể là do những chủng tử bất thiện
trong Thức Thứ Tám phát khởi ra hiện hành mà tạo ra nghiệp
v.v...
Trong
bài tụng thứ hai ngài Thế Thân đề cập thẵng đến
Nghiệp. Vì do nghiệp của những Tập Khí đó là những
hạt giống của các nghiệp, gồm có nghiệp lành, nghiệp
dữ, và nghiệp bất động do tu thiền định đạt được làm
sơ duyên.
Thứ
đến là hạt giống của Hai Thủ. Hai Thủ gồm có Tướng
Phần (sở phân biệt) và Kiến Phần (năng phân biệt) của
Thức; Danh (tức là Tâm) và Sắc (tức là phần thuộc về
vật chất, thuộc về thân); Tâm và Tâm sở. Phần sau
nầy tức là hạt giống của Hai Thủ làm thân duyên.
Tóm
lại do Tập Khí cũng gọi là Chủng Tử hay Hạt Giống của các
Nghiệp và của Hai Thủ kể trên làm Sơ Duyên và Thân Duyên nên
thân dị thục đời nầy nghĩa là thân sinh ra do thọ nghiệp
báo từ nhiều đời trước vừa chết đi liền sau đó chủng
tử các nghiệp và chủng tử hai thủ trở thành động lực
chính yếu lôi kéo Thức Thứ Tám đi đầu thai để thọ quả
báo ở đời sau và đời sau nữa trong vòng luân hồi khó mà
thoát ra được nếu không quyết chí chuyên tu để tiêu diệt
các Nghiệp thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi.
(còn
tiếp)
Tiến Sĩ LÂM NHƯ TẠNG (Sydney, Australia)
Email:
tangbich@firstlink.com.au
|
Mục lục | Phần
2 | Phần 3 |
Phần 4
|
---o0o---
| Thư mục Tác Giả |
