| ...... ... |
. |
Luận Đại
Trí Độ
( Mahàprajnàparamitàsatra)
Tác giả:
Nàgàrjuna (Long Thọ)
Dịch Phạn ra Hán:
Cưu Ma La Thập
Dịch Hán ra Việt:
Thích Thiện Siêu
Viện Nghiên Cứu Phật Học Việt
Nam
Ấn hành 1997
---o0o---
Tập
4
Cuốn 64
KINH: Bấy giờ
Thích đề hoàn nhân hỏi Tu bồ đề: Thế nào là pháp chướng ngại
của thiện nam tử khi cầu đạo Bồ tát?
Tu bồ đề đáp: Kiều
thi ca! Có thiện nam tử, thiện nữ nhân, cầu đạo Bồ tát, chấp thủ
tâm tướng, tức là thủ tướng Thí ba la mật, thủ tướng Giới ba la
mật, tướng Nhẫn ba la mật, tướng Tấn ba la mật, tướng Thiền ba
la mật, tướng Bát nhã ba la mật; thủ tướng nội không, ngoại
không, nội ngoại không, cho đến tướng vô pháp hữu pháp không;
thủ tướng bốn niệm xứ cho đến tướng tám Thánh đạo phần; thủ
tướng Phật mười lực cho đến tướng mười tám pháp không chung; thủ
tướng chư Phật; thủ tướng thiện căn của chư Phật, hòa hợp hết
thảy phước đức ấy, thủ tướng hồi hướng đến Vô thượng Chánh đẳng
Bồ đề.
Kiều thi ca, ấy gọi
là sự chướng ngại của thiện nam tử, thiện nữ nhân khi cầu Bồ tát
đạo, vì sự ấy nên không thể không bị chướng ngại khi tu Bát nhã
ba la mật, vì sao? Kiều thi ca, vì sắc tướng không thể hồi
hướng:;thọ, tưởng, hành, thức không thể hồi hướng, cho đến trí
nhất thiết chủng tướng không thể hồi hướng.
* Lại nữa, Kiều thi
ca, nếu Bồ tát ma ha tát khai thị, giáo hóa, làm lợi ích, vui
mừng cho người khác về Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, khai thị,
giáo hóa, làm lợi ích, vui mừng cho người khác về thật tướng hết
thảy các pháp. Nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân cầu Bồ tát đạo
khi tu Thí ba la mật, không nên phân biệt rằng: "Ta bố thí, ta
trì giới, ta nhẫn nhục, ta tinh tấn, ta nhập thiền, ta tu trí
tuệ; ta tu nội không, ngoại không, nội ngoại không, cho đến ta
tu vô pháp hữu pháp không; ta tu bốn niệm xứ, cho đến ta tu Vô
thượng Chánh đẳng Bồ đề".
Thiện nam tử, thiện
nữ nhân, nên như vậy khai thị, giáo hóa, làm lợi ích, vui mừng
cho người khác về Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Nếu khai thị, giáo
hóa làm lợi ích, vui mừng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề như vậy,
thời tự không có sai lầm, cũng như Phật thuyết pháp, khai thị,
giáo hóa làm lợi ích, vui mừng làm cho thiện nam tử, thiện nữ
nhân xa lìa mọi pháp chướng ngại.
Bấy giờ Phật tán thán
Tu bồ đề: Lành thay! Như ông vì Bồ tát nói các sự chướng ngại.
Tu bồ đề, ông nay lại nghe ta nói tướng chướng ngại vi tế. Tu bồ
đề, hãy nhất tâm khéo nghe!
Phật bảo Tu bồ đề: Có
thiện nam tử, thiện nữ nhân, phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Bồ
đề, mà thủ tướng niệm Phật. Tu bồ đề, tướng có thể thủ đều là
tướng chướng ngại.
Lại đối với thiện căn
có được của chư Phật ở khoảng trung gian từ sơ phát tâm cho đến
khi vào pháp vị, mà thủ tướng ức niệm; thủ tướng ức niệm rồi,
hồi hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề. Tu bồ đề, tướng có thể
thủ, đều là tướng chướng ngại.
Lại, đối với các
thiện căn của chư Phật và đệ tử, và thiện căn của chúng sanh
khác mà thủ tướng hồi hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề;
tướng có thể thủ đều là tướng chướng ngại, vì sao? Vì không nên
thủ tướng mà ức niệm chư Phật, cũng không nên thủ tướng mà nghĩ
đến thiện căn của chư Phật.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Bạch đức Thế Tôn! Bát nhã ba la mật ấy rất sâu xa.
Phât dạy: Vì thường
xa lìa hết thảy pháp.
Tu bồ đề thưa: bạch
đức Thế Tôn con sẽ kính lễ Bát nhã ba la mật.
Phật bảo Tu bồ đề:
Bát nhã ba la mật ấy không khởi không tác, nên không có năng
đắc.
Tu bồ đề thưa: Bạch
đức Thế Tôn! Hết thảy pháp cũng không thể có được.
Phật dạy: Hết thảy
pháp một tánh, chẳng phải hai tánh. Tu bồ đề, một pháp tánh ấy
cũng vô tánh. Vô tánh ấy tức là tánh, tánh ấy không khởi không
tác. Như vậy, Tu bồ đề, Bồ tát ma ha tát, nếu biết các pháp một
tánh là vô tánh, không khởi không tác, thời xa lìa hết thảy
tướng chướng ngại.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Bạch đức Thế Tôn! Bát nhã ba la mật ấy khó biết khó hiểu.
Phật dạy: Như lời ông
nói, Bát nhã ba la mật ấy không có kẻ thấy, không có kẻ nghe,
không có kẻ biết, không có kẻ hiểu, không có kẻ đắc.
Bạch đức Thế Tôn, Bát
nhã ba la mật ấy không thể nghĩ bàn.
Phật dạy: Nhu lời ông
nói, Bát nhã ba la mật ấy, không từ tâm sanh, không từ sắc, thọ,
tưởng, hành, thức sanh, cho đến không từ mười tám pháp không
chung sanh.
LUẬN: Hỏi: Nếu trái
với vô ngại gọi là ngại: cớ sao Đế thích lại hỏi ngại?
Đáp: Pháp chướng ngại
của Bồ tát vi diệu, hợp vào các thiện pháp, người lợi căn hiểu
được, người độn căn không hiểu. Vì khó hiểu nên ở trước Phật còn
hỏi lại; pháp chướng ngại là những gì? Đó là Bồ tát phân biệt về
tâm xan lẫn, tâm bố thí, tâm bỏ xan lẫn, tâm thủ tướng bố thí;
ấy gọi là thủ tâm tướng ,biết vật bố thí quý tiện, biết tu tập
bố thí có thể cho tất cả. Thủ tướng về các thiện pháp bố thí ba
la mật thí cho đến phước đức tùy hỷ ấy, tuy là diệu, song do
trong chấp ngã, ngoài chấp pháp, nên rơi vào pháp chướng ngại,
thí như ăn tuy thơm ngon, ăn qua rồi sinh bệnh.
Trong đây Tu bồ đề
nói nhân duyên: Tướng các pháp sắc v.v... rốt ráo không, nên
không thể hồi hướng đạo vô thượng được.
Trên nói tướng chướng
ngại, nay nói tướng không chướng ngại, tức là Bồ tát muốn giáo
hóa đạo vô thượng cho người khác, phải đem thật pháp khai thị,
giáo hóa làm lợi ích, vui mừng. Nghĩa thị, giáo, lợi, hỷ, như
trước đã nói.
Thật pháp là dứt các
ức tưởng phân biệt, nên nói khi bố thí, không phân biệt rằng ta
cho,v.v... Nếu giáo hóa được như vậy, được hai thứ lợi: 1. Tự
không có sai lầm. 2. Cũng như pháp Phật chứng được đem giáo hóa
người khác.
Trái với vô lượng
tướng chưóng ngại như vậy, gọi là tướng không chướng ngại.
Hỏi: Phật đã tán thán
Tu bồ đề nói về tướng không chướng ngại, nay cớ sao còn tự nói
tướng chướng ngại vi tế?
Đáp: Phật cứ theo lực
Tu bồ đề mà tán thán, ông là người bỏ chúng sanh mà có thể nói
được tướng chướng ngại của Bồ tát. Tướng chưóng ngại vi tế, lực
Tu bồ đề không thể biết kịp được; thế nên Phật tự nói: Tướng
chướng ngại vi tế, ông hãy nhất tâm khéo nghe, vì sao vậy? Bồ
tát dùng tâm thủ tướng niệm Phật, đều là chướng ngại.
Tướng vô tướng, là
Bát nhã ba la mật, Phật từ trong Bát nhã xuất sanh, cũng là
tướng vô tướng. Tâm chấp trước thiện căn, thủ tướng hồi hướng,
là quả báo có tận cùng của thế gian, bị tạp độc nên không thể
được đạo Vô thượng.
Hỏi: Trên nói chướng
ngại thô nói là chấp thủ tướng, nay trong chướng ngại vi tế cũng
nói là chấp thủ tướng, có gì sai biệt?
Đáp: Trên nói ta là
người cho, kia là kẻ nhận, nay chỉ nói thủ tướng.
* Lại nữa, nay nói
các Bồ tát niệm Phật tam muội, nên tướng vi tế, sự chướng ngại
trong người có tâm vi tế, ấy gọi là chướng ngại vi tế.
Tu bồ đề biết điều
Phật dạy thâm diệu, chẳng phải mình biết được, thế nên tán thán:
"Rất sâu xa".
Phật dạy: Hết thảy
pháp thường xa lìa tướng.
Phật dạy: Bát nhã ấy
lìa hết thảy pháp, lìa hết thảy pháp, nên tướng vi tế không vào
trong Bát nhã ba la mật được.
Tu bồ đề hoan hỷ
thưa: Con sẽ làm lễ Bát nhã. Ý Tu bồ đề nghĩ rằng: "Ta hiểu được
tướng Bát nhã ba la mật rất sâu thẳm, nên phát tâm, ta nên làm
lễ".
Phật dạy: Bát nhã ba
la mật ấy không khởi không tác, nên mười phương như hằng hà sa
Phật còn không nói được, huống ông là người Thanh văn làm sao
nói được.
Tu bồ đề thưa: Bạch
đức Thế Tôn! Chẳng phải chỉ Bát nhã mà hết thảy pháp đều vô tri
vô đắc.
Phật dạy: Các pháp
một tánh không hai. Một tánh tức là tánh rốt ráo không. Không
hai là không có vừa rốt ráo vừa không rốt ráo. Một pháp tánh tức
là vô tánh, không nên chấp trước, không nên thủ tướng rốt ráo
không. Vì sao? Vì do nhân duyên hòa hợp sanh.
Tu bồ đề nghĩ rằng:
Nếu vô tánh tức là tánh, vì không khởi không tác, tức sự khổ đời
sau không còn tiếp nối. Biết được Bát nhã ba la mật như vậy, mọi
chướng đều xa lìa. Nếu xa lìa các chướng ngại, thời tự tại được
vô thượng đạo.
Tu bồ đề nghe nói như
vậy, nghĩ rằng: Ta cho là được, Phật bảo chẳng được, Bát nhã ba
la mật ấy khó hiểu khó biết?
Phật đáp: Chẳng phải
riêng ông khó, mà hết thảy chúng sanh không có ai thấy, không có
ai nghe, không có ai biết, không có ai hiểu, không có ai được.
Mũi, lưỡi, thân không biết, ý không hiểu không được. Bát nhã ba
la mật ấy vượt quá sáu cách biết của mắt, tai, v.v... nên nói là
khó hiểu. Tu bồ đề, vào trong Bát nhã sâu xa, trí lực cùng cực,
nên nói là chẳng thể nghĩ bàn.
Phật dạy: Bát nhã ấy
chẳng phải tâm sanh, chẳng phải năm uẩn sanh, cho đến chẳng từ
mười tám pháp không chung sanh, vì không tướng sanh.
Hỏi: Nếu nói từ tâm
sanh, cớ sao lại nói năm uẩn ? Trong năm uẩn thức uẩn tức là
tâm?
Đáp: Trước nói tâm là
lược nói, sau nói năm uẩn v.v... là nói rộng. Năm uẩn cho đến
mười tám pháp không chung, có thể làm nhân duyên cho Bát nhã chứ
không thể sanh Bát nhã, thí như gió mạnh trừ mây, làm cho mặt
trời mặt trăng xuất hiện, chứ không thể làm ra mặt trời mặt
trăng.
GIẢI THÍCH: PHẨM VÔ
TÁC THƯ 43.
(Kinh Ðại Bát nhã ghi:
Phần 2, Phẩm Vô Tiêu Xí thứ 41)
KINH: Tu bồ đề
bạch Phật rằng: Bát nhã ba la mật ấy không làm. Phật dạy:
Vì tác giả không thể có được; sắc không thể có được, cho đến hết
thảy pháp không thể có được.
Bạch đức Thế Tôn, nếu
Bồ tát ma ha tát muốn tu Bát nhã ba la mật, nên tu thế nào?
Phật bảo Tu bồ đề: Bồ
tát ma ha tát muốn tu Bát nhã ba la mật, không tu sắc, là tu Bát
nhã ba la mật, không tu thọ, tưởng, hành thức là tu Bát nhã ba
la mật, cho đến không tu trí nhất thiết chủng, là tu Bát nhã ba
la mật. Không tu sắc thường vô thường là tu Bát nhã ba la mật;
cho đến không tu trí nhất thiết chủng thường vô thường là tu Bát
nhã ba la mật. Không tu sắc hoặc khổ hoặc vui, là tu Bát nhã ba
la mật; cho đến không tu trí nhất thiết chủng hoặc khổ hoặc vui,
là tu Bát nhã ba la mật. Không tu sắc là ngã phi ngã là tu Bát
nhã ba la mật, cho đến không tu trí nhất thiết chủng là ngã phi
ngã, là tu Bát nhã ba la mật. Không tu sắc tịnh bất tịnh là tu
Bát nhã ba la mật, cho đến không tu trí nhất thiết chủng tịnh
bất tịnh, là tu Bát nhã ba la mật, vì cớ sao? Vì sắc ấy tánh
không có sở hữu gì, làm sao có thường vô thường, khổ, vui, ngã,
vô ngã, tịnh, bâùt tịnh; thọ, tưởng, hành, thức tánh cũng không
có sở hữu gì, làm sao có thường vô thường, cho đến tịnh bất
tịnh; cho đến trí nhất thiết chủng tánh không có sở hữu gì, làm
sao có thường vô thường, cho đến tịnh bất tịnh. (Kinh Ðại Bát
Nhã ghi: Còn không thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, huống thấy
sắc, thọ, tưởng, hành, thức hoặc thường hoặc vô thường v.v...
N.D)
* Lại nữa, Tu bồ đề,
Bồ tát ma ha tát khi tu Bát nhã ba la mật; không tu sắc chẳng
đầy đủ, (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Viên mãn - N.D) là tu Bát nhã ba
la mật; không tu thọ, tưởng, hành, thức chẳng đầy đủ, là tu Bát
nhã ba la mật, cho đến không tu trí nhất thiết chủng chẳng đầy
đủ, là tu Bát nhã ba la mật, vì sao? Vì sắc chẳng đầy đủ ấy
chẳng gọi là sắc, như vậy cũng chẳng tu, là tu Bát nhã ba la
mật; thọ, tưởng, hành, thức chẳng đầy đủ, ấy chẳng gọi là thức,
như vậy cũng chẳng tu, là tu Bát nhã ba la mật; cho đến không tu
trí nhất thiết chủng chẳng đầy đủ ấy không gọi là trí nhất thiết
chủng, như vậy cũng chẳng tu, là tu Bát nhã ba la mật.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Thật chưa từng có, bạch đức Thế Tôn! Khéo nói tướng chướng
ngại không chướng ngại (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Tướng chấp trước
không chấp trước - N.D) của thiện nam tử, thiện nữ nhân khi cầu
Bồ tát đạo.
Phật dạy: Như vậy,
như vậy! Tu bồ đề, phật khéo nói tướng chướng ngại không chướng
ngại của thiện nam tử, thiện nữ nhân khi cầu Bồ tát dạo.
* Lại nữa, Tu bồ đề,
nếu Bồ tát ma ha tát khi tu Bát nhã ba la mật, không tu sắc
chẳng chướng ngại, là tu Bát nhã ba la mật, (hoặc theo kinh Ðại
Bát Nhã ghi: Không chấp trước không tu sắc, là tu Bát nhã ba la
mật - N.D) không tu thọ, tưởng, hành, thức chẳng chướng ngại, là
tu Bát nhã ba la mật; không tu mắt chẳng chướng ngại, là tu Bát
nhã ba la mật; không tu tai, mũi, lưỡi, thân chẳng chướng ngại,
là tu Bát nhã ba la mật; không tu ý chẳng chướng ngại là tu Bát
nhã ba la mật; không tu Thí ba la mật chẳng chướng ngại là tu
Bát nhã ba la mật; không tu Giới ba la mật chẳng chướng ngại là
tu Bát nhã ba la mật; không tu Nhẫn ba la mật chẳng chướng ngại
là tu Bát nhã ba la mật; không tu Tấn ba la mật chẳng chướng
ngại là tu Bát nhã ba la mật; không tu Thiền ba la mật chẳng
chướng là tu Bát nhã ba la mật; không tu Bát nhã ba la mật;
không tu Bát nhã ba la mật chẳng chướng ngại là tu Bát nhã ba la
mật; cho đến không tu trí nhất thiết chủng chẳng chướng ngại là
tu Bát nhã ba la mật.
Tu bồ đề, Bồ tát ma
ha tát khi tu Bát nhã ba la mật như vậy, biết sắc là chẳng
chướng ngại, biết thọ, tưởng, hành, thức là chẳng chướng ngại;
cho đến biết trí nhất thiết chủng là chẳng chướng ngại, biết quả
Tu đà hoàn chẳng chướng ngại, biết quả Tu đà hàm chẳng chướng
ngại, biết quả A na hàm chẳng chướng ngại, biết Bích chi Phật
đạo chẳng chướng ngại, biết đạo Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề chẳng
chướng ngại. (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Như thật biết rõ sắc không
có tướng chấp trước không chấp trước v.v... N.D).
Bấy giờ, Tuệ mạng Tu
bồ đề bạch Phật rằng: Thật chưa từng có, bạch đức Thế Tôn. Pháp
thậm thâm ấy, nếu nói cũng chẳng tăng chẳng giảm, nếu không nói
cũng chẳng tăng chẳng giảm. (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Pháp tánh
thậm thâm rất là hy hữu, hoặc nói hoặc không nói đều không tăng
không giảm - N.D).
Phật bảo Tu bồ đề:
Như vậy, như vậy! Pháp thậm thâm ấy, nếu nói cũng chẳng tăng
chẳng giảm, nếu không nói cũng chẳng tăng chẳng giảm; thí như
Phật trọn đời hoặc khen hoặc chê hư không, khi khen hư không
không tăng không giảm, khi chê hư không cũng không tăng không
giảm.
Tu bồ đề, thí như đối
với người huyễn, khi khen không tăng không giảm, khi chê cũng
không tăng không giảm, khi khen không mừng, khi chê không lo. Tu
bồ đề, các pháp tánh cũng như vậy, hoặc nói hoặc không nói cũng
như cũ không đổi khác.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Bạch đức Thế Tôn! Các Bồ tát ma ha tát tu hành rất là khó,
khi tu hành Bát nhã ba la mật không lo, không mừng, mà tập hành
được Bát nhã ba la mật, đối với Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề cũng
không thối chuyển, vì sao? Bạch đức Thế Tôn! Vì tu hành Bát nhã
ba la mật giống như tu hư không, như trong hư không, không có
Bát nhã ba la mật, không có Thiền, không có Tấn, không có Nhẫn,
không có Giới, không có Thí ba la mật; như trong hư không, không
có sắc, không có thọ, tưởng, hành, thức; cũng không có nội
không, ngoại không, nội ngoại không, cho đến vô pháp hữu pháp
không; không có bốn niệm xứ cho đến không có tám Thánh đạo phần;
không có Phật mười lực cho đến mười tám pháp không chung; không
có quả Tu đà hoàn, quả Tư đà hàm, quả A na hàm, quả A la hán;
không có Bích chi Phật đạo, không có Vô thượng Chánh đẳng Chánh
giác. Tu Bát nhã ba la mật cũng như vậy.
Bạch đức Thế Tôn! Nên
kính lễ các Bồ tát ma ha tát ấy phát đại thệ nguyện trang nghiêm
(Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Mặc áo giáp công đức -N.D)
Bạch đức Thế Tôn, các
vị ấy muốn độ chúng sanh là như muốn độ hư không.
Bạch đức Thế Tôn, các
Bồ tát ma ha tát ấy phát dại nguyện trang nghiêm là vì chúng
sanh như hư không v.v... mà phát đại nguyện trang nghiêm.
Bạch đức Thế Tôn, các
vị ấy phát đại thệ nguyện trang nghiêm muốn độ chúng sanh, là
như muốn cất hư không lên. (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Các Bồ tát ma
ha tát vì cứu vớt chúng sanh ra khỏi khổ sanh tử, mà mặc áo giáp
công đức, siêng tinh tấn cũng như cất hư không để lên chỗ cao
thắng - N.D).
Bạch đức Thế Tôn, các
Bồ tát ma ha tát có sức tinh tấn lớn muốn độ chúng sanh nên phát
tâm Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.
Bạch đức Thế Tôn, các
Bồ tát ma ha tát đại thệ nguyện trang nghiêm muốn độ chúng sanh
nên phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề.
Bạch đức Thế Tôn, các
Bồ tát ma ha tát đại dõng mãnh vì độ chúng sanh như hư không nên
phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, vì sao? Bạch đức Thế Tôn!
Vì nếu đầy chư Phật trong ba ngàn đại thiên thế giới nhiều như
tre, lau, mía, lúa, mè, rừng cây, hoặc một kiếp, hoặc non một
kiếp thuyết pháp, mỗi mỗi đức Phật độ vô lượng vô biên vô số
chúng sanh, khiến vào Niết bàn. Chúng sanh ấy tánh cũng chẳng
giảm, cũng chẳng tăng, vì sao? Vì chúng sanh không có gì của
chính nó, vì chúng sanh xa lìa tướng; cho đến chúng sanh được
chư Phật trong mười phương thế giới độ thoát cũng như vậy.
Bạch đức Thế Tôn, do
nhân duyên ấy, con nói như vầy: Người ấy muốn độ chúng sanh nên
phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, là muốn độ hư không.
Khi ấy có một tỳ kheo
nói rằng: Muốn kính lễ Bát nhã ba la mật, trong Bát nhã ba la
mật tuy không có pháp sanh, không có pháp diệt, mà có giới uẩn,
định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn; mà
có các Tu đà hoàn, các Tư dà hàm, các A na hàm, các A la hán,
các Bích chi Phật, có các Phật; mà có Phật bảo, Pháp bảo, Tỳ
kheo Tăng bảo, mà có Chuyển pháp luân.
LUẬN: Tu bồ đề nghe
Phật dạy Bát nhã ba la mật không có tướng khởi, tướng tác, nên
nay ở trước Phật, nói Bát nhã ba la mật không làm gì. Nếu không
làm là không thể dứt các phiền não, không thể tu tập các thiện
pháp. Trong đây Phật nói nhân duyên: Từ tác giả cho đến hết thảy
pháp đều không thể có được. Kẻ biết còn không có huống gì kẻ
làm.
Tu bồ đề nói: Nếu Bồ
tát không tu hết thảy pháp, không được hết thảy pháp, hoặc
thường hoặc vô thường, cho đến hoặc tịnh hoặc bất tịnh, ấy gọi
là tu Bát nhã ba la mật.
Hết thảy pháp là từ
sắc cho đến trí nhất thiết chủng, ấy là pháp hành của Bồ tát.
Ðối với pháp ấy, người vô trí hành các pháp thường v.v..., người
trí hành các pháp vô thường v.v... Bát nhã ba la mật khai thị
thật tướng các pháp, nên không nói các pháp là thường vô thường,
vô thường tuy phá được điên đảo chấp thường; trong Bát nhã không
thọ nhận pháp đó, vì nó có thể sanh tâm chấp trước, tư duy trù
lượng, tìm định tướng thường vô thường, không thể có được.
Hỏi: Sắc v.v... là
pháp có tội lỗi có thể quán nó bất tịnh, khổ, còn các thiện pháp
khác, làm sao quán nó bất tịnh, khổ?
Ðáp: Ðó là bất tịnh,
khổ về mặt danh tự, như pháp tốt lành an ổn theo ý, gọi là thanh
tịnh khoái lạc. Pháp không an ổn theo ý gọi la bất tịnh, khổ.
Ðối với pháp lành người vui thích thì cho là tịnh,vui; người
chán ghét không mừng thì cho là bất tịnh, khổ.
Tu bồ đề nghĩ rằng:
Nếu lìa các phép quán, chắc sẽ đầy đủ Bồ tát đạo ư? Thế nên Phật
dạy: Nếu không tu sắc v.v... chẳng đầy đủ (viên mãn) la tu Bát
nhã ba la mật.
Sắc đầy đủ là đối
với sắc pháp v.v... ức tưởng phân biẹât thường, vô thường v.v...
ấy gọi là đầy đủ.
Sắc không đầy đủ
là đối với sắc pháp v.v... dùng quán vô thường v.v... phá thường
v.v... ấy gọi là không đầy đủ, vì thiếu thường v.v... Nay đối
với sắc cũng không tu vô thường quán, nên nói là không tu sắc
... không đầy đủ, ấy là tu Bát nhã ba la mật.
* Lại nữa, có người
nói đầy đủ là Bồ tát bổ xứ thật quán đúng như sắc, cho đến trí
nhất thiết chủng, ấy gọi là đầy đủ, ngoài ra là không đầy đủ.
Nếu Bồ tát không tu sắc v.v... không đầy đủ, tức là tu Bát nhã
ba la mật đầy đủ, vì sao? Vì sắc chẳng đầy đủ, tức là phi sắc,
vì sắc chẳng phải tướng thường.
Phật dạy: Ðưa chúng
sanh ra khỏi thường, đặt trong không sở hữu, vì theo âm thanh
ngữ ngôn nên nói thật thanh tịnh; cũng không tu như vậy, ấy là
tu Bát nhã ba la mật.
Khéo nói đạo phi đạo
nên Tu bồ đề nói: Hy hữu! Ngại là phi đạo, vô ngại là đạo (Kinh
Ð?i Bát Nhã ghi: Chấp trước là phi đạo, không chấp trước là đạo
- N.D).
Phật xem tâm chúng
hội phần nhiều hồi hướng đến "Không", biết Bát nhã ba la mật
không có tướng ngại, nên nói không tu sắc v.v... vô ngại, là tu
Bát nhã ba la mật. Tu được như vậy, đối với sắc pháp v.v... vô
ngại.
Tu bồ đề tuy không
cứu xét cùng tột lý rốt ráo không, mà thường vui nói pháp
"Không" hy hữu ấy trái với hết thảy pháp thế gian. Phật chấp
nhận lời Tu bồ đề nói; hoặc nói hoặc chẳng nói, đều không tăng
không giảm, là thật tướng các pháp. Nếu lấy thân nghiệp hủy hoại
cũng không thể làm cho khác đi, huống gì dùng miệng nói, vì
tướng thường chẳng sanh, thí như hư không. Hư không là Bát nhã
ba la mật, người huyễn là hành giả, hành giả tuy do tội nghiệp
nhân duyên sanh, là pháp hư dối, vì hợp với Bát nhã ba la mật
nên không có khác, như các thứ màu sắc, đến bên núi Tu di, đồng
là kim sắc. Thật tướng các pháp không thể biết, không thể nói,
cho nên hoặc nói hoặc không nói, đều vẫn như cũ không đổi khác.
Bấy giời Tu bồ đề
nghĩ rằng: "Nều các pháp rốt ráo không, không có sở hữu gì như
hư không, cho đến không có tướng vi tế, mà Bồ tát hay tu tập
thiện pháp, được đạo vô thượng, việc ấy khó tin khó nhận". Nghĩ
như vậy rồi bạch Phật rằng: Việc các Bồ tát làm rất khó, làm
được việc khó, cho nên lễ bái, nghĩa là hay phát thệ nguyện lớn
trang nghiêm. (Kinh Ðại Bát Nhã ghi: Mặc áo giáp công đức -
N.D). Tu bồ đề với tâm cho là hy hữu nói: Bồ tát ma ha tát vì Vô
thượng Chánh đẳng Bồ đề mà đại thệ trang nghiêm, nên tất cả trời
người đều nên lễ bái.
Hỏi: Làm sao biết đó
là đại thệ trang nghiêm?
Ðáp: Trong đây Tu bồ
đề tự nói thí dụ: Như có người vì hư không nên siêng tu tinh
tấn, vì lợi ích nên đại thệ trang nghiêm. Bồ tát vì lợi ích
chúng sanh nên siêng tu tinh tấn cũng như vậy. Bạch đức Thế Tôn!
Nếu có người muốn độ hư không, Bồ tát ma ha tát muốn độ chúng
sanh cũng như vậy.
Hỏi: Chỉ một việc cớ
sao nói lại?
Ðáp: Lợi ích là chưa
được Niết bàn, chỉ làm cho được trí tuệ, thiền định v.v..., vui
đời này, đời sau. Muốn độ là làm cho được hết lậu hoặc, thành
đạo Tam thừa; vào Vô dư Niết bàn. Như hư không, không sanh không
diệt, không khổ không vui, không mở không trói, vì không có sở
hữu gì, chúng sanh cũng như vậy. Thế nên nói: Bạch đức Thế Tôn,
vì độ chúng sanh hư không nên đại thệ, trang nghiêm. Như hư
không, không có sắc không có hình, nếu có ý muốn rốt ráo không,
là khó. Chúng sanh pháp cũng rốt ráo không như vậy, mà Bồ tát
muốn đưa chúng sanh ba cõi vào trong Niết bàn, thế nên gọi là
đại thệ trang nghiêm.
Tu bồ đề lại tán thán
Bố tát ấy có sức tinh tấn lớn, không theo tâm tà nghi, nên tuy
chưa được Phật đạo, chưa diệt các kiết sử, mà có thể dõng mãnh
lớn, tu được Bồ tát đạo, vì chúng sanh như vậy, chúng sanh cũng
không. Thí như lấy các màu sắc muốn vẽ lên hư không. Trong đây
Phật nói nhân duyên chúng sanh không, là chư Phật mười phương
như hằng hà sa, dùng sức thần thông vì chúng sanh mà trải vô
lượng kiếp thuyết pháp, mỗi mỗi Phật độ vô lượng vô số chúng
sanh vào Niết bàn; giả sử như vậy, đối với chúng sanh không có
giảm ít đi. Nếu thật có chúng sanh, thật có giảm ít, thời lẽ
đáng chư Phật có tội làm giảm ít chúng sanh. Nếu chúng sanh thật
"Không", chỉ vì nhân duyên hòa hợp nên có chúng sanh giả danh,
không có định tướng, nên bấy nhiêu Phật độ chúng sanh, thật
chúng sanh không giảm ít. Nếu không độ cũng không tăng, thế nên
chư Phật không có cái lỗi làm giảm ít chúng sanh. Thế nên nói Bồ
tát muốn độ chúng sanh là muốn độ hư không.
Bấy giờ có môt tỳ
kheo, nghe nói tướng rốt ráo không, vừa kinh hãi vừa mừng nói:
Tôi sẽ lễ bái Bát nhã ba la mật; trong Bát nhã ba la mật không
có pháp có tướng thật nhất định, mà vẫn có chúng sanh và nghiệp
báo.
KINH: Bấy giờ,
Thích đề hòan nhân nói với Tu bồ đề: Nếu Bồ tát ma ha tát tu tập
Bát nhã ba la mật, là tu tập pháp gì?
Tu bồ đề đáp: Kiều
thi ca! Bồ tát ma ha tát tu tập Bát nhã ba la mật là tu tập
"Không".
Thích đề hoàn nhân
bạch Phật, bạch đức Thế Tôn, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân thọ
trì Bát nhã ba la mật, thân cận, đọc tụng, giảng nói, nhớ nghĩ
đúng, con sẽ thủ hộ thế nào?
Báy giờ Tu bồ đề nói
với Thích đềø hoàn nhân: Kiều thi ca, vả chăng ông thấy pháp ấy
có thể thủ hộ chăng?
Thích đề hoàn nhân
đáp: Thưa không, Tu bồ đề! Tôi không thấy pháp ấy có thể thủ hộ.
Tu bồ đề nói: Kiều
thi ca, nếu thiện nam tử, thiện nữ nhân, tu hành như lời trong
Bát nhã ba la mật nói, tức là thủ hộ, nghĩa là thường không xa
lìa đúng như Bát nhã ba la mật nói mà tu hành. Thiện nam tử,
thiện nữ nhân ấy, hoặc người hoặc chẳng phải người, không tìm
được chỗ thuận tiện để phá, nên biết thiện nam tử, thiện nữ nhân
ấy, không xa lìa Bát nhã ba la mật.
Kiều thi ca, nếu
người muốn thủ hộ kẻ tu hành Bát nhã ba la mật là muốn thủ hộ hư
không.
Kiều thi ca, ý ông
nghĩ sao? Ông có thể thủ hộ chiêm bao, rán nắng, bóng, tiếng
vang, sự huyễn hoá chăng?
Thích đề hoàn nhân
đáp: Không thể thủ hộ.
Nếu người muốn thủ hộ
các Bồ tát ma ha tát tu Bát nhã ba la mật cũng như vậy, chỉ
luống tự khổ nhọc.
Kiều thi ca, ý ông
nghĩ sao? Có thể thủ hộ sự biến hóa của Phật chăng?
Thích đề hoàn nhân
thưa: Không thể thủ hộ.
Nếu người muốn thủ hộ
các Bồ tát ma ha tát tu Bát nhã ba la mật cũng như vậy.
Kiều thi ca, ý ông
nghĩ ao? Có thể thủ hộ pháp tánh, thật tế, như như, bất khả tư
nghì tánh chăng?
Thích đề hoàn nhân
thưa: Không thể thủ hộ.
Nếu người muốn thủ hộ
các Bồ tát ma ha tát tu Bát nhã ba la mật cũng như vậy.
Bấùy giờ Thích đề
hoàn nhân hỏi Tu bồ đề! Làm sao Bồ tát ma ha tát tu Bát nhã ba
la mật, biết thấy các pháp như mộng, như rán nắng, như bóng, như
tiếng vang, như huyễn, như hóa, các Bồ tát ma ha tát đúng như
chỗ biết thấy nên không nghĩ mộng, không nghĩ đó là mộng, không
nghĩ dùng mộng, không nghĩ ta mộng. Ðối với rán nắng, bóng,
tiếng vang, huyễn, hóa cũng như vậy.
Tu bồ đề nói: Kiều
thi ca, nếu Bồ tát ma ha tát tu Bát nhã ba la mật; không nghĩ
sắc, không nghĩ đó là sắc, không nghĩ dùng sắc, không nghĩ ta
sắc, Bồ tát ma ha tát ấy cũng có thể không nghĩ mộng, không nghĩ
là mộng, không nghĩ dùng mộng, không nghĩ ta mộng; cho đến hóa
cũng không nghĩ hóa, không nghĩ là hóa, không nghĩ dùng hóa,
không nghĩ ta hóa. Thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy; cho đến
nhất thiết trí, không nghĩ nhất thiết trí, không nghĩ là nhất
thiết trí, không nghĩ dùng nhất thiết trí, không nghĩ ta nhất
thiết trí. Bồ tát ấy cũng có thể không nghĩ mộng, không nghĩ là
mộng, không nghĩ dùng mộng, không nghĩ ta mộng, cho đến hóa cũng
vậy.
Như vậy Kiều thi ca,
Bồ tát ma ha tát biết các pháp như mộng, như rán nắng, như bóng,
như tiếng vang, như huyễn, như hóa.
LUẬN: Ðế thích liền
hỏi: Tu bồ đề theo Phật được nghe dạy Bát nhã thậm thâm, vì tu
tập pháp gì?
Tu bồ đề đáp: Các
pháp đều qui về Niết bàn, nên hãy tu tập các pháp không, thế nên
nói muốn tu tập Bát nhã ba la mật hãy tu tập không. Ðế thích là
vua của người trời, đối với thế gian tự tại, có thể giúp cho sự
cần thiết, nguyện làm kẻ thủ hộ. Nghe Bát nhã ba la mật ấy, hoan
hỷ bạch Phật rằng: Con sẽ làm việc thủ hộ gì? Tùy theo chỗ người
kia cần, con sẽ đều giúp cho. Tu bồ đề và một tỳ kheo theo pháp
xuất gia, chỉ kính lễ mà thôi. Các ác qủy thường xúc não người
ấy, Ma hoặc Ma dân thường xúc não người tu, thế nên hỏi Phật:
Con sẽ lấy việc gì thủ hộ, hoặc tự mình thủ hộ, hoặc sai đệ tử,
hoặc sai quan thuộc hầu hạ, tùy theo Phật dạy.
Tu bồ đề biết Bát nhã
ba la mật có vô lượng lực, lại biết ý Phật muốn khiến cho Bát
nhã ba la mật Phật qúy trọng, không cần thọ ân, cho nên nói với
Ðế thích: Kiều thi ca, trong Bát nhã ba la mật, tất cả đều
không, như huyễn, như mộng, vả ông thấy nhất định có một pháp có
thể thủ hộ ư?
Ðế thích đáp: Thưa
không.
Nếu có một pháp có
thể thấy, thời không gọi là Bát nhã ba la mật rốt ráo không. Nếu
có một pháp không thể thấy, tại sao tôi sẽ làm việc gì để thủ
hộ?
* Lại nữa, Kiều thi
ca! Nếu người tu an trú như trong Bát nhã ba la mật nói, tức là
thủ hộ. Nếu Bồ tát nhất tâm tín thọ như trong Bát nhã ba la mật
nói, tư duy nhớ nghĩ đúng, vào thiền định quán thật tướng các
pháp, được trí tuệ về rốt ráo không, tương ưng với vô sanh pháp
nhẫn, vào địa vị Bồ tát. Người như vậy không tiếc thân mạng,
huống gì vật bên ngoài? người này không cần thủ hộ. Thủ hộ là
ngăn các điều khổ não, khiến được an vui. Người này lìa hết thảy
pháp thế gian, nên không có ưu sầu khổ não; được việc thế gian
không lấy làm mừng, mất việc thế gian không lấy làm lo, nghĩa là
thường không lìa hạnh Bát nhã ba la mật như đã nói. Nếu người tu
một thời gian, sau trở lại bị mất, thời nên cần thủ hộ; nếu
thường không lìa Bát nhã ba la mật như đã nói, thời không cần
thủ hộ. Như qủy Dạ xoa Gìa la lấy nắm tay đánh trên đầu Xá lợi
phất, trong lúc Xá lợi phất vào Diệt tận định, không biết đánh
đau. Khí phần của Bát nhã ba la mật tức là Diệt tận định. Thế
nên người hoặc phi nhân không thể tìm được thuận tiện để phá.
Lược nói có hai nhân
duyên không cần thủ hộ, mà hoặc người hoặc phi nhân không tìm
được thuận tiện để phá: 1. Ðối với thân cho đến hết thảy pháp
đều chán lìa, vì không có ta, không có của ta, nên không dính
mắc gì, như chém cỏ cây, không sanh ưu sầu. 2. Ðược vô thượng
diệu pháp nên được mười phương chư Phật, Bồ tát, chư thiên thủ
hộ.
* Lại nữa, thí như
người muốn thủ hộ hư không, đối với hư không, mưa không thể hại,
nắng gió không thể khô, đạo trượng không thể cắt; nếu có người
muốn thủ hộ hư không, thì chỉ luống tự mình khổ nhọc, đối với hư
không vô ích. Nếu người muốn thủ hộ Bồ tát tu Bồ tát tu Bát nhã
ba la mật cũng như vậy, muốn làm cho việc này được rõ ràng nên
hỏi ông có thể thủ hộ hư không và người thấy trong mộng, và
bóng, tiếng vang, huyễn hóa chăng? Ðáp: Thưa không, vì pháp ấy
chỉ dối tâm và mắt, tạm hiện ra liền mất, làm sao thủ hộ được!
Bồ tát tu Bát nhã ba la mật cũng như vậy, quán năm uẩn hư dối
như mộng. Như pháp vô vi, như như, pháp tánh, thật tế, bất khả
tư nghì tánh không thể thủ hộ cũng không có lợi ích. Bồ tát tu
Bát nhã biết thân giống như như như, pháp tánh, thật tế không
phân biệt, khi được lợi cúng dường không mừng, khi phá hoại mất
không lo, người như vậy đâu cần thủ hộ?
Bấy giờ Ðế thích tham
quý trí tuệ như mộng ấy, còn Bồ tát được lực trí tuệ ấy không
cần sự thủ hộ bên ngoài, cho nên hỏi Tu bồ đề: Làm sao Bồ tát
biết pháp không ấy như mộng? Ðúng như điều được biết thấy không
nghĩ đến mộng v.v... mộng huyễn v.v... dụ cho năm uẩn, người
chấp trước năm uẩn, không chấp trước mộng. Muốn khiến lìa việc
chấp trước, nên lấy việc không chấp trước làm ví dụ. Muốn khiến
quán năm uẩn như mộng, nhưng đối với mộng lại sanh chấp trước;
nên Ðế thích hỏi như mộng cũng không chấp trước là mộng. Ðối
người phàm phu lấy mộng dụ năm uẩn, họ lại chấp trước mộng mà
nói rằng: "chắc chắn có mộng, sinh ra trong khi ngủ", thế ấy gọi
là nghĩ đến mộng. mộng ấy xấu, mộng ấy tốt, phân
biệt như vậy, ấy gọi là nghĩ đến mộng ấy. Mộng
được việc tốt thời tâm cao, được việc xấu, thời tâm sầu, lại
dùng mộng ấy để thí dụ, mà hiểu được thật trí tuệ như mộng, ấy
gọi là nghĩ đến dùng mộng. Nghe thí dụ ấy, nói ta
nhân mộng ấy mà biết được các pháp như mộng, ấy gọi là
nghĩ đến ta mộng. Các thí dụ khác cũng như vậy.
Bấy giờ Tu bồ đề đáp
Ð? thích: Nếu hành giả không nghĩ đến sắc là không nghĩ đến sắc,
ấy là sắc người, sắc phi nhân, sắc cây, sắc núi, là sắc bốn đại,
sắc bốn đại tạo ra v.v... không nghĩ đến sắc ấy, hoặc thường
hoặc vô thường v.v... cũng không vì sắc nên sanh tâm kiêu mạng;
không nghĩ đến sắc là của ta, mà vào cửa vô ngã, thẳng đến trong
thật tướng các pháp. Người ấy có thể không nghĩ đến mộng v.v...
dùng các thí dụ mộng v.v... phá tâm chấp năm uẩn, phá chấp trước
nên đối với mộng cũng không sai lầm. Nếu không thể phá chấp
trước sắc, người ấy đối với sắc có sai lầm, đối với mộng cũng
sai lầm. Thọ, tuởng, hành, thức cho đến trí nhất thiết chủng
cũng như vậy. Huyễn, rán nắng, tiếng vang, bóng, hóa v.v... cũng
như vậy. Các Bồ tát biết các pháp như mộng, đối với mộng cũng
không nghĩ đến tưởng.
KINH: Bấy giờ do
thần lực Phật nên trong ba ngàn đại thiên thế giới các trời Tứ
thiên vương, trời Ba mươi ba, trời Dạ ma, trời Ðâu suất đà, trời
Hóa lạc, trời Tha hóa tự tại, trời Phạm thiên, trời Phạm phụ,
trời Phạm chúng, trời Ðại phạm, trời Thiểu quang, cho đến trời
Tịnh cư. Các chư thiên ấy dùng hương Chiên đàn trời từ xa rãi
lên trên Phật, đi đến chỗ Phật, đầu mặt lễ chân Phật, lui đứng
một bên.
Bấy giờ, trời Tứ
thiên vương, trời Ðế thích, và trời Ba mươi ba, vua Phạm thiên
cho đến các trời Tịnh cư, nhờ thần lực Phật nên thấy được ngàn
đức Phật ở phương dông thuyết pháp; cũng tướng mạo như vậy, danh
tự như vậy, nói phẩm Bát nhã ba la mật ấy. Các tỳ kheo đều có tự
hiệu Thích đề hoàn nhân. Phương nam, tây, bắc Tu bồ đề, các
người vấn nạn phẩm Bát nhã ba la mật đều có tự bốn góc trên dưới
cũng mỗi mỗi ngàn đức Phật hiện ra như vậy.
Bấy giờ, Phật bảo Tu
bồ đề: Di lặc Bồ tát ma ha tát, khi được Vô thượng Chánh đẳng Bồ
đề, cũng sẽ ở tại chỗ này thuyết Bát nhã ba la mật, như trong
hiền kiếp các Bồ tát ma ha tát khi được Vô thượng Chánh đẳng Bồ
đề, cũng sẽ ở tại chỗ này thuyết Bát nhã ba la mật.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Bạch đức Thế Tôn! Di lặc Bồ tát ma ha tát khi được Vô
thượng Chánh đẳng Bồ đề, dùng tướng gì, nhân gì, nghĩa gì nói
nghĩa Bát nhã ba la mật?
Phật bảo Tu bồ đề: Di
lặc Bồ tát ma ha tát khi được Vô thượng Chánh đẳng Bồ đề, sẽ
thuyết pháp như vầy: Sắc chẳng phải thường chẳng phải vô thường;
Sắc chẳng phải khổ chẳng phải vui, sắc chẳng phải ngã chẳng phải
vô ngã, sắc chẳng phải tịnh chẳng phải bất tịnh . Sẽ thuyết pháp
như vầy: Sắc chẳng phải trói chẳng phải mở. Sẽ thuyết pháp như
vầy: Thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải thường chẳng phải vô
thường cho đến chẳng phải trói chẳng phải mở. Sẽ thuyết pháp như
vầy: Sắc chẳng phải quá khứ, chẳng phải vị lai, chẳng phải hiện
tại; thọ, tưởng, hành, thức cũng như vầy. Sẽ thuyết pháp như
vầy: Sắc rốt ráo tịnh; Thọ, tưởng, hành, thức rốt ráo tịnh, cho
đến nhất thiết trí rốt ráo tịnh.
Tu bồ đề bạch Phật
rằng: Bạch đức Thế Tôn! Bát nhã ba la mật ấy thanh tịnh.
Phật dạy: Vì sắc
thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh; vì thọ, tưởng,
hành, thức thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
Bạch đức Thế Tôn, vì
sao sắc thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh; vì sao thọ,
tưởng, hành, thức thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh?
Phật dạy: Nếu sắc
không sanh không diệt, không nhơ không sạch, ấy là sắc thanh
tịnh; thọ, tưởng, hành, thức không sanh không diệt, không nhơ
không sạch, ấy là thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh.
* Lại nữa, Tu bồ đề,
vì hư không thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh?
Bạch đức Thế Tôn! Tại
sao vì hư không thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh?
Phật dạy: Hư không
không sanh không diệt nên thanh tịnh, Bát nhã ba la mật cũng như
vậy.
* Lại nữa, Tu bồ đề,
vì sắc không ô nhiễm nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh, vì thọ,
tưởng, hành, thức không ô nhiễm nên Bát nhã ba la mật thanh
tịnh.
Bạch đức Thế Tôn, tại
sao vì sắc không ô nhiễm nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh; vì
thọ, tưởng, hành, thức không ô nhiễm nên Bát nhã ba la mật thanh
tịnh?
Phật dạy: Như hư
không, không thể ô nhiễm nên hư không thanh tịnh.
Bạch đức Thế Tôn, vì
sao như hư không, không thể ô nhiễm nên hư không thanh tịnh?
Phật dạy: Hư không,
không thể chấp thủ nên hư không thanh tịnh. Vì hư không thanh
tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
* Lại nữa, Tu bồ đe,à
vì hư không có thể nói nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
Bạch đức Thế Tôn, vì
sao hư không có thể nói nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh?
Phật dạy: Nhân nơi hư
không mà có hai âm thanh xuất hiện. Nên bát nhã ba la mật cũng
như hư không, vì có thể nói nên thanh tịnh. Tu bồ đề, vì hư
không không thể nói nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
* Lại nữa, vì như hư
không không thể đắc, nên Bát nhã ba la mật thanh thịnh.
Bạch đức Thế Tôn, vì
sao như hư không không thể đắc, nên Bát nhã ba la mật thanh
tịnh?
Phật dạy: Như hư
không không có tướng sở đắc, Bát nhã ba la mật cũng như hư
không, không có tướng sở đắc nên thanh tịnh.
* Lại nữa, Tu bồ đề,
hết thảy pháp chẳng sanh chẳng diệt, chẳng nhơ chẳng sạch nên
Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
Bạch đức Thế Tôn! Vì
sao hết thảy pháp chẳng sanh chẳng diệt, chẳng nhơ chẳng sạch
nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh?
Phật dạy: Vì hết thảy
pháp rốt ráo thanh tịnh nên Bát nhã ba la mật thanh tịnh.
LUẬN: Bát nhã ba la
mật tuy đều thậm thâm, song trong phẩm này nói rõ ràng thật
tướng các pháp, nên chư thiên trong ba ngàn đại thiên thế giới
đem các đồ cúng dường đến cúng dường Phật, rồi đứng một bên.
Hỏi: Chính chư thiên
trên kia, nay trở lại ư?
Ðáp: Có người nói:
Việc đã làm lâu nên đi rồi trở lại. Có người nói: Còn có trời
mới đến. Vì muốn khiến tín thọ Bát nhã, nên mười phương mỗi mặt
đều có ngàn đức Phật hiện. Người ấy có nhân duyên đại phước đức
nên thấy được ngàn đức Phật, và nhờ thần lực của Phật mà mọi
người tại hội đều thấy mười phương Phật. Chỗ thấy của trời người
có hạn, không phải oai thần của Phật thì không do đâu thấy được
chư Phật kia. Ngưòi ở trước Phật nói pháp, đều có tự hiệu Tu bồ
đề, những người nạn vấn đều có tự hiệu Thích đề hoàn nhân. Lấy
tự hiệu đồng nhau như vậy có ngàn người.
Khi ấy Tu bồ đề, Ðế
thích đều hoan hỷ nói: Chẳng phải riêng tôi có thể nói có thể
hỏi. Phật muốn chứng minh việc ấy nên dẫn rộng việc ấy, nói Di
lặc và Bồ tát trong Hiền kiếp, ở nước Ma già đà, thành Vương Xá,
núi Kỳ xà quật nói Bát nhã ba la mật. Như trong Kinh nói: Di lặc
Bồ tát đem đại chúng đi đến núi Kỳ xà quật, lấy ngón chân mở
đỉnh núi, thân cốt Ma ha ca diếp mặc áo Tăng già lê, cầm gậy
tích mang bình bát từ núi đi ra, Di lặc nói với đại chúng rằng:
Có đức Phật Thích ca Mâu ni thời quá khứ, lúc con người sống
trăm tuổi, người này là người biết đủ ít muốn, tu hạnh Ðầu đà đệ
nhất trong hàng đệ tử, đủ sáu thần thông, được ba minh: thường
thương xót lợi ích chúng sanh, nên dùng lực thần thông, khiến
thân cốt ấy tồn tại đến nay. Nhân nơi thân nhỏ ấy còn được lợi
như vậy, huống gì thân các ông lớn, thân lớn lại sanh vào đời
tốt, mà không thể tự lợi.
Bấy giờ, Di lặc nhân
việc ấy mà nói pháp rộng rãi, khiến vô lượng chúng sanh được dứt
hết khổ.
Do việc ấy, biết Di
lặc ở trong núi Kỳ xà Quật thuyết pháp Bát nhã ba la mật ấy, chư
Phật quá khứ, vị lai, hiện tại đều nói, hãy nên tín thọ.
Tu bồ đề hỏi: "Di lặc
lấy tướng gì, nhân gì, lấy pháp môn gì để nói?" Phật dạy: Nói
như Ta nói. Các pháp sắc v.v... chẳng phải thường chẳng phải vô
thường, chẳng phải trói chẳng phải mở, như đã nói trước đây.
Cũng không nói sắc quá khứ, vị lai, hi?n tại. Như Niết bàn ra
ngoài ba cõi, các pháp sắc v.v... cũng như vậy, như trước đây
nói hết thảy pháp như tướng Niết bàn. Di lặc cũng như vậy.
Bấy giờ, Tu bồ đề
hoan hỷ bạch Phật rằng: Bạch đức Thế Tôn! Bát nhã ba la mật ấy
thanh tịnh đệ nhất.
Phật dạy: Vì các pháp
sắc v.v... thanh tịnh nên Bát nhã tịnh. Vì nhân quả giống nhau.
Các pháp sắc v.v...
thanh tịnh là sắc pháp không mất nghiệp nhân duyên và không thủ
đắc các pháp nhất định thật có tướng sanh, nên chẳng sanh chẳng
diệt. Vì tướng các pháp thường không ô nhiễm nên chẳng nhơ chẳng
sạch. Trong đây nói thí dụ, là muốn làm cho sự việc rõ ràng. Như
hư không, bụi và nước không dính, vì tánh nó thanh tịnh. Bát nhã
ba la mật cũng như vậy, vì chẳng sanh chẳng diệt nên thường
thanh tịnh. Như hư không, không thể bị ô nhiễm, Bát nhã ba la
mật cũng như vậy. Tuy tà kiến hý luận, không thể làm ô nhiễm;
đao gậy việc dữ không thể phá hoại; không có sắc không có hình
nên không thể chấp thủ. Không thể chấp thủ thời không thể ô
nhiễm.
* Lại nữa, các Bồ tát
trú trong trí biện tài vui nói không ngại, vì chúng sanh nói
mười hai bộ kinh, 84.000 pháp tụ. Ðều là một việc Bát nhã ba la
mật; mà phân biệt nói ra nhiều cách. Thế nên nói Bát nhã ba la
mật có thể nói, thanh tịnh như hư không, nhân nói hư không và
hang núi, có người từ miệng phát ra âm thanh giữa trống, nhân
nơi hai âm thanh nên gọi là tiếng vang. Như tiếng vang giữa
không, tiếng nơi miệng cũng như vậy. Hai thứ tiếng ấy đều hư dối
không thật; mà người ta cho tiếng là thật còn vang là hư dối.
Bát nhã cũng như vậy. Hết thảy pháp đều rốt ráo không, như
huyễn, như mộng; pháp phàm phu, pháp thánh đều là hư dối. Tiểu
Bồ tát cho pháp phàm phu là hư dối, pháp thánh là thật.
Hỏi: Cả hai đều hư
dối, cớ sao tiểu Bồ tát cho pháp phàm phu là hư dối, pháp thánh
là thật?
Ðáp: Pháp thánh do
công đức trì giới, thiền định, trí tuệ, tu tập mà thành, cho nên
cho là thật, vì pháp pham phu tự nhiên có, như vang tự nhiên
phát ra, chẳng phải do người làm nên cho là hư dối. Chúng sanh
từ vô thỉ lại đây, chấp trước thân này, tiếng từ thân phát ra
cho là thật; tiểu Bồ tát vui sâu thiện pháp nên cho là thật.
* Lại nữa, như giữa
hư không, không có tướng âm thanh ngữ ngôn, nên không thể nói âm
thanh ngữ ngôn đều là pháp làm ra, còn hư không là pháp không
làm ra. Bát nhã ba la mật cũng như vậy. Thâm nghĩa đệ nhất rốt
ráo không, không có ngôn thuyết, hết thảy đường ngôn thuyết dứt.
* Lại nữa, như hư
không, không có tướng sở đắc, chẳng đắc có, chẳng đắc không có.
Hoặc có, thì không có tướng như trước phá tướng hư không; hoặc
không có, thì chính nhân nơi hư không tạo ra vô lượng việc. Bát
nhã ba la mật cũng như vậy. Tướng có, tướng không có đều bất khả
đắc nên thanh tịnh.
* Lại nữa, Bát nhã ba
la mật, nhân ức niệm đúng các pháp mà phát sanh, ức niệm đúng là
rốt ráo "Không" thanh tịnh, nên hết thảy pháp chẳng sanh chẳng
diệt, chẳng nhơ chẳng sạch.
(Hết cuốn 64 theo bản Hán).
- --o0o --
Mục
Lục Tập 4
Cuốn 61
|
62
|
63
|
64
|
65
|
66 |
67
|
68 |
69 |
70
71
|
72
|
73
|
74
|
75
|
76
|
77
|
78
|
79
|
80
--o0o --
Mục Lục Tổng Quát Luận Đại Trí Độ
Tập 01
|
Tập 02
|
Tập 03
|
Tập 04
|
Tập 05
--o0o --
Cập nhật: 01-07-2003
|
|
