Lịch
Sử Tư Tưởng
Và
Triết Học Tánh Không
Thích Tâm Thiện
Sàigòn, 1999
---o0o---
Mục
Lục
Lời Dẫn
Có thể nói rằng "Tánh
Không luận" là một hệ thống triết học đặc thù của Phật giáo trong thời kỳ
phát triển. Sự xuất hiện của nó như là một dấu ngoặc vĩ đại, mở ra trang
sử-tư tưởng mới cho các hệ thống triết học Phật giáo Ðại thừa, mà khúc dạo
đầu chính là hệ thống kinh tạng Bát Nhã ; rồi sau đó, Long Thọ, qua triết
học Trung Quán, đã dệt nên chương "khải hoàn" cho tiến trình lịch sử tư
tưởng và triết học Tánh Không. Ðây chính là một bước chuyển y (Paràvrtti)
kỳ vĩ và hết sức táo bạo trong lịch sử tư tưởng Phật giáo Ấn Ðộ, kể từ thế
kỷ thứ II. TL sau Phật diệt độ mãi cho đến thế kỷ thứ VII, khi Nguyệt Xứng
(Candrakìrti) hoàn thành hệ thống triết học Trung Quán.
Sự ra đời của Tánh
Không luận đã đánh đỗ mọi học thuyết đương thời qua tiền đề "Nhất thiết
pháp không" (Sarvadharma Sùnyatà) của nó, một thứ tiền đề được mang tên là
Phủ định biện chứng, Phủ định liên hổi, Phủ định cái phủ định ; và cuối
cùng, là phủ định luôn cả sự hiện hữu của chính nó.
Ðối diện với Tánh
Không luận, độc giả hoặc là bị cuốn hút vào thế giới của hư vô không tận,
nơi mà mỗi mỗi hiện hữu đều là không, tất cả đều là không, cái không bao
trùm lên tất cả từ thế giới ý niệm cho đến thế giới hiện thực, như một
miền vĩnh tịch cô liêu ; hoặc là sẽ một phen thể nhập vào dòng trôi chảy
của thực tại, một thứ thực tại bất khả thuyết bởi ngôn ngữ, đang nở nụ
trưng bày giữa lòng hiện hữu - đấy là "thực tại-Tánh Không".
Nhưng trái lại,
cái kỳ vĩ của Tánh Không luận không phải là động lực đẩy đưa đến một sự
diệt tận hay phủ quyết sạch trơn, mà là khả tính năng động, vô biên và
nhiệm mầu của nó. Nói theo ngôn ngữ của Long Thọ : "Tất cả đều hợp lý vì
hợp lý với Tánh Không, tất cả không hợp lý vì không hợp lý với Tánh Không".
Cái "hợp lý" ở đây chính là lý do hiện hữu (raison d'être) của nhất thiết
pháp. Nếu không có nó, thì mọi thứ cơ đổ của trần gian này từ các loài vô
tình cho đến hữu tình đều trở nên trơ lì, thụ động và không còn khả năng
vận hành, như sự trôi chảy tương tục của dòng sông. Như thế, nếu phủ nhận
Tánh Không, là phủ nhận khả tính sinh khởi và vận hành của thế giới thực
tại khách quan-hiện hữu với/giữa muôn ngàn sai biệt đa thù. Nhưng nếu thừa
nhận Tánh Không như một định tính cố hữu, đích thực, thì thế giới tương
quan duyên khởi này bỗng phút chốc hóa thành lầu đài xây trên bãi cát. Và
như thế, sẽ không có bất kỳ một khả thể nào có thể được hình thành, cho
đến mọi vấn đề thiện ác, nhân quả cũng băng tiêu, và không còn được bàn
đến nữa.
Vậy, "Tánh Không
luận" sẽ xuất hiện như thế nào để khả dĩ được chấp nhận trong một bối cảnh
đa đoan lý luận mà không hề chối từ mọi đức lý thiện ác trong cái cơ cấu
tương quan của tri thức thường nghiệm, để rồi sau đó, nó vực dậy và làm
cho sống động mọi tư tưởng-triết học đang bị héo hắt và phai tàn theo thời
gian sau Phật diệt độ cả nghìn năm ? Một câu hỏi như thế có thể được đặt
ra không những trên bình diện lịch sử của hiện thực, mà còn trên cả bình
diện giả thiết của lịch sử tư tưởng triết học và tôn giáo.
Khoảng những năm
cuối thập niên 80 của thế kỷ này, tôi đã lần đầu nghiên cứu về Tánh Không
luận qua tác phẩm "Thiền luận" của Ðại sư Daisetz Teitaro Suzuki, rổi kế
đó là một số tác phẩm viết về Tánh Không luận của các học giả có thẩm
quyền chuyên môn như : T.R.V.Murti, Ed.Conze, J.May, Stcherbatsky,
J.Takakusu... Tôi đã nhận được sự nhiệt tình khích lệ của bạn bè, song tôi
luôn luôn ngần ngại viết về Tánh Không luận, mặc dù trong tác phẩm "Tìm
hiểu nhân sinh quan Phật giáo", tôi có đề cập khái quát về Táánh Không
thông qua kinh Bát Nhã. Mãi cho đến gần mười năm sau, các bạn bè của tôi ở
Ðại học Temple, bang Philadelphia, đã gửi cho tôi một số tài liệu về Tánh
Không luận, đặc biệt là tác phẩm "Trung Quán luận" của Long Thọ với nhiều
bản dịch và chú giải khác nhau. Từ đó, tôi bắt đầu khởi sự nghiên cứu về
triết học Trung Quán một cách nghiêm túc, mà khởi đầu là sự đối chiếu, so
sánh và dịch lại "Trung luận". Và sau đó, tôi làm một vài nghiên cứu nhỏ
có liên hệ trực tiếp đến Trung luận qua chủ đề lịch sử-tư tưởng và triết
họcTáánh Không. Công việc này được hoàn tất vào tháng đầu mùa Thu năm 1998
với sự giúp đỡ chân thành của các cộng sự trong việc đối chiếu và hiệu
đính lại bản dịch Trung luận của tôi.
Trong quá trình
nghiên cứu và phiên dịch, tôi luôn tự nhủ rằng với tri thức nông cạn, lại
còn bị buộc chặt bởi các phiền não, nghiệp chướng thì làm sao có thể thông
đạt trọn vẹn giáo huấn của các vị luận sư, huống nữa là diễn đạt lại ý
nghĩa thâm sâu và uyên áo của nó. Vì thế, nội dung của tập sách này ắt hẳn
không thể tránh khỏi những lỗi lầm, sai sót. Nơi đây, tôi xin thành kính
được đón nhận sự chỉ giáo của các bậc thượng nhân, quý độc giả và bằng hữu,
và xin chân thành giới thiệu tác phẩm này cùng quý vị.
Sài Gòn, mùa Thu
'98
Tác giả
TTT
Mục lục | 01
| 02 | 03
| 04 | 05
| 06 | 07
| 08 |
-- o0o --
|
Thư
Mục Tác Giả |
---o0o---
Cập nhật : 01-05-2002
