- CHƯƠNG NĂM
- NĂM PHÁP
XIII. PHẨM BỆNH
(I) (121) NGƯỜI BỊ BỆNH
1. Một thời, Thế Tôn trú ở
Vesàlì, tạo Đại Lâm, giảng đường có nóc nhọn. Rồi Thế Tôn vào buổi
chiều, từ Thiền tịnh đứng dậy, đi đến hành lang người bệnh. Thế Tôn
thấy một Tỷ-kheo ốm yếu bệnh hoạn, thấy vậy ngồi xuống trên chỗ
đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn bảo các Tỷ-kheo:
- Này các Tỷ-kheo, nếu năm pháp
này không rời bỏ một kẻ ốm yếu bệnh hoạn, thời người ấy được
chờ đợi như sau: Không bao lâu, do đoạn diệt các lậu hoặc, ngay trong hiện
tại, với thắng trí sẽ chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải
thoát, tuệ giải thoát. Thế nào là năm?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo
sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng ghê gớm đối với các món
ăn, với tưởng không thích thú đối với tất cả thế giới, quán vô thường
trong tất cả hành, và nội tâm khéo an trú trong tưởng về chết.
(II) (122) NIỆM XỨ
1. - Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này
các Tỷ-kheo, tu tập làm cho sung mãn năm pháp, một trong hai quả sau đây
được chờ đợi cho vị ấy: Ngay trong hiện tại, được chánh trí, hay nếu
có dư y, chứng quả Bất hoàn. Thế nào là năm?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, vị Tỷ-kheo
nội tâm niệm được khéo an trú với trí tuệ về sự sanh diệt của các
pháp; sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng ghê tởm đối với các
món ăn, với tưởng không thích thú đối với tất cả thế giới, quán
vô thường đối với tất cả hành.
Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào, này các
Tỷ-kheo, tu tập năm pháp này, làm cho sung mãn năm pháp này, một trong hai
quả sau đây được chờ đợi cho vị ấy: Ngay trong hiện tại, được chánh
trí, hay nếu có dư y, chứng quả Bất hoàn.
(III) (123) SĂN SÓC BỆNH (1)
1. - Thành tựu năm pháp này, này
các Tỷ-kheo, một người bị bệnh tự săn sóc bệnh không được tốt đẹp.
Thế nào là năm?
2. Làm điều không thích đáng;
không biết vừa phải trong khi chữa trị; không sử dụng thuốc; với người
săn sóc bệnh muốn lợi ích (cho mình, cho người bệnh); không có như thật
nói rõ bệnh hoạn: Khi tăng tiến là tăng tiến như vậy, khi giảm thiểu là
giảm thiểu như vậy, khi đứng lại là đứng lại như vậy; đối với các
khổ thọ thuộc về thân khởi lên, khốc liệt, cường liệt, mãnh liệt,
không thích thú, không thích ý, đoạt mạng, khó lòng nhẫn thọ.
3. Thành tựu năm pháp này, này các
Tỷ-kheo, một người bị bệnh là người săn sóc bệnh mình được tốt
đẹp. Thế nào là năm?
2. Làm điều thích đáng; biết vừa
phải trong khi chữa trị; có sử dụng thuốc; với người săn sóc bệnh muốn
lợi ích (cho mình); như thật nói rõ bệnh hoạn: Khi tăng tiến là tăng tiến
như vậy, khi giảm thiểu là giảm thiểu như vậy, khi đứng lại là đứng
lại như vậy; đối với các khổ thọ thuộc về thân khởi lên khốc liệt,
cường liệt, mãnh liệt, không thích thú, không thích ý, đoạt mạng, có
thể nhẫn chịu.
Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
một người bị bệnh là người săn sóc bệnh mình được tốt đẹp.
(IV) (124) SĂN SÓC BỆNH (2)
1. - Thành tựu năm pháp này, này
các Tỷ-kheo, một người săn sóc bệnh không đủ khả năng để săn sóc
người bệnh. Thế nào là năm?
2. Không có năng lực pha thuốc; không
biết cái gì thích đáng, cái gì không thích đáng; đưa cái gì không thích
đáng, không đưa cái gì thích đáng, vì muốn lợi ích vật chất, săn sóc
người bệnh, không phải vì lòng từ, cảm thấy ghê tởm khi phải dọn
phân, nước tiểu, đồ mửa ra, hay đờm; không có năng lực thỉnh thoảng
với pháp thoại trình bày, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ
người bệnh.
Thành tựu năm pháp này, một người
săn sóc bệnh không đủ khả năng để săn sóc người bệnh.
3. Thành tựu năm pháp này, này các
Tỷ-kheo, một người săn sóc bệnh có đủ khả năng để săn sóc người
bệnh. Thế nào là năm?
4. Có năng lực pha thuốc; biết cái
gì thích đáng, cái gì không thích đáng; đưa cái gì thích đáng, không
đưa cái gì không thích đáng, vì lòng từ săn sóc người bệnh, không vì
lợi ích vật chất, không cảm thấy ghê tởm khi phải dọn phân, nước tiểu,
đồ mửa ra, hay đờm; có năng lực thỉnh thoảng với pháp thoại trình
bày, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ người bệnh.
Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
một người săn sóc bệnh có đủ khả năng để săn sóc người bệnh.
(V) (125) TUỔI THỌ (1)
1. - Năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
không gia tăng tuổi thọ. Thế nào là năm?
2. Làm việc không thích đáng,
không biết vừa phải trong việc thích đáng, ăn các đồ không tiêu hóa,
du hành phi thời, và sống không Phạm hạnh.
Năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
không gia tăng tuổi thọ.
3. Năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
gia tăng tuổi thọ. Thế nào là năm?
4. Làm việc thích đáng, biết vừa
phải trong việc thích đáng, ăn các đồ ăn tiêu hóa, du hành phải thời,
và sống Phạm hạnh.
Năm pháp này, này các Tỷ-kheo, gia
tăng tuổi thọ.
(VI) (126) TUỔI THỌ (2)
(...Như kinh trên, chỉ khác hai pháp
sau cùng du hành phi thời và sống không Phạm hạnh được thế vào với
ác giới và bạn bè ác. Và hai thiện pháp du hành phải thời và sống Phạm
hạnh được thế vào với có giới và bạn bè thiện...)
(VII) (127) SỐNG BIỆT LẬP
1. - Thành tựu năm pháp này, vị Tỷ-kheo
không đủ điều kiện để sống biệt lập chúng Tăng. Thế nào là năm?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không tự vừa đủ với y nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ
với đồ ăn khất thực nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ
với sàng tọa nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ với dược
phẩm trị bệnh nhận được chỗ này chỗ kia; và sống với nhiều tư duy
về dục.
Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
một Tỷ-kheo không đủ điều kiện để sống biệt lập chúng Tăng.
3. Thành tựu năm pháp này, này các
Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo đủ điều kiện để sống biệt lập với chúng Tăng.
Thế nào là năm?
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
tự vừa đủ với y nhận được chỗ này chỗ kia; tự vừa đủ với đồ
ăn khất thực nhận được chỗ này chỗ này; tự vừa đủ với sàng tọa
nhận được chỗ này chỗ kia; tự vừa đủ với dược phẩm nhận được
chỗ này chỗ kia; sống nhiều tư duy về viễn ly.
Thành tựu năm pháp này, này các Tỷ-kheo,
Tỷ-kheo đủ điều kiện để sống biệt lập với chúng Tăng.
(VIII) (128) CÁC ĐIỀU KHỔ CHO SA-MÔN
1. - Có năm điều khổ này cho
Sa-môn. Thế nào là năm?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo không tự
vừa đủ với y nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ với đồ
ăn khất thực nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ với sàng
tọa nhận được chỗ này chỗ kia; không tự vừa đủ với dược phẩm
trị bệnh nhận được chỗ này chỗ kia; sống không vui thích trong Phạm hạnh.
Này các Tỷ-kheo, có năm điều khổ
này cho Sa-môn.
3. Có năm an lạc này, này các Tỷ-kheo,
cho Sa-môn. Thế nào là năm?
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
tự vừa đủ với y nhận được chỗ này chỗ kia; tự vừa đủ với đồ
ăn khất thực nhận được chỗ này chỗ kia; tự vừa đủ với sàng tọa
nhận được chỗ này chỗ kia; tự vừa đủ với dược phẩm trị bệnh
nhận được chỗ này chỗ kia; sống vui thích trong Phạm hạnh.
Này các Tỷ-kheo, có năm an lạc này
cho vị Sa-môn.
(IX) (129) NGŨ NGHỊCH
1. - Có năm nghịch tội này, này
các Tỷ-kheo, đưa đến đọa xứ, đưa đến địa ngục, không có thể chữa
trị. Thế nào là năm?
2. Đoạt mạng mẹ, đoạt chương
cha, đoạt mạng vị A-la-hán, với ác tâm làm Như Lai chảy máu, phá hòa hợp
Tăng.
Này các Tỷ-kheo, năm pháp ngũ nghịch
này, đưa đến đọa xứ, đưa đến địa ngục, không thể chữa trị.
(X) (130) THÀNH TỰU
1. - Này các Tỷ-kheo, có năm điều
tổn thất này. Thế nào là năm?
2. Tổn thất bà con, tổn thất tài
sản, tổn thất tật bệnh, tổn thất giới, tổn thất tri kiến. Này các
Tỷ-kheo, không do nhân tổn thất bà con, hay không do nhân tổn thất tài sản,
hay không do nhân tổn thất bệnh hoạn mà các loài hữu tình sau khi thân hoại
mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này các Tỷ-kheo,
chính do nhân tổn thất giới, hay tổn thất tri kiến mà các loài hữu
tình sau khi thân hoại mạng chung sanh vào cõi dữ, ác thú, địa ngục. Này
các Tỷ-kheo, có năm tổn thất này.
3. Này các Tỷ-kheo, có năm thành tựu
này. Thế nào là năm?
4. Thành tựu bà con, thành tựu tài
sản, thành tựu vô bệnh, thành tựu giới, thành tựu tri kiến. Này các Tỷ-kheo,
không do nhân thành tựu bà con, hay không do nhân thành tựu tài sản, hay
không do nhân thành tựu vô bệnh, mà các loài hữu tình sau khi thân hoại mạng
chung sanh được lên cõi lành, Thiên giới, cõi đời này. Này các Tỷ-kheo,
do nhân thành tựu giới hay do nhân thành tựu tri kiến, mà các loài hữu
tình sau khi thân hoại mạng chung được sanh lên cõi lành, Thiên giới, cõi
đời này.
Này các Tỷ-kheo, có năm thành tựu
này.
-
