- CHƯƠNG BỐN
- BỐN PHÁP
XVII. PHẨM ĐẠO HÀNH
(I) (161) TÓM TẮT
- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành
này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành
lạc, thắng trí nhanh.
Này các Tỷ-kheo, cố bốn đạo hành
này.
(II) (162) VỚI CHI TIẾT
1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành
lạc, thắng trí nhanh.
Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành khổ, thắng trí chậm ?
Ở đây, có người bản tánh tham dục
rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh
sân rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do sân hận sanh; bản
tánh si rất cường thịnh, luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người
ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, người ấy đạt được Vô gián
định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành khổ, thắng trí nhanh ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người
bản tánh tham dục rất cường thịnh … luôn luôn cảm thọ khổ ưu do si
sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra hết sức dồi dào, tức là tín
căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này hết sức dồi
dào, người ấy đạt được Vô gián định một cách mau chóng để đoạn
diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng
trí nhanh.
4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành lạc, thắng trí chậm ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có người
bản tánh tham dục không có cường thịnh … thường không có cảm thọ khổ
ưu do tham dục sanh … bản tánh sân không có cường thịnh … bản tánh si
không có cường thịnh, thường không có cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với
người ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức là tín căn, tấn
căn, niệm căn, định căn, tuệ căn. Do năm căn này mềm yếu, người ấy
đạt được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu
hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí chậm.
5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành lạc, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người bản tánh tham dục không có cường thịnh, thường không có cảm thọ
khổ ưu do tham dục sanh; bản tánh sân không có cường thịnh, thường không
có cảm thọ khổ ưu do sân sanh; bản tánh si không có cường thịnh, thường
không có cảm thọ khổ ưu do si sanh. Với người ấy, năm căn này hiện ra
rất dồi dào, tức là tín căn, tấn căn, niệm căn, định căn, tuệ căn.
Do năm căn này dồi dào, người ấy đạt được Vô gián định một cách
nhanh chóng để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
đạo hành lạc, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành này.
(III) (163) BẤT TỊNH
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này. Thế nào là bốn ? Đạo hành khổ, thắng trí chậm; Đạo hành
khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành lạc, thắng
trí nhanh.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành khổ, thắng trí chậm ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món
ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường
đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy
sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực, tàm lực, quý lực,
tấn lực, tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện ra rất mềm yếu, tức
là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra rất mềm yếu, đạt
được Vô gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc.
Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành khổ, thắng trí chậm.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành khổ, thắng trí nhanh ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món
ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường
đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy
sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị
ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Vị
ấy, do năm căn này hiện ra rất dồi dào, chứng được Vô gián định một
cách nhanh chóng để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là đạo hành khổ, thắng trí nhanh.
4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành lạc, thắng trí chậm ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ly dục, ly pháp bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất; làm cho tịnh
chỉ tầm và tứ … chứng và trú Thiền thứ hai; ly hỷ trú xả … chứng
và trú Thiền thứ ba … xả lạc, xả khổ, chấm dứt khổ ưu đã cảm thọ
trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ, không lạc, xả niệm
thanh tịnh. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực
… tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất mềm yếu, tức
là tín căn … tuệ căn. Vị ấy, do năm căn mềm yếu này, đạt được Vô
gián định một cách chậm chạp để đoạn diệt các lậu hoặc. Này các
Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí chậm.
5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành lạc, thắng trí nhanh?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ly dục, ly pháp bất thiện … chứng và trú Thiền thứ nhất … chứng và
trú Thiền thứ hai … chứng và trú Thiền thứ ba … chứng và trú Thiền
thứ tư … Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực này, tức là tín lực
… tuệ lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là
tín căn … tuệ căn. Do năm căn mềm rất dồi dào này, vị ấy chứng được
Vô gián định một cách nhanh chóng để đoạn diệt các lậu hoặc. Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành lạc, thắng trí nhanh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành
này.
(IV) (164) KHAM NHẪN (1)
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành không kham nhẫn, đạo hành
kham nhẫn, đạo hành nhiếp phục, đạo hành an tịnh.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành không kham nhẫn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người chưởi mắng lại kẻ đã chưởi mắng, sân hận lại với kẻ đã
sân hận, gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi
là đạo hành không kham nhẫn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành kham nhẫn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người không nhiếc mắng lại kẻ đã nhiếc mắng, không sân hận lại kẻ
đã sân hận, không gây lộn lại với kẻ đã gây lộn. Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là đạo hành kham nhẫn.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành nhiếp phục ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
khi mắt thấy sắc, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng.
Phàm do nhân duyên gì với nhãn căn này không được chế ngự, khiến cho
tham ái, ưu bi, các ác bất thiện khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân
ấy, hộ trì nhãn căn, sống với sự chế ngự nhãn căn. Khi tai nghe tiếng
… khi mũi ngửi hương … khi lưỡi nếm vị … khi thân cảm xúc … khi ý
biết pháp, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Phàm
do nhân duyên gì ý căn này không được chế ngự, khiến cho tham ái, ưu
bi, các ác bất thiện khởi lên, vị ấy chế ngự nguyên nhân ấy, thọ
trì ý căn, sống với sự chế ngự ý căn. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
đạo hành nhiếp phục.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào gọi
là đạo hành an tịnh ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không có chấp nhận dục tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh,
chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu, không có chấp nhận sân tầm khởi
lên … không có chấp nhận hại tầm khởi lên … không có chấp nhận
các pháp ác bất thiện tầm khởi lên, từ bỏ, tẩy sạch, làm cho an tịnh,
chấm dứt, khiến đi đến không sanh hữu. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là
đạo hành an tịnh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành
này.
(V) (165) KHAM NHẪN (2)
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành không kham nhẫn, đạo hành
kham nhẫn, đạo hành nhiếp phục, đạo hành an tịnh.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành không kham nhẫn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người không kham nhẫn lạnh, nóng, đói, khát, sự xúc chạm của ruồi muỗi,
gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát; không kham nhẫn những hình thức
chưởi mắng, phỉ báng, không thể chịu đựng được cảm thọ về thân
khởi lên, khổ đau, nhói đau, mãnh liệt, kịch liệt, không khả hỷ,
không khả ý, chết điếng người. Này các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành
không kham nhẫn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành kham nhẫn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người kham nhẫn lạnh, nóng … chết điếng người. Này các Tỷ-kheo, đây
gọi là đạo hành kham nhẫn.
Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đạo
hành nhiếp phục ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người khi mắt thấy sắc không nắm giữ tướng chung … (khi kinh 164, 4). Này
các Tỷ-kheo, đây gọi là đạo hành nhiếp phục.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
đạo hành an tịnh ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
không chấp nhận dục tầm khởi lên … (như kinh 164,6) … Này các Tỷ-kheo,
đây gọi là đạo hành an tịnh.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành
này.
(VI) (166) VỚI CÁC CHI TIẾT
1.- Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo
hành này. Thế nào là bốn ? Đạo hành khổ, thắng trí chậm; Đạo hành
khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành lạc, thắng
trí nhanh.
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo
hành này khổ, thắng trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này về cả
hai phương diện gọi là hạ liệt. Vì đạo hành này là khổ, do duyên
này, đạo hành được gọi là hạ liệt. Vì đạo hành này thắng trí chậm,
do duyên này, đạo hành được gọi là hạ liệt. Này các Tỷ-kheo, đạo hành
này về cả hai phương diện gọi là hạ liệt.
3. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo
hành này là khổ, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này là đau
khổ nên gọi là hạ liệt.
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, đạo
hành này là lạc, thắng trí chậm. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này do chậm
nên gọi là hạ liệt.
5. Tại đây, này các Tỷ-kheo, đạo
hành này lạc, thắng trí nhanh. Này các Tỷ-kheo, đạo hành này cả hai phương
diện, được gọi là thù thắng. Đạo hành này lạc, do duyên này, đạo hành
được gọi là thù thắng. Đạo hành này nhanh chóng, do duyên này, đạo hành
được gọi là thù thắng. Này các Tỷ-kheo, Này các Tỷ-kheo, đạo hành
này cả hai phương diện, được gọi là thù thắng.
Này các Tỷ-kheo, có bốn đạo hành
này.
(VII) (167) SÀRIPUTTA VÀ MOGGALLÀNA
1. Rồi Tôn giả Sàriputta đi đến
Tôn giả Moggallàna, sau khi đến, nói lên với Tôn giả Moggallàna những lời
chào đón hỏi thăm, sau khi nói lên những lời chào đón hỏi thăm thân hữu,
liền ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Sàriputta nói với
Tôn giả Moggallàna :
- Này Hiền giả Moggallàna, có bốn
đạo hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành
lạc, thắng trí nhanh.
Này Hiền giả, có bốn đạo hành
này.
2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền
giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ ?
- Này Hiền giả Sàriputta, có bốn
đạo hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành
lạc, thắng trí nhanh. Này Hiền giả, có bốn đạo hành này. Trong bốn đạo
hành này, này Hiền giả, đạo hành này khổ, thắng trí nhanh. Do đi đến
đạo hành này, tâm của tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không
có chấp thủ.
(VIII) (168) MOGGALLÀNA VÀ SÀRIPUTTA
1. Tôn giả Moggallàna đi đến Tôn
giả Sàriputta … Ngồi xuống một bên, Tôn giả Moggallàna nói với Tôn giả
Sàriputta :
- Này Hiền giả Sàriputta, có bốn
đạo hành này. Thế nào là bốn ? … Này Hiền giả, có bốn đạo hành
này.
2. Trong bốn đạo hành này, này Hiền
giả, đạo hành nào do đi đến đạo hành này, tâm của Hiền giả được
giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ ?
- Này Hiền giả Moggallàna, có bốn
đạo hành này. Thế nào là bốn ?
Đạo hành khổ, thắng trí chậm;
Đạo hành khổ, thắng trí nhanh; Đạo hành lạc, thắng trí chậm; Đạo hành
lạc, thắng trí nhanh.
Này Hiền giả, trong bốn đạo hành
này, đạo hành này lạc, thắng trí nhanh. Do đi đến đạo hành này, tâm của
tôi được giải thoát khỏi các lậu hoặc, không có chấp thủ.
(IX) (169) VỚI MỘT VÀO NỖ LỰC
1. - Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng
người này có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người ngay trong hiện tại chứng được Hữu hành Niết-bàn. Ở đây, này
các Tỷ-kheo, có hạng người khi thân hoại mạng chung, chứng được Hữu
hành Niết-bàn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người ngay trong hiện tại
chứng được Vô hành Niết-bàn. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người
khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô hành Niết-bàn.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người ngay trong hiện tại chứng được Hữu hành Niết-bàn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
sống quán bất tịnh trên thân, với tưởng nhàm chán đối với các món
ăn, với tưởng không hoan hỷ đối với tất cả thế giới, quán vô thường
đối với tất cả hành, với tưởng, chết, khéo an trú nội tâm. Vị ấy
sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với vị
ấy, năm căn này hiện khởi rất dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Vị
ấy, do năm căn này hiện ra rất dồi dào, ngay trong hiện tại, chứng được
Hữu hành Niết-bàn.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người sau khi thân hoại mạng chung, chứng được Hữu hành Niết-bàn
?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
sống quán bất tịnh trên thân … với tưởng chết, khéo an trú trên nội
tâm. Vị ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ
lực. Với vị ấy, năm căn này hiện khởi mềm yếu, tức là tín căn …
tuệ căn. Vị ấy, do năm căn này hiện ra mềm yếu, khi thân hoại mạng
chung, vị ấy chứng được Hữu hành Niết-bàn.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người ngay trong hiện tại chứng được Vô hành Niết-bàn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ly dục, ly pháp bất thiện … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Vị
ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với
vị ấy, năm căn này hiện khởi dồi dào, tức là tín căn … tuệ căn. Do
năm căn này dồi dào, vị ấy ngay trong hiện tại, chứng được Vô hành
Niết-bàn.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người sau khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô hành Niết-bàn
?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo
ly dục, ly pháp bất thiện … chứng đạt và an trú Thiền thứ tư. Vị
ấy sống y cứ trên năm hữu học lực, tức là tín lực … tuệ lực. Với
vị ấy, năm căn này khởi lên mềm yếu, tức là tín căn … tuệ căn. Do
năm căn này mềm yếu, vị ấy khi thân hoại mạng chung, chứng được Vô
hành Niết-bàn.
Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng người
này có mặt, hiện hữu ở đời.
(X) (170) GẮN LIỀN, CỘT CHẶT
1. Một thời, Tôn giả Ànanda sống
ở Kosàmbi, tại khu vườn Ghosita. Tại đấy, Tôn giả Ànanda gọi các Tỷ-kheo
:
- Thưa các Hiền giả Tỷ-kheo.
- Thưa vâng, Hiền giả.
Các tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả.
Tôn giả Ànanda nói như sau :
- Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào tuyên bố
trước mặt tôi rằng, đã chứng được quả A-la-hán, tất cả vị ấy
được đầy đủ bốn chi phần này, hoặc là một trong bốn chi phần này.
Thế nào là bốn ?
2. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo
tu tập quán, có chỉ đi trước; do vị ấy tu tập quán có chỉ đi trước,
con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm
cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn,
các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt.
3. Lại nữa, này chư Hiền, vị Tỷ-kheo
tu tập chỉ có quán đi trước. Do vị ấy tu tập chỉ có quán đi trước,
con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm
cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn,
các kiết sử được đoạn tận, các tùy miên được chấm dứt.
4. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo
tu tập cả hai chỉ quán gắn liền với nhau. Do vị ấy tu tập cả hai chỉ
quán gắn liền với nhau, con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành
con đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn. Do vị ấy thực hành con đường
ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt.
5. Lại nữa, này chư Hiền, Tỷ-kheo
với các dao động với các pháp được hoàn toàn dứt sạch. Này các Hiền
giả, đây là thời khi tâm của vị ấy an trú, an tọa, nhất tâm, định
tĩnh. Với vị ấy, con đường được sanh khởi. Vị ấy thực hành con
đường ấy, tu tập, làm cho sung mãn.
Do vị ấy thực hành con đường
ấy, tu tập, làm cho sung mãn, các kiết sử được đoạn tận, các tùy
miên được chấm dứt. Này chư Hiền, Tỷ-kheo hay Tỷ-kheo-ni nào tuyên bố
trước mặt tôi rằng, đã chứng được quả A-la-hán, tất cả vị ấy
được đầy đủ bốn chi phần này, hoặc là một trong bốn chi phần này.
