- CHƯƠNG BỐN
- BỐN PHÁP
XIV. PHẨM LOÀI NGƯỜI
(I) (131) KIẾT SỬ
1. Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng
người này có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, đối với
một hạng người, các hạ phần kiết sử không được đoạn tận, các kiết
sử khiến được sanh không được đoạn tận, các kiết sử khiến được
hữu không được đoạn tận.
Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, đối
với một hạng người, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, nhưng các
kiết sử khiến được sanh không được đoạn tận, các kiết sử khiến
được hữu không được đoạn tận.
Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, đối
với một hạng người, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, các kiết
sử khiến được sanh được đoạn tận, nhưng các kiết sử khiến được
hữu không được đoạn tận.
Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo, đối
với một hạng người, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, các kiết
sử khiến được sanh được đoạn tận, các kiết sử khiến được hữu
được đoạn tận.
2. Đối với hạng người nào, này
các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử không được đoạn tận, các kiết sử
khiến được tái sanh không được đoạn tận, các kiết sử khiến được
hữu không được đoạn tận ?
Đối với vị Nhất Lai. Đối với
hạng người này, này các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử … các kiết sử
khiến được sanh … các kiết sử khiến được hữu không được đoạn
tận.
3. Đối với hạng người nào, này
các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, các kiết sử khiến
được tái sanh không được đoạn tận, các kiết sử khiến được hữu
không được đoạn tận ?
Đối với hạng người Thượng
lưu, đi đến Sắc cứu kính. Đối với hạng người này, này các Tỷ-kheo,
… các kiết sử khiến được hữu không được đoạn tận.
4. Đối với hạng người nào, này
các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, các kiết sử khiến
được sanh được đoạn tận, các kiết sử khiến được hữu không được
đoạn tận ?
Đối với hạng người Trung gian Bát-Niết-bàn.
Đối với hạng người này, này các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử được
đoạn tận, các kiết sử khiến được sanh được đoạn tận, các kiết
sử khiến được hữu không được đoạn tận.
5. Đối với hạng người nào, này
các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử được đoạn tận, các kiết sử khiến
được sanh được đoạn tận, các kiết sử khiến được hữu được đoạn
tận ?
Đối với bậc A-la-hán. Đối với
hạng người này, này các Tỷ-kheo, các hạ phần kiết sử được đoạn tận,
các kiết sử khiến được sanh được đoạn tận, các kiết sử khiến
được hữu được đoạn tận.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(II) (123) TRẢ LỜI
1. Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng
người này có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Trả lời tương ứng, trả lời không
tự tại, ; trả lời tự tại, trả lời không tương ứng; trả lời
tương ứng và trả lời tự tại; trả lời không tương ứng và trả lời
không tự tại.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(III) (133) LANH TRÍ
1. Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Biết một cách tổng quát, biết một
cách rộng rãi với các chi tiết, biết cần phải hướng dẫn chỉ giỏi về
chữ nghĩa.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(IV) (134) NỖ LỰC
- Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Sống nhờ kết quả của nỗ lực,
sống nhờ kết quả của hành động, sống không nhờ kết quả của hành
động, sống không nhờ kết quả của nỗ lực; Sống nhờ kết quả của
nỗ lực và sống nhờ kết quả của hành động; Sống không nhờ kết quả
của nỗ lực và sống không nhờ kết quả của hành động.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(V) (135) CÓ TỘI
1. - Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Có tội, nhiều tội, ít tội,
không có tội.
2. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người có tội ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thành tựu với thân nghiệp có tội, thành tựu với khẩu nghiệp
có tội, thành tựu với ý nghiệp có tội. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là
hạng người có tội.
3. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người nhiều tội ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thành tựu với thân nghiệp có tội nhiều, không tội ít, thành tựu
với khẩu nghiệp có tội nhiều, không tội ít, thành tựu với ý nghiệp
có tội nhiều, không tội ít. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người
với nhiều tội.
4. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người với ít tội ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thành tựu thân nghiệp với không tội nhiều, với có tội ít,
thành tựu khẩu nghiệp với không tội nhiều, với có tội ít, thành tựu
ý nghiệp với không tội nhiều, với có tội ít. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là hạng người ít tội.
5. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là
hạng người không tội ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thành tựu với thân nghiệp không có tội, thành tựu với khẩu
nghiệp không có tội, thành tựu với ý nghiệp không có tội. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là hạng người không có tội.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(VI) (136) CÓ GIỚI (1)
1. - Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người không đầy đủ về giới, không đầy đủ về định, không đầy
đủ về tuệ. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đầy đủ về giới,
không đầy đủ về định, không đầy đủ về tuệ. Ở đây, này các Tỷ-kheo,
có hạng người đầy đủ về giới, đầy đủ về định, không đầy đủ
về tuệ. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng người đầy đủ về giới,
đầy đủ về định, đầy đủ về tuệ.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(VII) (137) CÓ GIỚI (2)
1. - Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
ở đây, này các tỷ-kheo, có hạng
người không kính trọng giới, không xem giới là tốt thượng, không kính
trọng định, không xem định là tốt thượng, không kính trọng tuệ,
không xem tuệ là tốt thượng, Ở đây, này các tỷ-kheo, có hạng người
kính trọng giới, xem giới là tốt thượng, không kính trọng định, không
xem định là tốt thượng, không kính trọng tuệ, không xem tuệ là tốt thượng.
Ở đây, này các tỷ-kheo, có hạng người kính trọng giới, xem giới là tốt
thượng, kính trọng định, xem định là tốt thượng, không kính trọng tuệ,
không xem tuệ là tốt thượng, Ở đây, này các tỷ-kheo, có hạng người
kính trọng giới, xem giới là tốt thượng, kính trọng định, xem định là
tốt thượng, kính trọng tuệ, xem tuệ là tốt thượng,
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(VIII) (138) VIỄN LY
1. - Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Thân viễn ly, tâm không viễn ly;
thân không viễn ly, tâm viễn ly; thân không viễn ly, tâm không viễn ly;
thân viễn ly và tâm viễn ly.
2. Này các Tỷ-kheo, thế nào là
thân viễn ly, tâm không viễn ly ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, các hạng
người sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị ấy nghĩ
đến dục tầm, nghĩ đến sân tầm, nghĩ đến hại tầm. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là hạng người thân viễn ly, nhưng tâm không viễn ly.
3. Này các Tỷ-kheo, thế nào là
thân không viễn ly, nhưng tâm viễn ly ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, các hạng
người không sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị
ấy tại đó nghĩ đến tầm xuất ly, nghĩ đến tầm vô sân, nghĩ đến tầm
bất hại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân không viễn ly,
nhưng tâm viễn ly.
4. Này các Tỷ-kheo, thế nào là
thân không viễn ly, tâm không viễn ly ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, các hạng
người không sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; Tại
đấy, vị ấy nghĩ đến dục tầm, nghĩ đến sân tầm, nghĩ đến hại tầm.
Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân viễn ly, nhưng tâm không
viễn ly.
5. Này các Tỷ-kheo, thế nào là
thân viễn ly và tâm viễn ly ?
- Ở đây, này các Tỷ-kheo, các hạng
người sống tại các núi non, khóm rừng, các trú xứ xa vắng; vị ấy tại
đó nghĩ đến tầm xuất ly, nghĩ đến tầm không sân, nghĩ đến tầm không
hại. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng người thân viễn ly và tâm viễn
ly.
Có bốn hạng người này, này các
Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(IX) (139) THUYẾT PHÁP
1. - Có bốn hạng người này, này
các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời. Thế nào là bốn ?
Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thuyết pháp, ít nói và không liên hệ đến vấn đề; và hội
chúng không thiện xảo về liên hệ hay không liên hệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là hạng người thuyết pháp và vị ấy được xem là hạng người thuyết
pháp cho một hội chúng tương tự.
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, có hạng
người thuyết pháp, ít nói và liên hệ đến vấn đề; và hội chúng thiện
xảo về liên hệ hay không liên hệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là hạng
người thuyết pháp và vị ấy được xem là hạng người thuyết pháp cho
một hội chúng tương tự.
3. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo,
có hạng người thuyết pháp, nói nhiều và không liên hệ đến vấn đề;
và hội chúng không thiện xảo về liên hệ hay không liên hệ. Như vậy, này
các Tỷ-kheo, là hạng người thuyết pháp và vị ấy được xem là hạng
người thuyết pháp cho một hội chúng tương tự.
4. Nhưng ở đây, này các Tỷ-kheo,
có hạng người thuyết pháp, nói nhiều và liên hệ đến vấn đề; và hội
chúng thiện xảo về liên hệ hay không liên hệ. Như vậy, này các Tỷ-kheo,
là hạng người thuyết pháp và vị ấy được xem là hạng người thuyết
pháp cho một hội chúng tương tự.
Có bốn hạng người thuyết pháp
này, này các Tỷ-kheo, có mặt, xuất hiện ở đời.
(X) (140) HẠNG THUYẾT TRÌNH
- Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng
thuyết trình này. Thế nào là bốn ?
Có hạng thuyết trình, này các Tỷ-kheo,
đi đến ngõ bí về nghĩa, không về văn; Có hạng thuyết trình, này các Tỷ-kheo,
đi đến ngõ bí về văn, nhưng không về nghĩa; Có hạng thuyết trình, này
các Tỷ-kheo, đi đến ngõ bí về nghĩa cũng như về văn; Có hạng thuyết
trình, này các Tỷ-kheo, không đi đến ngõ bí về nghĩa cũng như về văn.
Này các Tỷ-kheo, có bốn hạng thuyết
trình này.
Không có trường hợp nào, này các
Tỷ-kheo, không có cơ hội này, là một người thành tựu bốn vô ngại giải,
lại đi đến ngõ bí về nghĩa cũng như về văn.
