KINH PHÁP CÚ
(DHAMMAPADA)
Tâm Minh Ngô Tằng Giao
chuyển dịch thơ
* Diệu Phương xuất bản * 2003 *
--- o0o ---
Phần 3
21. Phẩm Tạp lục
(290)
Nếu
niềm vui nhỏ buông đi
Ðón
về hạnh phúc trăm bề lớn hơn,
Người
khôn vui nhỏ chẳng vương
Ðón
niềm vui lớn ngát hương tâm hồn.
(291)
Gieo
đau gieo khổ cho người
Ðể
mong cầu được niềm vui cho mình
Sẽ
gây oán hận thật tình
Không
sao thoát khỏi quẩn quanh hận thù.
(292)
Việc
nên làm lại không làm
Ði
làm những việc không cần thiết chi
Những
người phóng túng kiêu kỳ
Não
phiền, tội lỗi ắt thì gia tăng.
(293)
Những
người cần mẫn siêng năng
Thường lo quán sát kỹ càng bản thân
Không
làm những việc chẳng cần,
Việc
cần cố gắng chu toàn cho xong
Suy
tư, sáng suốt, tinh khôn
Não
phiền, tội lỗi không còn vương mang.
(294)
Trừ
mẹ ái dục cho mau,
(*)
Trừ
cha kiêu ngạo, tự hào, khoe khoang,
(**)
Trừ
hai Vua nọ kiêu căng
Tham
vọng, hiếu chiến, ý càng lầm sai
Chẳng
tin nhân quả, luân hồi
Khó
mà giải thoát, muôn đời hại dân,
Trừ
thêm vương quốc kia luôn
Hạ
mười hai xứ: sáu trần, sáu căn
Tự
mình làm chủ giác quan
Tạo
ra an lạc thân tâm bội phần,
Trừ
luôn cả vị đại thần
Bo bo
gìn giữ kho tàng quốc vương
Khác
gì một kẻ lầm đường
Ham
mùi luyến ái, vấn vương cuộc đời
Trừ
xong mọi việc trên rồi
Vị A
La Hán thảnh thơi cõi lòng
Ra
đi, sầu muộn chẳng còn.
(*)
(**) Ðây là lời ẩn dụ. Trừ mẹ ái dục, trừ cha ngã mạn không phải là trừ
Cha Mẹ thật của mình. Ý nói đã diệt trừ xong các nguyên nhân khiến con
người phải tái sinh trong cõi đời này. Diệt trừ xong ái dục và ngã mạn để
thoát khỏi vòng luân hồi.
(295)
Trừ
mẹ ái dục cho mau,
(*)
Trừ
cha kiêu ngạo, tự hào luôn luôn,
(**)
Trừ
hai Vua Bà La Môn
Luôn
mang tư tưởng sai lầm mãi thôi
Chẳng
tin nhân quả luân hồi
Khó
mà giải thoát, muôn đời ngu si
Trừ
con đường nọ hiểm nguy
Giăng
năm chướng ngại ngăn che mắt trần
Giống
năm vị tướng dữ dằn
Hoài
nghi là tướng đứng hàng thứ năm,
Trừ
xong mọi việc khó khăn
Vị A
La Hán thênh thang cõi lòng
Ra
đi, sầu muộn chẳng còn.
(*)
(**) Ðây là lời ẩn dụ. Trừ mẹ ái dục, trừ cha ngã mạn không phải là trừ
Cha Mẹ thật của mình. Ý nói đã diệt trừ xong các nguyên nhân khiến con
người phải tái sinh trong cõi đời này. Diệt trừ xong ái dục và ngã
mạn để thoát khỏi vòng luân hồi.
(296)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Nghĩ
về Ðức Phật từ bi
Một
lòng tưởng niệm sớm khuya chuyên cần.
(297)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Nghĩ
về Chánh Pháp từ bi
Một
lòng tưởng niệm sớm khuya chuyên cần.
(298)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Nghĩ
về Giáo Hội từ bi
Chư
Tăng hòa hợp sớm khuya tu hành.
(299)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Sắc
thân bất tịnh kể chi
Nên
tìm hiểu rõ mọi bề cho mau.
(300)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Về
niềm vui lớn kể chi:
Chớ
gây tổn hại chút gì cho ai.
(301)
Những
người đệ tử Phật Ðà
Ðêm
ngày tỉnh giác để mà nghĩ suy
Về
niềm vui lớn kể chi:
Lo tu
thiền định sớm khuya chuyên cần.
(302)
Khó
thay diệt ái dục rồi
Ðể mà
vui sống cuộc đời xuất gia,
Khó
thay cuộc sống tại nhà
Trần
gian sinh hoạt thật là thương đau,
Khổ
thay phải sống gần nhau
Khi
không ý hợp tâm đầu êm xuôi,
Khổ
thay cứ mãi nổi trôi
Trong
vòng sinh tử luân hồi quẩn quanh,
Vậy
lo vượt thoát cho nhanh
Khổ
đau nơi ấy, tử sinh chốn này.
(303)
Tâm
ai tràn ngập niềm tin
Lại
thêm giới hạnh giữ gìn thanh cao
Có
thêm tài đức dồi dào
Ði
đâu cũng được đón chào tôn vinh.
(304)
Người
lành dầu ở chốn xa
Vẫn
luôn tỏ rạng như là núi cao,
Còn
như người ác lạ sao
Dù
cho kề cận ai nào thấy đâu
Như
tên bắn giữa đêm thâu.
(305)
Một
mình đi đứng nằm ngồi
Chẳng
hề buồn chán sống nơi âm thầm
Tự
mình điều phục thân tâm
Dù
trong rừng vắng muôn phần sống vui.
22 . Phẩm Ðịa Ngục
(306)
Nói
lời xảo trá dối gian,
Làm
rồi lại chối không làm, không hay
Ai mà
tạo những nghiệp này
Chết
vào địa ngục đọa đày tránh đâu
Làm
người ty tiện dài lâu.
(307)
Dù
cho mặc lắm cà sa
Nhưng
mà hạnh ác, gian tà chẳng ngăn
Sau
vì nghiệp ác mình làm
Chết
vào địa ngục gian nan đọa đày.
(308)
Hay
phá giới, chẳng tu hành
Thà
nuốt sắt đỏ vào mình nóng ran
Như
cho lửa cháy đốt thân
Còn
hơn thọ lãnh nhân dân cúng dường.
(309)
Buông
lung theo vợ, chồng người
Mắc
vào bốn nạn khiến đời bất an:
Bản
thân tội lỗi vương mang,
Ngủ
đêm trằn trọc, tâm can rối bời
Bà
con khinh bỉ chê cười
Chết
vào địa ngục là nơi đọa đày.
(310)
Mang
về vô phước cho mình,
Ðọa
làm ác thú. Cuộc tình vui chi
Vì
đang lo sợ mọi bề,
Thêm
vua phạt tội nặng nề bản thân,
Cho
nên phải giữ thân tâm
Vợ,
chồng người chớ tà dâm hoang đàng
(311)
Cỏ
kia sắc tựa lưỡi dao
Những
người vụng dại nắm vào đứt tay,
Sa
Môn tà hạnh còn đầy
Tất
nhiên địa ngục đọa ngay tức thì.
(312)
Ai
mà phóng đãng buông lung
Không
theo giới cấm, vô cùng nhiễm ô
Sống
đời đạo hạnh đáng ngờ
Không
sao chứng quả, khó mà thành công.
(313)
Việc
cần làm, phải nên làm
Làm
cho hết sức, tận tâm, nhiệt tình,
Xuất
gia mà chẳng giữ mình
Hành
vi phóng đãng, tu hành buông lơi
Chỉ
gieo cát bụi cho đời.
(314)
Ðừng
làm ác, chẳng lợi gì!
Gieo
đi độc ác, gặt về khổ đau
Làm
lành, làm tốt cho mau
Không
hề hối tiếc, trước sau đẹp lòng.
(315)
Tựa
như thành ở biên cương
Trong
ngoài phòng thủ kỹ càng nghiêm minh
Ta
nên phòng hộ thân mình
Chớ
nên chểnh mảng mặc tình buông lung
Buông
lung nguy hiểm vô cùng
Ðọa
đày địa ngục trong chừng phút giây.
(316)
Việc
không đáng hổ thẹn gì
Mà ta
hổ thẹn, lạ kỳ làm sao?
Việc
kia đáng thẹn biết bao
Mà ta
chẳng thẹn chút nào cho cam
Cứ ôm
nhận định sai lầm
Ðọa
đày địa ngục trăm phần tránh đâu!
(317)
Việc
không đáng sợ hãi gì
Mà ta
sợ hãi, lạ kỳ làm sao?
Việc
kia đáng sợ biết bao
Mà ta
chẳng sợ chút nào cho cam
Cứ ôm
nhận định sai lầm
Ðọa
đày địa ngục trăm phần tránh đâu!
(318)
Việc
không lầm lỗi chút gì
Mà ta
tưởng lỗi, lạ kỳ làm sao?
Việc kia lầm lỗi biết bao
Mà
không thấy được chút nào cho cam
Cứ
ôm nhận định sai lầm
Ðọa
đày địa ngục trăm phần tránh đâu!
(319)
Khi
làm lỗi, nhận lỗi mình
Khi
không làm lỗi biết rành rằng không
Nghĩ suy sáng suốt luôn luôn
Ðúng
sai, phải trái nhận chân đôi đường
Cảnh nhàn chờ đón thơm hương.
23 . Phẩm voi
(320)
Như
voi ra trước trận tiền
Luôn
luôn hứng chịu cung tên bắn mình
Như
Lai nhẫn nhục tu hành
Chịu
điều phỉ báng cũng đành lòng thôi,
Sống vô tư cách lắm người
Xa
điều giới luật, ghét nơi cửa thiền.
(321)
Luyện
voi dự hội, tài thay
Luyện
voi vua cưỡi cũng hay vô cùng,
Nhưng
mà nếu luyện được lòng
Luôn
luôn nhẫn nhục, chẳng còn nổi sân
Khi
nghe phỉ báng bản thân
Mới
là điêu luyện, muôn phần tài hơn.
(322)
Con
la được huấn luyện qua
Trở
nên thuần tánh, tỏ ra tốt lành,
Ngựa
nòi sinh chốn sông xanh
Sau
khi huấn luyện, trở thành ngựa hay,
Voi ngà to lớn quý thay
Sau
khi huấn luyện voi này tuyệt luân,
Con
người nếu chính bản thân
Tự
mình thuần hóa được luôn chính mình
Mới
là người thật tài tình!
(323)
Nào
đâu nhờ những xe này
Mà
ngươi lại đến được ngay Niết Bàn
Chỉ
người tu luyện đàng hoàng
Tự
mình điều phục bản thân tốt lành
Niết Bàn mới đến được nhanh.
(324)
Voi
kia khó trị vô vàn
Ðến
kỳ phát dục lại càng hung hăng
Khi
chân bị trói, bị ràng
Ngày
không ăn uống, đêm hằng nhớ thương
Nhớ
đàn, nhớ mẹ, nhớ rừng.
(325)
Người
phàm, ngu muội, tham ăn
Lại
thêm ưa ngủ, nằm lăn lóc hoài
Như
heo ăn bụng no rồi
Tái
sinh chịu mãi, luân hồi tránh đâu.
(326)
Như
Lai thuở trước buông lung
Bao
nhiêu tham dục cứ thường chạy theo,
Tâm
ta nay đã xoay chiều
Nhờ
vào chánh niệm ta điều phục tâm
Như
voi hung dữ vô ngần
Nhờ
tay quản tượng sẽ thuần tính ngay.
(327)
Canh
phòng tâm thật kỹ càng
Tươi
vui, sáng suốt, siêng năng, nhiệt tình
Mình
lo tự cứu lấy mình
Khỏi
đường tà ác chúng sinh đọa đày
Như
voi kia bị sa lầy
Rút
chân gắng sức vượt ngay đầm bùn.
(328)
Nếu
mà gặp bạn đồng hành
Hiền
lương, trí tuệ cùng mình đi xa
Hãy
vui sánh bước hoan ca
Bên
người khôn khéo vượt qua hiểm nghèo.
(329)
Nếu
không gặp bạn đồng hành
Hiền
lương, trí tuệ cùng mình đi xa
Ta
nên sống một mình ta
Như
vua lánh khỏi nước nhà bại vong,
Như
voi kia sống thong dong
Một
mình thanh thản ở trong rừng già.
(330)
Thà
ta cứ ở một mình
Còn
hơn có bạn đồng hành ngu si,
Mình
ta rong ruổi bước đi
Tránh
làm điều ác có chi phiền lòng,
Như
voi kia sống thong dong
Một
mình thanh thản ở trong rừng già.
(331)
Vui
thay có bạn khi cần!
Vui
thay thấy đủ trong tầm đôi tay
Với
gì mình có hiện nay!
Vui
thay khi chết thân này tạo ra
Nghiệp lành nở đẹp như hoa!
Vui
thay thống khổ lìa xa chẳng còn!
(332)
Ở
đời
còn có nhân duyên
Kính
yêu, phụng dưỡng mẹ hiền là vui,
Công
cha như núi cao vời
Kính
yêu phụng dưỡng được người là vui,
Cũng
vui thay nếu ở đời
Có
lòng tôn kính tìm nơi cúng dường
Sa
Môn cùng với thánh nhân.
(333)
Vui
thay từ trẻ đến già
Luôn
luôn giữ giới thiết tha chẳng rời,
Vui
thay khi sống làm người
Niềm
tin chân chánh muôn đời chẳng thay!
Vui
thay trí tuệ tràn đầy!
Vui
thay điều ác hàng ngày tránh xa!
24 . Phẩm ái dục
(334)
Sống
đời say đắm buông lung
Thì
lòng ái dục vô cùng tăng nhanh
Giống
như giữa chốn rừng xanh
Giây
leo, cỏ dại mặc tình tràn lan,
Ðời
người tiếp nối miên man
Khác
gì khỉ, vượn đang tham quả rừng
Chuyền cây liên tục chẳng ngừng.
(335)
Nếu
mà ở cõi trần gian
Bị
điều ái dục buộc ràng vây quanh
Thời
bao sầu khổ tăng nhanh
Như
là cỏ dại thỏa tình hứng mưa.
(336)
Ðời
này nếu bản thân ta
Khi
điều ái dục vượt qua chẳng màng
Thời
bao sầu khổ lìa tan
Như
mưa trơn tuột khỏi hàng lá sen.
(337)
Ðiều
Như Lai dạy các ngươi:
"Lành
thay cho kẻ họp nơi chốn này
Nhổ
cho sạch gốc rễ ngay
Diệt
trừ ái dục thẳng tay từ nguồn
Như
là nhổ rễ cỏ hoang
Chớ
nên để lũ Ma quân dục tình
Quẩn
quanh phá hoại tâm mình
Như
cơn nước lũ tung hoành bụi lau".
(338)
Ðốn
cây mà chẳng chịu đào
Hết
luôn gốc rễ bám vào đất sâu
Thì
cây lại mọc ra mau,
Ðoạn
trừ ái dục khác nào đốn cây
Ðoạn
cho căn gốc sạch ngay
Nếu
không khổ não mãi quay trở về.
(339)
Người
ham ái dục luôn luôn
Theo
ba mươi sáu dòng tuôn bạo tàn
Cuốn
vào cảnh dục dễ dàng.
Những
người ái dục dâng tràn trong tâm
Bị
dòng ái dục cuốn phăng.
(340)
Dòng
sông ái dục dâng tràn
Như
dây leo dại mọc lan khắp miền,
Thấy
dây leo mới nhô lên
Dùng
gươm trí tuệ diệt liền cho mau
Diệt
trừ tận gốc thật sâu.
(341)
Người
đời ái dục thích ham
Nên
ưa rong ruổi theo làn sóng xô
Ngụp
chìm biển dục vô bờ
Tuy
cầu hạnh phúc khó mà thành công
Vẫn
còn trong chốn trầm luân
Quẩn
quanh sinh tử vẫy vùng thoát đâu.
(342)
Người
mà ái dục bao trùm
Kinh
hoàng như thỏ vẫy vùng lưới kia
Sa
vào bẫy, sợ kể chi,
Não
phiền, ái dục chẳng lìa cho mau
Khổ
đau càng chịu dài lâu.
(343)
Người
mà ái dục bao trùm
Kinh
hoàng như thỏ vẫy vùng lưới kia
Sa
vào bẫy, sợ kể chi,
Tỳ
Kheo ái dục gắng lìa cho mau
Niết
Bàn giải thoát xa đâu.
(344)
Người
lìa ái dục, xuất gia
Sống
vui ở chốn rừng già, núi sâu
Ðể
rồi một sớm quay đầu
Xuôi
dòng ái dục thương đau về nhà,
Kẻ
hoàn tục đáng xót xa
Cởi
ra rồi lại tự ta trói vào.
(345)
Với
người trí tuệ mở mang
Dù
cho trói buộc bằng phương tiện gì:
Dây
gai, cây, sắt sá chi
Nào
đâu vững chắc, chẳng hề bền lâu!
Riêng
lòng luyến ái khát khao
Vợ
con, châu báu quyện vào chẳng xa,
Trói
này sao gỡ cho ra!
(346)
Những
người có trí nói rằng:
"Dây
này trói buộc ngày càng chắc thêm!"
Dây
tuy mềm mại, êm đềm
Nhưng
mà sao dễ nhận chìm người ta
Khó
mà tháo gỡ cho ra
Thế
nên người trí lìa xa dục tình
Cắt
dây luyến ái cho nhanh
Tự
mình giải thoát, tu hành bản thân.
(347)
Những
người ái dục đắm chìm
Xuôi
dòng ái dục vào miền khổ đau
Lọt
vòng dây trói trước sau
Tựa
như con nhện mắc vào lưới giăng.
Ai mà
dứt mọi buộc ràng
Không
còn ái dục, chẳng vương não phiền.
(348)
Mặc
cho quá khứ trôi đi
Níu
chi hiện tại, chờ gì tương lai
Rời
mau bến thảm cuộc đời
Vượt
qua bờ nọ là nơi tuyệt vời
Khi
tâm đã giải thoát rồi
Ðâu
còn sinh lão nổi trôi xoay vần.
(349)
Người
nào bị khuấy động nhiều
Bởi
tâm xấu ác, bởi điều bất lương
Thường ham dục lạc vô cùng,
Người
mà dục lạc cầu mong tăng nhiều
Tự
mình một sớm một chiều
Trói
mình thêm chặt vào theo não phiền.
(350)
Ai
vui vì chẳng còn vương
Tư
tưởng bất thiện, bất lương loại trừ,
Xác
thân bất tịnh suy tư
Giữ
gìn chánh niệm, thích ưa điều lành
Sẽ
trừ ái dục vây quanh
Ma
Vương ràng buộc phá nhanh dễ dàng.
(351)
Mục
tiêu ai đạt tới nơi
Không
còn sợ hãi. Xa rời nhiễm ô
Xa
lìa ái dục êm ru
Cắt
đi gai chướng nhỏ to trong đời
Mũi
tên sinh tử nhổ rồi
Thân
này là cuối, luân hồi còn đâu.
(352)
Xa
lìa ái dục tầm thường
Không
còn luyến tiếc vấn vương bận lòng
Bao
nhiêu giáo pháp tinh thông
Lời
văn, ý nghĩa vô cùng hiểu sâu
Là
người trí tuệ hàng đầu
Vĩ
nhân đáng kính, còn đâu luân hồi,
Thân
này là cuối cùng rồi.
(353)
Như
Lai vượt tất cả rồi
Lại
còn thông suốt, sáng soi mọi bề
Bao
nhiêu trói buộc dứt lìa
Thoát
ly tất cả còn gì vấn vương
Chú
tâm trọn vẹn một đường
Diệt
đi ái dục tầm thường thế gian
Tự
mình chứng ngộ đạo vàng
Ta
còn xưng tụng ai làm thầy đây!
(354)
Coi
như bố thí hàng đầu
Là
đem Chân Lý nhiệm mầu tặng nhau,
Coi
như hương vị tối cao
Hương
vị Chân Lý ngọt ngào dài lâu
Coi
như hoan hỷ hàng đầu
Niềm
vui Chân Lý thấm sâu tuyệt vời,
Người
nào ái dục diệt rồi
Vượt
qua phiền não, xa rời khổ đau.
(355)
Giàu
sang, tài sản dồi dào
Chỉ
làm hại được kẻ nào ngu thôi,
Dễ gì
hại được những người
Ðang
cầu giác ngộ hướng nơi Niết Bàn,
Chỉ
vì ham muốn giàu sang
Kẻ
ngu tự hại bản thân đã đành
Hại
thêm cả kẻ xung quanh.
(356)
Cỏ
hoang làm hại ruộng vườn
Tham
lam gây hại nhiều hơn cho người,
Tham
lam ai đã lìa rồi
Cúng
dường vị ấy chẳng nơi nào bằng
Hưởng
về phước báu vô vàn.
(357)
Cỏ
hoang làm hại ruộng vườn
Lòng
sân gây hại nhiều hơn cho người,
Ai
lìa sân hận được rồi
Cúng
dường vị ấy chẳng nơi nào bằng
Hưởng
về phước báu vô vàn.
(358)
Cỏ
hoang làm hại ruộng vườn
Si mê
gây hại nhiều hơn cho người,
Si mê
ai đã lìa rồi
Cúng
dường vị ấy chẳng nơi nào bằng
Hưởng
về phước báu vô vàn.
(359)
Cỏ
hoang làm hại ruộng vườn
Ái
dục gây hại nhiều hơn cho người,
Ai
lìa ái dục được rồi
Cúng
dường vị ấy chẳng nơi nào bằng
