| |
Kinh
Thập Thiện
Giảng giải
HT
Thích Thanh Từ
LỜI ĐẦU SÁCH
Kinh Thập
Thiện là một quyển kinh nhỏ ghi lại buổi thuyết pháp của Phật cho cả cư sĩ
lẫn người xuất gia, hoặc cho các loài thủy tộc nhẫn đến bậc A-la-hán và
Bồ-tát. Xét hội chúng dự buổi thuyết pháp này, chúng ta nhận định được giá
trị quyển kinh thế nào rồi.
Pháp Thập thiện là nền tảng đạo đức, cũng là nấc thang
đầu trên cây thang giải thoát. Cho nên bất cứ người tu tại gia hay xuất
gia, pháp Tiểu thừa hay Đại thừa cũng lấy Thập thiện làm chỗ lập cước căn
bản. Bỏ pháp Thập thiện thì mọi pháp tu khác đều không đứng vững. Vì thế,
người học đạo buổi ban đầu phải thâm nhập pháp Thập thiện, sau đó mới tiến
lên tu các pháp Thiền định…
Song người đời vẫn còn hoang mang chưa quyết định được
nghĩa thiện và ác. Bởi vì họ thấy có những việc ban đầu làm dường như
thiện, về sau trở thành ác. Ngược lại, có những việc ban đầu thấy như ác,
về sau lại thiện. Hoặc một hành động, mà ở địa phương này cho là thiện, ở
địa phương khác lại cho là ác, thời gian trước bảo là thiện, thời gian sau
nói là ác, khiến mọi người ngờ vực ý nghĩa thiện ác trên thế gian. Đọc kỹ
và nghiền ngẫm chín chắn quyển kinh Thập Thiện, chúng ta sẽ giải quyết
được những hoang mang ngờ vực trên.
Chúng tôi dịch và giảng quyển kinh này, được các Thiền
sinh ghi chép lại và cho ấn hành phổ biến. Để nói lên lòng tùy hỉ của
mình, tôi viết lời đầu sách để giới thiệu với quí độc giả.
THÍCH THANH TỪ
Viết tại Thiền viện Thường Chiếu
Ngày 27-08-1997
KINH THẬP
THIỆN
Giảng giải
Kinh Thập Thiện tuy ngắn
gọn, nhưng rất thiết yếu đối với người tu tại gia cũng như người xuất
gia. Cư sĩ tại gia khi thọ Tam qui và nguyện giữ Ngũ giới, nếu chỉ bấy
nhiêu giới đó mà tu thì kết quả mạng chung tái sanh làm người và được an
ổn tương đối, chớ chưa tiến xa trên đường giác mà Phật đã dạy. Thế nên
muốn tiến thêm thì phải tu Thập thiện. Có tu Thập thiện mới tiến dần từ
vị trí của người tại gia đến xuất gia, hay tiến dần từ cõi người đến cõi
trời và các quả Thánh. Vì vậy, pháp Thập thiện là bước tiến thứ hai của
người tu tại gia.
Người xuất gia tu hành để được giải thoát thì tu pháp
Tứ đế, hoặc quán Thập nhị nhân duyên hay hành Lục độ vạn hạnh đều phát
nguồn từ Thập thiện. Nếu không tu Thập thiện thì dù thực hành pháp gì
cũng không giải thoát được. Nên người xuất gia cũng y cứ pháp Thập thiện
làm gốc, vì chỉ nói giáo lý cao siêu mà không tu Thập thiện, e giáo lý
cao siêu ấy trở thành huyền hoặc. Bởi thế Thập thiện đối với người xuất
gia rất hệ trọng, chính là nền tảng đạo đức. Nếu nền tảng căn bản đạo
đức ở dưới thiếu, mà muốn tiến lên quả vị Thanh văn, Duyên giác, hay cầu
chứng quả từ Sơ địa đến Thập địa Bồ-tát, hoặc cầu quả Phật thì khó thành
tựu. Vì vậy người xuất gia không thể bỏ qua pháp Thập thiện mà tu các
pháp giải thoát được.
Rộng hơn, pháp Thập thiện đối với nhân gian, nếu mọi
người biết ứng dụng trong đời sống thì gia đình, xã hội, quốc gia, thế
giới sẽ được văn minh. Nền văn minh đó mới là nền văn minh chân thật.
Kinh Thế Ký thuộc hệ A-hàm có ghi về kiếp tăng và kiếp giảm của nhân
loại như sau:
“Ở thế gian vào thời kiếp tăng, con người sống đến
tám mươi bốn ngàn tuổi, sau đó giảm dần còn bảy vạn, sáu vạn, năm vạn...
cho tới hai trăm và ngày nay con người sống khoảng một trăm tuổi. Sở dĩ
tuổi thọ và phước báo của con người suy giảm là do không tu pháp Thập
thiện, mà ngược lại còn làm thập ác. Nếu mười điều ác càng ngày càng
tăng thì phước báo tuổi thọ con người càng ngày càng giảm. Giảm cho đến
khi nào mười điều ác dẫy đầy, không ai còn biết làm thiện và nghe danh
từ thiện, thì tuổi thọ con người giảm xuống tột cùng chỉ còn mười tuổi
thôi. Lúc bấy giờ tai họa cũng tràn trề không thể kể lường, nên nói:
“thiên tai vạn họa không lường được”. Nguyên do bởi con người tạo thập
ác. Qua kiếp giảm con người làm ác cùng cực, chợt thức tỉnh tu thiện từ
một cho đến mười điều thiện thì, phước báo tuổi thọ con người tăng dần
lên đến tám mươi bốn ngàn tuổi và thế giới trở thành an lạc hạnh phúc vô
cùng.”
Như vậy nếu con người cùng gây ác nghiệp dẫy đầy thì
thế giới tai họa liên miên. Nếu con người biết tu Thập thiện thì thế
giới loài người an vui như cõi Cực Lạc.
Vậy xã hội loài người muốn được an vui cũng phải lấy
Thập thiện làm căn bản. Người tu từ cư sĩ tại gia cho đến xuất gia và
người thế gian, nếu biết áp dụng pháp tu Thập thiện trong cuộc sống thì
được bình an hạnh phúc. Người xuất gia thì mau tiến đến quả giải thoát.
Người đời thì phước báo ngày càng lớn, tuổi thọ ngày càng tăng. Có nhiều
người tu nghe nói mười điều lành, tưởng là pháp tu của người cư sĩ nên
xem thường. Nhưng kỳ thật mười điều lành này, nếu chúng ta tu viên mãn
thì có hiệu dụng tự do giải thoát trong đời tu.
GIẢNG ĐỀ KINH
Kinh Thập Thiện nói đủ là “Kinh Thập Thiện Nghiệp
Đạo”.
Kinh là những lời
giáo huấn của đức Phật, vừa hợp với chân lý vừa hợp với căn cơ của người
nghe. Dù ở trong bối cảnh nào người nghe ứng dụng tu hành đều được lợi
ích lớn. Lời giáo huấn của Phật trải qua ba thời: quá khứ, hiện tại, vị
lai không dời đổi, không sai lệch, nên được kết tập lại gọi là Kinh.
Thập thiện là mười
điều lành. Thế nào là điều lành, thế nào là điều chẳng lành? Ai cũng
khuyên ăn hiền ở lành, làm lành làm phải, song bản chất của điều lành
như thế nào thì chưa biết rõ. Có nhiều người giải nghĩa: lành là không
dữ, dữ thì không phải lành, hoặc lành là hiền, là tốt… Nói như vậy là
giải thích nghĩa trống rỗng, không có lẽ thật. Người đời có chút trình
độ học vấn, hay lúng túng về vấn đề thiện ác. Giả sử một nhà giáo dạy
học trò, gặp học trò khó dạy nên phải đánh răn phạt nó. Đánh xong cảm
thấy lương tâm ray rứt hối hận, tự trách mình là nhà mô phạm đánh đập
người ta là đã làm điều dữ rồi! Người học trò bị đánh nhìn thầy giáo với
đôi mắt không cảm tình, vì cho thầy giáo là người hung dữ. Vậy, thầy
giáo đánh học trò khi nó ngỗ nghịch khó dạy có phải dữ không? Những việc
này cần phải giản trạch rõ ràng, kẻo hiểu lầm rồi hành động sai. Ngược
lại, có nhiều đứa trẻ ngỗ nghịch thiếu giáo dục, gặp ai nó cũng chửi bới
phá phách. Có người biết, không quở trách không đánh phạt, mà còn mở lời
ngọt ngào khen ngợi. Người như thế có hiền không? Vậy điều lành điều dữ
giá trị ở chỗ nào? Chúng ta cần phải phân định cho rõ ràng, thế nào là
điều lành thế nào là điều dữ, để khi làm việc không bị hoang mang do dự.
Phàm làm việc gì, đứng về
mặt thời gian, hiện tại, vị lai mình và người đều được lợi ích, thì điều
đó là lành. Hoặc hiện tại mình bị thiệt thòi mà người được lợi ích, đó
cũng là lành. Hay hiện tại mình bị thiệt thòi mà tương lai được lợi ích,
đó cũng là lành. Ngược lại hiện tại mình được lợi lộc mà vị lai bị khốn
khổ, điều đó không phải là lành. Hoặc hiện tại mình được lợi mà người bị
hại thì điều đó không phải là lành. Ví dụ thầy giáo đánh học trò, hiện
tại thì thấy thầy giáo bị thiệt thòi vì đã lao nhọc lại còn mang tiếng
không tốt. Nhưng vì lợi ích của học trò, mà phải rầy phạt cho nó học và
ngoan để mai sau nó có đủ tài đức, thành người tốt, hữu dụng trong xã
hội. Lúc đầu thấy như thầy giáo bị thiệt thòi và học trò cũng bị thiệt
thòi. Nhưng về sau thì học trò trở thành người tốt trong xã hội, trò
biết ơn thầy đã giúp cho trò trở nên người tài đức. Như vậy cả thầy lẫn
trò ở hiện tại bị thiệt thòi mà ở vị lai được lợi ích. Hoặc thấy người
nghèo khổ, ta đem tiền của đến giúp họ. Lúc đầu thấy như ta bị thiệt
thòi vì phải bỏ tiền bỏ công ra để giúp. Nhưng người được giúp bớt khổ
được vui, khi thấy người vui ta cũng vui lây. Vậy hiện tại ta và người
được vui, mai sau cũng được vui. Đó cũng là điều thiện. Ngược lại trường
hợp đứa học trò ngỗ nghịch lêu lổng không chịu học hành, thầy giáo không
rầy không phạt, để nó muốn làm gì thì làm. Hiện tại thấy như ông thầy
tốt, vì không có những lời nói và hành động xúc phạm đến học trò. Nhưng
đứa học trò hư hỏng, mai sau trở thành những người xấu ác trong xã hội.
Thái độ của ông thầy như thế không gọi là lành. Đó là đứng về mặt thời
gian mà phân định điều lành hay dữ. Thế nên có nhiều hành động thoáng
thấy như dữ, nhưng bản chất lại là lành. Rồi cũng có nhiều hành động
thoáng nhìn như lành mà bản chất lại là dữ. Như vậy yếu tố lành hay dữ,
phải xét đến hậu quả ở vị lai tốt hay xấu mà đoán định. Chớ cạn cợt nhìn
thấy việc làm ở hiện tại mà quyết đoán e không đúng, mà phải xét tận kết
quả ở vị lai.
Lại nữa, yếu tố thiện ác còn phải đứng về mặt không
gian, điều lợi ích phải đem đến cho nhiều người, mới đoán định được. Nếu
một việc làm có hại chỉ một người mà có lợi hàng trăm hàng ngàn người,
thì việc làm đó cũng được coi là thiện. Trong kinh nói về tiền thân của
Phật có kể câu chuyện: Có một Tôn giả cùng đi thuyền chung với đoàn
người buôn. Khi thuyền ra giữa sông lớn, trong thuyền có kẻ bất lương
sắp ra tay giết đoàn người buôn để đoạt của. Tôn giả liền giết kẻ bất
lương đó để cứu đoàn người buôn. Hành động của Tôn giả tuy ác với người
bất lương, nhưng thiện đối với đoàn người buôn. Làm như vậy tuy có tội
với một người mà cứu được nhiều người. Thế nên phân định thiện ác phải
nhìn rộng rãi như vậy.
Đứng về mặt thời gian hiện tại có lợi, vị lai cũng có
lợi, hoặc hiện tại tuy không có lợi mà vị lai thì có lợi. Hoặc giả khi
hành động tuy thiệt thòi một hai người mà vị lai lợi ích cả trăm ngàn
người, những trường hợp như thế được xem là thiện chớ không phải là ác.
Hiểu rõ ràng như vậy mới không lầm, chớ nhiều khi chúng ta cho điều đó
là thiện kỳ thật lại là ác. Chẳng hạn như những bà mẹ cưng con, con muốn
điều gì là chiều theo điều ấy, không dám rầy nó, rốt sau con thành đứa
hư hèn. Thoạt nhìn thấy như bà mẹ đó hiền, song rốt cuộc lại hóa thành
dữ, vì làm hư đứa con. Ngày xưa ở Trung Hoa có Khấu Chuẩn, thuở nhỏ ông
lêu lổng rong chơi trốn học hoài. Mẹ ông thấy con hư hèn khó dạy, bà
buồn lòng. Một hôm bà mẹ cầm trái cân chọi ông, trái cân chạm vào chân
làm ông bị thương tích. Nhờ vậy mà ông sợ, không dám trốn học nữa và
chăm lo học hành. Sau ông trở thành người tài giỏi, thì mẹ đã mất. Mỗi
khi nhìn thấy vết thẹo trên chân là ông nhớ mẹ, ông khóc… Thoáng nhìn
qua thấy như mẹ ông Khấu Chuẩn ác, nhưng chính nhờ thái độ cứng rắn của
bà, giúp cho Khấu Chuẩn trở thành người tốt. Vì vậy hành động ném quả
cân của bà được xem là thiện.
Trong lãnh vực tu hành, vì không phân biệt được thiện
ác, nên có nhiều người thiện mà lầm tưởng là ác. Chẳng hạn một vài Phật
tử vào chùa thấy thầy Trụ trì phạt mấy chú Điệu quì hương. Mấy chú quì
tàn cây hương mất hơn một tiếng đồng hồ, hai đầu gối bị lõm vào đỏ ửng.
Phật tử ấy nóng ruột, ngầm trách thầy Trụ trì thiếu từ bi, nhẫn tâm hành
phạt người tu chịu đau đớn khổ sở. Như vậy thầy Trụ trì có thiếu từ bi
không? - Không. Tại sao? Vì các chú Điệu vào chùa tu, từ cơm ăn, áo mặc,
chỗ ở đến thuốc thang đều do thí chủ ủng hộ cúng dường. Nếu các chú lười
biếng không chịu học Phật pháp, không tụng kinh ngồi thiền, cứ lêu lổng
chơi đùa, thầy Trụ trì không răn phạt, để các chú Điệu hư hỏng làm sao
có đủ đức hạnh và trí tuệ hầu đáp ơn thí chủ? Sau khi chết vì chồng chất
nợ nần nghiệp tội nên bị đọa. Vì tránh tội cho đệ tử, mà thầy Trụ trì
phải răn phạt cho đệ tử sửa đổi. Nếu răn phạt mà không sửa đổi thì phải
trục xuất. Hành động của thầy Trụ trì mới thấy như ác, nhưng xét kỹ thì
quá từ bi.
Tóm lại, điều thiện là việc làm trong hiện tại, mình
cùng người đều được lợi ích và nhiều đời vị lai cũng được an vui. Hoặc
hiện đời tuy mình bị thiệt thòi, người cũng có chút ít thiệt thòi, nhưng
vị lai mình cùng người đều được lợi ích an vui. Đó là điều thiện. Ngược
lại, việc làm hiện tại mình có lợi mà di hại cho người, hoặc hiện tại
mình có hại, người có hại, cho đến mai sau mình và người cùng đau khổ.
Đó là việc ác.
Nghiệp là tác động
của thân khẩu ý lặp đi lặp lại nhiều lần thành thói quen. Và khi thành
thói quen nó có sức mạnh dẫn người đi thọ quả báo hoặc vui hoặc khổ. Thế
thường, người đời khi gặp cảnh sướng hay khổ thì nói số phận mình như
vậy là phải chịu như vậy. Song, nếu là Phật tử có đổ thừa số phận và
chấp nhận số phận như người đời không? - Không. Vì nói như thế thì không
thông lý nhân quả nghiệp báo. Lẽ ra Phật tử khi gặp cảnh khổ hay vui thì
phải nói: “do nghiệp mình đã tạo, nên mình phải chịu”, chớ không nên nói
do số phận. Tại sao như vậy? - Vì nhân quả nghiệp báo rất cụ thể và tế
nhị.
Tục truyền lâu đời, chúng ta ai cũng thầm nghĩ rằng:
Con người sanh ra là do Thượng đế hay Tạo hóa sắp định sẵn số phận. Hễ
sanh ra đời, cuộc sống vui khổ như thế nào là chịu như thế ấy, không
thay đổi được. Hoặc có quan niệm: Con người sanh ra là do số mạng đời
trước đã định sẵn. Bởi số mạng định sẵn nên phải sao chịu vậy. Thế nên
gặp cảnh khổ, nói “tại số tôi khổ”, gặp cảnh sướng thì nói “tại số tôi
sướng”. Hoặc quan niệm “đời người sanh ra là do rủi may, rủi thì khổ,
may thì vui, được là may, mất là rủi…”, chớ sự sướng khổ của con người
không do nhân duyên. Cả ba thuyết trên, quí vị có người nào không mắc
kẹt không? Nếu không đổ thừa Tạo hóa thì đổ thừa số mạng, không đổ thừa
số mạng thì đổ thừa rủi may. Cả ba thuyết trên Phật giáo không thừa
nhận, mà Phật nói: “Con người sanh ra kẻ khổ người sướng là do nghiệp.”
Vậy Nghiệp của đạo Phật có khác với Tạo hóa, có khác với số mạng,
có khác với rủi may không?
Trong kinh A-hàm (Agama) Phật dạy: “Chúng sanh người
hạ liệt kẻ cao sang, người đẹp đẽ kẻ thô xấu, người vui sướng kẻ bất
hạnh, đều do hạnh nghiệp của chúng.” Những tác động từ nơi tâm gọi là ý
nghiệp, nơi miệng gọi là khẩu nghiệp, nơi thân gọi là thân nghiệp. Thân
khẩu ý của con người tạo nên nghiệp, vì vậy mà khổ vui là do mình tạo,
chớ không do ai khác, cũng không phải Tạo hóa sắp định, cũng không do số
mạng hay may rủi gây nên. Thí dụ một chú thanh niên thương một cô thiếu
nữ, nhưng cô thương người khác, nên chú thất tình đau khổ. Một hôm chú
thức tỉnh, tự trách mình là ngu dại. Từ đó chú buông bỏ tâm luyến ái cô
gái ấy, nên hết đau khổ. Như vậy, cái khổ của chú thanh niên đó do ai
tạo? Do cô gái, do Tạo hóa, do số mạng, do rủi may, hay do chú? - Do tâm
ý chú mê lầm nên chú mới khổ! Vậy khi mình khổ đổ thừa ai? - Không đổ
thừa ai cả, mà phải xét lại mình, coi nghiệp mình tạo có lỗi chỗ nào, để
chuyển hóa nó. Chú thanh niên lầm tưởng cô gái thương chú, nên chú
thương cô. Nhưng sự thật thì cô gái thương người khác, nên chú khổ. Khi
chú biết chú lầm, liền chuyển nghiệp ý bằng cách buông bỏ lòng luyến ái
cô gái là chú hết khổ.
Lại một ví dụ nữa: Ông A là người tương đối lương
thiện, ông có một người bạn không tốt hay trộm cắp của người. Một hôm
người bạn ông trộm được một món đồ quí, trị giá độ năm bảy triệu đồng.
Khi bị mất đồ chủ nhà báo động tìm kiếm. Bạn ông A tới nhà ông, nói:
“Lâu nay ai cũng biết anh lương thiện, anh làm ơn cất giùm tôi món đồ
này, sau tôi bán sẽ chia cho anh vài ba triệu.” Ông A dấy khởi lòng tham
nhận giữ của phi nghĩa đó. Người bạn ăn trộm bị bắt, bị tra khảo liền
khai của quí ấy gởi tại nhà ông A, nên ông A cũng bị bắt lây. Khi bị bắt
ông A ở tù đau khổ. Vậy cái khổ của ông A là tại ai? Có phải tại Tạo hóa
xếp bày cho ông A ở tù không? Hay tại năm nay ông A rủi ro? Hay tại số
mạng của ông A là phải ở tù? Rõ ràng tại ông A không làm chủ được lòng
tham, để cho ý ông tạo nghiệp ác khiến cho thân ông làm ác, nên ông phải
chịu khổ. Nếu lúc lòng tham dấy khởi ông chuyển được, ông từ chối không
nhận cất của phi nghĩa để được chia tiền, thì ông đâu có bị bắt và bị ở
tù vì tội chứa đồ gian! Vậy, trước một hoàn cảnh con người có thể bị khổ
mà cũng có thể không khổ. Nghĩa là chỉ trong năm mười phút đồng hồ, nếu
con người hành động với trí tuệ sáng suốt thì chúng ta chuyển được khổ.
Cũng chỉ trong năm mười phút, con người hành động với tham sân thì bị
đau khổ. Khổ hay không khổ là do hạnh nghiệp của con người thiện hay ác
mà ra vậy. Nếu biết do nghiệp ý của mình tham lam nên bị tù đày, cố gắng
chuyển tâm niệm tham lam trở thành thanh bạch thì không khổ. Ngược lại
không có trách nhiệm với hành động của mình, cứ đổ thừa cho số mạng, cho
rủi may, thì không bao giờ sửa đổi nghiệp chẳng lành của mình, dĩ nhiên
là phải khổ. Đó là tôi nói nghiệp ở hiện tại.
Sau đây là nghiệp ở quá khứ kết tụ quả trong đời hiện
tại và vị lai. Có người vừa được sanh ra là đã giàu sang sung sướng. Như
vậy là do cái gì định? Có phải do số mạng định không? - Cũng không.
Chúng ta nên biết nghiệp quả trong đạo Phật nói thông cả ba đời: quá
khứ, hiện tại, vị lai. Nghiệp không phải chỉ thành tựu quả báo trong một
đời. Có nhiều nghiệp tạo trong đời này, quả báo kết tụ cũng trong đời
này, như ông A chứa đồ gian ở trên. Lại cũng có những nghiệp tạo ở hiện
tại, mai sau mới thọ quả báo. Ví dụ ông Xoài hiện tại có thế lực giàu
sang, ông làm khốn khổ ông Mít là người láng giềng. Lúc bấy giờ ông Mít
cô thế nên nuốt hận. Vài mươi năm sau ông Mít có thế lực, ông Xoài thì
cô thế, nên ông Mít báo thù ông Xoài, khiến ông Xoài điêu đứng khổ sở.
Khi bị ông Mít báo thù thì ông Xoài tức tối kêu oan: “Tại sao người ta
quá hung ác hại tôi khốn khổ như thế này?” Quí vị thấy ông Xoài có oan
không? - Không. Ông đã tạo nghiệp xấu với ông Mít mà ông quên, khi quả
báo chẳng lành của nghiệp xấu kết tụ thì ông lại than trách. Đó là do
ông không thấy được nghiệp xấu của ông đã tạo.
Lại nữa, nghiệp của đời quá khứ trong kinh A-hàm Phật
nói: “Những chúng sanh nào nơi thân khẩu ý tạo nghiệp ác, thì khi thân
hoại mạng chung phải sanh vào cõi dữ. Ngược lại những chúng sanh nào nơi
thân khẩu ý tạo nghiệp lành, thì khi thân hoại mạng chung được sanh vào
cõi lành. Và một phen sanh ra rồi chết đi, chết đi rồi sanh lại, cứ sanh
rồi tử, tử rồi sanh không biết bao nhiêu lần.” Nhưng mỗi lần sống chết
đó, thọ biết bao nỗi khổ niềm vui, do thân khẩu ý đã tạo nghiệp thiện
hay ác ở đời trước. Xin hỏi quí vị lớn tuổi, xét lại chúng ta từ lúc
biết đi đứng nói năng, cho đến nay bốn năm mươi tuổi, hoặc sáu bảy mươi
tuổi, có ai làm lành hoàn toàn không? Hay có khi làm cho người được lợi
ích vui cười, lại cũng có lúc làm cho người buồn phiền đau khổ? Đời này
chúng ta vừa làm lành và cũng vừa làm ác. Lấy đó mà xét, đời trước cũng
vậy, một trăm điều, chúng ta làm được bảy tám chục điều lành là tối đa,
còn lại vài ba chục là điều ác. Vì vậy mà đời này sanh ra tuy cũng được
giàu sang sung sướng, nhưng lâu lâu cũng có xảy ra tai nạn đau khổ.
Người không thấu hiểu nhân quả thông cả ba đời thì sẽ than trách: “Tại
sao tôi ăn ở hiền lành, mà gặp phải những chuyện bất tường khổ đau?” Ở
đời có ai lương thiện hoàn toàn đâu? Như chúng ta thấy trong đời hiện
tại tuy biết tu làm lành, nhưng thỉnh thoảng bất giác cũng làm cho người
buồn khổ. Thế nên thỉnh thoảng chúng ta cũng gặp khổ, cũng có buồn là do
nghiệp thiện và ác mà chúng ta đã tạo xen lẫn ở đời trước đó vậy. Khi
gặp khổ đừng đổ thừa cho ai cả, mà phải biết: Trước mình đã tạo nhân rồi
nên đời này phải thọ nhận quả. Và cũng có nhiều người tuy họ ác, nhưng
đâu phải suốt đời họ làm ác hết, mà thỉnh thoảng họ cũng có làm một hai
điều lành. Nên những người nghèo khổ thỉnh thoảng cũng có vài niềm vui.
Vậy muốn cho đời sau được an vui hết khổ thì, ngay bây giờ tránh những
việc khiến cho người đau khổ và làm những việc giúp cho người hiện tại
được lợi ích sau cũng an vui. Đó là tạo nghiệp lành, ngược lại là tạo
nghiệp ác.
Như vậy, nghiệp trong đạo Phật khác với số mạng mà
người đời đã nghĩ. Số mạng đã định rồi thì bó tay bất lực, không chuyển
đổi được, đành chịu vậy. Còn nghiệp thì chuyển đổi được. Vì nghiệp là
hành vi tạo tác của con người. Tạo tác xấu ác thì khổ, biết đó là việc
ác khổ, liền đổi làm việc lành thì được an vui. Ví dụ ông Xoài tiêu pha
phung phí nên mắc nợ, bị chủ nợ vây đòi làm phiền phức. Muốn cho hết nợ,
ông Xoài phải siêng năng làm việc, ăn tiêu chừng mực, dành tiền để trả
nợ, trả một thời gian là dứt nợ, không ai đến quấy rầy ông, ông được an
ổn. Đó là cách chuyển nghiệp thực tế không ai phủ nhận được. Nếu tin
theo số mạng cho rằng số tôi nghèo phải mang nợ, dù có cố gắng làm cũng
vô ích vì không chuyển đổi được, đành chịu nghèo, nợ nần vây phủ… Chuyển
nghiệp bằng hai cách: Cách thứ nhất là đối trước của cải quí đắt tiền,
lòng tham dấy khởi, biết đó là ý nghiệp ác, liền buông xả niệm tham, thì
nghiệp thân không theo ý để tạo duyên lấy của người, không bị người bắt
bớ, bỏ tù, đánh đập. Đó là chuyển nghiệp ý ác ngay khi khởi. Trường hợp
thứ hai là đang ở trong cảnh nghèo túng bệnh tật, ráng ăn ở hiền lành,
làm điều phước đức, khiến cho nghiệp ác quá khứ mòn dần thì sẽ được an
vui. Đó là chuyển nghiệp quá khứ từ từ. Người hiểu được lý nghiệp báo
thì có sức mạnh tinh thần, không yếu đuối trốn tránh trách nhiệm mà mình
đã tạo. Không làm ác gây đau khổ cho người, luôn nghĩ nói làm thiện, tạo
cho mình một cuộc sống lành mạnh an vui, xây dựng xã hội tốt đẹp.
Tóm lại, kinh Thập Thiện Nghiệp Đạo là mười điều
lành, Phật dạy cho chúng sanh nên làm để đi đến chỗ an ổn vui vẻ.
Giảng văn
kinh 1
KINH THẬP THIỆN Giảng giải
GIẢNG VĂN KINH 1
ÂM:
Như thị ngã văn: Nhất thời Phật tại Ta-kiệt-la Long cung,
dữ bát thiên đại Tỳ-kheo chúng, tam vạn nhị thiên Bồ-tát ma-ha-tát câu.
DỊCH:
Tôi nghe như vầy: Một thuở nọ đức Phật ở tại
cung Rồng Ta-kiệt-la (Sàgara) cùng với tám ngàn chúng đại Tỳ-kheo và ba
mươi hai ngàn vị đại Bồ-tát.
GIẢNG:
Đoạn này nêu lên sáu điều chứng tín của ngài A-nan
khi kết tập tạng kinh. Đọc qua các kinh, chúng ta thấy khi xưa, chẳng
những Phật thuyết pháp độ loài người ở nhân gian, Phật lại còn thuyết
pháp độ chư Thiên ở cõi trời, như trời Đao-lợi, có lúc Phật thuyết pháp
độ loài rồng ở Long cung. Kinh Thập Thiện, Phật thuyết ở cung vua Rồng
Ta-kiệt-la. Ở những pháp hội này chỉ có những bậc Tỳ-kheo chứng A-la-hán
có thần thông, những bậc Bồ-tát mới dự nghe được. Ngài A-nan bấy giờ
chưa chứng A-la-hán, chắc chắn là Ngài không có mặt trong hội này. Nhưng
khi kết tập tạng kinh sao Ngài nói: Như thị ngã văn nhất thời Phật
tại Ta-kiệt-la Long cung… Điều này có trung thực không?
Căn cứ vào lịch sử thì
trước khi nhận làm Thị giả, ngài A-nan có xin Phật những điều nếu Phật
thuận thì Ngài mới làm Thị giả. Trong những điều ấy, có điều xin Phật
thuật lại những bài pháp Phật đã nói mà Ngài không được nghe. Kinh Thập
Thiện tuy Ngài không được dự ở cung Rồng Ta-kiệt-la, nhưng được Phật
thuật lại cho Ngài nghe. Thế nên khi kết tập tạng kinh Ngài vẫn thuật
lại như những kinh mà Ngài đã trực tiếp dự trong pháp hội Phật nói.
Như thị (như thế
này): chỉ pháp thoại mà ngài A-nan nghe Phật nói. Đó là kinh Thập Thiện.
- Tín thành tựu.
Ngã văn (tôi nghe):
người nghe và thuật lại kinh Thập Thiện. Đó là Tôn giả A-nan. - Văn
thành tựu.
Nhất thời (một thuở
nọ): là thời điểm nói kinh Thập Thiện. Xưa, thời gian mỗi nơi mỗi khác
không thống nhất, nên Tôn giả A-nan chỉ nói tổng quát là “một thuở nọ”
chớ không xác định rõ ràng là lúc mấy giờ ngày mấy tháng mấy. - Thời
thành tựu.
Phật: vị chủ tọa nói
pháp cho hội chúng nghe. - Chủ thành tựu.
Long cung Ta-kiệt-la
(cung Rồng Ta-kiệt-la): chỗ Phật nói kinh Thập Thiện. - Xứ thành tựu.
Bát thiên đại Tỳ-kheo chúng, tam vạn nhị thiên
Bồ-tát ma-ha-tát câu (tám ngàn chúng đại
Tỳ-kheo, ba mươi hai ngàn vị đại Bồ-tát): là những cử tọa đến nghe pháp.
- Chúng thành tựu.
ÂM:
Nhĩ thời Thế Tôn cáo Long vương ngôn:
- Nhất thiết chúng sanh tâm tưởng dị cố, tạo nghiệp
diệc dị, do thị cố hữu chư thú luân chuyển.
DỊCH:
Bấy giờ, đức Thế Tôn bảo Long vương rằng:
- Tất cả chúng sanh do tâm tưởng khác nhau, nên
tạo nghiệp khác nhau, vì vậy mà có sự luân chuyển trong các cõi.
GIẢNG:
Mở đầu, Phật bảo với vua
Rồng rằng: Tất cả chúng sanh do tâm tưởng khác nhau, nên lời nói khác
hành động cũng khác. Tức là tạo nghiệp không giống nhau. Do tạo nghiệp
không giống nhau nên luân hồi trong các cõi khác nhau. Tôi hỏi quí vị,
tâm nghĩ suy của quí vị có giống nhau không? - Không. Bởi mỗi người có
tánh tình riêng, nghĩ tưởng riêng nên tạo nghiệp riêng để rồi kẻ sanh
chỗ này người sanh chỗ khác; có người chết sanh lên cõi trời, có người
chết sanh ra làm người lại, có người chết sanh ra ở chỗ xấu xa hơn nữa.
Thế nên ở đây kinh nói: Tất cả mọi hành động đưa đến khổ vui của con
người gốc từ tâm mà ra. Lúc bình tĩnh vui vẻ thì tâm khởi nghĩ lành,
khiến cho miệng nói lời lành, thân hành động tốt. Lúc bất giác tâm mê mờ
nóng nảy thì miệng nói, thân làm đều bất thiện. Vậy gốc của lời nói dữ,
hành động ác và lời nói hiền, hành động tốt đều từ tâm mà ra. Tâm làm
chủ nghiệp tốt và xấu của thân, miệng và cũng là gốc nỗi khổ niềm vui
của con người. Thế nên người tu theo đạo Phật lấy tâm làm gốc để tu. Nếu
mọi người tâm nghĩ tưởng giống nhau, tu cùng nhắm một hướng thì khi chết
cùng sanh ra một cõi lúc nào cũng gặp nhau, nên nói đời đời làm bạn lữ
là vậy. Nhược bằng tâm người này hướng thượng, tâm người kia hướng hạ
thì khó mà gặp nhau được. Đó là đứng về mặt nghiệp quả mà nói. Kinh này,
mở đầu Phật dạy sáu nẻo luân hồi là trời, người, a-tu-la, súc sanh, ngạ
quỉ, địa ngục do tâm tưởng chúng sanh thiện ác khác nhau mà đến vậy.
ÂM:
Long vương! Nhữ kiến thử hội cập đại hải trung, hình sắc
chủng loại các biệt phủ da? Như thị nhất thiết, mị bất do tâm, tạo thiện
bất thiện, thân nghiệp, ngữ nghiệp, ý nghiệp sở trí.
DỊCH:
Này Long vương! Ngươi có thấy trong hội này và
trong biển cả, hình sắc chủng loại mỗi loài khác nhau không? Tất cả như
thế đều do tâm, tạo nghiệp thiện hay bất thiện nơi thân, nơi khẩu, nơi ý
mà ra.
GIẢNG:
Bấy giờ Phật hỏi Long
vương có thấy trong hội chúng của Ngài gồm mấy ngàn vị Tỳ-kheo, mấy chục
ngàn vị Bồ-tát và trong biển cả, nào là binh tôm tướng cá, hình sắc và
chủng loại của mỗi loài có khác nhau không? Trước Phật đặt câu hỏi cho
Long vương chú ý, sau đó Ngài mới giải thích. Tất cả các chủng loại
chúng sanh có hình dáng màu sắc khác nhau, đều do tạo nghiệp thiện và
bất thiện. Tâm (ý) khởi nghĩ ác thì miệng nói ác thân làm ác, nên mới có
những hình dáng màu sắc thô xấu. Tâm (ý) nghĩ thiện, miệng nói thiện,
thân làm thiện, nên mới có hình dáng màu sắc tốt đẹp. Vậy những cái sai
biệt đó đều do tâm mà ra, chẳng những ngày xưa, mà ngày nay cũng vậy.
Quí vị nhìn xem mỗi người trong hội này có khác nhau không? - Mỗi người
mỗi vẻ không ai giống ai. Nếu hai người tâm tưởng, ngôn ngữ hành động
giống nhau, thì sanh ra hình dáng cũng giống nhau. Ngược lại tâm tưởng
ngôn ngữ hành động khác nhau, thì sanh ra hình dáng cũng khác nhau.
Trong đây có mấy mươi người, mỗi người có mỗi vẻ mặt, mỗi hình dáng, mỗi
hoàn cảnh khác nhau. Đó là do tâm mỗi người mỗi khác. Phật gọi thân
người là “tổng báo” (nghiệp báo chung), tổng báo gồm có quả báo của
nghiệp thiện và nghiệp ác lẫn trong đó. Vì vậy có người sanh trong gia
đình giàu sang sung sướng mà bị bệnh tật. Lại cũng có người sanh trong
cảnh giàu có mà dốt nát. Rồi lại có người sanh ra trong cảnh nghèo khó
không đủ tiền ăn học lại thông minh hiếu học… Tóm lại, sở dĩ con người
có sự sai biệt như thế là do tâm tưởng của mỗi người sai khác mà ra vậy.
ÂM:
Nhi tâm vô sắc, bất
khả kiến thủ, đản thị hư vọng, chư pháp tập khởi, tất cánh vô chủ, vô
ngã ngã sở.
DỊCH:
Tâm không hình sắc, không thể thấy, không thể
nắm bắt, chỉ do các pháp hư vọng hợp lại mà khởi hiện, rốt ráo không có
chủ tể, không có ngã và ngã sở.
GIẢNG:
Phật nói thính chúng
trong pháp hội, chủng loại hình sắc sai biệt gốc từ tâm. Nhưng tâm không
hình sắc, không thể thấy không thể nắm bắt được, chỉ do các pháp hư vọng
mà khởi hiện. Thế nên tất cả nghiệp tội từ tâm mà ra. Nói những danh từ
chuyên môn như thế e khó hiểu, vậy tôi giảng kỹ chỗ này cho quí vị hiểu.
Ví dụ quí vị nói: “Tâm tôi nghĩ thế này, tâm tôi nghĩ thế kia.” Tôi xin
hỏi: “Tâm quí vị đang suy nghĩ là cái gì? Ngay bây giờ mỗi người tự lóng
lặng lại, tìm cái tâm của mình coi nó ra sao và ở đâu? Ai tìm được?” -
Thưa tìm không được. Đã tìm không được, mà sao ai cũng nói tâm tôi nghĩ
thế này, tâm tôi nghĩ thế kia? Đây là vấn đề quan trọng, chúng ta phải
lưu ý. Ở trước nói tâm chủ động tất cả, bây giờ chúng ta tìm thì không
biết nó ở đâu và ra sao? Tâm không có chỗ nơi không hình sắc, tại sao
chủ động tất cả? Khi muốn tìm nó thì tìm không ra, lúc không tìm thì nó
khởi nghĩ hết chuyện này tới chuyện nọ không ngừng, như vậy là sao? Phật
nói tâm nhớ tưởng nghĩ suy không thật vì nếu thật thì lúc nào cũng hiện
hữu một nơi, chẳng hạn ở trên trán hay ở trên mũi… Nhưng nó không có chỗ
nơi, vừa khởi nghĩ, tính toán thì có, mà khi tìm thì không. Nó là cái
giả có không thật, do duyên với ngoại cảnh mà tạm có, có mà không thật.
Ví dụ quí vị đang ngồi đây, sực nhớ các con ở nhà đang đi học, khi nhớ
là do tâm và do có các con nên quí vị mới nhớ. Nếu không có các con thì
không có “cái nhớ con”. Nguyên do có ngoại cảnh ảnh hưởng đến nội tâm,
tâm cảnh duyên nhau nên vọng tưởng mới khởi. Vì vậy tâm chỉ là vọng
tưởng, do các duyên nhóm họp tạm có, không thật. Tuy không thật mà chi
phối tất cả. Điều này người tu Phật chúng ta cần phải tư duy cho thật
kỹ. Thấu được lý này tu mới tiến, ngược lại thì tu khó tiến. Tại sao? Vì
hằng ngày mọi người ai cũng cho rằng mình có tâm, nên thường nói: “tôi
nghĩ như thế này, tôi tính như thế kia…” chấp cái nhớ nghĩ suy tính của
mình là hay là đúng, nếu có ai nói ngược lại thì giận. Nhìn kỹ thấy cái
nhớ nghĩ, suy tính chợt khởi liền mất, rõ ràng không thật, cái không
thật làm sao đúng!
Ở trước đã nói Nghiệp dẫn chúng sanh đi trong
cảnh lành hay dữ; sanh trong cảnh lành là do đời trước tạo nghiệp thiện,
sanh trong cảnh dữ là do đời trước tạo nghiệp ác. Vậy thân tâm con người
sanh trong cảnh lành hay cảnh dữ, giáo lý nhà Phật gọi là “Chánh báo”.
Nếu tạo nghiệp thiện thì sanh ra thân khỏe mạnh, thông minh tài trí, ở
trong cảnh gia đình giàu sang vật chất sung mãn; thân khỏe mạnh thông
minh tài trí là chánh báo, cảnh giàu sang vật chất sung mãn là y báo. Y
báo lệ thuộc chánh báo, chánh báo tốt thì y báo cũng tốt, chánh báo tốt
là do đời trước tạo nghiệp thiện và nghiệp đời trước thì lệ thuộc vào
tâm. Như thế là tâm tạo ra nghiệp tốt xấu, nghiệp tốt xấu dẫn thọ thân
tốt xấu, thân tốt xấu mới tạo ra cảnh tốt xấu. Vậy tâm nghĩ suy là vọng
tưởng không thật, gốc đã không thật thì những ngọn ngành kia có thật
không? Phật dạy tất cả pháp đều giả dối, do chúng sanh ở trong cảnh giả,
không thấy các pháp là giả, tưởng là thật. Tâm giả mà tưởng lầm là thật,
nên thấy nghiệp thật, thân thật, cảnh thật. Nếu thấy tâm giả thì thấy
nghiệp giả, thân cũng giả, cảnh cũng giả. Chúng do các pháp nhóm họp tạm
có, rốt ráo không có chủ, không có ngã và ngã sở.
Không có chủ là ta không làm chủ được tâm, nó muốn
nghĩ gì thì nghĩ, muốn nhớ ai thì nhớ. Chẳng hạn như quí vị định ngồi
thiền ba mươi phút để cho tâm an định. Nhưng vừa lên bồ đoàn ngồi độ vài
phút, thì nhớ việc này tính chuyện kia liên tục. Muốn dừng không nhớ
không tính độ năm mười phút mà không dừng được. Rõ ràng ta không làm chủ
được vọng tâm, nó muốn nghĩ gì thì nghĩ, nếu ta làm chủ được, ta ưa nghĩ
thì nghĩ, không ưa nghĩ thì dừng. Vì không làm chủ được nên nó chợt khởi
chợt mất, không thường còn, nên nói là vô ngã. Ngã đã không thì những
cái thuộc về ngã làm sao có thật? Đạo Phật cho tâm nhớ nghĩ suy tính là
vọng tâm, luôn duyên theo cảnh vật bên ngoài. Vì vậy mà không có chủ,
không có thật ngã và cảnh tùy thuộc bên ngoài cũng không có thật. Vì ngã
(ta) và cảnh vật do tâm (vọng tưởng) tạo, mà tâm không thật thì ngã và
cảnh vật thuộc của ta cũng không thật.
Nói như vậy quí vị buồn
và thắc mắc: Tu mà thấy tâm không thật, thân không thật, cảnh vật không
thật, vậy thì còn cái gì mà tu? và Phật dạy tu mười điều lành để làm gì?
Sau đây Phật chỉ lẽ thật của con người và cảnh vật.
ÂM:
Tuy các tùy nghiệp sở hiện bất đồng, nhi thật ư trung
vô hữu tác giả. Cố nhất thiết pháp giai bất tư nghì, Tự tánh như huyễn.
DỊCH:
Tuy mỗi loài theo nghiệp hiện ra không đồng, mà
thật trong ấy không có tác giả. Nên tất cả pháp Tự tánh như huyễn, không
thể nghĩ bàn.
GIẢNG:
Đa số người đều cho rằng: Tạo hóa tạo ra con người,
mọi sự sướng khổ vui buồn của con người đều do Tạo hóa định đoạt. Lý này
Phật giáo không chấp nhận, Phật nói do nghiệp của mình định, không có ai
làm chủ, vì vậy nói không có tác giả. Thế nên tất cả pháp Tự tánh không
thật như huyễn hóa không thể nghĩ bàn. Mở đầu Phật chỉ cho chúng ta thấy
rõ ràng vọng tâm, nghiệp, thân, cảnh vật đều huyễn hóa không thật. Nhưng
chúng ta ai cũng thấy những cái giả đó là thật, nên hết tạo nghiệp này
tới nghiệp khác, hết đời này đến kiếp nọ, tạo mãi… Vì vậy luân hồi sanh
tử không dừng. Nếu chúng ta thấy rõ vọng tâm giả, nghiệp giả, thân giả,
cảnh vật giả, thì chúng ta sẽ nhận ra cái chân thật ngay trong
cái giả đó. Chỗ này chúng ta phải học tu vài ba năm mới thấy, bây giờ
nói thẳng quí vị hoang mang. Không phải nói vọng tâm giả, nghiệp giả,
thân giả, cảnh vật giả, tu tới đó rồi hết trơn không ngơ. Chúng ta nhớ
cái nào giả, Phật chỉ cho biết là giả. Ví dụ có người nhà quê ra thành
phố, đến chỗ bán đồ nữ trang giả để mua. Khi ấy có người ở thành rành về
nữ trang đứng đó, thấy người nhà quê cầm chiếc cà rá giả muốn mua, người
ở thành tội nghiệp, bèn nói: “Chị ơi, cái này giả.” Người nhà quê nghe
nói giả bèn để xuống lựa cái khác. Người ở thành cũng nói: “Cái này cũng
giả nữa, tất cả đồ nữ trang đây đều giả hết.” Nghe nói thế, người nhà
quê thất vọng. Tôi xin hỏi quí vị người biết tất cả cái giả thì họ có
biết được “cái thật” không? Chắc chắn là họ biết “cái thật”, nhưng vì
đang ở chỗ bán đồ giả nên phải nói nó giả. Thấy người nhà quê thất vọng,
người ở thành thị nói: “Chị muốn mua đồ thật, hãy theo tôi đến phố A thì
sẽ có.” Vậy khi nghe nói tất cả đều là đồ giả, quí vị chớ thất vọng, hãy
ráng đến chỗ bán đồ thật sẽ có. Cũng vậy, ở đây Phật nói vọng tâm khởi,
rồi tạo nghiệp, thọ thân và tạo nên cảnh vật đều là giả dối không thật.
Chúng ta tin lời Phật, không thất vọng, nỗ lực tu biết hết tất cả “cái
giả” sẽ nhận ra “cái thật”. Khi nhận ra “cái thật” rồi thì được an vui
hạnh phúc. “Cái thật” ở kinh này Phật chưa nói tới, các kinh như Pháp
Hoa, Niết-bàn, Phật chỉ rất rõ.
ÂM:
Trí giả tri dĩ, ưng tu thiện nghiệp, dĩ thị sở sanh,
uẩn, xứ, giới đẳng, giai tất đoan chánh, kiến giả vô yểm.
DỊCH:
Người trí biết
như thế, nên tu nghiệp thiện, nhờ vậy sanh ra uẩn, xứ, giới… đều được
đoan chánh, người nhìn không chán.
GIẢNG:
Ở trước Phật nói với vua Rồng rằng: Người có hình
dáng tốt đẹp, kẻ có hình thù xấu xa, đều do nghiệp thiện hay nghiệp ác
và nghiệp thiện ác phát xuất từ tâm. Vậy ai muốn có thân tướng tốt đẹp
thì phải chừa nghiệp ác, tu nghiệp lành. Nhờ tu nghiệp lành mà thân năm
uẩn sanh ra được thù thắng. Do sáu căn thù thắng nên chiêu cảm sáu trần
thanh nhã và khởi ra sáu thức cũng thiện tịnh. Nên nói uẩn, xứ, giới
đoan chánh mọi người nhìn thấy không chán.
Ví dụ trong ngôi nhà có một số người đang ngủ mê. Khi
ngủ mê người nào cũng mộng hết, người thấy mộng lành thì chúm chím cười,
người thấy mộng dữ thì khóc ràn rụa. Mình là một trong những người ngủ
mê mộng mị, chợt tỉnh giấc thấy những người còn đang ngủ, người mộng
lành thì cười, người mộng dữ thì khóc. Lúc đó chúng ta thế nào? Có
thương người mộng dữ đang khóc không? Và thấy người mộng lành cười có
vui theo không? Tự bản thân chúng ta, nếu biết chốc lát mình sẽ ngủ lại
và cũng mộng nữa thì thích mộng lành hay mộng dữ? Tuy là mộng, song
chúng ta vẫn thích mộng lành chớ không ai muốn mộng dữ. Cũng vậy, tuy
biết thân này và cảnh vật ở đời sau không thật, nếu chưa nhận ra “cái
thật” và chưa giải thoát, chúng ta vẫn thích có thân tạm đời sau tốt, dễ
tu hơn. Nếu có thân không thật mà xấu như thân ngạ quỉ, súc sanh, quá si
mê khổ sở thì khó tu. Thế nên người trí phải biết chọn mộng lành tránh
mộng dữ, tức là tạo nghiệp lành không tạo nghiệp ác.
ÂM:
Long vương! Nhữ quán Phật thân, tùng bá thiên ức
phước đức sở sanh, chư tướng trang nghiêm, quang minh hiển diệu, tế chư
đại chúng, thiết vô lượng ức tự tại Phạm vương, tất bất phục hiện, kỳ
hữu chiêm ngưỡng Như Lai thân giả, khởi bất mục huyễn.
DỊCH:
Này Long vương!
Ngươi xem thân Phật do trăm ngàn ức phước đức sanh ra các tướng trang
nghiêm, hào quang nhiệm mầu sáng chói, che cả đại chúng, dù cho (hào
quang) vô lượng ức trời Phạm vương cũng không thể hiện được. Không ai
chiêm ngưỡng thân của Như Lai mà không chóa mắt.
GIẢNG:
Đức Phật nói với Long vương: Sở dĩ thân Phật có tướng
tốt trang nghiêm là do vô lượng phước đức Ngài đã tạo trong vô lượng
kiếp. Hào quang của Phật sáng chói che khắp cả đại chúng, dù cho hào
quang của muôn ức vị trời Phạm vương chiếu sáng cũng bị hào quang của
Phật che lấp, không sánh bằng. Như vậy, ai thấy thân tướng trang nghiêm,
hào quang sáng chói của Phật, cũng chiêm ngưỡng nhìn hoài không chán,
không chớp mắt.
ÂM:
Nhữ hựu quán thử chư đại Bồ-tát, diệu sắc nghiêm
tịnh, nhất thiết giai do tu tập thiện nghiệp phước đức nhi sanh.
DỊCH:
Ngươi hãy xem
các vị đại Bồ-tát đây sắc diện nhiệm mầu, trang nghiêm thanh tịnh. Tất
cả (tướng tốt ấy) đều do tu nghiệp thiện mà được phước đức như thế.
GIẢNG:
Trước hết Phật nói tướng tốt của thân Phật trang
nghiêm, toàn chúng không ai sánh kịp, tướng tốt ấy là do phước đức tạo
nên. Kế đó Phật chỉ các vị đại Bồ-tát, mỗi vị đều có tướng tốt trang
nghiêm cũng do tu các nghiệp lành mà được. Như vậy, Phật dẫn chứng từ
trên lần lần xuống.
ÂM:
Hựu chư thiên long bát bộ chúng đẳng, đại oai thế
giả, diệc nhân thiện nghiệp phước đức sở sanh.
DỊCH:
Lại nữa, các
hàng trời, rồng, bát bộ v.v… có oai thế mạnh mẽ to lớn cũng do nhân tu
nghiệp lành mà được phước báo như thế.
GIẢNG:
Tóm lại, trên là chư Phật, kế đó là các vị Bồ-tát,
rồi đến chư Thiên, Long vương… đều do tu nghiệp lành, mà được phước có
thân tướng tốt trang nghiêm đầy đủ oai thế lớn.
ÂM:
Kim đại hải trung, sở hữu chúng sanh, hình sắc thô
bỉ, hoặc đại hoặc tiểu, giai do Tự tâm chủng chủng tưởng niệm tác thân
ngữ ý chư bất thiện nghiệp, thị cố tùy nghiệp, các tự thọ báo.
DỊCH:
Nay các chúng
sanh ở trong biển cả, hình sắc thô xấu, lớn, nhỏ, đều do các thứ tưởng
niệm của Tự tâm gây ra những nghiệp bất thiện nơi thân, ngữ, ý và tùy
theo chỗ tạo nghiệp mà thọ quả báo.
GIẢNG:
Tới đây Phật nói xuống thấp: Những chúng sanh ở trong
biển cả như tôm cá có hình tướng xấu xa, con thì quá lớn, con thì quá
nhỏ đều do tâm niệm của mỗi loài tạo nghiệp bất thiện nơi thân, miệng, ý
và do tạo nghiệp bất thiện sai biệt, nên mỗi loài chịu quả báo xấu cũng
khác nhau như thế.
Chúng ta thấy Phật dạy rõ ràng thân tốt đẹp trang
nghiêm, thân xấu xa thô bỉ đều do nghiệp mà ra, thân tốt do nghiệp, thân
xấu cũng do nghiệp. Nghiệp lành thì thân hình tốt đẹp, nghiệp ác thì
thân hình xấu xa. Như vậy, thành Phật do từ nghiệp lành mà được, thành
Bồ-tát cũng do nghiệp lành mà được… Cho nên ở trước tôi nói kinh Thập
Thiện là gốc, chư Phật, chư Bồ-tát, chư Tỳ-kheo đều do làm lành mà được.
Và kinh Thập Thiện cũng là gốc của bát bộ chúng: thiên, long, dạ-xoa,
càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già đều do tạo
nghiệp thiện được quả báo sanh lên cõi trời. Còn các loài chúng sanh
khác như tôm, cá… có thân hình thô xấu cũng do nghiệp ác mà ra. Những
nghiệp lành sẽ được giải thích từng nghiệp ở sau.
Đây Phật nêu lên điểm căn bản là người tu hành thấy
rõ một bên nghiệp thiện đưa tới quả báo tốt là được an vui sung sướng,
một bên nghiệp ác đưa đến quả báo xấu bị khổ đau. Ngài khuyên chúng ta
thường xuyên quán xét biết rõ nghiệp của mình để tự sửa, tránh xa nghiệp
ác, thường tạo nghiệp lành để tội lỗi dần dần hết, phước đức trí tuệ
càng ngày càng tăng trưởng.
ÂM:
Nhữ kim thường ưng như thị tu học, diệc linh chúng
sanh liễu đạt nhân quả, tu tập thiện nghiệp. Nhữ đương nhân thử chánh
kiến bất động, vật phục đọa tại đoạn thường kiến trung! Ư chư phước điền
hoan hỉ kính dưỡng, thị cố nhữ đẳng diệc đắc nhân thiên tôn kính cúng
dường.
DỊCH:
Nay ngươi như
thế mà tu học và khiến cho chúng sanh thấu rõ nhân quả, tu tập nghiệp
lành. Ngươi nên nương nơi chánh kiến bất động, chớ đọa vào trong tà kiến
đoạn thường. Đối với các bậc phước điền nên vui vẻ cung kính cúng dường,
thì các ngươi cũng được người trời tôn trọng cung kính cúng dường.
GIẢNG:
Đến đây Phật dạy Long vương tu tập. Như trước đã nói:
Biết rõ nghiệp báo thiện ác do mình tạo, nếu tạo nghiệp lành thì thân
tướng tốt đẹp trang nghiêm, tạo nghiệp ác thì thân hình xấu xa. Khi biết
như thế rồi nên tạo nhân lành để được quả tốt, chớ tạo nhân ác mới thì
sẽ được an vui. Chúng ta muốn biết nhân đời trước của mình ra sao, thì
mỗi người phải tự xét hoàn cảnh, tướng mạo của mình hiện tại, thì sẽ
biết đời trước mình đã tạo nhân lành hay dữ. Đức Phật lại bảo Long vương
phải dạy chúng sanh hiểu thấu lý nhân quả, để tu tạo nghiệp lành. Đồng
thời Phật nhấn mạnh với Long vương là, khi đã hiểu tường tận lý nhân quả
thì được chánh kiến không lay động. Chánh kiến không lay động là sao?
Giáo lý Phật nói rằng: Người hiểu rõ lý nhân quả thì tin sâu nhân quả,
tin sâu lý nhân quả là có chánh kiến, ngược lại thì rơi vào tà kiến đoạn
và thường.
Thế nào là chánh kiến, thế nào là tà kiến?
Phật nói hiểu lý nhân quả là chánh kiến. Tức là biết
tất cả mọi hành động lành hay dữ của mình, sẽ kết tụ quả báo tốt hay xấu
cho mình. Thế nên gọi thân này là tổng báo, tức là quả báo chung của đời
trước. Đời trước có khi làm lành có khi làm dữ, nên thân này có khi được
an ổn vui vẻ, có lúc bị tai họa khổ đau. Khi đã biết thân tổng báo này
chịu ảnh hưởng nghiệp đời quá khứ, thì hiện tại nỗ lực tu hạnh lành, để
chuyển những nghiệp xấu trước nhẹ bớt. Thấy biết như thế là chánh kiến.
Hiện tại có một số người mệnh danh tu theo đạo Phật,
mà không có chánh kiến, lại ôm ấp tà kiến hoặc thường hoặc đoạn. Có
người tu mà nghĩ rằng mình có một linh hồn không đổi thay, trường cửu
không mất, thân này chết đi, đời sau có thân khác. Giống như áo này cũ
thay áo khác, mình vẫn là mình. Ví dụ ông A chết rồi sanh ra cũng là A.
Tin linh hồn mình không bao giờ thay đổi, đời đời vẫn không mất. Tin như
vậy đạo Phật gọi là thường kiến. Lại có người cho rằng thân này do tứ
đại hợp lại mà thành, sau khi chết tứ đại rã tan, không còn gì hết. Chấp
như vậy gọi là đoạn kiến. Cả hai kiến chấp đó Phật không thừa nhận.
Người chấp một trong hai điều đó là bệnh. Vì nếu tin linh hồn vẫn còn
mãi thì việc làm lành làm ác đối với họ vô nghĩa, làm lành cũng phí công
vô ích không kết quả gì, làm ác cũng không có thiệt hại gì, mặc tình
muốn làm gì thì làm không sợ tội lỗi. Còn cho rằng chết sẽ hết thì việc
làm lành hay làm dữ đối với họ cũng như trò chơi, nên không trọng việc
lành không sợ việc ác, rồi mặc tình làm việc tội lỗi. Người tu theo đạo
Phật thấy lý nhân quả tường tận, biết làm lành thì được sanh lên ba
đường thiện là trời, người, a-tu-la, làm dữ thì đọa xuống ba đường ác là
địa ngục, ngạ quỉ, súc sanh. Như vậy, mọi chúng sanh đi lên hay đi
xuống, tùy theo nghiệp thiện hay ác mà đi đến chỗ sướng hay khổ khác
nhau. Trong hội này: Phật, Bồ-tát, A-la-hán, Long vương cho đến binh tôm
tướng cá… đều có tướng sai biệt là do nghiệp nhân thiện hay ác mà thành
tựu. Hiện tại chúng ta còn phàm phu nghe Phật nói như thế thấy khó hiểu
khó tin, nên thắc mắc Phật cũng là người tại sao thân Phật có tướng tốt
trang nghiêm, hào quang sáng chói như vậy? Các vị khác cũng mang thân
người mà tại sao thân hình thô bỉ xấu xa?
Phật dạy: Thường kiến và đoạn kiến là sai lầm, người
tu Phật không nên chấp như thế, mà phải có chánh kiến. Chánh kiến là
sao? Có phải chết rồi không mất hẳn, mà cũng không còn một linh hồn bất
biến bất diệt không? Đạo Phật chủ trương như vậy khó hiểu quá, không
thừa nhận hai bên. Chúng ta phải hiểu như thế nào? Theo Duy thức học thì
“thức A-lại-da ở nơi mỗi người hằng chuyển như bộc lưu”. Hằng là thường,
mãi mãi; chuyển là đổi thay, xê dịch; bộc lưu là dòng nước chảy. Thức
A-lại-da tuy thường còn nhưng biến đổi không dừng, giống như dòng nước
chảy. Trong kinh A-hàm có đoạn ghi vua Ba-tư-nặc đến hỏi Phật:
- Như Lai dạy tạo nhân là phải thọ quả, và cũng dạy
thân năm uẩn này không có thật ngã. Vậy con người không có thật ngã thì
khi tạo nghiệp ai chịu quả báo?
Phật ví dụ: Có một gia đình sanh một đứa con trai và
một gia đình sanh một đứa con gái. Hai gia đình ấy bèn đính ước sui gia.
Lúc hai đứa bé lên tám tuổi, hai gia đình ấy có những đổi thay trong
cuộc sống, nên ở cách xa nhau không có dịp qua lại. Khi hai đứa bé lớn
khôn đúng mười tám tuổi, đàng trai tìm đến đàng gái để cưới, nhưng người
con gái đã có chồng. Bên nhà trai kiện, xin Vua xử.
Người con trai thưa rằng:
- Cô gái này đã hứa hôn với chúng tôi rồi, nay ông
kia cưới cô, coi như đã cướp vợ người.
Người bị kiện trả lời:
- Khi tôi cưới cô gái, lúc cô ấy mười tám tuổi, chớ
tôi không cưới cô gái tám tuổi mà nhà ông đã hứa hôn.
Phật hỏi Vua:
- Bị kiện như thế, thì Đại vương xử thế nào?
Vua không đáp được.
Phật giải thích:
- Nếu rời cô gái tám tuổi khi xưa, không có cô gái
mười tám tuổi bây giờ. Song nói cô gái tám tuổi khi xưa và cô gái mười
tám tuổi bây giờ là một thì không đúng. Vì đứng về mặt thực tế, trước và
sau vẫn là con người đó, nhưng có biến chuyển. Nếu không có biến chuyển
thì không đúng. Vì cô bé tám tuổi đứng cao chừng tám, chín tấc và nặng
chừng vài chục ký, còn cô gái mười tám tuổi cao tới một mét rưỡi hay một
mét sáu, nặng khoảng bốn năm mươi ký. Đó là hình vóc quá sai biệt, về
tâm tư của đứa bé tám tuổi và cô gái mười tám tuổi cũng đổi thay. Vậy
thì làm sao nói đứa bé tám tuổi và cô gái mười tám tuổi là một được?
Nhưng cũng không nói là hai được. Tuy có biến chuyển mà vẫn không có
người thứ hai thay thế, song nói cố định trước sau là một cũng không
được.
Đó là chỗ thật tế nhị. Đạo Phật thuyết minh lý vô
ngã, cho rằng thân năm uẩn không có ta thật, tùy theo nghiệp lành hay dữ
mà chuyển thành tốt hay xấu. Ví dụ hiện tại, người tật nguyền nghèo khổ
biết tu hiền tạo nghiệp lành thì sau sanh ra sẽ được thân tướng lành lặn
tốt đẹp khác hơn xưa. Nếu nói mình ngày nay là A, ngày sau là A, điều đó
không đúng. Ngày nay là A với cha mẹ này, với hoàn cảnh này, ngày sau
sanh ra với tên khác, với cha mẹ khác, với hoàn cảnh khác, không cố định
trước sau là một, cũng không phải mất hẳn. Nếu mất hẳn thì thuộc đoạn
kiến, còn mãi trước sau như một là thường kiến. Đó là chỗ quí Phật tử
phải hiểu cho sâu, kẻo lạc vào thường kiến hoặc đoạn kiến. Phật nói như
thế là chỉ lẽ thật, chớ không phải đem luân lý dạy đời. Chúng ta tự xét
bản thân mình sẽ thấy, lúc mười tuổi và bây giờ ba bốn mươi tuổi tâm
sanh lý có giống nhau không? Lúc mười tuổi thì ngây thơ khờ khạo, bây
giờ ba bốn mươi tuổi thì khôn ngoan lịch lãm, đó là tâm tư thay đổi. Còn
thể xác cũng vậy, khi trẻ thì khỏe mạnh ăn ngon ngủ dễ, lúc già thì yếu
đau ít ăn khó ngủ, khi trẻ khác khi già khác, đổi thay không cố định.
Chính bản thân mình ngay cuộc sống hiện tại mà còn đổi thay từ cơ thể
đến tâm tư như vậy, thì đời vị lai làm sao mình không thay đổi? Tuy thay
đổi mà không mất. Vì vậy Phật nói hiện tại con người đổi thay và vị lai
cũng thay đổi. Nếu hiện tại thay đổi, mà nói vị lai không thay đổi là
chuyện vô lý.
Hiểu được lý hằng chuyển
thì hiểu được sự thay đổi hai chiều, chiều tiến của nghiệp lành và chiều
thoái của nghiệp dữ. Phật vạch cho chúng ta thấy rõ hai chiều, rồi mình
tự chọn lựa, muốn tiến thì tạo nghiệp lành, muốn thoái thì tạo nghiệp
ác. Cũng như nhà nông làm ruộng, gieo giống lúa thì lên cây lúa, gieo
giống cỏ thì lên cây cỏ. Gieo giống gì thì lên cây ấy, tuy nhiên sau khi
gieo giống còn phải chăm sóc phân nước đúng mức thì cây mới tốt tươi,
ngược lại bỏ bê thì cây bị hư hoại. Lý nhân quả của đạo Phật chỉ thẳng
động tác (nghiệp) lành hay dữ của thân miệng và ý, để mọi người tự do
quyết định lựa chọn cho cuộc sống của mình ở hiện tại và tương lai. Nên
nhớ sau khi chết, nếu còn luân hồi là còn với dạng thức khác, chớ không
còn như xưa. Nếu như xưa là rơi vào lỗi thường kiến, nếu mất hẳn là rơi
vào lỗi đoạn kiến, trái với chủ trương của đạo Phật.
Nhờ hiểu được lý nhân quả, nên đối với những bậc được
coi là ruộng phước thì siêng năng vui vẻ cúng dường. Ruộng phước có
nhiều thứ: cha mẹ là ruộng phước của người con hiếu thảo, những người tu
hành chân chánh là ruộng phước của hàng Phật tử tại gia, những trẻ mồ
côi, người nghèo đói, bệnh tật là ruộng phước của người tu hạnh bố thí.
Người Phật tử tại gia xây chùa, tạc tượng in kinh, cúng dường tứ sự cho
Tăng Ni an ổn tu hành, để duy trì Phật pháp là đã gieo giống tốt vào
ruộng phước. Người con hiếu thảo cung kính dưỡng nuôi an ủi… cha mẹ là
đã gieo giống tốt vào ruộng phước. Người giàu lòng nhân ái giúp đỡ cung
cấp cơm gạo thuốc men… cho trẻ mồ côi, người nghèo đói, bệnh tật, là đã
gieo giống tốt vào ruộng phước. Đối với những ruộng phước vừa nêu, Phật
dạy chúng ta phải vui vẻ siêng năng cúng dường. Nếu hiện tại chúng ta
gieo giống vào những phước điền vừa kể, thì vị lai chúng ta cũng được
chư thiên vui vẻ cúng dường như vậy. Chúng ta muốn mai sau được cái gì
thì ngay bây giờ phải làm cái ấy. Chẳng hạn muốn sau này dạy học, ngay
bây giờ phải học cho giỏi, sau mới dạy học được. Hoặc muốn sau này làm
thợ mộc, ngay bây giờ phải học cưa, bào, đục, đẽo… thì sau này mới làm
thợ mộc được. Không có việc gì, trước không gieo nhân sau lại có quả.
Thế nên Phật dạy muốn được phước báo là phải cúng dường. Cúng là cung
cấp, dường là nuôi dưỡng, cúng dường là cung cấp nuôi dưỡng cho người
được sống. Thông thường nói đến cúng dường là phải thành kính. Song nói
thế có người thắc mắc: Đối với cha mẹ, Sa-môn thì thành kính là phải,
nhưng đối với kẻ nghèo đói, bệnh tật, trẻ mồ côi là kẻ thấp kém hơn
mình, làm sao thành kính? Đối với người nghèo đói, bệnh tật, trẻ mồ côi,
chúng ta cung cấp nuôi dưỡng họ, mà không khinh khi xem thường, đó là
chúng ta đã thể hiện lòng thành kính rồi. Chữ cúng dường nghĩa rất rộng,
không hạn cuộc ở chùa mà bao hàm cả gia đình, xã hội, quốc gia, quốc tế.
Đó là những ruộng phước, quí Phật tử muốn tạo phước thì hướng vào đấy mà
tạo.
Giảng văn
kinh 2
KINH THẬP THIỆN Giảng giải
THẬP THIỆN
ÂM:
Long vương đương tri: Bồ-tát hữu nhất pháp, năng đoạn
nhất thiết chư ác đạo khổ. Hà đẳng vi nhất? Vị ư trú dạ thường niệm tư
duy quán sát thiện pháp, linh chư thiện pháp niệm niệm tăng trưởng, bất
dung hào phân bất thiện gián tạp, thị tức năng linh chư ác vĩnh đoạn,
thiện pháp viên mãn, thường đắc thân cận chư Phật, Bồ-tát cập dư Thánh
chúng.
DỊCH:
Long vương nên biết: Bồ-tát có một pháp hay đoạn
dứt tất cả khổ trong đường ác. Pháp đó là gì? Là ngày đêm thường nhớ,
suy nghĩ, quán sát pháp lành, khiến cho các pháp lành mỗi niệm mỗi niệm
tăng trưởng, không để mảy may pháp bất thiện xen lẫn, đó là khéo làm cho
các pháp ác dứt hẳn, pháp thiện viên mãn thì thường được gần gũi chư
Phật, chư Bồ-tát và hàng Thánh chúng khác.
GIẢNG:
Đoạn này Phật dạy cho chúng ta thấy rõ việc làm của
các vị Bồ-tát. Bồ-tát là hàng có trí tuệ hằng tỉnh giác, tự giải khổ cho
mình và giúp chúng sanh thoát khổ. Thế nên nói Bồ-tát có một pháp hay
đoạn dứt các điều khổ trong đường ác. Pháp đó là gì? - Là pháp ngày đêm
luôn luôn nhớ các việc lành, không để mảy may pháp ác dấy khởi. Chỉ một
bề nhớ nghĩ pháp lành, thì pháp lành mỗi ngày mỗi tăng trưởng, cho đến
khi viên mãn sẽ được gặp Phật, Bồ-tát và Thánh chúng. Ngược lại cả ngày
cứ khởi niệm ác, sẽ rơi vào đường ác. Phật dạy cho chúng ta thấy, tu là
tu ngay tâm niệm của mình, phải thấy rõ từng tâm niệm, để trưởng
dưỡng niệm lành đoạn dứt niệm ác. Giả sử người làm việc từ thiện, khi
làm lại toan tính mưu này kế nọ để thủ lợi, thử hỏi việc làm đó có thiện
chưa? Nhiều khi có người ra làm việc lành với danh nghĩa nào đó, hoặc
cầu danh cầu lợi. Việc làm lành không phát xuất từ tâm lành, nên kết quả
không như ý, rồi thấy nhân quả trái nhau. Đó là việc làm không đúng với
lý nhân quả Phật đã dạy. Phật dạy tâm chúng ta phải luôn nhớ nghĩ điều
lành, hễ có niệm ác dấy khởi là phải đoạn dứt. Việc lành chúng ta làm,
phải thật sự phát xuất từ tâm niệm lành. Nếu hành động lành mà tâm niệm
không lành thì không đúng. Thế nên chúng ta phải chọn lựa ngay nơi tâm
niệm, niệm ác thì đoạn dứt, niệm lành thì nuôi dưỡng cho thêm lớn, rồi
thể hiện ra ngoài việc làm, mới là người tu chân chánh.
ÂM:
Ngôn thiện pháp giả, vị nhân thiên thân, Thanh văn
Bồ-đề, Độc giác Bồ-đề, Vô thượng Bồ-đề, giai y thử pháp, dĩ vi căn bản,
nhi đắc thành tựu, cố danh thiện pháp.
DỊCH:
Pháp lành là thân của người, trời, giác ngộ của
Thanh văn, giác ngộ của Độc giác, giác ngộ của Phật đều nương nơi pháp
này làm căn bản mà được thành tựu, nên gọi là pháp lành.
GIẢNG:
Pháp lành là pháp Thập
thiện giúp cho chúng sanh tu, đời sau được sanh thân làm người tốt đẹp,
hoặc sanh lên cõi trời được sung sướng. Hoặc người hiểu Thập thiện rồi,
tu theo pháp Tứ đế thì chứng Tứ quả Thanh văn. Hoặc người nào hiểu Thập
thiện rồi, tu theo pháp Thập nhị nhân duyên thì chứng quả Duyên giác.
Hoặc người hiểu Thập thiện rồi, tu theo Lục độ vạn hạnh, công phu viên
mãn thì chứng quả Phật. Vì vậy nói Bồ-đề của Thanh văn, Bồ-đề của Duyên
giác, Bồ-đề của Phật đều nương nơi pháp này mà được, lấy pháp Thập thiện
làm gốc. Thập thiện là nền tảng căn bản của đạo Phật. Từ quả vị người,
trời, cho đến Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát và Phật đều lập cước trên
nền tảng này. Nếu nền tảng căn bản vững, mới hội đủ điều kiện để tiến.
Ngược lại nền tảng căn bản không vững thì khó bề thành tựu được những
quả vị trên.
ÂM:
Thử pháp tức thị Thập thiện nghiệp đạo. Hà đẳng vi
thập? Vị năng vĩnh ly sát sanh, thâu đạo, tà hạnh, vọng ngữ, lưỡng
thiệt, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế, tà kiến.
DỊCH:
Pháp này là con đường mười nghiệp lành. Những gì
là mười? Là hằng lìa dứt sát sanh, trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai
lưỡi, ác khẩu, ỷ ngữ, tham dục, sân nhuế và tà kiến.
GIẢNG:
Ở đây giải thích mười điều lành là hằng lìa dứt
nghiệp sát sanh, trộm cướp, tà hạnh, vọng ngữ, hai lưỡi, ác khẩu, ỷ ngữ,
tham dục, sân nhuế và tà kiến. Chỉ kể tên mười điều lành, nghe hơi khó
hiểu, sau đây tôi giảng từng điều cho quí vị hiểu.
1- Không sát sanh:
Người cư sĩ tại gia mới tu, trước hết là không giết người. Chẳng những
tự thân mình không giết người, mà miệng cũng không xúi bảo người giết và
ý cũng không thích vui khi nghe người giết nhau. Quí vị thấy giữ một
giới không giết người có dễ không? Thân không giết thì dễ rồi, miệng
không bảo người giết cũng có thể giữ được. Nhưng ý không giết thì khó,
vì nếu kẻ đó là người gây cho mình nhiều khổ đau, khi nghe họ chết thì
mình cảm thấy vui. Đó là ý giết người. Thế nên ý giết người khó tránh.
Người nào gây khổ đau cho mình, khi nghe họ bị hại, mình không khởi tâm
vui mừng mà lòng cảm thấy thương xót, như thế mới thật là giữ giới không
giết người. Đó là nấc thang thứ nhất của người tu. Tu như vậy cũng chưa
đủ vì chỉ được quả đời sau không bị người giết. Thế nên phải tu thêm
nữa, là đối với những con vật lớn như trâu, bò, heo, chó… cũng không
giết.
Giới không sát sanh bao hàm từ thô đến tế. Tùy khả
năng của mỗi người, có người chỉ giữ được không giết người. Người khá
hơn thì giữ thêm, không giết những con vật lớn như trâu, bò, heo, dê… đó
là tiến được một tầng nữa. Không giết người thì được quả báo đời sau
sanh thân người, an ổn không bị người giết. Nếu giữ thêm không giết loài
vật thì phước báo thêm lớn, có thể sanh lên cõi trời. Nhưng nghiệp sát
vẫn còn đối với những vật nhỏ như gà, vịt, cá, tôm… Vì vậy mà chưa dứt
sạch mầm giết hại, nên vẫn còn sanh đi tử lại, để đền bù mạng sống của
chúng sanh, chớ chưa thoát ly sanh tử. Chừng nào dứt hết nghiệp sát, cho
đến con dế, con trùn, con muỗi… vẫn một lòng thương xót không giết hại
thì mới giữ được giới sát viên mãn. Chỗ này phải hàng Thanh văn, Duyên
giác, Bồ-tát mới thực hiện được. Quí vị thấy, chỉ một giới thôi mà hành
động có khác. Do hành động giữ giới khác nên quả báo cũng khác. Một giới
mà chúng ta có thể thành người, cũng một giới đó mà chúng ta có thể
thành trời, cũng một giới đó mà chúng ta có thể thành A-la-hán thành
Bồ-tát… Như thế quí vị đừng nghĩ tôi thọ năm giới là có giữ giới sát
rồi! Mới nghe thì thấy giản dị dễ dàng, nhưng giữ cho trọn vẹn phải hàng
La-hán, Bồ-tát… mới giữ nổi. Các vị La-hán, Bồ-tát giữ giới sát chẳng
những nơi thân nơi miệng, mà nơi ý nữa. Các ngài không còn tâm niệm sát
hại, từ người đến thú lớn như trâu, bò… thú nhỏ như kiến, muỗi… một lòng
thương xót và tôn trọng mạng sống của chúng sanh. Nếu thấy người giết dù
là loài vật nhỏ như cá, tôm… cho đến trùn, kiến… mà sanh lòng vui thích,
là còn chủng tử sát hại nơi tâm niệm. Như vậy là giữ giới chưa trọn vẹn.
Giữ giới trọn vẹn viên mãn chỉ có bậc Thánh mới giữ được. Còn hàng phàm
phu chúng ta chỉ giữ được phần thô chớ phần tế chưa giữ nổi.
2- Không trộm cướp:
Không trộm cướp cũng giữ từ thô đến tế. Hàng cư sĩ tại gia giữ giới
không trộm cướp là không lấy của người khi chủ nó không cho. Cho đến
tiền của, súc vật, cây cỏ… chủ không cho mà tìm cách lừa gạt để thuộc về
mình, đều gọi là trộm cướp.
3- Không tà hạnh:
Người cư sĩ tại gia khi đã có gia đình chỉ một chồng một vợ, tình cảm
không đổi thay, không lang chạ với những người nữ người nam khác. Còn
người xuất gia là phải sống độc thân giữ phạm hạnh, không được dâm dục.
Không sát sanh, không trộm cướp, không tà hạnh là ba
nghiệp lành của thân.
4- Không nói dối:
Nói dối là chuyện có nói không, chuyện không nói có, nói trái với sự
thật để mưu cầu quyền thế danh lợi… cho mình. Ngược lại nói đúng với sự
thật là không nói dối. Trong giới không nói dối có những trường hợp châm
chước, chẳng hạn nói trái với sự thật để cứu người cứu vật thì không
phạm. Nói dối đó là vì lòng từ bi làm lợi ích cho người vật, chớ không
phải vì lòng tham. Phật dạy không nói dối mà phải nói lời chân thật.
5- Không nói hai lưỡi:
Nói hai lưỡi là nói chia lìa giữa hai người thân nhau. Ví dụ trong gia
đình, hai anh em đang thuận hòa. Có người nói với người em: “anh chú nói
chú là người tham lam, háo danh, háo lợi…” rồi tới người anh nói: “em
chú nói chú là người điêu ngoa xảo trá…” Hai anh em nghe nói thế, buồn
lòng bất hòa nhau. Đó là nói hai lưỡi. Trong phạm vi gia đình xã hội thì
gọi là nói hai lưỡi. Rộng đến quốc gia quốc tế dùng trong lãnh vực chánh
trị thì gọi là nói ly gián. Phật dạy không nên nói hai lưỡi mà phải nói
thuận hòa.
6- Không nói lời hung dữ:
Là không nói lời ác như nói thô tục, mắng nhiếc, chửi bới, trù rủa…
người. Do ác khẩu đưa đến đánh đập chém giết lẫn nhau, gây đau khổ cho
nhau từ gia đình đến xã hội… Vì vậy Phật dạy phải nói lời hiền thiện ôn
hòa hằng xa lìa lời nói ác.
7- Không nói lời trau chuốt:
Nói trau chuốt là nói bóng bẩy, ngoa mị không trung thực, nói cốt để lừa
bịp người thủ lợi cho mình. Hoặc nói để mê hoặc người đi vào vòng tội
lỗi. Phật dạy không nên nói trau chuốt, phải tránh xa, mà nên nói lời
ngay thật.
Không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời hung
dữ, không nói lời trau chuốt là bốn nghiệp lành của miệng, người tu theo
Phật phải thực hành.
8- Không tham dục:
Tham dục là ưa thích say mê thụ hưởng năm món dục lạc ở thế gian như
tài, sắc, danh, thực, thùy (tiền của, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống, ngủ
nghỉ). Ngũ dục tế hơn là sắc, thanh, hương, vị, xúc. Nghĩa là những hình
tướng nhan sắc đẹp mà người mê đắm gọi là tham sắc. Những âm thanh êm ái
du dương, người tham đắm gọi là tham thanh. Những hương thơm, người tham
đắm gọi là tham hương. Những vị ngon ngọt béo…, người tham đắm gọi là
tham vị. Những xúc chạm êm ái, người tham đắm gọi là tham xúc. Vậy năm
dục thô hay tế mà người mê đắm gọi là tham dục. Bảy pháp thiện trên
tương đối dễ, chúng ta có thể làm được, tới pháp thiện thứ tám chúng ta
thấy khó làm, vì nó vi tế thuộc về tâm. Cho nên đối với năm dục người
nào không tham tài thì tham sắc, người nào không tham sắc thì tham danh,
người nào không tham sắc không tham danh thì tham thực, thích ăn ngon,
người nào không tham tài, sắc, danh, thực thì tham thùy, thích ngủ nghỉ,
ngủ li bì. Trong năm món đó ít ai tránh khỏi, không kẹt cái này thì cũng
kẹt cái kia. Mới nghe nói không tham thấy như dễ, vì thấy rằng tôi đâu
có ăn cướp ăn trộm của ai, tôi giữ được. Nhưng đó chỉ là phần thô của
tham tài, còn phần tế thì chưa giữ được. Thế nên giới không tham, chúng
ta chỉ dứt được một hai điều, chớ chưa dứt sạch. Nếu dứt sạch là đã vào
bậc Thánh. Người nào dứt được phần tham thô, còn phần tham tế cũng được
làm người trời rồi. Song muốn tu tiến hơn nữa là phải bớt tham, bắt đầu
từ một món cho đến năm món là chứng quả Thánh.
9- Không sân giận:
Sân nhuế là nóng giận, đối với cảnh vừa ý sanh lòng vui thích đắm mê,
đối với cảnh trái ý nghịch lòng sanh tâm nóng nảy t |
