1.- Tam
Đồ Bát Nạn Là Gì ? (^)
Trong bài sám
"Quy Mạng" có câu : "Tam đồ bát nạn cu ly khổ". Vậy
tam đồ và bát nạn là những gì mà chúng sanh phải chịu qua các
cảnh khổ triền miên đó ?
Tam đồ có nghĩa
là sự sống chết lẫy lừng như trong lửa đang cháy bừng, trong máu
huyết và binh đao, do con người đem tỉ thí để mong phần thắng về
mình. Như vậy, tam đồ là hỏa đồ (đường lửa), huyết đồ
(đường máu), và đao binh đồ (đường đao binh) vậy. Còn bát nạn
là tám con đường chướng ngại xấu xa khiến chúng sanh bất hạnh
khó khăn trên đường đời. Đó là : Sanh nhằm vào địa ngục, ngạ
quỷ, súc sanh, Bắc-câu-lư-châu cõi trời Trường-Thọ, manh, lung,
ám, á (đui mù, điếc, câm, ngọng), sanh trước Phật và sanh sau Phật
khó thấy được Phật và thiếu duyên không được nghe giáo pháp
của Phật là một trở ngại lớn cho việc tu hành. Chúng ta sanh gặp
gia đình có thế lực, quyền uy cũng đều được xem như một nạn
lớn. Người nào có nhiều mưu mẹo, trí xảo cũng là một việc
xấu, thậm chí cho đến kẻ có tài hùng biện giỏi và người thông
suốt mọi việc quá khứ, hiện tại, tương lai cũng là một trong tám
điều xấu ác như trên. Ngoài ra, đối với những người thiếu may
mắn, sanh nhằm phải miền giá buốt quanh năm như miền Bắc-cực và
những kẻ sanh gặp miền tối tăm, thiếu ánh sáng mặt trời thuộc
miền Nam-cực thuộc vùng Nam-thiện-bộ-châu cũng là những việc
thiếu may mắn, và bị trở ngại lớn cho cuộc sống. Tất cả những
cảnh đó đều là việc xấu, không thích hợp cho kiếp người.
Con người sanh ra
trong ba đường máu huyết, đao binh, lửa chiến tranh ; rồi hận thù
cứ chồng chất giẩy đầy nên lúc nào cũng chờ dịp để thanh toán
lẫn nhau. Dù cho kẻ khôn ngoan tài trí cũng bị người khác tìm dịp
hãm hại. Do đó, tục ngữ luôn nhắc tới câu "cao nhân tắc
hữu cao nhân trị", vẫn còn đúng nhất.
Như thế, kiếp
sống của con người không được bảo đảm chút nào, và chúng ta
lúc nào cũng cảm thấy bất an, lo sợ cho sanh mạng bị đe dọa nếu
không là một ác nạn thì còn gọi là gì ?
2.- Tam
Khổ , Bát Khổ Là Gì ? (^)
Tam khổ là ba việc
khốn đốn và khó khăn kéo theo cuộc sống triền miên không bao giờ
rời khỏi. Đó là khổ khổ, hoại khổ và hành khổ.
Con người có
nhiều nổi đau khổ tâm linh vật chất chồng chất lên nhau, sự mất
mát hư hỏ và những nghiệp lực hành vi lối kéo theo một hướng
đi định sẳn đều là việc thống khổ. Còn bát khổ có hình tướng
ra sao ?
Trong cuộc sống
nhân sanh bao hàm tám điều khốn khổ là khổ sanh ra đời, lớn lên
già bệnh hoạn và chết là cả một trường tranh đấu cam go nhưng
bên cạnh đó còn có những việc như đang yêu nhau mà phải chia lìa
do hoàn cảnh trái ngang chi phối bắt buộc, thật là khổ. Chúng ta cầu
mong nhưng không được toại nguyện cũng gây ra sự đau buồn khổ
não. Trong trường hợp ghét nhau mà hai người cứ phải gặp nhau
thật là cảnh chán trường không thể tả được ! Ngũ ấm hay ngũ
uẩn là năm yếu tố cấu tạo cơ thể như sắc thân, thọ nhận,
tưởng nghĩ, hành vi, ý thức hợp thành. Một trong năm phần đó
bất bình thường đều gây ra sự bất an cho tinh thần lẫn cơ thể -
đều khổ sở.
Muốn diệt khổ,
có bốn phương pháp căn bản nầy làm phương châm dẫn đạo, là
quán thân thể không sạch, việc lảnh thọ và tích chứa tạo thêm
mối bận tâm lo nghĩ, tâm luôn luôn thay đổi và vạn pháp đều
không thật ngã. Bốn pháp quán nầy gọi là Tứ-Niệm-Xứ, nếu áp
dụng đúng, chúng ta sẽ lìa khổ được vui.
Ở đời, kẻ nào
tâm trí không bị chi phối bận rộn, phiền lo vào những việc bất
thiện sẽ có một đời sống thoải mái nhẹ nhàng, chắc chắn đời
sau thoát khỏi cái khổ ràng buộc.
3.- Phật Trong Nhà Không Thờ Lại Thờ Thích Ca Ngoài
Đường, Nghĩa Là Gì ? (^)
Câu nói trên đã
bao hàm nhiều ý nghĩa để nhắm vào những ai thiếu một căn bản
đạo đức và chỉ lo lao theo tiếng khen hão, những lời tán thưởng
không thật tế.
Ở đời có đủ
các hạng người như kẻ thích sống khoa trương, và người muốn nội
tâm phong phú. Do đó, có nhiều người ở nhà thờ hình tượng
Phật, nhưng không bao giờ thắp được nén nhang hay dọn dẹp lau chùi
gì cả. Tệ hơn nữa, để những nơi thờ tượng bụi đất bám
đầy, nhưng không bao giờ chịu để ý quét tước cho sạch sẽ, trái
lại người ta chỉ lo đi chùa là những nơi có đông người để
chứng tỏ cho mọi người thấy rằng ta đây là người tu hành
đứng đắn.
Người tu Phật
đừng bao giờ nghĩ và làm những công việc thiếu thực tế cả.
Muốn giác ngộ được người khác, trước phải giác ngộ chính
mình. Đức Phật Thích-Ca cũng phải qua công lý nầy mới đạt
được đạo quả và xứng đáng để người đời ca tụng là
"Thiên nhân chi đạo sư" (Thầy của trời và người)
Người Phật tử
không vì một lẽ gì mà không tự tu sửa thân tâm, thí dụ muốn
lên Cực-Lạc thực quả là một ý tưởng điên rồ ! Người nào
hiện đời còn cha mẹ nên cố gắng phụng dưỡng để an ủi lúc xế
bóng về chiều. Bổn phận làm con đã tròn được hiếu đạo đối
với đấng sanh thành đó cũng chính là cách báo ân phụng thờ
Phật tổ trong muôn một vậy. Bởi lẽ, "Cha mẹ tại tiền như Phật
tại thế", nếu hiểu được ý nghĩa nầy, chúng ta cố gắng thật
hành Phật giáo ngay trong lúc mạnh khỏe với một lòng thành thật,
không vọng ngoại, không cầu mong để tự rèn luyện ý chí, đạo
đức là một món ăn tinh thần cho tương lai.
Chỉ khi nào chúng
ta hoàn thành được trọn vẹn đức Phật của chính mình, lúc đó
mới có quyền nghĩ tới những việc lợi lành khác là điều cần
thiết không thể không suy nghĩ của người Phật tử chân chánh.
4.-
Giải Thích Câu : Chớ Đợi Tuổi Già Mới Học Đạo, Mồ Hoang Lắm
Kẻ Tuổi Xuân Xanh (^)
Hai câu thơ bảy
chữ nầy rất quen thuộc và dễ nhớ, khi mới đọc lên ta nghe như
không có gì quan trọng, nhưng nếu đem phân tích kỷ, câu nói hàm
chứa cả một triết lý vô thường theo quan niệm Phật giáo.
"Chớ đợi
tuổi già mới học đạo" có nghĩa là người muốn học đạo ở
bất cứ hạng tuổi nào cũng có thể được cả. Có một số bạn
trẻ vì mắc cở hay có tính rụt rè không dám đi tới chùa sinh
hoạt hay tham gia vào các tổ chức gia đình Phật tử. Còn một số
các bạn nam nử thanh niên khác quan niệm rằng đời còn trẻ, ở
ngoài thế tha hồ mà hưởng thụ, đợi đến lúc gối mỏi lưng còm
rồi tìm học đạo cũng đâu có muộn gì ! Quan niệm như thế là sai,
vì cái chết không đợi người nào cả. Sống trên đời nầy đâu
phải người nào cũng chết lúc tuổi già cả đâu. Theo lý vô
thường, thì con người lúc sống luôn luôn vật lộn với cái chết.
Thế thì việc đợi cho tuổi già mới lo tới đời sống tinh thần
thật quá muộn. Do đó, sống ngày nào, ta cần phải lo nghĩ tới cái
chết trước nhất để lở khi tử thần đến réo gọi còn kịp trở
tay. Nói như thế có nghĩa là người nào biết tu phước, làm thiện
thì nghiệp lực được nhẹ nhàng, vì chưa biết được một lúc nào
đó sẽ từ giả cõi đời, và mồ hoang lắm kẻ tuổi xuân xanh ! Kìa
ta thử nhìn xem ngoài nghĩa địa có bao nhiêu nắm mồ mà phần đông
là tuổi trẻ đã vào nằm trong lòng đất lạnh !
Câu thơ không
những diễn tả lý vô thường mà còn hàm chứa một ý nghĩa đích
thực hơn là khuyên răn người đời nên tinh tấn tu học. Người
nào không ý thức trước vấn đề sanh tử sẽ có hối hận về sau
và tới lúc đó cũng đã quá muộn rồi.
Ngay bây giờ ta
phải bắt tay vào việc tu sửa mình để gieo trồng cội phúc mới mong
cứu vãng được trong kiếp sau.
5.-Giải
Thích Câu Ca Dao : Thương Nhau Cau Sáu Bổ Ba, Ghét Nhau Cau Sáu Bổ Ra Làm
Mười (^)
Tình cảm của con
người thay đổi theo một nhịp độ nhanh chóng, ta không thể nào đo
lường được. Chính tâm lý học ghi nhận được rằng trong một
ngày chúng ta thay đổi trạng thái trong tâm lý đến ba triệu
lần.
Việc thương ghét
nơi mỗi người có thể tráo trở một cách đột ngột. Do đâu mà
có ra sự thương ghét đó ? Theo Phật giáo quan niệm, đó là do bảy
thứ tình cảm : Mừng, giận, buồn, vui, yêu, ghét, mong muốn và sáu
điều ham muốn sáu điều (lục dục) là tiền, của, sắc đẹp, danh
vọng, ăn uống, ngủ nghỉ mà ra. Ngoài thất tình lục dục ra tình cảm
còn do tham sân, si gọi là tam độc chi phối dẫn dắt nữa. Nói một
cách dể hiểu, khi đã dể ý ưa thích người nào rồi ta tìm đủ
cách để bao bọc, che chở, cho dù người đó có lỗi lầm ta cũng
tha thứ dễ dàng.
Trong khi đó, một
người đã bị chúng ghét rồi dù có lội nhỏ đến đâu cũng bị
thêm thắt ra thành chuyện lớn. Câu ca dao lại dùng trái cau để cho
người bình dân dễ hiểu. Cau dùng để ăn trầu, người ta thường
bổ ra 6 hoặc 8 miếng. Nếu trái cau nhỏ hơn, có thể bổ ra làm 4
phần. Cau 6 bổ 3 có nghĩa là bổ lớn miếng cau hơn và có hàm sự
che chở, tha thứ và độ lượng dể dãi. Nhưng câu : "Ghét nhau
cau 6 bổ ra làm mười" nghĩa hoàn toàn trái ngược lại. Người
ta thường nói, ít xít cho nhiều là thế. Khi nào chúng ta đem lòng
ghét một người nào rồi, khó có dịp hàn gắn lại nổi, vì tình
cảm trước đó đã bị tổn thương, sứt mẻ.
Người Phật tử
phải biết giữ mức trung bình giữa 2 thái độ : Ghét, thương. Vì
câu tục ngữ thường nhắc: yêu nhau lắm, cắn nhau đau hoặc yêu nhau
yêu cả đường đi, ghét nhau ghét cả tông chi họ hàng vẫn còn có
giá trị ...
6.- Cho
Biết : Trăm Năm Bia Đá Vẫn Mòn, Ngàn Năm Bia Miệng Vẫn Còn Trơ
Trơ Là Gì ? (^)
Bia đá do người
tạo lập để ghi tên tuổi, chức vị của người chết, còn bia miệng
tuy không có hình tướng nhưng lại tồn tại rất lâu trong đời này
và lưu truyền lại mãi cho đến tận mai sau.
Ta có thể phân
biệt câu ca dao ra làm 2 phần :
Câu một, chỉ cho
vật chất có tính cách hoại diệt, dù vật cứng rắn như đá, cũng
chỉ tồn tại được trong một khoảng thời gian hữu hạn nào
đó.
Câu hai, thuộc về
khía cạnh tư tưởng hay tinh thần thuộc phạm vi phán đoán. Tiếng thị
phi ở đời rất quan trọng. Chúng ta sống đừng bao giờ xem thường
dư luận cả, vì dư luận nhiều khi cũng giúp cho ta tu sửa được mình
và trau dồi tác phong đạo đức. Người nào xem thường dư luận là
tự tách rời ra khỏi sinh hoạt cộng đồng xã hội. Tuy nhiên, dư
luận nghiệt ngã có khi sai với sự thật, cũng dễ gây ra cho ta sự
bực bội, khó chịu, chán chường rồi không tìm ra được cách để
giải quyết. Vì thiếu ý thức nên chúng ta hay mắc phải lầm lỗi
này. Câu "tiếng lành đồn xa", còn "việc xấu" cũng
gây ra tác động tâm lý quần chúng không kém phần tai hại rất quan
trọng. Câu nói trên không luận ở bất cứ một tôn giáo nào mà
mọi người ai cũng có thể thuộc nằm lòng.
Bia miệng tuy độc
thật, nhưng nếu ta làm được việc lợi ích chung cho đời, hẳn
tiếng thơm sẽ lưu truyền lại cho hậu thế mãi tới tận mai sau, vẫn
còn được người đời tán dương, ghi nhớ.
Còn câu nói
"để tiếng đời" có nghĩa là lưu lại tiếng thơm hay tiếng
xấu lại cho đời, cốt để ca tụng công ơn của những người đã
dày công tô điểm cho hậu thế hoặc chê bai kẻ xấu ác có một
tác dụng tâm lý rất sâu rộng trong quần chúng nên được truyền
rộng ra khắp nơi trong dân gian và truyền lưu cho đời mãi mãi.
7.-
Hãy Chứng Minh Câu : "Hùm Chết Để Da, Người Ta Chết Để
Tiếng" Là Thế Nào ? (^)
Hùm là một loại
thú dữ ưa ăn thịt người, ít có ai dám đến gần chúng. Nhất là
trẻ con, khi nghe nói tới hùm hay beo hoặc cọp, chúng ta đều cảm
thấy rợn tóc gáy lên.
Đồng loại với
hùm còn có beo, sư tử ... Chúng dữ tợn, hung hăng không những
đối với loài vật nhỏ hơn mà ngay cả đối với người ta cũng
phải sợ trước tiếng kêu lẫm liệt của chúng. Lúc còn sống,
loài mạnh thú này vốn dữ tợn như vậy. Cho đến khi chết chúng
còn để lại lớp da. Da hùm được xử dụng vào việc trang trí
phòng xá, khách sãnh rất đẹp và lâu bền. Do ý này mà ta ưa gọi
hùm chết để da là vậy.
Còn câu :
"Người ta chết để tiếng" là thế nào ? Tiếng đây có
nghĩa là dư luận thị phi và gồm có 2 loại : Tiếng tốt và tiếng
xấu. Đối với những người có công và biết hy sinh cho đời như
đóng góp tài năng, sức lực vào việc xây dựng cộng đồng xã
hội, sau khi họ chết được người đời luôn luôn nhắc đến tên
tuổi. Ngược lại, hạng người thứ hai cũng để lại tiếng đời,
nhưng lại là tiếng dèm pha, khinh rẽ. Với những kẻ lúc sống chỉ
biết thủ lợi riêng với nhiều mưu mô để lường gạt và khiến
cho nhiều người phải điêu đứng, tan gia bại sản. Đến khi chết họ
bị quần chúng nguyền rũa, lên án không tiếc lời. Tiếng đời rất
quan trọng như vậy, cho nên chúng ta sống ở đời đừng bao giờ
làm một việc gì trái với lương tâm, lẽ phải và có phương hại
đến kẻ khác. Ta nên tự nghĩ rằng: việc gì mình muốn và ưa thích,
thì chính kẻ khác cũng nghĩ như vậy.
Chúng ta cố gắng
đến mức tối đa thực hành điều thiện để sau khi nhắm mắt lìa
đời còn lưu lại được tiếng thơm mãi mãi như da thú còn hữu
dụng cho nhiều người.
8.-
Giải Thích Câu : Ta Là Phật Đã Thành Các Người Là Phật Sẽ
Thành (^)
Đức Phật Thích-Ca
luôn nhắc nhở chúng ta, ngài thành Phật là do công tu tập nhiều
đời mà đạt thành Chánh-đẳng Chánh-giác, còn đối với chúng
ta, nếu biết lo tinh tấn tu hành cũng sẽ đạt được kết quả như
đức Phật vậy.
Câu nói trên hàm
chứa cả một triết lý bình đẳng cao siêu. Tất cả chúng sanh đều
có sẵn Phật tánh, nhưng vì màn vô minh che lấp nên không thể nào
chứng ngộ được sự tự giác, giác tha và giác hạnh viên mãn
như Phật. Phật không chủ trương ngài là bậc toàn năng tuyệt đối
mà Ngài tự cho mình như một vị lương y mang phương thuốc hay trừ
căn bịnh hiểm nghèo cho nhân thế. Chính Đức Phật đã chỉ dạy cho
chúng sanh con đường tu hành diệt khổ để đạt đến Niết-Bàn an
lạc. Ngài quan niệm rằng tự nơi mỗi người đều có sẵn mầm Phật
tánh, nếu biết triên khai triệt để bằng cách tu sửa, đãi lọc
những phiền não tự tâm, chắc chắn ai cũng có thể đạt tới
đích giải thoát mọi ràng buộc khỏi sanh tử luân hồi. Khi mới nghe
qua câu nói trên, chúng ta nghĩ là dễ thực hành, nhưng trên thực
tế, muốn trở thành một vị Phật phải đòi hỏi nhiều công phu tu
tập. Đức Phật nhờ thiền quán suốt 6 năm và sau 49 ngày đêm
dưới gốc cây Bồ-Đề mới giác ngộ thành Phật. Sau đó Ngài đem
ánh sáng đạo mầu giải thoát, trước hết độ cho 5 người bạn
đồng tu lúc trước là nhóm ông Kiều-Trần-Như.
Nhờ sự tinh tấn
tu hành mà đương thời lúc Phật còn tại thế đã có nhiều
người chứng quả, đắc đạo. Quả thật câu nói của Ngài rất bình
đẳng và tôn trọng mọi loài đều có trí giác như nhau.
9.-
Cha Mẹ Tại Tiền Như Phật Tại Thế Có Nghĩa Là Gì ? (^)
Chúng ta ra đời,
lớn khôn rồi góp mặt với xã hội là do công ơn cha mẹ tạo
thành. Bổn phận làm con là phải biết báo đền công ơn dưỡng dục
sanh thành của cha mẹ để làm tròn được đạo hiếu. Vậy, câu nói
: Cha mẹ tại tiền như Phật tại thế là gì ?
Người Phật tử
kính ngưỡng đức Phật bao nhiêu, lại càng phải tôn kính cha mẹ
bấy nhiêu. Đức Phật đã nhập Niết-Bàn, nhưng người Phật tử
vẫn luôn luôn tôn thờ như lúc Ngài còn tại thế. Cũng như thế,
lúc cha mẹ còn sống, con cái phải phụng dưỡng, chăm sóc và khi
các người trở về già yếu bổn phận làm con phải hầu cận cháo
cơm và lo chu toàn mọi nhu cầu vật chất, tinh thần để an ủi cha mẹ
trong lúc tuổi già. Tâm lý con người lúc còn trẻ và khi trở về
già có thể giống nhau. Do đó việc sớm chiều gần gủi, giúp đỡ
cha mẹ của con cái là điều cần thiết và rất quan trọng. Mỗi
người Phật tử chúng ta nên nghĩ rằng, còn cha mẹ để được săn
sóc, phụng thờ là niềm hãnh diện lớn lao. Có nghĩ và làm
được như thế, chúng ta mới không phụ đấng sinh thành. Trong kinh
Phụ Mẫu, "Phẩm Báo Ân" đức Phật dạy rằng : "Công ơn
cha mẹ sánh như trời biển người con cho dù suốt đời cỏng cha bên
vai trái và mẹ bên vai phải đi suốt từ nguồn tới biển để báo
ơn cũng chưa thể báo đền công ơn sanh thành được trọn vẹn"
và ca dao Việt-Nam cũng có câu :
Công cha như núi
Thái-sơn,
Nghĩa mẹ như
nước trong nguồn chảy ra,
Một lòng thờ mẹ
kính cha,
Cho tròn chữ hiếu
mới là đạo con.
Chúng ta có bổn
phận phải săn sóc cha mẹ lúc còn sống để khỏi phải ân hận khi
các ngài đã nhắm mắt lìa đời ; và tới lúc đó dù cho có nghĩ
tới cách báo ơn, ta cũng không thể nào thực hiện được.
10.-
Chứng Minh Câu : "Cây Xanh Thì Lá Cũng Xanh, Cha Mẹ Hiền Lành Để
Phước Cho Con" (^)
Trong một vườn
cây, chúng ta thấy hễ cây nào có thân to lớn bụ bẫm được
tưới bón phân nước dồi dào tự nhiên cành lá trở nên sum
xuê, xanh tốt ; cũng như vậy, con người sống ở đời phải có một
mối dây liên hệ mật thiết với nhau. Theo Phật giáo, thuyết nhân
quả, nghiệp báo thì cái hạt mầm gieo xuống sẽ không bao giờ mất.
Nó nằm tiềm ẩn trong lòng đất, rồi chờ cơ hội tốt mầm sẽ mọc
lên thành cây và ra hoa kết quả.
Qua 2 câu thơ trên
ta nhận thấy ở mỗi câu đều bao gồm 2 phần : Nhân và quả. Hễ
nhân lành thì quả tốt : Cây xanh thì lá cũng xanh, và cha mẹ hiền
lành để phước cho con. Tuy nhiên, theo lý nhân quả, không hẳn cái
quả đi liền theo cái nhân như cây xanh thì lá cũng xanh mà ở phần
thứ hai của câu thơ 8 chữ đã cho ta thấy, cái nhân lành là do cha
mẹ gieo trồng thế mà cái quả được phước lại phải đợi tới
đời con cháu mới thành hình. Điều đó chứng tỏ rằng, lý nhân
quả liên tục theo một chu kỳ không đầu mối và kỳ hạn không nhất
định mau hoặc chậm. Có 3 trường hợp xảy ra như sau : Nhân quả
đồng thời sanh khởi (như cây và lá); nhân quả hiện thời sanh
khởi (trong khoảng thời gian 20, 30 năm) và nhân quả dị thời sanh
khởi (cha mẹ hiền lành để phước cho con).
Khi đã phân tích
xong câu nói, chúng ta biết rõ hơn lý nhân quả theo một tiến trình
tiệm tốc nhứt định. Có khi gieo nhân tốt, nhưng gặp hoàn cảnh xấu
như thời tiết, sâu bọ ... thì không thể nào có được kết quả
tốt như ý ta mong muốn được. Trái lại, đôi khi chúng ta gieo nhân
rồi phải chờ lâu mới có kết quả.
Như thế, người ta
phải biết tu phước chỉ cần làm việc lành và đừng mong đợi kết
quả tốt. Lẽ dĩ nhiên kết quả tốt sẽ đến mà không cần đắn đo
lúc làm việc thiện.
11.-
Hãy Cho Biết Rõ : Người Nào Ăn Mặn, Người Ấy Khát Nước Là
Sao ? (^)
Sống ở đời,
mỗi hành vi, ngôn ngữ, cử chỉ của ta đều có một tác dụng hết
sức lớn lao đối với mọi người chung quanh, nhưng trách nhiệm và
chủ nhân của việc làm vẫn là ta chứ không phải do người nào
khác.
Ví dụ : Người
ăn trộm sẽ bị vào tù,
Kẻ giết người
phải bị tội tử hình...
Cho đến những
hành độ nhỏ, như ta đánh người sẽ bị người đánh lại ... Như
thế, tất cả những hành động của ta làm đều do chính ta nhận lấy
cái hậu quả đã gây ra. Dù cha con, anh em, bạn bè cũng không thể
thay thế để chịu những lỗi lầm đó được. Câu nói : "Người
nào ăn mặn, người ấy khát nước" có một ý nghĩa hết sức
rõ ràng như vậy. Vì những gì ta làm có phương hại tới cá nhân
hay đoàn thể về thể diện, uy tín thì cũng chính ta phải nhận lấy
cái xấu, cái dỡ trước công luận. Trong trường hợp những tù
nhân chính trị được các đoàn thể hay tôn giáo làm thành một
bản thỉnh nguyện yêu cầu nhà cầm quyền tha tội, thì lại là vấn
đề khác. Đó là cộng nghiệp (nghiệp chung) trong biệt nghiệp mà mỗi
cá nhân sống trong xã hội phải có sự liên đới, hỗ tương nhau.
Nếu luận như thế, thì câu nói trên có tính cách buộc tội cho kẻ
đã gây ra tội lỗi hơn là biết linh động uyển chuyển vấn
đề.
Có thể lấy thêm
một ví dụ nữa cho dễ hiểu : Lúc đói bụng ta cần ăn, lúc khát ta
cần uống là những nhu cầu tối thiểu phải có trong cuộc sống hàng
ngày. Dĩ nhiên, việc ăn và uống không làm no bụng, đở khát
được kẻ khác mà là cho ngay chính ta. Câu nói nhằm ngăn chặn
những việc làm tai hại quá đáng đối với người nào thiếu suy
nghĩ và hay bừa bãi.
Phải gạn lọc
những việc xấu ác ra khỏi tư tưởng và làm những việc lành
lợi ích cho nhiều người ta mới tránh được cảnh kẻ ăn mặn,
người khát nước.
12.-
Quan Âm Thị Kính Nói Qua Ý Nghĩa Và Sự Tích (^)
Đây là một vở
tuồng chèo rất phổ thông trong giới bình dân Việt-Nam, và không
một ai rõ được tác giả cả. Người ta chỉ biết Thị-Kính là một
người con gái nhà trung lưu, vừa có nhan sắc lại có đức
hạnh.
Sau khi kết hôn
với Thiện-Sĩ, con nhà dòng dõi quý tộc. Vợ chồng Thị-Kính sống
bên nhau rất hòa thuận, đầm ấm, bỗng nhiên, một hôm lại xảy ra
một việc tình cờ là trong lúc chồng đang ngủ, vợ bận tay ngồi
khâu vá, chợt nhìn thấy sợi râu mọc ngược trên cằm chồng,
nàng cầm dao định cắt, thì chàng vừa tỉnh giấc. Lúc nửa tỉnh nửa
thức, vừa thấy lưỡi dao đang kề cổ, chàng bèn tri hô lên là bị
vợ mưu ám sát.
Thị-Kính bị buộc
tội giết chồng và bị gia đình nhà chồng đuổi về nhà cha mẹ. Nàng
không còn có cách nào bào chửa được nữa. Vì quá oan ức,
nàng bỏ nhà đi tu, để tránh cho khỏi lộ tung tích, Thị-Kính cải
dạng nam trang tới chùa Vân-Tự xin Sư cụ trụ trì xuất gia đầu
Phật với pháp danh là Kính-Tâm.
Lòng trần tưởng
đã rửa sạch, do công phu tu tập mỗi ngày chú tiểu càng tỏ ra tinh
chuyên hơn. Nào ngờ việc oan lại đến, thật đúng là "người
trung mắc nạn". Một cô gái con nhà giàu, có tính trăng hoa, bèn
đem lòng mê đắm chú Kính-Tâm, vì tưởng là nam nhi. Hơn nữa nàng
đang mang bụng chửa hoang, rồi bèn đỗ lỗi cho là đã thông dâm
với Kính-Tâm. Kính-Tâm bị làng bắt tra tấn, hạch tội đủ điều,
nhưng quyết một mực không khai. Động mối từ tâm được sư phụ
bảo lãnh nên chú tiểu mới được tha tội.
Sau khi Thị-Mầu sanh
con lại đem đứa bé tới bỏ trước cửa tam quan chùa. Nghe tiếng
khóc, Kính-Tâm nhận vào chùa nuôi dưỡng, mặc dù gặp sự phản
đối của sư cụ. Khi đứa bé lên ba tuổi thì Kính-Tâm viên tịch (qua
đời). Trước khi nhắm mắt lìa đời, Kính-Tâm có để bức thơ
lại cho cha mẹ trong ấy có kể rõ đầu đuôi mọi việc.
Sau khi Kính-Tâm
tịch rồi, người ta mới khám phá ra được đâu là sự thật của
một người suốt đời bị hàm oan. Nhờ phép Phật nhiệm mầu,
người xuất gia âm thầm nhẫn nại chịu đựng cho đến giờ phút
cuối cùng của cuộc đời cho tới khi đã rõ nổi oan ức của
Kính-Tâm, dân làng bắt Thị-Mầu phải để tang và trả mọi chi phí cho
việc mai táng.
Cha mẹ Thị-Kính sau
khi nhận được thơ, tức tốc tới tìm, vừa kịp để dự trai đàn,
cùng với Thiện-Sĩ và gia đình bên chàng. Mọi người đều trông
thấy cảnh Đức Phật hiện ra truyền cho ông bà họ Mảng (tức cha
mẹ Kính-Tâm) và đứa trẻ cũng được lên tòa sen, còn Thiện-Sĩ
hóa thành chim vẹt bay hầu bên Phật bà.
Nhờ phép Phật
thần thông mầu nhiệm, Kính-Tâm vào Niết-Bàn thành Phật Quan-Âm
:
"Truyền rằng
nào tiểu Kính-Tâm,
Phi thăng làm Phật
Quan-Âm nhứt thì".
Do sự tích trên,
mỗi khi có người nào mắc oan không thể cải được, người ta nói
rằng : oan như oan Thị-Kính là do tích chuyện nầy vậy.
13.-
Ăn Mặn Nói Ngay Hơn Ăn Chay Nói Dối Là Thế Nào ? (^)
Việc ăn chay hay
ăn mặc là một vấn đề tối quan trọng để người Phật tử lấy
đó làm thước đo được lòng từ bi của người đang thực hành
Phật giáo.
Ăn chay để nuôi
dưỡng lòng từ bi trong ta mỗi ngày cho thêm tăng trưởng. Việc ăn
chay có nhiều cách như : Ăn chay trường, ăn chay kỳ hay ăn chay vì
một đại nguyện. Ăn chay trường tức là ăn thường trực các
loại rau trái không ngừng nghỉ và có thể ăn chay suốt đời. Ăn
chay kỳ là ăn chay theo lời phát nguyện định kỳ mỗi năm hoặc 3 hay
6 tháng và hết thời gian đó lại tiếp tục ăn mặc trở lại. Cũng
có nhiều người ăn chay kỳ trong mỗi tháng theo những ngày rằm và
mồng một gọi là nhị trai (hai ngày ăn chay), 14, 15, 30 và 1 (tứ trai),
1, 8, 14, 15, 21, 30 (lục trai). Ngoài ra, cũng có người từ nhỏ tới
lớn chưa từng biết tời việc ăn chay, nhưng phát nguyện, khi thành
tựu được một công việc trọng đại nào đó là ăn chay hoặc ăn
chay trước khi bắt tay vào làm công việc khó.
Trường hợp các
vị vua chúa muốn cầu quốc thái dân an hay mưa thuận gió hòa, trước
khi vào đàn tế lễ phải ăn chay nằm đất 3 ngày cho tâm được
thanh tịnh (theo tục lệ cổ). Sau 1975 có một số người phát nguyện
ăn chay, nếu cha mẹ, anh em được sum họp ở ngoại quốc hay sau chuyến
vượt biên thập tử nhất sanh, đã đến được các nước tự
do.
Câu nói "ăn
mặn nói ngay, hơn ăn chay nói dối" cốt để châm biếm những
người nào lòng không ngay thật, thì dù có ăn chay mãn đời mà
không thành tâm thì cũng vô ích. Với người ăn chay mà mang tâm
địa nham hiểm, độc ác cố làm hại kẻ khác thì thà ăn mặn mà
làm được việc phước thiện, có lợi lạc cho mình và người còn
hơn ăn chay mà tâm hồn hẹp hòi, rỗng tuếch !
Việc ăn chay có
một giá trị không tuyệt đối mà còn tùy thuộc vào quan niệm và
trình độ hiểu biết của mỗi người, theo đúng tinh thần của Phật
giáo đã bám rễ sâu vào tâm thức như Nhật-Bản đã áp
dụng.
14.-
Cây Muốn Lặng Mà Gió Chẳng Dừng, Con Muốn Đền Ân Nhưng Song Thân
Bất Tại Là Thế Nào ? (^)
Công ơn cha mẹ
đối với con cái rộng sâu như trời biển, cho nên ca dao có câu
:
Công cha như núi
Thái-sơn,
Nghĩa mẹ như
nước trong nguồn chảy ra.
Con muốn báo đáp
công sanh thành dưỡng dục của cha mẹ cũng không thể nào đền
đáp nổi. Cha mẹ nuôi con từ khi tấm bé cho đến ngày lớn khôn,
rồi mỗi người lại tạo một đời sống riêng và làm chủ một
mái gia đình. Người con hiếu luôn luôn phải nghĩ tới cha mẽ lúc
trở về già, tóc bạc da nhăn cũng như cây giữa rừng, có thể bị
gió lay động và làm ngã đỗ bất cứ lúc nào ; cũng như thế,
trong gia đình con cái khi mới lớn lên cứ nghĩ rằng cha mẹ sẽ chung
sống đời đời, nhưng không ngờ được cái chết đang rình rập
để rước các người đi lúc nào cũng không ai đoán trước
được. Khi sự việc xảy đến người con đâm ra thương nhớ, luyến
tiếc và tới lúc đó mới nghĩ việc hiếu và muốn báo đền công
ơn thì than ôi cha mẹ đã lìa đời !
Thật chua xót,
thương tâm đối với những người con thảo, cháu hiền !
Đối với người Phật tử, lúc cha mẹ còn sống chúng ta cố gắng
làm sao để đấng sanh thành được vui từ thể chất đến tinh thần.
Nhất là người con phải biết cản ngăn những việc trái mà mình
biết là điều xấu, ác khi cha mẹ tuổi già lầm lỡ có thể phạm
phải. Con không nên chiều theo ý cha mẹ để phạm vào những việc
sái quấy mà phải lấy lời chân thật, hành động đùng để khuyên
nhắc cha mẹ tránh việc làm xấu. Như vậy, đến lúc cha mẹ có qua
đời cũng không có điều gì muối tiếc ăn năn cả.
Kính thờ cha mẹ
lúc sống cũng như khi chết cho được tốt đẹp và đầy đủ để
chứng tỏ người con giữ tròn đạo hiếu đối với gia đình và
tròn bổn phận của người tín đồ đối với lý tưởng của tôn
giáo mà mình đang thờ.
15.-
Sống Gởi Thác Về Là Gì Và Về Đâu ? (^)
Chúng ta thường
quan niệm rằng cuộc đời nầy rất tạm bợ, vì mỗi người chỉ có
thể sống lâu được tới trăm tuổi là cùng.
Sống gởi có ý
nói từ khi ta sinh ra đời cho tới lúc chết phải sống nương nhờ
vào cõi đời tạm bợ nầy. Khi chết còn để lại cho con cháu nắm
xương tàn nơi trần thế và chẳng mang theo được gì cả. Nhưng con
người, phần quan trọng nhất là tinh thần. Theo Phật giáo, ở đời
ta làm ác dĩ nhiên khi chết sẽ khó mà thoát đi đầu thai trở lại
cõi thiện được. Câu : "Sống gởi, thác về" có ý khuyên
răn chúng ta nên nổ lực làm lành lánh dữ để sau khi chết
được sanh về một thế giới an lành hơn. Đó là cõi
Cực-Lạc của đức Phật A-Di-Đà hay một cõi trời, đối với
người không có đạo, hoặc cảnh tiên dành cho người tu luyện phép
trường sanh bất tử ... Đó là những cảnh giới mà với con mắt
phàm của chúng ta khó hình dung ra được hay diễn đạt qua ngôn ngữ.
Nói như thế, ở đời ta khỏi cần làm việc thiện chi cả và cứ
chờ cho đến lúc chết để về một cảnh giới an vui khác có phải
khỏe thân xác lẫn tinh thần không ? Câu nói trên hàm hai ý nghĩa bi
quan và lạc quan. Nếu chúng ta nghĩ rằng cần một thế giới khác sung
sướng hơn và ngồi chờ mãi cho tới ngày để được về nơi đó,
thật là điều mơ hồ không bao giờ có được. Còn theo nghĩa tích
cực, sống ở đời chúng ta ra sức làm việc lợi ích, đến khi
chết còn để lại được những công trình tốt cho người sau, thì
cho dù thân xác nầy có mất đi, nhưng ảnh hưởng của việc làm
thiện kia vẫn còn nơi trần thế để được đời nhắc tới tên
tuổi.
Muốn sau khi chết
được sanh về một cảnh giới lành, trong đời hiện tại chúng ta
phải làm tròn bổn phận với xã hội và tôn giáo để làm điểm
tựa cho tinh thần có chỗ dựa nương sau khi bỏ lại xác thân nơi
cõi tạm để hướng về cảnh tự tại an vui.
16.- Gieo Gió Gặt
Bảo Hay Gieo Nhân Hưởng Quả Là Thế Nào ? (^)
Định luật nhân
quả tất yếu không thể nào sai chạy đi đâu được là trồng cây
ắt phải có trái, điều mà xưa nay ai cũng hiểu được như
thế.
Gieo gió gặt bảo
có nghĩa là nhân và quả đồng thời có cúng một lúc như ta đánh
người một tát tay thì sẽ bị đánh lại ngay. Việc dễ hiểu hơn là
hai võ sĩ cùng đấu trên võ đài. Hiệp đầu anh A thắng, nhưng vì
mặc cảm trước đám đông khán giả, anh B cố tìm cách hạ thủ cho
được anh A trong hiệp nhì cũng là điều dễ hiểu. Nhưng còn câu :
"Gieo nhân hưởng quả" lại có một nghĩa hơi khác và có
phần sâu sắc hơn nhiều. Trong trường hợp ta gieo hạt giống tốt hay
trồng cây bụ bẫm, nhưng chưa hẳn được hưởng quả lành ngay, vì
mầm cây lớn lên được là nhờ ở thời tiết như mưa thuận gió
hòa và nhờ sự gia công tưới nước, làm cỏ, bón phân của
người trồng cây thì mới có được trái tốt. Ở đời phần
nhiều hễ gieo nhân lành là được quả tốt, như trong vụ làm mùa
trồng lúa chẳng hạn. Nhưng về khía cạnh tinh thần, người làm phúc
chưa chắc đã được hưởng quả ngay trong đời nầy, vì nó còn
phải tùy thuộc vào nhiều yếu tố liên hệ khác. Câu ca dao sau
đây nói lên được ý nầy :
Người trồng cây
hạnh người chơi,
Ta trồng cây phúc
để đời mai sau.
Và đều có ý
nghĩa nhân và quả liên tục, kéo dài.
Muốn tránh gây
nhân xấu cho người khác, ta phải biết sửa đổi từ trong hành vi,
tư tưởng, không làm bất cứ một việc ác nhỏ nào, cũng như
không từ chối bất cứ một điều thiện nhỏ nào.
Mỗi người đều
nghĩ và làm được như vậy mới mong xây dựng được một xã hột
tốt đẹp và xem kẻ khác, đồng trong tình huynh đệ tương thân.
17.- Phật Tại Tâm
Là Thế Nào ? (^)
Nơi mỗi người
chúng ta đều có sẵn lòng từ bi, nhưng vì bị màn vô minh che lấp
chân tánh thiện ấy để dong đuổi theo cảnh vật hào nhoáng bên
ngoài. Chính đức Phật Thích-Ca đã nói rằng, chúng ta có thể thành
Phật như Ngài.
Ở trong ta có hai
thứ ý thức : Tỉnh và động. Ý thức tỉnh tức là tâm thức
sáng suốt có thể quyết định mọi việc một cách lẹ làng mà không
gặp phải một trở ngại khó khăn nào ; còn ý thức động để chỉ
cho thú tính hay các dục vọng thấp hèn đang tiềm tàng ở bên sau
tầng ý thức, cốt chờ dịp thuận lợi sẽ nổi lên khuấy phá vùng
sáng suốt của tâm từ bi. Ta có thể ví nó như con rắn độc nguy
hiểm chờ dịp giao đấu nơi trường ý thức của con người. Nếu
biết tu thiện, ta sẽ nhờ đạo quân tinh nhuệ của trí tuệ đẩy lui
được đám tàn quân của đạo tặc vào sâu trong vùng bóng
tối.
Tâm Phật là
những đức tánh tốt tự nhiên có sẵn bên trong con người. Do từ
ý nầy, ngài Khuông-Việt Đại-sư (930-1011) trước khi tịch có dặn
lại Cảm-Thành Thiền-sư bài thi kệ sau đây :
Mộc trung nguyên
hữu hỏa
Nguyên hỏa phục
hoàn sanh
Nhược vị mộc vô
hỏa
Tỏa toại hà do
manh
Nghĩa :
Trong cây vốn có
lửa
Có lửa lửa
mới sanh
Nếu bảo cây
không lửa
Cọ mạnh sao lửa
ra ?
Chúng ta không cần
phải mất công tìm kiếm Phật ở đâu xa lạ cả, mà chỉ cần quay về
với chân tâm của mình để tu tập các pháp lành thì tâm sáng
suốt ấy sẽ hiện ra nơi ý thức.
Ý thức tự giác
trong suốt như trăng rằm chiếu rọi khắp cả bầu trời tự tại và
tâm tư ta vắng lặng như hồ thu soi rọi được cả vũ trụ, vạn vật
bao la tức là tâm Phật lộ hiện.
18.-
Giải Thích Và Chứng Minh Khẩu Phật Tâm Xà Là Gì ? (^)
Mỗi khi có dịp
tiếp xúc với nhiều người ngoài xã hội, chúng ta sẽ gặp đủ
mọi thành phần : Chất phác, thật thà, hiền lương, ngay thẳng, gian
manh, quỷ quyệt, lừa đảo, mưu mẹo, xảo trá, bất lương ...
Cũng có nghĩa ta
chỉ nhìn qua tư cách của họ là đã có cảm tình ngay. Nhưng rất
nhiều trường hợp chúng ta phải sống chung đụng với người khác
mới biết được phần nào về họ. Câu tục ngữ : Khẩu Phật tâm
xà chỉ hạng người bề ngoài có vẽ đạo đức, nhưng trong thâm
tâm hiểm độc và luôn luôn gây mối tỵ hiềm, bất hòa với kẻ
khác. Với thành phần như thế cho dù ngoài miệng có đường mật
trau chuốt bao nhiêu cũng không được người khác tin yêu, và chính
tự họ muốn sống tách rời với quần chúng, đã bị xã hội cô
lập trong mọi trường hợp. Vì trong nhất thời người khác có thể
lầm, nhưng dần dần khi biết được dã tâm của kẻ bất chính mọi
người sẽ tìm cánh xa lánh ngay.
Đối với người
Phật tử muốn gây được lòng tin kính nơi kẻ khác, trước hết
phải thành thật với chính mình, từ ngôn ngữ, cử chỉ, tư cách
phải đồng nhất, nghĩa là không nói một đường làm một nẽo hay
chơi trò lật lọng tay trên. Ngược lại phải giữ lòng chân thật,
ngay thẳng, không có tính cách mầu mè, tỏ vẽ để bịp người khác.
Người mang tâm địa độc ác là một đại tai họa cho tập thể đang
cần sự tin yêu lẫn nhau để tồn tại.
Chúng ta nên đề
cao cảnh giác, những kẻ ưa dùng lời đường mật để lung lạc
người khác qua lời nói thánh thiện mà thâm tâm ẩn chứa mầm
độc ác nguy hiểm.
19.-
Miệng Thì Luôn Niệm Nam Mô, Trong Tâm Lại Chứa Một Bồ Dao Găm Là
Thế Nào ? (^)
Tục ngữ và ca dao
Việt-Nam có nhiều câu hàm chứa được ý nghĩa trong khía cạnh tinh
thần rất sâu sắc, cốt để châm biếm, chế giễu hay có tính cách
cảnh tỉnh người đời như hai câu nầy :
"Miệng thì
luôn niệm Nam Mô,
Trong tâm lại
chứa một bồ dao găm".
Hai câu ca dao lục
bát trên bao hàm được hai ý nghĩa : Thiện và ác. Câu 6 chữ ẩn
chứa hành vi thiện, vì chữ Nam mô đã gồm được trong 6 nghĩa :
Cứu ngã, độ ngã, quy y, quy mạng, đảnh lễ, cung kính (xin cứu giúp
xin độ thoát, nương tựa, đem thân mạng hướng về, đảnh lễ và
cung kính chư Phật, Bồ-Tát).
Nghĩ và thực
hành được như thế chỉ có người tu thiện mới làm trọn được
bổn phận như một Phật tử chân chánh. Nhưng qua câu 8 chữ tiếp theo
lại hàm chứa một ý nghĩa xấu hoàn toàn và có ý nói rằng
người tu hành (xuất gia lẫn tại gia cư sĩ) dù cho ngoài miệng có
niệm Phật, tụng kinh đi nữa mà trong lòng lại độc ác, với nhiều
mưu lược gian xão, để được lợi lộc riêng tư thì việc làm
trước cũng sẽ trở thành vô ích. Chữ "Bồ" được hiểu
là một thứ đồ vật đan bằng tre hay mây có thành cao dùng để
đựng thóc gạo, nhưng chữ "bồ" xử dụng trong câu nầy
không có nghĩa như vậy, vì thuộc về tinh thần nên ta phải hiểu theo
một nghĩa bóng, tức là chỉ nơi chứa nhóm bẩn thỉu, xấu xa. Còn
chữ "dao găm" đi liền theo sau cũng đủ nói lên trọn vẹn
được hành vi bất thiện (hảo) của những kẻ mang tâm hồn vẫn
đục như thế. Vì chưa tin người hay do khinh dễ kẻ khác, chúng ta
mới có những việc làm bề ngoài trông có vẽ đạo đức, nhưng
bên trong có sự lật lọng, tráo trở, như con dao hai lưỡi chờ hại
người trước và đâm thẳng vào chính mình sau.
Một việc làm
thiện của ta dù nhỏ cũng đã đóng góp vào việc xây dựng cho
cộng đồng xã hội tốt đẹp, nhưng chỉ một ý niệm xấu ác thôi
cũng là bước cản trở lớn cho việc tiến bộ và gây ra chia rẽ,
hận thù.
20.-
Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du Có Diễn Tả Về Cái Tâm Qua 2 Câu : Thiện
Căn Ở Tại Lòng Ta Chữ Tâm Kia Mới Bằng Ba Chữ Tài Là Nghĩa Gì
? (^)
Phật giáo quan
niệm cái TÂM là chủ tể, tâm tạo tác sơn hà, đại địa. TÂM còn
là cái bản thể bao hàm cả thế giới TAM TÀI : trời, đất và con
người. Do đó, Nguyễn-Du viết :
Thiện căn ở tại
lòng ta,
Chữ tâm kia mới
bằng ba chữ tài.
Con người muốn
làm thánh hiền, thần linh hay ma quỷ cũng do từ cái tâm mà ra. Phật
giáo chủ trương tu sửa thân tâm thanh tịnh và phải cố sửa đổi
để diệt trừ tam độc là tham, sân, si, nhờ đó kết hợp được
giữa con người với tại vật thành "Hồn Thiêng Sông Núi",
không có sự phân chia giới hạn vật chất, tinh thần mà chỉ có
một dòng sống luân lưu không ngừng trong cái chu kỳ có sự dung
hợp, điều lý tuyệt vời.
Tư tưởng dung
hợp nầy bắt nguồn từ trong tinh thần Tam Giáo Đồng Nguyên giữa
đạo Nho, đạo Lão và đạo Phật đã thành hình từ thời kỳ lập
quốc - nhà Đinh - để tạo cho dân tộc Việt có một tinh thần độc
lập, tự chủ thật vô cùng phong phú.
Cái Tâm ấy không
do ai ban tới cho ta cả mà chính do từ nơi mỗi người đã có sẵn
căn tánh thiện, nhưng vì bị màn vô minh che lấp căn tánh thiện ấy,
cho nên chúng sanh không thấy được cái chân tánh sáng suốt của
mình. Người nào biết tu sửa để gạn lọc những thói xấu, tánh
bất thiện, tự nhiên trí giác sáng suốt hiển hiện như trăng soi
đáy nước.
Mỗi người tự
giữ được sự hòa nhã, lòng từ ái, tánh khiêm cung đối với
mọi người đều do nơi tâm thành lộ hiện và như thế là đã thể
hiện trọn vẹn được cái tâm tánh thiện nơi ta.
21.-
"Y Kinh Diễn Nghĩa Tam Thế Phật Oan, Ly Kinh Nhứt Tự Tức Đồng Ma
Thuyết" Là Thế Nào ? (^)
Kinh điển của
Phật giáo rộng sâu như biển cả, nước trăm sông đều đỗ dồn
về đó để cùng hòa nhịp lại thành một vị : Vị mặn của chất
muối. Cũng như thế giáo lý của Phật giáo bao hàm trong ba tạng Kinh,
Luật, Luận cũng chỉ hàm chứa một vị : Vị giải thoát mà thôi.
Trải qua trên 2500
năm, từ khi đức Phật Thích-Ca xuất thế, con người phải trải qua
nhiều thời đại nhiểu nhương, tao loạn, nhưng cái tinh hoa của đạo
Phật vẫn còn được nhìn ngắm như một khu vườn với đủ loại kỳ
hoa dị thảo. Điều nầy chứng tỏ rằng nhờ tính chất đa diện của
những lời Phật dạy một phần, phần còn lại nhờ tinh thần cởi
mở, sự linh động, uyển chuyển trong việc khế hợp giữa chân lý
và trình độ tại những nơi mà đạo Phật có mặt của các nhà
truyền giáo. Thật vậy, giáo lý đạo Phật không có phần nào chủ
trương chấp chặt vào một vấn đề nào cố định cả. Nếu các nhà
truyền thừa Phật giáo không khéo trong vấn đề diễn đạt tư
tưởng "tùy duyên" của Phật cho con người thời đại hiểu
thấu trọn vẹn, lại nhai đi nhai lại chất bả của cây mía, trong khi
đó chất ngọt của nước mía lại hời hợt, thì có phải kinh Phật
dạy sai hay người chỉ đường không biết áp dụng phương pháp đạo
Phật đúng mức ? Còn như người nào tự hào là mình đạt được
thánh ý, lúc diễn bày lại không căn cứ vào kinh điển, để dẫn
dắt người khác đi vào tà thuyết. Đó chẳng phải lời Phật dạy
vậy. Câu "tùy duyên nhi bất biến" trong Phật giáo là một
chìa khóa có thể mở được tất cả kho tàng châu báu của giáo
lý Phật-đà. Tùy duyên nhi bất biết có nghĩa là thuận theo hoàn
cảnh để tồn tại, nhưng không thể để cho hoàn cảnh chi phối, sai
sử hay lèo lái được người trong cuộc đi lạc đường hướng
để làm lạc tôn chỉ của đạo Phật.
Chỉ khi nào người
Phật tử biết nhìn đạo Phật dưới con mắt bao dung, tức là hàm
chứa tâm đại từ bi mới quán triệt được lý mầu nhiệm trong
biển giáo pháp của Phật một cách trọn vẹn. Muốn có được tâm
địa phóng khoáng như vậy cần đòi hỏi chúng ta phải gia công thực
hành và nghiên cứu giáo điển thật tích cực và lâu dài. Những
gương tu chứng còn để lại trong sử sách mà các bậc thầy tổ
đã dày công giáo huấn cho nhiều thế hệ là những bài học sống
động và hùng hồn nhất cho chúng ta trong thời đại hôm nay. Do tính
chất đặc biệt đó mà có một vài dân tộc như Nhật-Bản biết
quý trọng các tổ sư hơn. Họ nghĩ rằng nhờ các Ngài mà dân tộc
họ thấm nhuần được ân đức của chư Phật trong quá khứ. Chúng
ta không lấy làm lạ, khi hầu hết các chùa Nhật đều thấy bàn
thờ tổ khai sáng ra tông phái, cũng như ngày kỵ giỗ của tổ linh
đình hơn là ngày Phật-Đản, ngày Phật Thành-Đạo.
Người thừa hành
sứ mạng thay Phật truyền bá chánh pháp phải luôn luôn để ý
giữ gìn oai nghi, tế hạnh để làm gương mẫu cho hàng Phật tử.
22.-
Nhứt Nhơn Tác Phước Thiên Nhơn Hưởng, Độc Thọ Hoa Khai Vạn Thọ
Hương Là Nghĩa Gì ? (^)
Việc làm phước
và gieo nhân lành trong đời nầy là tâm niệm của những người
có một đời sống nội tâm phong phú và họ chính là tấm gương
sáng xứng đáng để chúng ta học hỏi. Ảnh hưởng dây chuyền và
sự liên đới của mọi người sống trong xã hội rất quan trọng, cho
nên qua ca dao Việt-Nam chúng ta nhận thấy câu :
Nhứt nhơn tác
phước thiên nhơn hưởng,
Độc thọ hoa khai
vạn thọ hương.
Nghĩa là một
người làm phước thì muôn người được hưởng, cũng như một
cây trổ hoa thì cả vườn cây đều ngào ngạt mùi hương. Tại sao
một người làm phước mà nhiều người được hưởng ? Mọi
người được hưởng ở đây có hai ý nghĩa : Chúng ta sống có
sự tương quan mật thiết với nhau trong cùng một hoàn cảnh, hành
động trong việc làm tốt của ta có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều
người chung quanh là điều không ai chối cải được, cũng như trong
sân vườn có một cây hoa đang trỗ, một mùi thơm từ cây ấy tỏa
ra xông khắp cả khu vườn.
Trong cùng ý nghĩa
ấy còn có câu : "Nhứt nhơn hành đạo cữu huyền thăng"
(một người tu hành gương mẫu đứng đắn sẽ cứu độ được 9
đời người quá cố được siêu thăng). Như trường hợp đức
Phật Thích-Ca, sau khi tu hành chứng quả, Ngài độ được cả phụ
vương, vợ con và bà con đều tu hành giải thoát khỏi cảnh đọa
lạc.
Hành vi đạo đức
tốt của chúng ta rất có ảnh hưởng sâu rộng đến mọi người,
nhất là bà con thân thuộc của ta, cho nên người Phật tử nên cố
gắng tạo phước và gây nhân lành.
23.-
Pháp Thân Phật Là Sao ? (^)
Pháp thân là
chân thân Phật ứng hóa hiện thành để thuyết pháp độ sanh. Phật
có thể hóa ra nhiều pháp thân khác nhau. Các loại pháp thân như
:
- Tự tánh pháp
thân tức là muốn hóa hiện thân hình thế nào. Tùy đó mà hiện
thành được tự tại không gì ngăn ngại.
- Thọ dụng pháp
thân : Dung hợp giữa lý trí để hoàn thành.
- Biến hóa tức
là thay hình đổi dạng tùy nghi ứng biến.
- Đẳng lưu pháp
thân : Ra vào tự tại được trong 9 cõi mà không bị chướng ngại
gọi là đẳng lưu.
Ngoài cách phân
chia pháp thân 4 loại như trên, theo như kinh Anh-Lạc có 5 loại pháp
thân là :
- Như như trí pháp
thân : Pháp thân trí như thật.
- Công đức pháp
thân : Do tu tập các công đức lành mà thành tựu.
- Tự pháp thân :
Tự do, tự tại theo ý muốn.
- Biến hóa pháp
thân : Thay đổi tùy nghi, tùy thời.
- Hư không pháp
thân : Pháp thân biến khắp trong hư không.
Pháp thân có
nhiều hình tướng, thứ loại, nhưng không ngoài pháp tánh chân thật
mà chư Phật hóa hiện ra đời để cứu độ chúng sanh. Kinh Pháp-Hoa,
phẩm Phổ-Môn cũng có diễn tả cách hóa thân trong pháp thân của
Bồ-Tát Quán-Thế-Âm như sau : Nếu có chúng sanh trong quốc độ nào
đáng dùng thân Phật để được độ thoát, cho đến thân
Duyên-giác, Thanh-văn, Phạm-vương, Đế-thích, Thân Tự-Tại hay
Đại-Tự-Tại Thiên, thân Thiên-Tướng-Quân, Tỳ-Sa-Môn,
Tiểu-Vương, Trưởng-Giả, Cư-Sĩ, Tể-Quan, Bà-La-Môn, Tỳ-kheo,
Tỳ-kheo-ni, thân Phụ nữ, Đồng-nam, Đồng-nữ, thân Trời, Rồng,
Dạ-xoa, Càn-thát-bà, A-tu-la, Ca-lầu-la, Khẩn-na-la, Ma-hầu-la-dà, Nhân
và Phi nhân ... thì đức Quán-Thế-Âm liền hiện ra thân đó ngay
để thuyết pháp hóa độ chúng sanh. Pháp thân Phật là chân lý
bất nhị, là sức biến hóa vô cùng trong phép thần thông tự tại
mà chỉ có Phật hay Bồ-Tát vì đại nguyện mới thành tựu
được.
Pháp thân Phật
ở trong 6 phép thần thông (xem bài riêng) của chư Phật, Bồ-Tát đem
dánh sáng giác ngộ, giải thoát lợi sanh để độ muôn loài giải
thoát và tiến tới chân lý như Phật.
24.-
Chùa Một Cột Sự Tích Và Lịch Sử Thành Lập (^)
Chùa Một-Cột còn
có tên là chùa Diên-Hựu, xây năm 1049 vào đời
Lý-Thái-Tông. Bên trong chùa thờ đức Phật Quan-Âm.
Chùa được dựng
trên một c
