Lama Thubten
Yeshe
Vô Huệ Nguyên
dịch
Giới Thiệu Của Nhà Xuất Bản
^
Trong tập sách nhỏ đầu tiên của trung tâm Lama Yeshe Wisdom
Archive, Muốn Giải Thoát: Hãy Tự Chữa Bệnh Tâm của Lạt ma Yeshe, tôi đã đề
cập đến phẩm chất độc đáo trong những lời giảng dạy của Lạt ma Yeshe. Trong
tập sách nhỏ này, Hãy Mở Tâm Bao La Như Ðại Dương, một lần nữa Lạt ma chứng
tỏ cho chúng ta biết lối giảng dạy rất đặc biệt của ngài.
Những bài nói chuyện trong tập sách này được đề cập đến
những vấn đề rất tổng quát của tâm, nhân dịp Lạt ma Yeshe đi thuyết giảng
vòng quanh thế giới lần thứ hai cùng với Lạt ma Zopa, vào năm 1975. Tôi rất
vinh dự được tháp tùng Lạt ma trong chuyến đi này và đã được tham dự tất cả
những buổi thuyết giảng của ngài. Hầu như tất cả thính giả đều là những
người rất mới đối với Ðạo Phật và chưa hề thấy Lạt ma Tây Tạng trước kia,
một khung cảnh mà chúng ta nhận thấy rất khác với ngày nay. Trí tuệ của Lạt
ma sáng vượt thời gian, những lời dậy của ngài vẫn thích hợp và càng ngày
càng chứng tỏ được gía trị của nó.
Hai bài nói chuyện trong tập sách này được trình bày trong
buổi ăn trưa của Trường Ðại Học Melbourne và Latrobe. Vì bắt đầu hơi trễ nên
không có phần đặt câu hỏi mà Lạt ma vẫn thích dành cho khán thính giả. Bài
“Hãy Mở Tâm Bao La Như Ðại Dương” được giảng vào buổi chiều dành cho công
chúng và số người tham dự rất đông.
Có lẽ đề tài hấp dẫn nhất, là “Phật Giáo với Bệnh Tâm Thần”.
Ở đây ngài gặp hai nhóm bác sĩ tâm thần của bệnh viện Prince Henry và trường
đại học y khoa Monash. Tôi đã từng làm việc tại bệnh viện này rất nhiều năm
từ khi tốt nghiệp bác sĩ. Vì thế, rất nhiều bác sĩ tâm thần trong nhóm này
là thầy và bạn học cũ của tôi, tôi rất thích thú được quan sát những phản
ứng của họ khi họ nhìn thấy bộ vẻ bên ngoài của tôi (vì tôi mặc áo cà sa lúc
đó). Bệnh viện bị phá hủy vài năm trước đây. Lần lái xe cuối cùng ngang qua
đây, tôi chỉ còn thấy một cái lỗ trống trên mặt đất, dấu hiệu của sự suy tàn
và đổi thay. Dù sao thì nhóm bác sĩ này cũng rất vui mừng được gặp và được
đặt những câu hỏi với Lạt ma, đây cũng là một chứng tích trao đổi sự khác
biệt giữa Tây phương và những quan điểm của Phật giáo về bệnh tâm thần.
Tôi muốn gửi lời cám ơn đến Rand Engel, Victoria Fremont,
Christina Russo và Wendy Cook về những đóng góp tận tình của họ trong việc
ấn loát; cũng như Garrett Brown và Jenifer Martin về những trang trí, trình
bày và cho xuất bản tập sách này.
Dr. Nicholas Ribush
TÂM CỦA BẠN LÀ
TÔN GIÁO CỦA BẠN ^
Khi tôi trình bày về tâm, tôi không
chỉ nói về cái tâm của tôi, về cuộc hành trình của riêng tôi, mà thực ra tôi
đang diễn tả cái tâm của mỗi người chúng ta và của tất cả mọi chúng sinh
trong vũ trụ.
Cách thức chúng ta sống, cách thức chúng ta suy nghĩ - hầu
như tất cả đều dành cho những thú vui vật chất. Chúng ta qúa coi trọng thế
giới cảm giác và thế giới vật chất để rồi tự hiến mình cho bất cứ cái gì có
thể làm cho chúng ta sung sướng, nổi danh và có địa vị. Tất cả những sự kiện
này đều khởi phát ra từ tâm của chúng ta. Chúng ta đã qúa bận tâm về những
thứ bên ngoài mà không bao giờ chịu nhìn vào bên trong tâm hồn của chúng ta,
chúng ta chẳng bao giờ thèm hỏi: “Tại sao tâm tôi lại hấp dẫn như thế này?”
Cho tới khi nào chúng ta còn sống thì tâm của chúng ta không
thể tách rời khỏi chúng ta. Như chúng ta đã biết, chúng ta luôn luôn thay
đổi, hôm nay thế này mai thế khác. Sự kiện đó không hoàn toàn do thể xác của
chúng ta thay đổi mà phần lớn là do tâm - tâm làm việc một cách rất tự
nhiên, rất tự động mà chúng ta không thể hiểu nổi. Vì thế, chúng ta cần khám
nghiệm tâm của chúng ta, chính tâm của chúng ta chứ không phải cái thân xác
của chúng ta. Sự thật là, chính cái tâm của chúng ta đã luôn luôn hướng dẫn
chúng ta phải làm gì. Chúng ta phải hiểu được tâm lý riêng của chính mình,
danh từ tôn giáo gọi là nội tâm, nội tính, tính bản nhiên... Chẳng sao cả,
dù gọi bằng tên gì đi nữa, chúng ta hãy tìm hiểu tâm của chúng ta xem sao.
Ðừng bao giờ nghĩ rằng việc khám nghiệm, việc tìm hiểu bản
tính tự nhiên của tâm là công việc của những người Ðông Phương hay của một
cuộc hành trình về phương Ðông. Ðó là một quan niệm hoàn toàn sai lầm. Ðây
chính là việc của chúng ta, của tất cả mọi người. Làm thế nào chúng ta có
thể tách rời thân xác của chúng ta hay những hình ảnh riêng tư của chúng ta
ra khỏi tâm của chúng ta được? Chắc chắn là không thể được. Chúng ta nghĩ
rằng chúng ta là một người độc lập, hoàn toàn tự do muốn đi đâu thì đi, muốn
làm gì, muốn hưởng gì cũng được. Hãy quên cái ý nghĩ đó đi, chúng ta chẳng
tự do chút nào cả! Tôi không muốn nói rằng chúng ta đang bị kiểm soát bởi
một người nào. Ðây chính là bởi một cái tâm không được kiểm soát, một cái
tâm không tỉnh thức, một cái tâm bám víu của chính chúng ta, nó đang áp chế,
nó đang đè ép chúng ta. Nếu chúng ta khám phá ra chúng ta đang bị nó áp bức
như thế nào thì cái tâm không tỉnh thức của chúng ta sẽ tự tan biến ngay.
Hiểu được tâm của chính mình thì giải quyết mọi vấn đề sẽ dễ dàng hơn.
Ngày hôm nay nhìn thế giới thật là tuyệt vời, ngày hôm sau
nó qúa tệ. Tại sao chúng ta nói được như vậy? Nói một cách khoa học, tự căn
bản thế giới không thể thay đổi như vậy được. Chính tâm chúng ta là nguyên
nhân của những hình ảnh này. Ðây không phải là những giáo lý tôn giáo, sự
thay đổi tâm tính không phải do những giáo điều. Tôi hoàn toàn không đề cập
đến tôn giáo; tôi đang nói về những cách thức chúng ta hướng dẫn đời sống
thường ngày của chúng ta, những sự kiện làm chúng ta thay đổi lúc lên lúc
xuống. Người khác hay hoàn cảnh sống chung quanh không phải là những lý do
căn bản của sự thay đổi. Ðó chính là tâm của chúng ta. Tôi hy vọng rằng qúy
vị hiểu được điều tôi đang trình bày.
Tương tự như vậy, một người nghĩ rằng thế giới này qúa đẹp,
con người thật tuyệt hảo và nhân hậu; trong khi đó người khác lạïi cho rằng
con người và tất cả mọi sự trên trái đất này thật qúa tồi tệ. Ai đúng đây?
Làm thế nào chúng ta có thể giải thích một cách khoa học, một cách ngay
thẳng vấn đề này? Thật ra đây chính là những phóng tưởng, những vọng tưởng
của tâm mỗi một cá nhân về thế giới cảm quan của chính họ. Chúng ta nghĩ,
"Hôm nay như thế này, ngày mai như thế kia; ông này như thế này, bà kia như
thế kia.” Nhưng đâu là sự tuyệt đối nhất, bà kia có đẹp mãi mãi không, ông
kia có thực sự tốt lành trẻ đẹp tới mãn đời không? Tất cả đều không thực sự
hiện hữu - tất cả đều là sản phẩm của tâm thức mà ra
Ðừng cho rằng, đừng tưởng rằng tất cả các sản phẩm vật chất
đều có thể làm thỏa mãn những ước muốn của chúng ta hay chúng sẽ tạo cho
chúng ta có một đời sống hoàn hảo, điều này không thể có được. Làm sao chúng
ta có thể hoàn toàn thỏa mãn được mặc dầu đang có tràn đầy đồ vật ở chung
quanh chúng ta? Làm sao có thể ngủ được trong khi có cả ngàn người khác nhau
đang thỏa mãn chúng ta? Ðiều này không bao giờ xẩy ra, không bao giờ có
được. Sự thỏa mãn tuyệt đối chỉ đến từ tâm của chúng ta!
Nếu chúng ta không hiểu vấn đề tâm lý của chính chúng ta thì
chúng ta sẽ bỏ quên tất cả những sự kiện đang xẩy ra trong đó cho tới một
lúc nào đó chúng sẽ vỡ tung ra và chúng ta sẽ trở nên điên dại vì chúng. Con
người trở nên cáu kỉnh, giận dữ chỉ vì họ thiếu sự hiểu biết tận bên trong
tâm hồn họ, thiếu sự tìm hiểu, thiếu sự khám xét nội tâm của họ. Họ không
thể giải thích cho chính họ, họ không biết làm cách nào để nói chuyện với
chính họ. Vì thế, họ chỉ bận tâm, lo lắng cho những đối tượng ở bên ngoài,
trong khi đó ở bên trong, tâm hồn họ đang xuống dốc một cách thê thảm để chờ
ngày đổ vỡ. Họ đã bỏ rơi thế giới nội tâm nên nội tâm của họ hoàn toàn đi
liên kết với vô minh, với mù quáng thay vì thức tỉnh và tự phân tích vấn đề
trong sự bình tĩnh, an vui. Hãy tự khám nghiệm những thái độ tinh thần của
chúng ta. Hãy trở nên một nhà tâm lý học cho chính mình.
Nếu chúng ta có đủ thông minh, chúng ta sẽ tự biết rằng
chính những đối tượng vật chất không đủ mang lại cho chúng ta sự an vui, sự
thỏa mãn nên chúng ta cũng chẳng cần phải tham dự vào những cuộc hội thảo
khích động, những cuộc hành trình tôn giáo để mà khám nghiệm nội tâm của
chúng ta. Nhưng có một số người lại nghĩ như vậy, họ tin rằng việc khám xét
nội tâm là việc của tôn giáo, của một cái gì có vẻ linh thiêng. Chúng ta
thực sự không cần phải theo một tôn giáo này, triết lý kia mới có thể phân
tích được nội tâm của mình, để rồi phải khép mình vào khuôn khổ của họ. Nếu
thực sự chúng ta muốn an vui, hạnh phúc, chúng ta hãy thành thật truy xét
cái lối sống hiện tại của chúng ta, cái đang hướng dẫn cuộc đời của chúng
ta. Ðạo ở tại tâm, đạo từ tâm mà ra, tâm của chúng ta chính là đạo của chúng
ta!
Khi chúng ta khảo sát tâm, chúng ta không nên thúc đẩy,
không nên dồn nén hay hợp lý hóa nó. Hãy thoải mái, hãy thư dãn. Ðừng nóng
nảy, bồn chồn khi sự việc xảy ra. Chỉ nên tỉnh thức theo dõi chúng xem chúng
từ đâu đến, gốc gác nó ở chỗ nào, căn bản nó là gì. Hãy tự giới thiệu vấn đề
với chính mình: “Ðây là vấn đề, tại sao nó trở thành vấn đề, cái tâm nào của
tôi làm nó trở thành vấn đề, cái tâm nào cảm thấy đây là vấn đề?” Một khi
chúng ta tự truy xét như vậy, vấn đề sẽ tan biến một cách rất tự nhiên. Qúa
đơn giản, phải không qúy vị? Chúng ta chẳng cần phải tin tưởng vào cái gì.
Ðừng tin vào bất cứ cái gì! Tất cả đều như vậy, chúng ta không cần phải nói,
"tôi không tin tôi có một cái tâm.” Chúng ta không thể loại bỏ tâm của chúng
ta. Chúng ta có thể tuyên bố, "Tôi loại bỏ những sự kiện của Ðông phương.”
-- Tôi đồng ý. Nhưng qúy vị có thể loại bỏ được chính qúy vị không? Qúy vị
có thể bỏ cái đầu, cái mũi của qúy vị đi không? Chúng ta không thể bỏ cái
tâm của chúng ta đi được. Chính vì thế, hãy tự đối xử khôn ngoan với chính
mình và hãy cố gắng khám phá ra cho được nguồn gốc của sự thỏa mãn đang nằm
ở đâu?
Khi chúng ta còn nhỏ, chúng ta yêu thích bánh kẹo, chúng ta
nghĩ, "Khi lớn lên, tôi sẽ ăn bánh kẹo bao nhiêu cũng được, sẽ ăn cho thỏa
thích, cho đã đời; rồi chúng ta tự cảm thấy hạnh phúc.” Bây giờ, chúng ta
muốn mua bao nhiêu kẹo bánh cũng được, tùy ý chọn lựa, nhưng chúng ta lại
buồn chán, cuộc đời chúng ta vẫn tẻ lạt. Chúng ta liền đi đến một quyết
định, vì những cái hiện có không làm tôi vui nên tôi sẽ mua xe, mua nhà, mua
vô tuyến truyền hình, kiếm một người chồng, một cô vợ... rồi chúng ta tự cảm
thấy yêu đời, hạnh phúc. Bây giờ chúng ta có tất cả những thứ đó, nhưng rồi
cái xe cho chúng ta những vấn đề, cái nhà đem lại cho chúng ta những lo âu,
người chồng, người vợ cho chúng ta những phiền phức, con cái cho chúng ta
những bực mình... Chúng ta liền than vãn, "Chẳng thỏa mãn chút nào cả! Chẳng
vui gì cả! Chẳng thấy hạnh phúc đâu! ”
Vậy, cái gì mới là sự thỏa mãn? Ðây là một việc làm quan
trọng: hãy duyệt xét lại tất cả cái quá trình tâm lý này, hãy suy xét, hãy
ôn lại cuộc đời từ lúc còn ấu thơ đến hiện tại. Ðây là phương thức phân tích
của thiền định: "Lúc đó, khi còn nhỏ, tâm tôi như thế này, bây giờ tâm tôi
như thế này, nó đã thay đổi theo chiều này, chiều kia.” Tâm chúng ta đã thay
đổi không biết bao nhiêu lần, nhưng chúng ta có thấu hiểu được cái gì mới
thực sự đem lại hạnh phúc cho chúng ta không? Theo sự hiểu biết của tôi thì
chúng ta đã hoàn toàn thất bại, chúng ta đã mất hết. Chúng ta biết rõ đường
đi trong thành phố chúng ta đang ở, chúng ta biết đường về nhà, chúng ta
biết mua bánh kẹo ở đâu, nhưng thực ra chúng ta vẫn lạc mất tất cả, chúng ta
đã không tìm ra được mục đích, cái cứu cánh của cuộc đời chúng ta. Hãy thành
tâm mà suy nghĩ đi! Có phải vậy không, thưa quý vị?
Ðức Phật dậy rằng tất cả những gì mà chúng ta cần phải biết
là chúng ta là ai? Chúng ta hiện hữu như thế nào? Chúng ta không cần phải
tin vào bất cứ gì. Chỉ cần tìm hiểu tâm của chúng ta: nó làm việc như thế
nào? Những điều tham muốn và bám víu phát khởi lên như thế nào? Vô minh xuất
hiện làm sao? Tình cảm đến từ đâu?...vân vân... Chỉ cần thông suốt bản tính
tự nhiên của những vấn đề đó là chúng ta sẽ an vui hạnh phúc ngay. Từ đó,
cuộc đời của chúng ta sẽ thay đổi toàn diện; tất cả sẽ được chuyển hóa một
cách tuyệt vời. Cái gì trước kia nhìn thấy tồi tàn tăm tối thì bây giờ thấy
tuyệt hảo, hạnh phúc. Nếu tôi nói, tất cả chúng ta đều đã sống vì bánh kẹo,
qúy vị nghĩ rằng tôi bị điên. “Không! Không! ” Cái tâm tự đề cao của chúng
ta có thể thốt lên như vậy. Nhưng hãy chân thành nhìn sâu vào mục đích sống
của chúng ta. Tại sao chúng ta lại đến đây nghe giảng? Ðể được tốt lành? Ðể
trở thành nổi tiếng? Ðể tích tụ thêm tài sản? Ðể lôi cuốn người khác?... Tôi
không bới móc ai, chúng ta hãy tự kiểm soát, chúng ta sẽ nhìn ra ngay. Qua
những giây phút nghiền ngẫm suy tư như vậy, chúng ta sẽ khám phá ra được một
sự thực là chúng ta đã dành cả một đời để kiếm tìm hạnh phúc qua miếng
chocolate hoặc ly ice-cream (vật chất) mà hoàn toàn bỏ quên sự kiện chúng ta
đã may mắn được sinh ra làm người. Con chim và con chó cũng hành động giống
y như vậy. Phải chăng mục đích cuộc đời của con người cao hơn con chó, con
gà?
Tôi không quyết định cuộc đời cho qúy vị, nhưng chúng ta nên
suy ngẫm vấn đề này. Tốt hơn, chúng ta nên có một cuộc sống toàn diện hơn là
chỉ chạy theo một chiều hoặc qúa bừa bãi. Một cuộc sống bừa bãi, lộn xộn
chẳng những không có lợi cho chính mình mà chẳng giúp ích được cho người
khác, điều này chẳng khôn ngoan chút nào. Thực ra chúng ta sống cho cái gì?
-- bánh kẹo? thịt? Có lẽ chúng ta sẽ nói, "Dĩ nhiên tôi không sống để ăn.
Tôi là người hiểu biết, có học.” Nhưng học thức cũng do tâm mà ra. Ngoài tâm
ra, cái gì là học thức, giáo dục? cái gì là triết học? Triết học là sản phẩm
của tâm thức của một số người nào đó, rồi kết hợp lại thành một ý thức hệ.
Không có tâm sẽ chẳng có triết học, triết thuyết, cũng chẳng có những vấn đề
về vũ trụ. Tất cả đều là sản phẩm của tâm!
Làm thế nào chúng ta biết được tâm? Chỉ cần theo dõi, quan
sát cách nó nhận thức, cách nó diễn tả một sự kiện mà nó đang đối diện. Hãy
quan sát cái cảm giác nào -thoải mái hay không thoải mái - đang dấy lên,
đang chuyển động. Rồi, theo dõi, "Khi nào tôi nhận ra được vấn đề này, cảm
giác này đến, cảm xúc kia xuất hiện; tôi phân biệt được chúng, tại sao?” Ðó
là cách nhận biết tâm của chúng ta. Tất cả chỉ là như vậy. Thật là đơn giản.
Một khi chúng ta đã nhận ra được tâm, chúng ta sẽ không còn
đổ lỗi cho người khác về những vấn đề mà chúng ta đang vướng phải. Chúng ta
sẽ nhận ra rằng những lỗi lầm của chúng ta là do cái tâm bệnh hoạn, cái tâm
sai quấy của chúng ta. Mỗi khi chúng ta bận bịu với những sự việc bên ngoài,
với những đối tượng đầy vật chất, chúng ta thường đỗ lỗi cho những sự việc
đó hay cho người nào đó đã đem lại rắc rối hay thất bại cho chúng ta. Quy
chiếu những lỗi lầm cho những hiện tượng ở bên ngoài sẽ đem lại, sẽ để lại
những sầu khổ cho tâm hồn. Khi bắt đầu nhận thức được những quan niệm sai
lầm là chúng ta bắt đầu bước chân vào con đường nhận thức được bản tính chân
thật của tâm và sẽ chấm dứt được những đau khổ trong cuộc đời.
Những điều nhận xét này có mới mẻ với chúng ta không? Không,
nó chẳng mới chút nào. Trong bất cứ trường hợp nào, trước khi làm việc gì,
chúng ta vẫn thường tìm hiểu nó rồi mới đi tới quyết định. Tất cả chúng ta
đều đã làm như vậy. Tôi không đề nghị một vấn đề nào mới mẻ cả. Chỉ có một
điều khác biệt là chúng ta đã không thực sự quyết tâm làm đầy đủ, trọn vẹn.
Hãy suy nghĩ sâu xa thêm nữa đi. Ðiều này không có nghĩa là hãy chỉ ngồi một
mình trong một góc nào đó để chăm chú vào hơi thở - chúng ta có thể kiểm
soát tâm ở bất cứ nơi nào, ở bất cứ thời điểm nào, trong lúc đang nói chuyện
hay trong lúc đang làm việc với người khác...vân vân... Qúy vị có nghĩ rằng
việc khám nghiệm tâm chỉ dành cho những người đang trên đường đi về Phương
Ðông hay không? Ðừng nghĩ như vậy.
Nhận thức về bản tính tự nhiên của tâm thì khác với sự nhận
thức về xương thịt của thân xác. Tâm của chúng ta giống như cái gương, nó
phản chiếu tất cả những gì ở trước nó, không phân biệt cũng không phân tích,
sự vật như thế nào phản chiếu y như vậy. Nếu chúng ta có sự
hiểu-biết-của-trí-huệ, chúng ta có thể kiểm soát được sự phản chiếu mà chúng
ta đã cho phép đối tượng đi vào chiếc gương của tâm chúng ta. Nếu chúng ta
hoàn toàn bỏ qua những gì xẩy ra ở trong tâm, nó sẽ phản chiếu tất cả những
rác rưởi mà nó gặp - những sự kiện làm cho tâm lý chúng ta bệnh hoạn.
Trí-Huệ-Nhận-Biết của chúng ta sẽ phân tích đâu là sự phản chiếu lợi ích và
đâu là sự phản chiếu có hại cho tâm lý. Thực ra, một khi chúng ta nhận thức
được bản tính thật của chủ thể và đối tượng thì tất cả mọi vấn đề sẽ trong
sáng ngay.
Có nhiều người nghĩ rằng họ đang theo một tôn giáo, nhưng
thử hỏi tôn giáo là gì? Nếu chúng ta không tìm hiểu bản tính chân thật của
chúng ta thì chúng ta sẽ không có được trí tuệ, chẳng hiểu mình là ai, như
vậy họ theo tôn giáo là thế nào? để làm gì? Ðó chỉ là tôn giáo miệng -- “Tôi
là Phật tử, là Công giáo, là Do Thái giáo...vân vân...”-- sẽ chẳng giúp ích
được gì, chẳng nghĩa lý gì. Nó chẳng giúp gì được chúng ta cũng chẳng giúp
ích gì cho người khác. Muốn thực sự giúp người khác, chúng ta cần phải có
trí tuệ.
Ðiều rắc rối nhất của con người, vấn đề quan trọng nhất của
loài người là những vấn đề thuộc về tâm lý chứ không phải vật chất. Từ khi
sinh ra đến lúc chết, con người liên tục chịu ảnh hưởng của tâm khổ đau của
chính họ. Rất nhiều người trong chúng ta không bao giờ nhìn ra được trong
tâm của mình như thề nào khi sự vật đến một cách bình thản, một cách tốt
đẹp, nhưng khi sự kiện đến một cách đột ngột không tốt, không vừa lòng - tai
nạn hay một kinh nghiệm buồn đau - là ngay lập tức chúng ta kêu lên: "Lạy
Chúa, (lạy Phật, lạy Trời) xin cứu con.” Ðấy, họ tự nhận họ có đạo, thật là
nực cười! Dù hạnh phúc hay đau khổ, người chân thành thực hành đạo vẫn luôn
luôn bình thản và thức tỉnh trong Chúa, (Phật, Trời) và trong chính bản thể
của họ. Chúng ta không nên quá lý tưởng hay quá lơ là đối với tôn giáo, vì
khi chúng ta sung sướng được vây quanh đầy bánh kẹo hay khoái lạc, chúng ta
sẽ quên đi chính mình và chỉ quay lại với Thượng đế khi gặp những chuyện rắc
rối, khổ đau.
Không cần biết có bao nhiêu thứ tôn giáo ở trên cõi đời này,
những sự diễn tả của họ về Chúa, về Phật..vân vân.... đều chỉ là môi miệng
và do tâm của họ mà ra (khẩu và ý); chỉ bằng hai thứ này mà thôi, chỉ qua
hai cửa ngõ này mà thôi. Vì thế, lời nói không quan trọng. Tất cả những gì
chúng ta nhận biết về sự vật, về hiện tượng - tốt xấu, triết lý, chủ
thuyết...vân vân...- đều phát ra từ tâm. Tâm thật sự là quan trọng. Do đó,
nó cần được hướng dẫn. Một chiếc phản lực cơ bay tốt cần phải có người phi
công giỏi. Người phi công của tâm chúng ta cần có trí tuệ để hiểu được tính
bản nhiên của nó. Trong chiều hướng đó, chúng ta có thể hướng dẫn tâm lực
của chúng ta để đem lại an lạc cho cuộc sống thay vì để nó chạy lung tung
như một con voi điên, làm hại cho chính bản thân mình và cho những người
khác.
Tôi không cần phải nói thêm nữa. Tôi nghĩ rằng quý vị đã
hiểu tôi muốn nói gì. Bây giờ chúng ta có thể đàm luận với nhau thì sẽ ích
lợi hơn. Quý vị hãy đặt câu hỏi, tôi sẽ cố gắng trả lời. Nên nhớ rằng quý vị
không cần phải đồng ý với những gì tôi trình bày. Quý vị cần phải hiểu thái
độ của tôi và tâm của tôi. Nếu qúy vị không bằng lòng những điều tôi trình
bày, xin hãy đả kích nó. Tôi thích những người tranh luận với tôi. Tôi hoàn
toàn không độc tài: "anh phải thế này, bà phải thế kia.” Tôi không có quyền
dạy bất cứ ai phải làm gì. Tôi chỉ xin đề nghị và để quý vị tự suy nghĩ lấy.
Nếu được như vậy là tôi hài lòng rồi. Bây giờ xin cho tôi biết những gì quý
vị không bằng lòng về những điều tôi vừa trình bày.
Hỏi: Ngài nhận biết tâm của ngài như thế nào? Làm sao ngài
kiểm soát nó?
Lạt ma: Phương thức đơn giản để nhận biết và kiểm soát tâm
của chúng ta là kiểm chứng và kiểm điểm xem chúng ta nhận thức sự vật như
thế nào, chúng ta diễn dịch những kinh nghiệm như thế nào. Tại sao chị có
qúa nhiều cảm xúc khác nhau về người bạn trai của chị, mặc dầu chỉ trong một
ngày. Vào buổi sáng chị thấy yêu anh ta, vào buổi trưa lại cảm thấy bực
mình, tại sao vậy? Có phải anh ta thay đổi không? Không, anh ta vẫn như vậy.
Thế thì tại sao chị lại có những cảm xúc khác biệt về anh ấy? Ðó là đường
lối chúng ta kiểm soát tâm.
Hỏi: Nếu chúng ta không tin rằng tâm chúng ta có thể quyết
định được một việc gì, chúng ta có nên để cho một yếu tố bên ngoài tham dự
vào không? Như chúng ta tự nhủ, "nếu điều này, việc kia xẩy ra, tôi sẽ đi
chỗ này; nếu sự việc khác xẩy ra, tôi sẽ đi chỗ đó.”
Lạt ma: Trước khi chúng ta làm bất cứ công việc gì, chúng ta
nên tự hỏi tại sao chúng ta làm việc này, mục đích gì, lý do chúng ta tham
dự vào công việc này là gì? Nếu con đường trước mặt có vẻ sẽ xẩy ra vấn đề,
dĩ nhiên chúng ta không đi con đường đó nữa, nếu nhận thấy an toàn, chúng ta
sẽ đi. Trước tiên, hãy nhận xét. Không nên làm bất cứ công việc gì mà không
biết và không hiểu cái gì sẽ xẩy ra cho mình.
Hỏi: Lạt ma là ai?
Lạt ma: Câu hỏi rất hay. Theo quan điểm của người Tây Tạng,
lạt ma là một người có trình độ học thức rất cao về thế giới nội tâm, chẳng
những họ thông hiểu tâm hiện tại mà còn thấu triệt cả tâm quá khứ và tương
lai. Nói một cách tâm lý học, một lạt ma có thể biết họ đến từ đâu và sẽ đi
về đâu, đồng thời họ có sức mạnh kiểm soát được chính họ và có khả năng
khuyên bảo người khác trên con đường tâm linh. Người Tây Tạng gọi những
người như vậy là lạt ma.
Hỏi: Chức vị và chức vụ nào ở Tây Phương có thể so sánh với
các vị lạt ma?
Lạt ma: Tôi không biết có chức vụ nào ở Tây Phương có thể so
sánh hay không. Chúng ta có thể hiểu đây là một sự kết hợp công việc giữa
một vị linh mục, một nhà tâm lý học và một bác sĩ. Nhưng như tôi vừa trình
bày, lạt ma là người đã thực chứng được chính tâm của họ và của người khác
nên họ có thể giúp những người khác giải quyết được những vấn đề tâm linh.
Tôi hoàn toàn không chỉ trích ai, nhưng tôi nghi ngờ những kinh nghiệm tâm
linh, những kinh nghiệm về thế giới cảm xúc - như một số người khác - của
những nhà tâm lý học Tây Phương. Ðôi khi họ khuyên bảo những điều không có
gía trị, kém hiểu biết, giải thích qúa nông cạn cho những vấn đề mà một
người đã trải qua, như "Khi chúng ta còn nhỏ mẹ chúng ta đã làm như vậy, ba
chúng ta đã làm như thế...” Tôi không đồng ý như vậy, điều đó không phải sự
thật. Chúng ta không thể đổ lỗi cho cha mẹ chúng ta về những vấn đề của
chúng ta trong hiện tại. Dĩ nhiên, môi trường sinh sống có tạo ra những khó
khăn, nhưng nguyên nhân chính vẫn luôn luôn là tâm của chúng ta; cốt tủy của
tất cả mọi vấn đề không bao giờ đến từ bên ngoài, luôn luôn từ tâm của chúng
ta. Tôi không biết, nhưng có lẽ bác sĩ Tây Phương sợ không giám nói lên sự
thật, không giám trình bày vấn đề như nó là. Tôi cũng đã gặp rất nhiều linh
mục, mục sư, có những vị là bạn của tôi, họ có khuynh hướng không muốn trực
tiếp đối diện qúa nhiều đến những vấn đề hiện tại đang xẩy ra tại chỗ. Thay
vì chú ý đến những vấn đề thực tiễn luôn luôn thay đổi, những vấn đề bấp
bênh trong cuộc sống hàng ngày, họ lại chỉ chú trọng đến những vấn đề qúa
tôn giáo như Thượng Ðế, đức tin...vân vân.... Con người ngày nay thích những
gì là thực tế, khoa học nên họ đã từ chối những gì mà các vị linh mục, đạo
sĩ giảng dạy.
Hỏi: Thiền định giúp chúng ta trong sự quyết định như thế
nào?
Lạt ma: Thiền định mang lại những kết qủa tốt vì đó là
phương pháp chẳng những đòi hỏi chúng ta phải tin tưởng vào một điều gì mà
chúng ta còn phải chân thành tự mình thực tập trong đời sống thường ngày
nữa. Hãy tự kiểm soát, hãy tự theo dõi chính cái tâm của mình. Nếu có người
nào la mắng, chửi rủa chúng ta, chạm đến tự ái của chúng ta, thay vì phản
kháng lại, chúng ta hãy bình tĩnh kiểm soát, theo dõi xem cái gì đang dấy
lên, đang bốc lên, đang diễn ra ở trong tâm của chúng ta. Hãy theo dõi những
âm thanh từ miệng của người kia đang chuyền đến tai của chúng ta rồi làm tim
của chúng ta đau nhói như thế nào. Nếu thực sự chúng ta theo dõi đúng như
vậy, sự kiện này sẽ làm chúng ta bật cười. Chúng ta sẽ thấy thật là ngớ ngẩn
khi tức bực một chuyện vớ vẩn như vậy. Rồi vấn đề sẽ tan biến đi trong tích
tắc, nhanh như một cái búng tay! Thực hành theo phương thức này, chúng ta sẽ
tự khám phá ra vấn đề bằng những kinh nghiệm của chính mình, chúng ta sẽ
hiểu thiền định giúp ích như thế nào, nó thực sự đem lại sự thỏa mãn trong
mọi vấn đề như thế nào. Thiền định không chỉ là lời nói, đó chính là trí
tuệ!
Hỏi: Thưa Lạt ma, xin ngài cho biết về nghiệp.
Lạt ma: Ðược: chúng ta là sự kết tụ của nghiệp. Ðiều này
thật là đơn giản. Thực ra, danh từ nghiệp (karma) đến từ Ân độ, giải thích
một cách ngắn gọn, đây là luật nhân và qủa. Luật này có ý nghĩa gì? Có một
điều gì đó xẩy ra trong tâm chúng ta ngày hôm qua, để ngày hôm nay chúng ta
kinh nghiệm được hậu qủa. Hay là, trong hoàn cảnh sống của chúng ta: cha mẹ
chúng ta như vậy, chúng ta có một đời sống như vậy, thì chúng ta sẽ nhận
lãnh những kết qủa như vậy. Trong đời sống hàng ngày của chúng ta, trong
từng giây phút, trong từng công việc làm, trong từng hành động.....là những
chuỗi dài vô tận liên tục không ngừng nghỉ của những nguyên nhân và hậu qủa,
của những hành động và phản ứng... đó là nghiệp. Cho tới khi nào chúng ta
còn ở trong cái thân xác này, còn đối đãi với thế giới cảm quan, còn phân
biệt cái này tốt, cái kia xấu là tâm chúng ta còn tạo ra nghiệp còn tạo ra
nhân và qủa. Nghiệp không chỉ là những lý thuyết triết học, nó chính là khoa
học, khoa học Phật giáo. Nghiệp giải thích đời sống phát triển, tiến hóa như
thế nào; phân biệt sắc tướng và cảm thọ như thế nào, mầu sắc và sự khích
động như thế nào...vân vân...; toàn thể cuộc đời của chúng ta, chúng ta là
ai, chúng ta đến từ đâu, chúng ta sẽ đi về đâu.....vân vân ... đều có liên
hệ với tâm của chúng ta. Nghiệp qủa là khoa học của Phật giáo để giải thích
sự tiến hóa, sự chuyển hóa. Như vậy, mặc dầu nghiệp (karma) là chữ phát xuất
từ Ân độ nhưng thực ra chúng ta là nghiệp, chúng ta là kết tụ của nghiệp,
toàn thể cuộc đời của chúng ta bị kiểm soát bởi nghiệp, chúng ta sinh sống
trong trường lực (energy field) của nghiệp qủa. Năng lực của chúng ta, sinh
lực của chúng ta giao thoa với các nguồn năng lực khác, với các nguồn năng
lực khác nữa, khác nữa....vô cùng vô tận... đó là cách thế toàn thể cuộc
sống của chúng ta phô bày ra, hiển lộ ra, diễn đạt ra, hiện hành ra. Từ thể
chất đến tinh thần, tất cả đều là nghiệp. Do đó, nghiệp không phải là cái gì
mà chúng ta phải tin vào. Bởi vì dù tin hay không tin có nghiệp, đặc tính tự
nhiên của cả thân và tâm của chúng ta là cứ lòng vòng trong sự hiện hữu tự
nhiên của sáu cõi luân hồi.
Trong vũ trụ vật chất, một khi tất cả mọi thứ hợp lại với
nhau - đất, nước, lửa và gío - là tự nhiên có sự giao thoa, ảnh hưởng lẫn
nhau. Không cần phải tin, sự tự nhiên luôn luôn tự nhiên như vậy. Thế giới
nội tại của chúng ta cũng y như vậy, mỗi khi tiếp xúc với thế giới bên ngoài
là tự nhiên chúng có phản ứng. Ví dụ, năm ngoái chúng ta ăn một thỏi
chocolate và cảm thấy rất ngon miệng, rồi từ đó chúng ta không có nữa, bây
giờ chúng ta thèm nó: "Trời, tôi thèm một miếng chocolate quá! ” chúng ta
nhớ đến kinh nghiệm khi thưởng thức miếng chocolate trước kia, chính sự “nhớ
đến” này làm chúng ta thèm và muốn có thêm. Chính sự phản ứng vào kinh
nghiệm trong quá khứ là nghiệp; kinh nghiệm là nhân, thèm muốn là quả. Thật
là đơn giản dễ hiểu, phải không qúy vị?
Hỏi: Mục đích của ngài trong cuộc sống là gì?
Lạt ma: Quý vị thắc mắc về mục đích cuộc đời của tôi phải
không? Ðây là vấn đề mà chính tôi cần phải tự tìm hiểu, nhưng nếu quý vị bắt
buộc tôi phải trả lời thì tôi sẽ nói như thế này, cả cuộc đời của tôi xin
được mang lại sự lợi ích càng nhiều càng tốt cho người khác, đồng thời cũng
tự mang lại ơn ích cho chính mình. Tôi không thể nói tôi đã thành công trong
vấn đề này nhưng đó là mục đích của đời tôi.
Hỏi: Tâm có khác linh hồn hay không? Khi ngài nói giải quyết
vấn đề của tâm, có phải ngài muốn đề cập đến tâm có vấn đề chứ không phải
linh hồn?
Lạt ma: Một cách triết lý, linh hồn có thể diễn tả dưới rất
nhiều khía cạnh. Trong Thiên Chúa giáo hay Ân độ giáo, linh hồn khác với tâm
và được coi như thường hằng bất tử và có tự tính. Theo ý kiến của tôi thì
không phải như vậy. Theo Phật giáo, linh hồn, tâm hay chúng ta gọi bằng bất
cứ tên gì, nó luôn luôn thay đổi, vô thường. Tôi thực sự không phân biệt
linh hồn và tâm, nhưng bên trong mỗi người chúng ta, chúng ta không thể tìm
thấy bất cứ cái gì tồn tại mãi mãi và tự hữu (tự nó mà có). Khi đối diện với
những vấn đề tinh thần, đừng nghĩ rằng tâm luôn luôn, hoàn toàn xấu; một cái
tâm không được kiểm soát, không tỉnh thức là nguyên nhân của mọi vấn đề. Nếu
chúng ta phát triển trí tuệ và từ đó nhận định được bản tính tự nhiên của
một cái tâm không được kiểm soát thì nó sẽ tự nhiên biến mất. Nhưng cho tới
khi nào chúng ta chưa nhận diện được nó thì chúng ta vẫn còn bị nó chi phối.
Hỏi: Tôi được nghe rất nhiều người Tây phương đã học hỏi
được những triết lý thâm sâu huyền diệu của Phật giáo Tây Tạng nhưng họ khó
có thể đem ra thực hành trong cuộc sống. Lý thuyết thì quá tốt mà không thực
hành được. Thưa ngài, cái gì nó ngăn cản sự thực hành?
Lạt ma: Cám ơn anh, một câu hỏi quá hay. Phật giáo Tây tạng
dạy chúng ta cách vượt qua cái tâm bất mãn của chúng ta, nhưng để thực hiện
được điều này, chúng ta cần phải có sự quyết tâm, cần có một ý chí. Ðể đưa
phương pháp của chúng tôi vào kinh nghiệm của riêng anh, anh nên đi từ từ,
từng bước một. Anh không thể nhảy một bước đến ngay mức cuối cùng. Nó cần
thời gian và chúng tôi tiên đoán rằng anh sẽ gặp thất bại trước. Hãy đi từ
từ một cách thoải mái thì sự thực hành sẽ dễ dàng hơn theo thời gian
Hỏi: Thưa ngài chân tính của tâm là gì và làm sao để nhận
biết nó?
Lạt ma: Tâm của chúng ta có hai khía cạnh (hai trạng thái),
tương đối và tuyệt đối. Tâm nhận và phản ứng hay hành động theo thế giới cảm
quan, đó là tương đối. Chúng tôi còn gọi đó là tâm nhị nguyên, đó là lý do
tôi thường diễn tả nó là "cái này-cái kia” nhận thức, bản tính tự nhiên của
nó là năng động. Tuy nhiên, nhờ sự chuyển hóa của tâm nhị nguyên mà chúng ta
có thể thống nhất được những quan điểm của chúng ta. Tại thời điểm đó chúng
ta mới nhận ra được bản tính chân thật tuyệt đối của tâm chúng ta, nó ở phía
bên kia của tâm nhị nguyên. Vì phải tiếp xúc với thế giới cảm quan bình
thường của chúng ta, hàng ngày trong đời sống trần tục, nên hai vấn đề đối
chọi, tâm nhị nguyên, luôn luôn xẩy ra. Sự xuất hiện của hai sự kiện luôn
luôn tạo ra vấn đề. Giống như trẻ con --chỉ một đứa thì không sao, ok; hai
đứa với nhau là tự nhiên có lộn xộn. Cũng giống như vậy, năm giác quan của
chúng ta tiếp xúc, tiếp nhận, diễn dịch về thế giới chung quanh và cung cấp
những tin tức nhị nguyên cho tâm chúng ta, tâm chúng ta chụp lấy những nhận
biết đó, vì thế, một cách rất tự nhiên, những xung đột và xáo trộn liền xẩy
ra. Sự kiện này hoàn toàn đi ngược lại sự vắng lặng và an tịnh tự nhiên của
thế giới bên trong. Do đó, khi đạt tới, khi chứng nghiệm được cảnh giới yên
tịnh này, chúng ta sẽ kinh nghiệm được thế nào là sự bình an tuyệt đối. Ðây
chỉ là một cách giải thích vắn tắt điều anh hỏi, có thể anh sẽ không hoàn
toàn thỏa mãn, vì đây là một đề tài lớn rất khó hiểu. Những gì tôi vừa giải
thích chỉ là sự giới thiệu đến một lãnh vực vô cùng thâm sâu. Tuy nhiên, nếu
anh có một chút hiểu biết về vấn đề này thì câu trả lời của tôi có thể làm
anh vừa lòng.
Hỏi: Khi ngài tìm hiểu, kiểm soát tâm của ngài, nó có luôn
luôn cho ngài biết sự thật không?
Lạt ma: Không, không cần phải như vậy. Ðôi khi cái tâm thức
sai lầm của chúng ta trả lời. Chúng ta không nên nghe theo chúng. Thay vì
như vậy, anh hãy nói với chính anh, “Tôi không thỏa mãn với những gì mà tâm
nói; tôi muốn một câu trả lời tốt hơn.” Chúng ta hãy luôn luôn liên tục tìm
hiểu sâu xa hơn cho tới khi nào trí tuệ của chúng ta trả lời, trí tuệ của
chúng ta lên tiếng. Tốt hơn, hãy hỏi, hãy luôn luôn hỏi; vì không hỏi sẽ
không có câu trả lời. Nhưng chúng ta không nên hỏi một cách quá xúc động,
quá nóng nảy, “Ồ, cái gì đó, cái gì đó? Tôi phải biết, tôi phải tìm cho ra,
tôi phải...” Nếu chúng ta có câu hỏi, nên từ từ viết xuống, nên suy nghĩ cho
thấu đáo. Một lúc nào đó câu trả lời đúng sẽ xuất hiện, nó cần thời gian.
Nếu chúng ta không có câu trả lời ngày hôm nay, hãy giữ lấy câu hỏi. Một khi
câu hỏi trở nên mãnh liệt, câu trả lời sẽ đến, có khi nó đến trong giấc mơ.
Tại sao chúng ta có được câu trả lời? Bởi vì bản tính tự nhiên của chúng ta
là trí tuệ. Ðừng nghĩ rằng chúng ta hoàn toàn vô minh. Bản tính tự nhiên của
con người có cả hai thái cực âm và dương, tốt và xấu, trí tuệ và ngu tối.
Hỏi: Ngài định nghĩa một vị thầy (guru) như thế nào?
Lạt ma: Thầy là một người thực sự có thể chỉ cho chúng ta
biết tâm bản nhiên của chúng ta và là một người thấu triệt toàn diện những
khúc mắc tâm linh của chúng ta. Người nào không thấu hiểu tâm của mình cũng
không thể biết được tâm của người khác và vì thế không thể là một vị thầy.
Họ không có khả năng giải quyết những vấn đề của người khác. Chúng ta nên vô
cùng thận trọng mỗi khi chọn cho mình một vị thầy tâm linh; có rất nhiều ông
thầy giả hiệu ở chung quanh chúng ta. Ðôi khi những người Tây phương vì qúa
tin tưởng, qúa sùng bái, nên một người tới nói "Tôi là một lạt ma, tôi là
một hành gỉa, tôi có thể cho anh sự hiểu biết,” rồi anh bạn trẻ Tây phương
nghĩ, "Chắc vị thầy này có thể chỉ cho mình, mình sẽ đi theo ngài.” Nhưng
rồi sự kiện này sẽ mang lại cho anh ta rất nhiều phiền nhiễu. Tôi đã được
nghe có rất nhiều người bị những lang băm lường gạt. Người Tây phương có
khuynh hướng dễ dàng tin hơn người Ðông phương, người Ðông phương thận trọng
vấn đề này hơn. Hãy coi chừng, đừng quá vội vàng.
Hỏi: Phải chăng sự khiêm tốn luôn luôn đi đôi với trí tuệ?
Lạt ma: Ðúng. Càng khiêm tốn càng tốt. Nếu chúng ta luôn
luôn hành xử với tấm lòng khiêm tốn, hòa nhã và hiểu biết thì cuộc đời chúng
ta sẽ tuyệt vời biết bao. Chúng ta sẽ luôn luôn kính trọng mọi người.
Hỏi: Có sự ngoại lệ trong vấn đề này không, thưa ngài? Vì
tôi đã được đọc trên một tấm bích chương của một vị lãnh đạo tinh thần, "Mọi
người phải qùy dưới chân ta.” Tình trạng đó có phải là khôn ngoan không?
Lạt ma: Ồ, điều này thật khó nói. Trong trường hợp này chúng
ta phải rất thận trọng. Tâm chúng ta rất kỳ lạ. Có khi chúng ta coi thường
những sự kiện gía trị, có khi chúng ta lại chấp nhận những sự kiện phải nên
tránh. Hãy tránh những trường hợp cực đoan, chúng ta nên theo con đường
trung đạo, hãy kiểm soát mọi sự kiện bằng trí tuệ. Ðiều này thực sự quan
trọng.
Hỏi: Tại sao có sự khác biệt giữa người Tây phương và người
Ðông phương như ngài mới đề cập đến?
Lạt ma: Không có vấn đề gì hoàn toàn khác biệt. Có thể người
Tây phương hơi phức tạp một chút trong sự hiểu biết, nhưng căn bản chúng ta
đều là con người; hầu như ai trong chúng ta cũng đều muốn hưởng hạnh phúc và
khoái lạc. Có thể vì trình độ hiểu biết khác nhau của mỗi người đem đến sự
khác biệt về cá tính. Sự liên hệ thầy trò của người Á Ðông khác với người
Tây phương có thể vì họ có nhiều kinh nghiệm trong vấn đề này hơn.
Hỏi: Có phải sự thành công trong việc phát triển trí tuệ ở
Tây phương khó khăn hơn ở Ðông phương vì ở Tây phương chúng tôi bị qúa nhiều
trở ngại, tâm của chúng tôi qúa bận bịu với qúa khứ, tương lai và hình như
chúng tôi bị qúa nhiều đè nén, áp chế? Phải chăng chúng tôi nên hoàn toàn tự
từ bỏ? hay chúng tôi phải làm một cái gì?
Lạt ma: Tôi không nói rằng sự thành công trong vấn đề phát
triển trí tuệ ở phương Tây khó hơn ở phương Ðông. Thực ra, vấn đề phát triển
trí tuệ, vấn đề tìm hiểu tính bản nhiên là vấn đề hoàn toàn cá nhân, của
từng người. Chúng ta không thể nói rằng ở Ðông phương sẽ dễ hơn ở Tây
phương. Cũng như chúng ta không thể nhất quyết rằng muốn phát triển trí tuệ
chúng ta phải đoạn tuyệt với đời sống vật chất Tây phương. Anh không phải từ
bỏ cái gì cả. Thay vì để ý đến vấn đề phải từ bỏ, anh hãy cố gắng phát triển
những quan điểm, như "Tôi cần cái này, nhưng không phải tôi cần tất cả mọi
thứ.” Những trở ngại thực sự đến với chúng ta khi lòng tham và sự bám víu
bắt đầu ngự trị trong tâm chúng ta và khi chúng ta đặt hết tin tưởng vào
người khác và vào sự sở hữu vật chất. Những sự vật ở bên ngòai tự nó không
phải là những trở ngại; trở ngại nằm ngay tại tâm chúng ta, nó nói với chúng
ta, “Tôi không thể thiếu cái này được, đời tôi không thể không có nó.” Chúng
ta có thể có một đời sống xa hoa, đầy đủ tiện nghi, nhưng đừng lệ thuộc,
đừng bám víu vào những vật sở hữu đó. Sự hạnh phúc, sự thụ hưởng những tiện
nghi sẽ thực sự vĩ đại hơn, thoải mái hơn nếu chúng ta thụ hưởng mà không bị
vương vấn, không bị bận tâm vì chúng. Nếu chúng ta điều khiển được chúng,
đời sống của chúng ta thật hoàn toàn. Ở Tây phương quý vị có cơ hôïi có được
những tiện nghi này, nhưng ở Ðông phương chúng tôi thực sự phải tranh đấu để
có được những tiện nghi tối thiểu. Ðể kết luận, càng bám víu vào những vật
sở hữu càng tự đem lại nhiều rắc rối, đau khổ. Hãy cố gắng phát triển một
tâm buông xả, một tâm tự do trong khi sở hữu những tài sản.
Tôi hy vọng rằng tôi đã trả lời đầy đủ cho qúy vị. Cám ơn
qúy vị rất nhiều.
(Lama Yeshe thuyết giảng tại Trường Ðại Học Melbourne, Úc
châu, ngày 25-3-1975)
PHẬT GIÁO VỚI BỆNH TÂM THẦN
^
Tôi sinh gần Lhasa, thủ đô của Tây
Tạng, theo học tại tu viện Sera, một trong ba đại tu viện trong thủ đô này.
Ở đây người ta dậy chúng tôi làm thế nào để chấm dứt những vấn đề rắc rối
của con người - phần nhiều là những vấn đề thuộc nội tâm, bệnh của tâm; họ
rất ít đề cập đến những vấn đề ở bên ngoài. Ðó là những gì tôi đã được học -
tâm lý học Phật giáo; làm thế nào để chữa tâm bệnh?
Tôi đã làm việc với những người Tây phương khoảng 10 năm,
tôi cố gắng tìm hiểu xem tâm lý học Phật giáo có thích hợp với tâm người Tây
phương, có thể thực hành được với tâm của người Tây phương hay không. Theo
kinh nghiệm của riêng tôi, nó thực sự có kết quả tốt. Vì thế, một số học trò
đã mời tôi qua Tây phương để giảng dậy và mở những lớp thiền; đó là lý do
tôi có mặt ở đây.
Theo quan điểm của lạt ma thì những nguyên nhân chính của
những vấn đề của con người khởi phát ra từ tâm chứ không phải từ những hoàn
cảnh ở bên ngoài. Nhưng thay vì tôi nói ra những vấn đề mà quý vị có thể
nghĩ rằng không thích hợp với quý vị, tốt hơn, quý vị hãy đặt những câu hỏi,
tôi sẽ theo đó để nói chuyện, như vậy sẽ đem lại nhiều sự thích thú và có
kết quả hơn.
Bác sĩ Stan Gold: Thưa Lạt ma, cám ơn ngài đã đến đây. Tôi
có thể bắt đầu bằng câu hỏi, ngài đề cập đến tất cả những rắc rối của con
người đều do “bệnh của tâm”, theo ngài, nó có ý nghĩa gì?
Lạt ma: Tất cả đều do bệnh của tâm, theo tôi, đó là tâm
không nhận ra được sự thật; một cái tâm có khuynh hướng nhận thức giá trị
của một người hay một đối tượng có tính cách sai lầm, phóng đại hoặc nhận
chìm; nhận thức này là nguyên nhân phát khởi mọi vấn đề. Trong thế giới Tây
phương, quý vị không coi sự kiện này là tâm bệnh, tâm lý học Tây phương diễn
dịch vấn đề một cách quá nông cạn, chật hẹp. Nếu một người rõ ràng bị quấy
nhiễu tình cảm, quý vị coi đó là một vấn đề, nhưng nếu một người không có
khả năng nhìn ra được sự thật, không có khả năng hiểu được tính bản nhiên
của chính họ thì quý vị lại không nghĩ rằng đó là một vấn đề. Không thấu
hiểu bản tính tự nhiên của những thái độ tinh thần là một vấn đề vô cùng
quan trọng.
Vấn đề của nhân loại là những cái gì khác chứ không phải là
những uất ức, những đè nén tình cảm hay là những sự đổ vỡ tương quan thân
hữu. Thực ra, đây chỉ là những vấn đề nhỏ mọn. Vấn đề thực sự là căn bản và
quan trọng thì bao la như lòng đại dương mà tất cả chúng ta chỉ nhìn thấy
những làn sóng lăn tăn nhấp nhô ở trên mặt. Chúng ta chỉ mới chú ý đến những
cái nhỏ đó mà đã hô hoán lên, "Ồ, đây rồi, vấn đề thật là vĩ đại”, trong khi
quên đi, bỏ qua đi những nguyên nhân chính, đó là những bản tính bất mãn tự
nhiên của con người, của nhân loại. Rất khó mà nhận xét ra được điều này,
chúng tôi cho rằng những người không biết đến bản tính bất mãn tự nhiên của
tâm họ là những người có tâm bệnh; tâm của họ không được lành mạnh.
Hỏi: Thưa Lạt ma Yeshe, làm thế nào để chữa trị căn bệnh
này? Làm thế nào ngài giúp những người bị tâm bệnh?
Lạt ma: Tốt, thật là tuyệt diệu. Phương pháp của tôi là cố
gắng giúp họ phân tích được bản tính rất tự nhiên của vấn đề. Tôi cố gắng
chỉ cho họ biết bản tính chân thật của tâm họ, từ đó họ có thể hiểu được
những vấn đề của chính họ. Nếu họ thực hiện được điều này, họ có thể giải
quyết được tất cả những vấn đề đến với họ. Tôi không tin rằng tôi có thể
giải quyết được vấn đề của họ trong khi chỉ nói chuyện một chút. Có thể vì
sự nói chuyện đã giúp họ cảm thấy một chút gì tốt hơn chăng, nhưng nó chỉ
giúp thay đổi được một chút mà thôi. Cội rễ của vấn đề nằm sâu trong tâm của
chúng ta, cho tới khi nào nó còn ở đó thì sự thay đổi hoàn cảnh ở bên ngoài
sẽ là nguyên nhân cho nó nổi lên.
Phương pháp của tôi là họ phải tự tìm hiểu, phải tự kiểm
soát chính tâm của họ để từ từ nhìn ra được bản tính chân thật của nó. Tôi
có kinh nghiệm, mỗi khi cho họ một lời khuyên nhỏ, họ tự nghĩ: “Ồ, thật tốt,
vấn đề của tôi đã tan biến; Lạt ma chỉ khuyên một chút mà đã giải quyết được
vấn đề,” nhưng đó chỉ là sự bịa đặt. Họ đặt điều như vậy. Không thể có một
con đường nào mà chúng ta có thể hiểu được vấn đề tâm linh mà chúng ta không
tự trở nên một nhà tâm lý cho chính mình. Chuyện này hoàn toàn không thể có
được.
Hỏi: Làm thế nào ngài có thể giúp họ hiểu được vấn đề của
chính họ? Làm thế nào ngài thực hiện được?
Lạt ma: Tôi cố gắng chỉ cho họ những trạng thái tâm lý rất
tự nhiên của chính họ, làm thế nào họ tự nhận ra được và tự kiểm soát được
tâm của chính họ. Một khi họ đã biết được điều này, họ có thể nhận diện và
tự giải quyết được tất cả những vấn đề của chính họ. Tôi cố gắng dậy họ cách
tiếp cận, cách đối diện với vấn đề.
Hỏi: Xin ngài cho biết một cách chắc chắn rõ rệt, phương
pháp nào ngài đã chỉ cho mọi người biết để nhận ra được tâm bản nhiên của
họ?
Lạt ma: Có những bước căn bản để theo hay để phân tích, đây
là sự hiểu biết của trí tuệ.
Hỏi: Phải chăng đó là một cách thiền?
Lạt ma: Phải, đó là phân tích, tìm hiểu, theo dõi, thiền
định.
Hỏi: Ngài làm thế nào? Ngài dạy người ta tìm hiểu cách nào?
Lạt ma: Hãy lấy một thí dụ, tôi có thiện cảm với một người.
Tôi tự hỏi tôi, “Tại sao tôi có thiện cảm với người này? Cái gì làm tôi có
thiện cảm với họ?” Bằng cách trắc nghiệm này, có thể tôi sẽ tìm ra chỉ vì
người đó đối xử tốt với tôi, hay vì một lý do tương tự như vậy, có khi chỉ
vì một lý do rất tầm thường, "Tôi yêu anh ta vì anh ta làm điều này, việc
kia cho tôi.” Cùng một kiểu phân tích này, nếu tôi không thích một người nào
đó; tôi không thích hắn vì hắn thế này thế kia. Nhưng nếu chúng ta cố gắng
tìm hiểu sâu xa thêm nữa để biết rõ sự thật về những sự kiện tốt hoặc xấu mà
chúng ta gán cho những người khác thì lúc đó chúng ta sẽ khám phá ra rằng sự
phân biệt của chúng ta về những người bạn hay những kẻ thù đều đặt trên
những lý do rất nông cạn, hẹp hòi và tầm thường. Chúng ta đã đặt căn bản
phán xét sự kiện trên những giá trị không quan trọng, đã không đặt trên toàn
thể nhân tính của một con người. Chúng ta đã gắn nhãn hiệu cho cái này tốt
hay xấu, chúng ta đã phóng đại chúng ra cho toàn thể. Rồi chúng ta trở nên
gay gắt bực bội với những điều chúng ta đã cảm nhận. Bằng phương pháp tìm
hiểu, theo dõi, chúng ta có thể nhìn thấy rất rõ ràng rằng không có một lý
do nào để chúng ta chia cách, phân biệt, kỳ thị như chúng ta đã làm; những
hành động này chỉ cột chặt, trói chặt chúng ta vào khổ đau. Công việc tìm
hiểu và phân tích này không phải để cho người khác mà cho chính tâm của
chúng ta, để chúng ta nhìn ra được chúng ta đã cảm nhận sự kiện như thế nào
và tự minh xác được chính cái tâm kỳ thị, cái tâm phân biệt đang điều động,
đang dẫn đưa chúng ta đến sự cảm nhận đó. Ðây là nền tảng khác biệt về cách
đối diện với sự kiện để phân tích chúng của người Tây phương, họ chỉ chú ý
đến những sự kiện ở bên ngoài, như vậy không đủ yếu tố để nhìn thấu phần cốt
tủy là tâm đang điều khiển, đang đạo diễn ở phía bên trong của một người.
Hỏi: Như vậy ngài cho rằng vấn đề thực sự nằm sâu ở bên
trong của mỗi người chúng ta và không đồng ý với quan điểm cho rằng ảnh
hưởng xã hội đã làm cho con người trở nên bệnh hoạn?
Lạt ma: Ðúng. Thí dụ, tôi đã gặp rất nhiều người Tây phương,
họ đã có những vấn đề với xã hội. Họ nổi giận với xã hội, với cha mẹ, với
tất cả mọi thứ. Khi họ hiểu phương pháp tâm lý tôi chỉ cho họ, họ suy nghĩ,
"Thật là ngớ ngẩn! Tôi đã luôn luôn đổ lỗi cho xã hội, nhưng thực ra vấn đề
hiện đang ở trong tôi.” Rồi họ thay đổi, họ trở nên một người dễ thương,
lịch sự, tôn trọng xã hội, lễ phép với cha mẹ, với thầy cô và hòa nhã với
mọi người. Chúng ta không thể đỗ lỗi cho người khác hay cho xã hội về những
vấn đề của chúng ta.
Hỏi: Tại sao con người lại đảo lộn sự kiện như vậy?
Lạt ma: Bởi vì họ không hiểu tâm bản nhiên của chính họ.
Hoàn cảnh sống, tư tưởng và triết học có thể trợ giúp một phần nào cho những
nguyên nhân, nhưng lý do chính yếu, mọi trở ngại, mọi vấn đề đều do chính
tâm của chúng ta khởi phát ra. Dĩ nhiên, những tổ chức xã hội có thể làm xáo
trộn đời sống của một số người, nhưng rất ít. Ðáng buồn thay, con người có
khuynh hướng thổi phồng chúng lên rồi nổi giận với chúng. Ðó là thái độ của
chúng ta với xã hội, nhưng có ai nghĩ được rằng, hiểu được rằng thế giới này
xuất hiện, thành hình không ngoài những giấc mơ, những vọng tưởng của con
người.
Hỏi: Thưa Lạt ma, ngài kiếm được gì trong một biển bản tính
của con người?
Lạt ma: Tôi thường dùng lối diễn tả này để nói vấn đề của
con người bao la như biển cả, nhưng chúng ta chỉ nhìn thấy một chút lăn tăn
trên mặt biển. Chúng ta không nhìn thấy cái gì thực sự đang nằm ở bên dưới,
mà chỉ cho rằng: "Ồ, tôi đang có vấn đề với nó. Nếu tôi xa nó, vấn đề sẽ
hết.” Giống như nhìn một cái bếp điện mà không hiểu rằng chính điện lực ở
bên trong làm cho bếp nóng lên.
Hỏi: Vấn đề gì đang nằm ở bên dưới làn sóng?
Lạt ma: Bất mãn. Không thỏa mãn. Một cái tâm bất mãn, một
cái tâm luôn luôn không thỏa mãn, một cái tâm luôn luôn không hài lòng với
những gì mình có, đây là yếu tố căn bản tự nhiên của con người. Chúng ta
không bằng lòng với chính chúng ta, chúng ta không thỏa mãn với thế giới ở
bên ngoài. Sự bất mãn này giống như là một đại dương.
Hỏi: Ngài hỏi người khác về họ hay làm thế nào để họ tự cảm
thấy họ hiểu chính họ?
Lạt ma: Có khi chúng tôi hỏi, nhưng thường thường chúng tôi
không hỏi. Có những người có những vấn đề đặc biệt. Trong những trường hợp
đó, chúng tôi tìm hiểu chính xác vấn đề là gì để từ đó chúng tôi có thể
khuyên giải bằng những phương pháp đặc biệt hơn. Nhưng thường thường không
cần thiết vì tự căn bản những vấn đề của con người đều giống như nhau.
Hỏi: Ðể giúp một người tìm ra được vấn đề của họ và rồi giải
quyết nó, ngài phải tốn hết bao nhiêu thời gian? Như ngài biết, một bác sĩ
tâm thần Tây phương, chúng tôi đã tốn rất nhiều thời gian với bệnh nhân để
giúp họ khám phá ra đặc tính tự nhiên của vấn đề của họ. Ngài cũng làm như
vậy hay một cách nào khác?
Lạt ma: Phương pháp của chúng tôi không đòi hỏi chúng tôi
phải dùng nhiều thời giờ với một cá nhân. Chúng tôi giải thích đặc tính căn
bản của vấn đề và khả năng có thể chuyển hóa nó; rồi chúng tôi dậy những
phương pháp căn bản để giải quyết nó. Họ thực tập những phương pháp này; sau
một thời gian, chúng tôi kiểm điểm lại xem họ đã đạt được những kinh nghiệm
gì.
Hỏi: Thưa Lạt ma, ngài đã nói rằng tất cả mọi người đều có
những vấn đề căn bản như nhau?
Lạt ma: Ðúng, đúng như vậy. Phương Ðông cũng như Phương Tây,
tự căn để đều giống như nhau. Nhưng bên Phương Tây, người ta có bệnh viện
trước khi người ta bảo anh bị bệnh. Ðiều đó quá nông cạn đối với chúng tôi.
Theo tâm lý học của Ðức Phật và kinh nghiệm của Lạt ma, căn bệnh nằm rất sâu
chứ không tỏ lộ rõ ràng như những triệu chứng của bệnh viện. Cho tới khi nào
tâm bất mãn bao la như đại dương còn tồn tại ở bên trong chúng ta, thì chỉ
một chút thay đổi rất nhẹ nhàng của hoàn cảnh cũng đủ gây ra vấn đề. Nhìn xa
hơn, ngay cả những vấn đề có thể nói là thuộc về tương lai cũng cho chúng ta
biết đó là hậu quả của một cái tâm không lành mạnh. Tất cả chúng ta ở đây,
tự căn bản chúng ta giống như nhau, đó là một cái tâm không được thỏa mãn.
Kết quả là chỉ một chút thay đổi ở chung quanh đã khiến chúng ta bệnh. Tại
sao? bởi vì nguyên nhân của vấn đề đang nằm trong tâm của chúng ta. Ðiều này
thật là quan trọng để nhổ tận gốc rễ của vấn đề hơn là tốn phí thời giờ cố
gắng trực diện với những ý tưởng nông cạn, hời hợt hay những cảm xúc của con
người. Thái độ này không bao giờ có thể chấm dứt được những dấu vết liên tục
của vấn đề; nó chỉ được thay thế bằng một vấn đề mới mà chúng ta tưởng rằng
chúng ta vừa giải quyết xong.
Hỏi: Có phải vấn đề căn bản của tôi cũng giống như của anh
ta?
Lạt ma: Ðúng vậy, vấn đề căn bản của tất cả mọi người là cái
mà chúng ta thường gọi là vô minh - vô minh là không thấu hiểu được bản tính
tự nhiên của một cái tâm bất mãn. Cho tới khi nào anh còn cái tâm này là anh
còn ngồi chung thuyền với những người khác. Không nhìn ra được sự thật này
chẳng phải riêng gì người Tây phương, cũng chẳng phải riêng gì người Ðông
phương. Ðây là vấn đề của con người, của tất cả chúng ta.
Hỏi: Vấn đề căn bản là chúng ta không biết được bản tính tự
nhiên của tâm chúng ta?
Lạt ma: Ðúng, rất đúng.
Hỏi: Và tâm của tất cả chúng ta đều có bản tính giống như
nhau?
Lạt ma: Ðúng, bản tính giống nhau.
Hỏi: Mỗi người chúng ta đều có cùng một vấn đề căn bản?
Lạt ma: Ðúng, nhưng cũng có những cái khác biệt. Thí dụ, một
trăm năm về trước, người Tây phương có một số vấn đề, do sự phát triển rộng
lớn của kỹ thuật, họ đã giải quyết được rất nhiều, nhưng bây giờ lại có một
số vấn đề khác sinh ra. Ðó là điều tôi muốn đề cập đến. Vấn đề mới thay thế
vấn đề cũ, nhưng cũng vẫn là vấn đề, bởi vì cái vấn đề căn bản vẫn còn đó.
Vấn đề căn bản này bao la như đại dương; cái mà chúng ta đã cố gắng giải
quyết chỉ là những làn sóng lăn tăn trên mặt. Bên trời Ðông cũng vậy. Ở Ân
độ, vấn đề mà người ta kinh nghiệm được ở trong làng xã thì khác với kinh
nghiệm của những người sống ở thủ đô Tân Ðề Li, nhưng chúng cũng vẫn là vấn
đề. Ðông hay Tây, căn bản đều như nhau.
Hỏi: Thưa Lạt ma, theo tôi hiểu, ngài nói rằng vấn đề căn
bản là mỗi cá nhân đã đánh mất bản tính tự nhiên chân thật của họ. Chúng ta
đánh mất như thế nào? Tại sao nó xẩy ra như vậy?
Lạt ma: Lý do là chúng ta đã quá bận bịu với những gì ở bên
ngoài chúng ta. Chúng ta quá chú trọng đến những gì xẩy ra ở thế giới cảm
quan để không còn thời giờ khám xét xem những gì đang xẩy ra ở trong tâm của
chúng ta. Chúng ta đã không bao giờ tự thắc mắc tại sao thế giới cảm quan
quá quyến rũ như vậy, tại sao sự vật xuất hiện như vậy, tại sao chúng ta lại
phản ứng trước một sự kiện như vậy. Tôi không nói rằng chúng ta nên bỏ qua
thế giới bên ngoài, nhưng chúng ta nên xử dụng số năng lực, ít ra cũng bằng,
để phân tích sự liên hệ của chúng ta với nó. Nếu chúng ta có thể lý giải
được bản tính của cả chủ thể lẫn đối tượng thì chúng ta có thể chấm dứt được
những vấn đề của chúng ta. Chúng ta chấp nhận rằng có một đời sống vật chất
thì tốt, nhưng chúng ta vẫn có thể tự hỏi, "Phải chăng cái này thực sự thỏa
mãn tôi? Tất cả chỉ là như vậy sao?” Chúng ta có thể tìm hiểu tâm của chúng
ta, “Sự thỏa mãn thực sự đến từ đâu?” Nếu chúng ta hiểu rằng sự thỏa mãn
không chỉ tùy thuộc vào những sự vật ở bên ngoài thì chúng ta có thể vừa
hưởng thụ đời sống vật chất vừa có một tâm bình an.
Hỏi: Nói một cách chung, sự thỏa mãn tự nhiên của mỗi người
thì khác nhau hay giống nhau?
Lạt ma: Nói một cách tương đối, mỗi cá nhân có lối suy nghĩ
riêng, cảm xúc riêng và phân biệt riêng; do đó mỗi người có một lối hưởng
thụ riêng. Rất tương đối. Nhưng nếu chúng ta tìm hiểu sâu xa hơn, nếu chúng
ta nhìn sâu vào căn bản của vấn đề, cái không bao giờ thay đổi, trong một
cấp độ sâu xa của cảm giác, phúc lạc tồn tại lâu bền hơn, chúng ta sẽ thấy
rằng tất cả mọi người đều có thể xác định được những lãnh vực hưởng thụ của
chính mình. Trong một môi trường tương đối như thế giới trần tục này, chúng
ta thường nghĩ, "hạnh phúc của tôi như thế này, như thế kia, do đó tôi phải
có cái này, cái này, cái này. Nếu tôi biết rằng tôi đang ở trong những hoàn
cảnh như vậy, trong những trạng huống như vậy, tôi sẽ bị khổ sở.” Nói một
cách tương đối, kinh nghiệm của chúng ta hoàn toàn có tính cách cá nhân; mỗi
người chúng ta có những sự phân biệt riêng. Nhưng một cách tuyệt đối, chúng
ta có thể xác định được cấp độ của hạnh phúc.
Hỏi: Thưa Lạt ma, ngài giúp người ta giải quyết vấn đề bằng
sự thiền định hay bằng cách từ bỏ thế giới bên ngoài? Ðây là phương pháp
ngài hướng dẫn mọi người?
Lạt ma: Không cần thiết phải như vậy. Chúng ta nên thực sự
tỉnh thức trên cả hai lãnh vực, cái gì xẩy ra ở trong tâm của chúng ta và
tâm của chúng ta liên hệ với thế giới ở bên ngoài như thế nào, hoàn cảnh
sống ở chung quanh chúng ta có ảnh hưởng gì đến tâm của chúng ta. Chúng ta
không thể tách rời cuộc sống của chúng ta, chúng ta phải đối diện với nó,
chúng ta phải thật sự cởi mở với tất cả mọi vấn đề.
Hỏi: Sự hướng dẫn của ngài luôn luôn thành công?
Lạt ma: Không. Không phải luôn luôn như vậy.
Hỏi: Cái gì làm nó không thành công?
Lạt ma: Có khi là ngôn ngữ, sự truyền thông; người ta hiểu
lầm những gì tôi trình bày. Có lẽ người ta không có đủ kiên nhẫn để thực
hành phương pháp mà tôi đề nghị. Chúng ta phải cần thời gian để chuyển hóa
cái tâm bất mãn của chúng ta. Chuyển hóa tâm không phải như sơn một cái nhà.
Chúng ta có thể thay đổi màu sắc của căn nhà trong một giờ nhưng chúng ta
cần một thời gian rất lâu để chuyển hóa những thái độ của tinh thần.
Hỏi: Thời gian ngắn nhất là bao lâu? một tháng? một năm?
Lạt ma: Nó tùy theo từng cá nhân cũng như tùy mỗi loại vấn
đề mà chúng ta đối diện với. Nếu chúng ta có vấn đề với cha mẹ, có thể chúng
ta sẽ giải quyết được trong vòng một tháng. Nhưng để thay đổi toàn diện
những vấn đề căn bản ở trong tâm, như một cái tâm bất mãn, chúng ta cần phải
trải qua hàng năm, hàng năm... Những làn sóng ở trên mặt thì dễ, nhưng lòng
đại dương thì khó vô cùng. Xin cám ơn, đây là một câu hỏi rất hay.
Hỏi: Với những người được tuyển chọn để được giúp đỡ, ngài
có một chương trình làm việc không?
Lạt ma: Không, chúng tôi không có một tiến trình tuyển chọn
nào.
Hỏi: Như vậy là người ta đến với ngài một cách tự nhiên?
Lạt ma: Phải. Tất cả mọi người đều có thể đến. Không phân
biệt mầu sắc, chủng tộc, giai cấp, tất cả mọi chúng sinh đều có những cơ hội
để giải quyết những vấn đề của chính họ. Không có một vấn đề nào mà không có
thể giải quyết được bằng trí tuệ của con người. Nếu chúng ta khôn ngoan
chúng ta có thể giải quyết được tất cả mọi vấn đề.
Hỏi: Vậy những người không khôn ngoan thì sao?
Lạt ma: Như vậy anh cần phải dạy người ta làm thế nào để
khôn ngoan. Trí tuệ không phải là một trực giác, chúng ta cần phải thực
hành, phải mở cánh cửa tâm để đón nó.
Hỏi: Ngài có thể chỉ cho trẻ con phương pháp này để giải
quyết những vấn đề của chúng không?
Lạt ma: Nhất định là được. Nhưng với trẻ con, chúng ta không
thể luôn luôn thông minh hóa vấn đề. Ðôi khi chúng ta phải dùng những cách
khác như nghệ thuật, vẽ, cử chỉ tay chân; chúng ta không cần phải thông minh
hóa để chỉ cho chúng điều này, cách kia.
Hỏi: Thưa Lạt ma, phương pháp dễ nhất, ngắn nhất nào ngài có
thể giúp những bậc cha mẹ dạy con của họ hiểu được tâm bản nhiên của chúng?
Lạt ma: Ðiều trước nhất tôi có thể nói là các bậc cha mẹ
không nên thông minh hóa lời khuyên bảo. Hành động đúng và tạo dựng những
hoàn cảnh sống an lành thì có hiệu quả hơn. Nếu chúng ta làm được như vậy,
con trẻ sẽ học hỏi một cách tự nhiên. Ngay cả những đứa trẻ sơ sinh chúng
cũng có thể bắt được những làn sóng, những rung cảm, những âm hưởng. Tôi còn
nhớ lúc còn nhỏ, khi cha mẹ tôi cãi nhau, tôi cảm thấy sợ hãi, buồn đau.
Chúng ta không cần dạy con cái nhiều quá, thay vì thế, hãy hành xử đúng đắn,
nhẹ nhàng, ôn hòa và tạo dựng những hoàn cảnh tốt. Tất cả là như vậy; đặc
biệt khi chúng còn quá nhỏ để hiểu biết ngôn ngữ.
Hỏi: Chúng ta cần điều kiện gì cho thân xác để con người
sống hạnh phúc và vui vẻ, thưa ngài?
Lạt ma: Ðiều vô cùng quan trọng để có một thân xác khỏe mạnh
là sống hạnh phúc và vui vẻ, bởi vì đó là sự hòa hợp giữa hệ thần kinh của
thể xác và tâm của chúng ta. Sự xáo trộn trong hệ thần kinh là nguyên nhân
gây xáo trộn cho tâm hồn. Sự thay đổi thân xác là nguyên nhân cho sự thay
đổi của tâm hồn. Có một sự liên kết rất quan trọng giữa thân và tâm.
Hỏi: Ngài có ý kiến gì về vấn đề kiêng cữ ăn uống và sinh
hoạt tình dục để giữ cho thân thể được khỏe mạnh?
Lạt ma: Cả hai vấn đề đều quan trọng. Dĩ nhiên là chúng ta
mỗi người đều khác nhau, do đó chúng ta không thể có một phương pháp kiêng
cữ cho tất cả mọi người. Mỗi người, mỗi thân thể cần một phương pháp thích
hợp riêng, vì sự thay đổi của cơ thể sẽ ảnh hưởng đến toàn diện con người.
Cũng vậy, tình dục quá độ sẽ làm yếu kém thân xác, thân xác yếu tâm sẽ yếu,
sự tập trung năng lượng hay sự phát huy trí tuệ sẽ bị giảm sút.
Hỏi: Thế nào là quá độ?
Lạt ma: Tùy theo từng cá nhân. Không có một công thức chung
cho tất cả mọi người. Sức mạnh của mỗi người khác nhau, hãy tự tìm hiểu qua
những kinh nghiệm của riêng anh.
Hỏi: Tại sao chúng ta lại ở đây? Chúng ta sống vì lý do gì?
Lạt ma: Cho tới khi nào chúng ta còn bám víu vào thế giới
cảm giác, thì chúng ta còn bám víu vào thân xác của chúng ta, như vậy chúng
ta còn phải sống trong nó.
Hỏi: Nhưng chúng ta sẽ đi về đâu? Tôi có phải đi về đâu
không?
Lạt ma: Có chứ, dĩ nhiên là có, chúng ta không có sự chọn
lựa. Chúng ta không tự tại, thường hằng, không mãi mãi như vậy, nên chúng ta
phải đi. Thân xác của chúng ta được cấu tạo bởi tứ đại, bởi 4 yếu tố luôn
luôn thay đổi là đất, nước, lửa (sức ấm) và gió (khí). Khi chúng cân bằng,
chúng ta phát triển đều đặn và khỏe mạnh. Nhưng một khi chúng đi vào tình
trạng không cân bằng với nhau, thân xác của chúng ta liền bị xáo trộn và có
thể chết.
Hỏi: Rồi chuyện gì sẽ xẩy ra? Chúng ta sẽ tái sinh?
Lạt ma: Phải rồi, chúng ta sẽ tái sinh. Tâm của chúng ta,
hay tâm thức, khác với thể xác bằng xương thịt của chúng ta. Khi chết, chúng
ta sẽ rời bỏ cái thân xác này và sẽ đi vào một cái thân mới. Do đó từ vô
thủy chúng ta đã chết và tái sinh không biết bao nhiêu lần rồi. Chúng ta
hiểu điều đó. Ðức Phật dậy rằng ở mức độ tương đối, đặc tính tự nhiên của
tâm thì hoàn toàn khác với thân xác.
Hỏi: Có phải chúng ta sống để liên tục tự phát triển không?
Khi về già, chúng ta sẽ khá hơn bây giờ?
Lạt ma: Chúng ta không bao giờ biết chắc được điều đó. Có
khi về già chúng ta còn tệ hơn bây giờ. Nó tùy theo sự phát triển trí tuệ
của chúng ta. Có những đứa trẻ thông minh hơn người lớn. Chúng ta cần phải
có trí tuệ để phát triển trong đời sống của chúng ta.
Hỏi: Nếu chúng ta hiểu biết khá trong kiếp này, kiếp sau
chúng ta có tinh tấn khá hơn không?
