- Đạo Phật là gì ?
- Lama Yeshe
Đức Sơn dịch
Khi bạn tìm hiểu về đạo Phật tức là
bạn đang tìm hiểu về con người thật của mình, về bản
chất của tâm trí chính bạn. Thay vì đề cao một thực thể
cao cả siêu nhiên nào đó, Phật giáo chủ trương tập trung vào
những vấn đề thực tiễn của con người, cách hướng dẫn
cuộc sống, cách điều hòa thân tâm và tạo một đời sống
an bình hạnh phúc cho con người. Nói cách khác, Phật giáo luôn
nhấn mạnh những vấn đề mang tính thực nghiệm và khả thi
trong hiện tại hơn là những quan điểm mang tính luận lý, xa
rời thực tế. Thật ra, chúng ta cũng không nên xem Phật giáo
như là một tôn giáo mang nặng màu sắc tín ngưỡng theo cách
hiểu của phương Tây. Giáo lý đạo Phật vừa sâu sắc vừa
thực tế vượt hẳn những ngành khoa học, triết học hay tâm
lý học thế tục.
Tâm con người luôn rong ruổi kiếm tìm hạnh
phúc một cách bản năng, Đông cũng như Tây, chẳng khác nhau
gì mấy. Tuy nhiên, nếu trong lúc đang kiếm tìm hạnh phúc mà
bạn bị cuốn hút vào thế giới cảm giác một cách thụ động
thì thật nguy hiểm, bạn sẽ không tự làm chủ được bản
thân mình.
Sự phát triển đơn thuần của khoa học kỹ
thuật không thể làm thỏa mãn dục vọng của con người hay
giải quyết được mọi vấn đề của cuộc sống. Giáo lý
đạo Phật giúp bạn nhận ra khả năng giải thoát mọi khổ
đau vốn sẳn có nơi tự tâm của mỗi người. Bạn học
hiểu đạo Phật là bạn học hiểu chính thân tâm bạn để
rồi tự bạn giải quyết mọi vấn đề khúc mắc trong cuộc
sống tình cảm và xã hội phức tạp hàng ngày của chính
bạn. Dù bạn là người có thiên hướng tôn giáo hay thiên hướng
chủ nghĩa vật chất thì điều quan trọng là bạn phải nên
tìm hiểu tâm lý bạn vận hành như thế nào. Căn nguyên của
mọi khổ đau cũng phát xuất từ chính nội tâm bạn. Nếu
bạn không nhận thức được điều này thì khi một số điều
nhỏ nhặt trong cuộc sống thay đổi, bạn sẽ cảm thấy
bối rối và thậm chí dẫn đến khổ đau. Do bị dấn sâu vào
thế giới của cảm giác, bạn không nhận chân được nguyên
nhân sâu xa của mọi khổ não của cuộc đời chính là tính
tham ái của tự tâm bạn.
Dù bạn có thể phản đối những gì tôi đang
nói hay bạn có thể nói với tôi rằng, bạn không tin những
điều tôi nói thì sự thật vẫn là sự thật. Ở phương Tây,
có rất nhiều người tuyên bố "tôi không phải là một
tín đồ của bất kỳ giáo phái nào". Họ rất hãnh
diện là họ không đặt niềm tin ở bất kỳ điều gì khác
ngoài lý trí của bản thân mình. Tuy nhiên, đây không phải là
vấn đề của niềm tin mà là vấn đề thực tế của cuộc
sống. Dù muốn hay không muốn thì đôi khi bạn cũng bị dẫn
dắt bởi lòng tham dục của chính bạn hay bạn không thể
tự làm chủ được mình. Chẳng hạn, ý định đầu tiên
của con người khi chế tạo xe hơi và máy bay là để con người
có được nhiều thời gian hơn để ngơi nghỉ. Thế nhưng, ngược
lại con người trong xã hội hiện đại ngày càng bị cuốn hút
vào cuộc sống tất bật, xô bồ, ít có thời gian ngơi nghỉ.
Vì tham vọng, con người bị dính vào thế giới hưởng thụ
bị động của chính sự sáng tạo của họ. Con người càng
ngày càng giới hạn không gian và thời gian để sống và tìm
hiểu thế giới nội tâm của mình. Đây là một vấn đề
lớn của xã hội hiện đại. Bạn ít khi tìm thấy sự thỏa
mãn hay thanh thản trong cuộc sống hàng ngày. Sự thật thì
niềm tin và sự an bình đến từ nội tâm bạn chứ không
phải đến từ sự vật bên ngoài. Tuy vậy, cũng có một số
người thông minh và họ nhận thức được rằng vật chất
không đảm bảo hoàn hảo một đời sống hạnh phúc thật
sự, và họ đã đi tìm kiếm niềm vui tinh thần trong thế
giới nghệ thuật hay ở hình thức tôn giáo.
Một điều mà bạn nên để ý là, khi đức
Phật nói về khổ đau, Ngài không chỉ đơn giản nói về
những hiện tượng đau khổ bên ngoài như bệnh tật hay
những tình huống khó khăn của cuộc sống; mà Ngài còn hàm
ý rằng, tính tham dục không cùng của tâm cũng chính là khổ
đau. Dù bạn sở hữu bao nhiêu, dù bạn thành đạt đến đâu
đi nữa, bạn cũng không bao giờ cảm thấy thỏa mãn. Chính
tham vọng đã đưa đẩy con người đi đến sự không từ
bất cứ hành động nào để đạt mục đích như mong muốn,
và cũng chính điều này đã đưa đẩy đến sai lầm và đau
khổ trong cuộc sống.
Tâm lý học Phật giáo phân biệt 6 loại
trạng thái tâm lý cơ bản thường gây khổ não cho con người:
tính tham lam, sân hận, si mê, kiêu mạn, nghi hoặc và hiểu
biết sai lầm (tà kiến). Đây là những tâm lý xấu nảy sanh
từ bên trong chứ không phải là các hiện tượng bên ngoài.
Do đó, muốn giảm thiểu khổ đau, bạn cần phải chấm dứt
những căn nguyên của khổ đau -- chính là những trạng thái
tâm lý này. Muốn chấm dứt chúng, bạn cần phải hiểu bản
chất của chúng, tức bạn phải nhìn vào tự tâm của bạn
để nhận rõ từng tâm lý một, ngăn ngừa sự phát khởi và
tăng trưởng của chúng. Nếu bạn không hiểu rõ tâm trí
bạn thì bạn luôn bị dẫn dắt bởi những tâm lý vị kỷ
đầy tham sân si để rồi đi đến hành động thiếu sáng
suốt, và đây chính lằ điều khiến bạn luôn cảm thấy
bất an.
Hàng ngày, chúng ta hầu như thường hành động
một cách thiếu ý thức. Chúng ta ăn nhưng không biết mình đang
ăn, chúng ta uống mà không biết mình đang uống... Hãy thử
nghiệm bằng cách ý thức rõ những tâm lý, tình cảm, hành
động và lời nói hàng ngày của bạn, bạn sẽ giảm thiểu
được rất nhiều khổ đau cho chính bạn và cho mọi người
xung quanh. Tôi không nói về những gì xa xôi trên bầu trời.
Đây là một điều rất giản dị, chân thật và thực tiễn.
Đây cũng chính là ý nghĩa sự hiện hữu của đạo Phật trên
thế gian này.
Đức Sơn dịch
(Theo "Mandala", Jan-Feb 1998)
