THẾ GIỚI CUỘC SỐNG THĂNG HOA
Diễn giảng:
Ðại sư Tinh Vân.
Việt dịch:
Thích Hạnh Minh.
---o0o---
IV. Từ trong tình người trái nghịch
nhìn qua thế giới thiền.
Thiền sư Hoàng Bá
đời nhà Ðường xây dựng một ngôi chùa rất đẹp. Khi sắp đến ngày lạc thành,
Ngài thỉnh thiền sư Hoằng Tán
là một thư pháp gia nổi tiếng đương thời đến viết cho ngài bốn chữ "Ðệ
nhất nghĩa đế". Khi ngài Hoằng Tán viết xong bản thứ nhất, ngài Hoàng Bá
cảm thấy không hài lòng nên yêu cầu ngài Hoằng Tán viết lại; viết lại lần
thứ hai cũng bị ngài Hoàng Bá bác bỏ nữa, cứ như thế viết liên tục không
ngừng đã tám mươi bốn bản mà vẫn chưa có được một bản nào đạt yêu cầu.
Ngài Hoằng Tán mồ hôi nhễ nhại, thân tâm đều đã thấm mệt. Vừa may lúc ấy
bên ngoài có khách đến thăm nên ngài Hoàng Bá phải ra ngoài tiếp khách.
Ngài Hoằng Tán suy nghĩ: đường đường là một đại thư pháp gia, vậy mà bất
lực như thế, ngay cả bốn chữ "Ðệ nhất nghĩa đế" cũng viết không được đẹp.
Ngài bèn cầm bút lên, thong thả viết lại một lần nữa, lần này thì thành
công một cách tự nhiên, rất hoàn hảo. Ngài Hoàng Bá tiếp khách xong đi
vào, trông thấy bốn chữ “ Ðệ nhất nghĩa đế” đặt trên bàn, nét bút hùng hồn
rất có thần như thế, trong lòng vô cùng khâm phục, tán thán:
-Ðẹp thật! Bút pháp thần diệu vô cùng.
Vì thiền sư Hoàng Bá đứng nhìn chằm chằm,
ánh mắt theo dõi chòng chọc không rời khiến cho ngài Hoằng Tán trong lòng
e ngại, lo lắng nên không thể trổ hết tài năng, múa bút tự nhiên như ý
được. Nhưng cũng chính nhờ sự bức bách của ngài Hoàng Bá, như thủ đoạn
"dồn vào chỗ chết mới phát sinh" rất quen thuộc của thiền, bức bách
đến cùng ngõ cụt, thân tâm như rơi xuống đáy vực, đã làm phát khởi cảm
hứng nơi ngài Hoằng Tán. Giống như giao long vào trong đầm mới có thể khởi
gió nổi sóng. Ðôi khi tình người trông có vẻ trái nghịch lại chính là đại
cơ đại dụng của thiền.
Thiền sư Tiên Nhailà
một nhà thư họa nổi tiếng. Nhân một lần có một vị tín đồ tổ chức lễ mừng
thọ, thỉnh Ngài đến đề chữ và ban đôi lời chúc phúc để được may mắn. Ngài
bèn cầm cây bút lớn như cái rui nhà của mình lên, ngay tại chỗ múa bút
viết sáu chữ: "Cha chết, con chết, cháu chết". Vị viên ngoại nọ trông thấy
thất kinh, nét mặt đầy giận dữ trách:
-Cái lão Hòa thượng này thật là... Hôm nay
là giờ lành ngày tốt, tôi tổ chức lễ mừng thọ, mời Ngài đến ban lời tốt
lành, cớ sao lời tốt lành Ngài không nói mà lại nói toàn những chuyện rủi
ro như thế?
Thiền sư Tiên Nhai trả lời một cách dõng
dạc đầy lý lẽ rằng:
-Câu này rất may mắn như ý muốn đấy chứ!
Cha trăm tuổi chết rồi mới đến lượt con cái chết, con cái trăm tuổi chết
rồi tiếp đến cháu mới chết, đây không phải lớn nhỏ có thứ tự, sống chết
theo thời gian ư? Lẽ nào ông lại muốn người tóc bạc đưa tiễn kẻ xuân xanh,
con cháu chết trước ông bà, để đến lúc già nua hiu quanh, hậu sự thê lương
sao?
Tư tưởng, hành vi của các thiền sư đều do
từ trong cảnh giới chứng ngộ thiền biểu lộ ra. Nếu chúng ta căn cứ vào
kiến thức thế tục để đánh giá về việc làm, lời nói, tiếng cười trái nghịch
thường tình của các thiền sư thì chúng ta càng không thể thấy được chân lý
của thiền. Thiền là vứt bỏ mọi quan niệm khuôn mẫu, là chú ngựa hoang
thoát khỏi sự kiềm chế của dây cương, độc đáo giữa bầu trời xanh bao la vô
tận. Thiền thường lấy vô lý đối đãi với hữu lý, vô tình đối đãi với hữu
tình nhằm để hiển bày trí tuệ thần kỳ tuyệt diệu và lòng từ bi thâm
trầm uẩn súc của thiền sư.
Thiền sư Huyền Sa Sư Bị
một hôm thượng đường khai thị cho hàng môn đệ:
-Có rất nhiều bậc trưởng lão kỳ túc trong
Phật môn hỏi ta rằng:“Trong lúc tiếp ứng quần cơ hóa độ chúng sanh, nếu
gặp phải ba hạng người mù, điếc, câm thì phải làm thế nào để giáo hóa họ?”
Người mù - mắt không còn trông thấy nữa - các vị giơ chùy lên hay dựng
đứng phất trần thì người ấy cũng chẳng hay biết gì; người điếc - lỗ tai bị
nghễnh ngãng - các vị cùng người ấy nói chuyện nhưng người ấy không nghe
được ngôn ngữ tam muôïi; người câm - cổ họng khản đặc - các vị gọi, người
ấy đáp lại nhưng nói không nên lời. Các vị có diệu pháp gì có thể hóa độ
ba hạng người này không? Nếu các vị không nghĩ ra được biện pháp nào tối
ưu để giáo hóa ba hạng người này thì Phật pháp cũng chẳng có gì linh diệu
cả.
Ðại chúng nhìn tôi, tôi nhìn đại chúng, trố
mắt đớ lưỡi, nói không nên lời. Nhưng trong hội ấy có một vị tăng Vân Thủy
đem đoạn công án này đến thỉnh giáo thiền sư Vân Môn.
Thiền sư Vân Môn nghe xong, đột nhiên bảo vị tăng Vân Thủy ấy:
-Ngươi đến thỉnh giáo với ta mà sao không
lễ bái hả?
Vị tăng Vân Thủy nghe thế, bèn cúi lạy ngay
một lạy, khi ngẩng đầu lên thì trông thấy thiền sư Vân Môn đang cầm gậy
nhằm ngay đầu đánh xuống. Vị tăng Vân Thủy thất kinh vội vàng lui tránh ra
sau. Ngài Vân Môn thấy thế, cười ha hả nói:
-Ngươi hoàn toàn không mù mắt mà! Nào, hãy
bước lên phía trước !
Vị tăng Vân Thủy y lời bước lên phía trước,
Vân Môn lại nói tiếp:
-Tai ngươi cũng chẳng điếc! Thế nào, ý tứ
trong ấy ngươi hiểu rồi chứ ?
Vị tăng Vân Thủy nghe thiền sư Vân Môn hỏi
thế, buộc miệng trả lời:
-Học nhân không hiểu.
-Chà ! Ngươi cũng đâu có câm!
Vị tăng Vân Thủy nhân câu nói này mà được
tỏ ngộ.
Ở trên đời có nhiều bịnh rất kỳ đặc: có mắt
mà không thể nhìn thấy, có tai nhưng không thể nghe, có miệng nhưng không
thể nói nên buộc thiền sư phải sử dụng loại thủ đoạn sấm chớp thình lình
như sét đánh ngang tai này; là thanh gươm cắt đứt mầm tri thức vọng chấp
phân biệt và các dòng tư tưởng luyến ái, hận thù, tham lam, độc ác v.v...
đem lại cho chúng ta một đời sống thanh tịnh điềm nhiên siêu thoát.
Ngày xưa có một vị xuất gia lúc ngủ luôn
luôn bỏ cửa trống. Một đêm nọ có kẻ trộm đột nhập vào chùa ăn trộm. Tên
trộm lục rương mở tủ, tìm tòi sục sạo hết bên này đến bên kia nhưng không
tìm được vật gì đáng giá cả, vì thế muốn bỏ đi. Ðang lúc tên trộm định mở
cửa thoát thân thì vị tăng nằm ngủ trên giường bỗng thình lình thức dậy
nói:
-Này, đóng cửa lại rồi hãy đi !
Ấy vậy mà tên trộm kia lại lớn tiếng đáp
oang oang lại rằng:
-Ông thật là lười biếng, ngủ lúc nào cũng
bỏ cửa trống, thảo nào trong phòng chả có vật gì đáng giá cả.
-Ngươi là người thật thà tử tế thì đâu có
thái độ như thế? Tại sao ta lại phải vất vả kiếm tiền, tích chứa báu vật
để cho ngươi đến ăn trộm chứ? Vị Hòa thượng trả lời một cách hùng hồn đầy
lý lẽ.
Có lẽ các vị không tin, cảm thấy thế gian
sao lại có chuyện kỳ đặc đến thế, kẻ trộm với chủ nhân gặp nhau mà vẫn
kính trọng nhau như khách và còn triển khai một cuộc đối thoại khôi hài
đầy thú vị nữa. Quả thực nói ra mọi người khó mà tin nổi nhưng kỳ thực
cảnh giới cuộc sống thăng hoa của thiền giả chính là ở chỗ này. Thế nên,
trong tình người trái nghịch chúng ta có thể thấy được nhiều kỳ phong vô
cùng thú vị.
Trên thực tế cuộc sống, đối đãi giữa con
người với con người, nếu có thể cư xử với nhau một cách bình đẳng hài hòa,
thung dung tự tại, cùng một lòng chân thành lương thiện, thanh tịnh vô
nhiễm thì đó chính là nâng cao nhân cách, thăng hoa cuộc sống vậy!
Bất luận từ trong công việc bình thường,
lời nói mâu thuẫn, sinh hoạt nghệ thuật hay tình người trái nghịch của các
thiền sư chúng ta cũng đều có thể khám phá ra
được nguồn gốc cảnh giới mà ta với cảnh dung hòa nhau thành một, khí tượng
hài hòa cùng vũ trụ vạn hữu, hợp thành một thể trọn vẹn của thiền. Chỗ mà
chúng ta muốn đạt đến lẽ nào không phải là thế giới cuộc sống gió mát
trăng thanh này hay sao? Tâm linh thế nào mới là độc lập tự chủ, sinh hoạt
thế nào mới là thung dung tự tại, cuộc sống thế nào mới là an nhàn tự đắc?
Chúng ta thường phóng tầm mắt lên bầu trời sao vòi vọi nhưng vẫn không thể
nhìn thấy được toàn bộ hoàn cảnh cuộc sống, muốn thấy được sức sống của
cuộc đời chỉ có một cách duy nhất là dụng tâm tham thiền.
Dưới đây tôi xin giới thiệu cùng quí vị
mười câu châm ngôn tu tập thiền định để làm lời kết thúc cho bài giảng
này:
1. Sáng sớm thức dạy nên ngồi tĩnh tọa một
cây hương.
2. Mặc áo buộc dây xong, trước tiên phải
lạy Phật, lạy Tổ.
3. Ngủ không được vượt quá giờ, ăn không
được quá no.
4. Tiếp khách như ở một mình, ở một mình
như tiếp khách.
5. Bình thường không được nói bừa, nói ra
nhất định phải làm.
6. Nắm bắt thời cơ không nên do dự bỏ lỡ,
gặp việc phải suy xét kỹ càng.
7. Không nên vọng tưởng quá khứ, cần phải
lo xa cho tương lai.
8. Có khí phách trượng phu, ấp ủ tâm trẻ
con.
9. Lên giường ngủ như đậy áo quan, lìa nệm
gối như tháo giày.
10. Ðối đãi với người luôn luôn cung kính,
cư xử có độ lượng.
Những châm ngôn này không chỉ thiền giả
phải gìn giữ để làm tư lương ngộ đạo mà người bình thường, nếu có thể thực
tập theo thì tuy không thể ngộ đạo nhưng cũng cách đạo không xa. Cầu chúc
quí vị đạt được thế giới cuộc sống thăng hoa!
---o0o---
---o0o---
Cập nhật: 01- 4 -2004
