Tụng kinh là đọc lên những lời Phật dạy ghi chép trong kinh-sách bằng
cách chí-thành, suy-ngẫm, và tin-tưởng.
Tụng kinh làm cho thân, miệng trong sạch, tâm-ý bình-tĩnh, phát-sinh
trí-tuệ và gây nhân-quả tốt. Tụng kinh tập-trung được tư-tưởng, tạo
thành một năng-lực mạnh-mẽ, diệt-trừ tội lỗi nơi mình, đem lại sự trong
sạch, an-vui cho người trong tinh-thần giao-cảm.[31]
Tụng kinh là một phương-pháp hay nhất của
người Phật-tử muốn tu và muốn tiến. Người Phật-tử tự coi mình có
bổn-phận tụng kinh hai thời: sớm, tối trong ngày hay ít ra cũng một
tháng hai kỳ.
9.- NIỆM PHẬT
Người Phật-tử tin-tưởng mình
có Phật-tín
và sẽ thành Phật, nên cần niệm Phật.
Niệm Phật là nhớ-nghĩ đến Phật; nhớ-nghĩ
đến đức-tính: từ-bi, tinh-tiến của Phật, tức là gợi lại cái tính Phật
sẵn có tại nơi mình, hầu đem áp-dụng vào cuộc sống lợi-ích cho mình và
cho người.
Niệm Phật có ba phương-pháp:
1/ Xưng-danh niệm Phật:
Miệng niệm danh hiệu Phật.
2/ Quán-tưởng niệm Phật:
Ngồi yên quán-sát, tưởng-niệm công-đức tướng-hảo của Phật.
3/ Thực-tướng niệm Phật:
Quán-tưởng pháp-thân của Phật là lý thực-tướng trung đạo chẳng phải có,
chẳng phải không.
Nhưng, phương-pháp niệm danh-hiệu Phật là
dễ-dàng và thông-dụng nhất. Niệm Phật, dù niệm danh-hiệu đức Phật nào
theo bản-nguyện của mình đều được, nhưng điều quan-trọng hơn hết là phải
nhất-niệm. Nghĩa là chỉ nhớ-nghĩ tới Phật, đức-tính Phật, không một
vọng-niệm (nhớ-nghĩ xằng) nào xen vào.
Người nhất-tâm niệm Phật, huân-tập đức-tính
Phật, không tưởng-niệm mông-lung, sẽ tạo cho mình có đức-tính như Phật,
cải-tạo thế-giới vẩn-đục, độc-ác, thành thế-giới trong sạch, yên-vui.
Người Phật-tử cần tinh-tiến niệm Phật.
10.- LẦN TRÀNG (chuỗi)
Lần tràng (chuỗi) là một
hình-thức trợ-duyên cho chính-niệm (nhớ-nghĩ chân-chính) khỏi bị
tạp-niệm (nhớ-nghĩ phức-tạp) xen vào; là tiêu-chuẩn[33]
cho ý-định niệm Phật của người niệm và là biểu-tượng[34]
đối-trị[35]
của chính niệm diệt-trừ phiền-não.
Lần tràng gắn liền với niệm
Phật. Khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, tràng mang theo mình và
chí-tâm niệm Phật, không phân-tán ý-niệm, được công-đức vô-lượng.
Tràng có nhiều thứ: 1.080
hạt, 108 hạt, 54 hạt, 42 hạt, 27 hạt, 21 hạt và 14 hạt. Số mục của tràng
hoặc lớn hoặc nhỏ đều có biểu-thị[36]
cho các tôn-vị,[37]
các quả-vị[38]
để đối-trị phiền-não.
Vật-liệu làm tràng hoặc bằng
vàng, bạc, châu-báu hay các thứ hạt, các thứ gỗ nhưng, nhiều phúc-báo
hơn phải kể là tràng bằng hạt bồ-đề[39],
hạt sen, kim cương.
Phép lần tràng tay phải sạch-sẽ, tay hữu
cầm tràng để vừa trước ngực ngang trái tim; chuỗi tràng để trên ngón tay
giữa, đầu ngón tay cái và đầu ngón tay chỏ cầm vào hạt tràng, mỗi niệm
lần một hạt. Lần từ hạt giáp hạt giữa, lần vòng đến khi lại giáp hạt
giữa, lần quay trở lại không được lần qua hạt giữa.
Lần tràng có nhiều ý-nghĩa như trên, người
Phật-tử nên cố-gắng thực-hành.
11.- ĂN CHAY
Ăn chay là ăn các thức rau, trái.
Loài vật cũng là một động-vật như người,
cũng biết ham sống, sợ chết, cũng biết thương-xót trước cảnh biệt-ly và
đau-đớn trong khi xúc-phạm tới thân-thể, vì thế người có lòng từ-bi
không nỡ giết và ăn thịt nó.
Thịt sinh-vật có nhiều chất kích-thích, làm
cho người ăn nó sinh ra tính-tình hung-bạo, nhiều dục-vọng, nhiều
bệnh-tật và kém phần trí-tuệ, nên nhiều nhà y-học khuyên ta không nên ăn
thịt hay là nên ăn ít.
Vì hai lẽ trên, người Phật-tử giữ giới, ăn
chay trường được càng quý hoặc ăn chay từng kỳ như sau:
- Mỗi năm ăn chay 3 tháng: tháng giêng,
tháng năm và tháng chín.
-Mỗi tháng ăn chay 10 ngày: 1, 8, 14, 15,
18, 23, 24, 28, 29, 30 (tháng thiếu tính từ ngày 27)
- Mỗi tháng ăn chay 6 ngày: mồng 8, 14, 15,
23, 29 30.
- Mỗi tháng ăn chay 4 ngày: mồng 1, 14, 15,
30.
- Mỗi tháng ăn chay 2 ngày: mồng 1 và 15.
12.- SÁM-HỐI
Là con người, trong sự hoạt-động thường
ngày chưa chắc đã tránh khỏi lỗi-lầm. Có lỗi-lầm, biết ăn-năn sửa-đổi,
tu-tiến là một cử-chỉ đáng khen và nên theo. Đó là sám-hối, theo danh-từ
Phật-học.
“Sám-hối” là hai chữ ghép chung tiếng Phạm
(Ấn-độ) và tiếng Hán mà thành. Tiếng Phạm gọi là Sám-ma (Ksamayati) Tàu
dịch là “hối-quá”, gọi chập lại là “Sám-hối” và có nghĩa là tự mình bày
tỏ những lỗi mình làm trước, ăn-năn từ nay xin sửa đổi, không dám phạm
nữa.
Sám-hối có ba pháp:
1/ Tác-pháp-sám:
Y-pháp, hướng Phật-tiền sám-hối (hoặc lễ danh-hiệu Phật).
2/ Thủ-tướng-sám:
Định-tâm vận-tưởng sám-hối, thấy Phật xoa đầu hoặc thấy hào-quang.
3/ Vô-sinh-sám:
Chính-tâm, quán-lý vô-sinh (không sinh diệt).
Nơi con người từ vô-thỉ tới nay do thân,
miệng, ý tạo ra biết bao nhiêu tội-lỗi. Lỗi-lầm càng che-dấu, tội báo
càng tăng thêm, càng vòng quanh trong sinh-tử mãi mãi, thế nên cần phải
sám-hối. Ngay như trong phẩm Phổ-Hiền kinh Hoa-Nghiêm cũng nói lên rằng:
“Ngã tích sở tạo chư ác-nghiệp, giai do vô-thỉ tham, sân, si. Tòng
thân, ngữ, ý chi sở sinh, nhất-thiết ngã kim giai sám-hối ”. (Xưa
tôi tạo nên các nghiệp ác, đều do tâm tham, sân, si của tôi từ đời
vô-thỉ và, từ nơi thân, miệng (lời nói) ý của tôi mà sinh ra. Vậy, hết
thảy tội-lỗi ấy, nay tôi đều sám-hối).
Người Phật-tử cho sám-hối là phương-thức
tốt-đẹp nhất trong đường tu-hành của mình. Sám-hối viên-dung (dung-hợp
đầy-đủ) cả sự, lý sẽ được như kinh Nghiệp-báo sai-biệt nói: “Người
gây tội nặng, thâm-tâm tự-trách, sám-hối không làm nữa sẽ nhổ hết được
những tội căn-bản ”.
13.- PHÁT-NGHYỆN
Việc làm của con người muốn đạt tới
mục-đích không thể không có một đề-án, một chương-trình, một sư cam-kết
hay một sự hứa-hẹn. Người Phật-tử bước chân vào đạo cũng phải có sự hứa
hẹn ấy, nhưng theo danh-từ Phật-học gọi là “Phát-nguyện.”
Phát nguyện
có nghĩa là tự đáy lòng chân thành của mình phát-khởi ra lời thề-nguyện
(lời hứa-hẹn) tự-lợi, lợi-tha rộng lớn, làm tiêu-chuẩn cho mình tu-tiến,
khả-dĩ xứng đáng là Phật-tử, là vị Phật tương lai.
Lời phát-nguyện tùy theo
tâm-niệm, hoàn-cảnh có nhiều, nhưng đại-để chư Phật, Bồ-tát, Thánh-tăng
hay chúng ta noi theo, có thể tóm-tắt trong bốn điều chính-yếu này: “Chúng-sinh
vô-biên thệ-nguyện độ. Phiền-não vô tận thệ-nguyện đoạn. Pháp-môn[40]
vô-lượng thệ-nguyện học.
Phật-đạo vô-thượng thệ-nguyện thành
”. (Chúng-sinh rất nhiều, thề-nguyền xin độ hết. Phiền-não rất nhiều,
thề-nguyền xin bỏ hẳn. Pháp-môn rất nhiều, thề-nguyền xin học hết. Đạo
Phật cao siêu, thề-nguyền quyết đạt thành).
Phát-nguyện là một việc làm quan-trọng. Nó
ghi sẵn bước đường cần đi của người Phật-tử. Nó đánh giá cả một tâm
niệm, một việc làm lùi hay tiến của người Phật-tử.
14.- LỤC-HÒA
(6 pháp hòa kính)
Để trong một đoàn-thể luôn luôn được sự
hòa-hợp, đức Phật nói ra sáu pháp hòa-kính sau đây:
1.- Thân-hòa đồng trụ:
Thân hòa hợp cùng làm việc Phật, cùng chung sống một nơi với nhau.
2.- Khẩu-hòa vô tránh:
Miệng hòa không cãi-cọ nhau, luôn luôn nói lời hòa-dịu, lợi-ích,
tụng-kinh, niệm Phật, tán-dương công-đức Phật.
3.- Ý-hòa đồng duyệt:
Tâm-ý hòa cùng tin-tưởng, vui-vẻ trao đổi lẫn nhau.
4.- Giới-hòa đồng tu:
Cùng hòa-hợp tu theo giới-pháp của Phật.
5.- Kiến-hòa đồng giải:
Mọi sự hiểu biết chân-chính, sâu rộng, đồng giải tỏ cho nhau cùng hiểu.
6.- Lợi-hòa đồng quân:
Có quyền-lợi gì đồng chia đều cho nhau cùng hưởng.
Sáu pháp hòa-kính này, đem lại sự an-hòa
cho mọi người, để sống theo lời Phật dạy, tinh-tiến trên đường xây-dựng
và giải-thoát.
15.- TAM-HỌC
(3 nền-tảng tu-học)
Người học Phật muốn hướng-thượng, cần phải
đứng trên ba nền-tảng tu-học sau đây:
1.- Giới-học:
Giới-luật để ngăn-ngừa và trừ-diệt ba ác-nghiệp: thân, khẩu, ý. Giới-học
có ba loại:
a) Nhiếp-luật nghi-giới: Các giới-luật,
uy-nghi của Phật-tử tại-gia[41],
các bậc Sa-di[42]
Thức-soa ma-na[43],
Tỳ-khưu[44],
Tỳ-khưu-ni[45],
Bồ-tát[46].
b) Nhiếp-thiện-pháp-giới: Các pháp lành như
thập-thiện v.v…
c) Nhiêu-ích hữu-tình-giới: Làm việc cứu
khổ cho vui đối với chúng-sinh.
2.- Định-học:
Thiền-định làm tâm-ý vẳng-lặng, trong sạch không xáo-động. Định-học có 8
bậc gọi là “bát-định”: 4 thiền của Sắc-giới là Sơ-thiền, Nhị-thiền,
Tam-thiền, Tứ-thiền và 4 định của Vô sắc-giới là Không-vô-biên-xứ,
Thức-vô-biên-xứ, Vô-sở hữu-xứ và Phi-tưởng, phi-phi-tưởng-xứ.
3.- Tuệ-học:
Trí-tuệ quán-suốt chân-lý, dứt bỏ mê lầm. Tuệ-học có 3 thứ: Văn, tư, tu.
Nhân Giới sinh Định, nhân Định phát Tuệ,
Niết-bàn giải-thoát do đó chóng thành.
16.- TAM-TUỆ
(3 pháp sinh trí-tuệ)
Trí-tuệ là sự nghiệp.Người học Phật muốn
phát-sinh trí-tuệ, phải y theo ba pháp sau đây:
1.- Văn-tuệ:
Nương vào chỗ nghe, học, tìm hiểu kinh-giáo mà phát-sinh trí-tuệ.
2.- Tư-tuệ:
Nương vào chỗ suy-nghĩ đạo-lý, phát-sinh trí-tuệ.
3.- Tu-tuệ:
Nương vào chỗ tu-tập thiền-định, phát-sinh trí-tuệ.
Ba pháp sinh trí-tuệ này đạt được sẽ dứt
trừ mê-lầm và chứng được chân-lý.
17.- BÁT-CHÍNH-ĐẠO
(8 con đường chính)
Muốn chúng-sinh diệt khổ, được vui, đức
Phật dạy chúng-sinh cần đi theo tám con đường chính dưới đây:
1.- Chính-kiến:
Thấy biết chân-chính.
2.- Chính-tư-duy:
Suy-nghĩ chân-chính.
3.- Chính-ngữ:
Nói-năng chân-chính.
4.- Chính-nghiệp:
Hành-động chân-chính.
5.- Chính-mệnh:
Nghề sống chân-chính.
6.- Chính-tinh-tiến:
Gắng làm chân-chính.
7.- Chính-niệm:
Nhớ-nghĩ đạo chân-chính.
8.- Chính-định:
Nhập thiền-định chân-chính, vô-lậu và thanh-tịnh.
Phật-tử muốn giác-ngộ chân-chính như Phật,
phải tu-tập Bát-chính-đạo.
18.- TAM-THẬP-THẤT ĐẠO-PHẨM
(ba mươi bảy đạo-phẩm)
Ba mươi bảy đạo-phẩm này là ba mươi bảy món
tư-lương để đi tới Niết-bàn:
1.- Tứ niệm-xứ:
Bốn chỗ cần quán-niệm: a) Quán-thân bất-tịnh: Quán-sát thân-thể
này là túi nhơ, không sạch. b) Quán-thụ thị khổ: Quán-sát những
sự cảm-thụ là khổ. c) Quán-tâm vô-thường: Quán-sát tâm-thức luôn
luôn chuyển-biến không thường. d) Quán-pháp vô ngã: Quán-sát tất
cả sự-vật đều không có cái “ta” có tự-chủ.
2.- Tứ-chính-cần:
Bốn thứ siêng-năng chân-chính (còn gọi là “tứ chính-đoạn, tứ ý-đoạn, tứ
chính-thắng”): a) Đối với việc ác đã sinh phải trừ hẳn. b) Đối với việc
ác chưa sinh không cho sinh. c) Đối với việc thiện chưa sinh làm cho
sinh. d) Đối với việc thiện đã sinh làm cho tăng-trưởng.
3.- Tứ như-ý-túc
(còn gọi là “tứ thần-túc”): Bốn pháp thiền-định làm cho được đầy-đủ như
ý: a) Dục : Y vào sự muốn tiến mà định phát-khởi. b) Cần :
(có chỗ gọi là “tiến”): Y vào sức siêng tu, định phát-khởi. c) Tâm
(có chỗ gọi là “niệm”): nhất tâm chuyên-trụ, định phát-khởi. d) Quán
(có chỗ gọi là “tuệ”): quán-sát chân-lý, định phát-khởi.
4.- Ngũ-căn:
Năm pháp căn-bản sinh ra các pháp thiện khác: a) Tín-căn :
tin-tưởng Tam-bảo, Tứ-đế. b) Tinh-tiến-căn (có chỗ gọi là “cần”):
Dũng mãnh tu pháp lành. c) Niệm-căn : Nhớ-nghĩ chính-pháp. d)
Định-căn : Tâm trụ vào một cảnh mà không tán-loạn. đ) Tuệ-căn
: Suy-nghĩ tìm hiểu chân-lý.
5.- Ngũ-lực:
Năm thứ năng-lực để đối-trị với ác-pháp, tức là năng-lực của năm căn
trên.
6.- Thất-giác-chi
(còn gọi là “thất Bồ-đề-phận, thất giác-phận”): Bảy phần hiểu-biết và
quán-sát rõ-ràng làm cho Định, Tuệ quân-bình: a) Trạch-pháp :
Dùng trí-tuệ lựa-chọn sự thực, giả của các pháp. b) Tinh-tiến :
Dùng tâm dũng-mãnh bỏ tà, theo chính. c) Hỷ : Được thiện-pháp tâm
vui mừng. d) Khinh-an : Đoạn-trừ phiền-não nặng-nề, thân-tâm
nhẹ-nhàng, an-vui. đ) Niệm : Nhớ rõ Định, Tuệ không quên, làm cho
Định, Tuệ quân-bình. e) Định : Tâm trụ một cảnh không tán-loạn.
g) Hành-xả : Bỏ những dối-trá, mê-lầm và bỏ hết thảy trong
tư-tưởng, hành-động, giữ tâm bình-thản.
7.- Bát chính đạo:
Tám con đường chính: Chính-kiến, chính tư-duy, chính-ngữ, chính-nghiệp,
chính-mệnh, chính tinh-tiến, chính-niệm và chính-định.
19.- NHÂN-QUẢ
Một ý-nghĩ, một lời nói, một hành-động, hay
nói chung là một pháp (sự-vật) đã có sự phát-khởi ở ban đầu, đem lại sự
đáp-ứng cho phút cuối cùng, đó là thuộc trong đạo-lý nhân-quả.
Nhân
là nguyên-nhân, Quả là kết-quả. Tỷ-dụ: học (nhân) thì biết chữ (quả);
trồng cây (nhân) thì có trái (quả); đánh trống (nhân) thì có tiếng
(quả). Nhân-quả chi-phối tất cả.
Nhân-quả rất phức-tạp: Có khi nhân nào sinh
quả ấy. Có khi nhân tốt sinh quả xấu; nhân xấu sinh quả tốt. Có khi nhân
không thể sinh ra quả được vì thiếu trợ-duyên v.v…Nhân làm quả; quả làm
nhân, chuyển-biến tế-nhị và linh-động vô cùng trong lẽ tương-quan của
nó.
Thời-gian-tính thực-hiện lý nhân-quả ấy
cũng không nhất định: Có khi có nhân, có quả liền, như đánh chuông thấy
tiếng ngay. Có khi trồng nhân hiện-tại, kết-quả trong hiện-tại. Có khi
trồng nhân hiện-tại sẽ có kết-quả trong một đời hay hai, ba hoặc nhiều
đời sau này. Nhưng, dù gần hay xa, hễ có nhân, đủ duyên là có quả.
Người Phật-tử hiểu rõ đạo-lý nhân-quả tức
là hiểu rõ được sự-vật, không bị mê-lầm, không bị cám-dỗ và cố-gắng
trồng nhân tốt để hưởng quả tốt; làm theo Phật sẽ thành Phật như Phật.
Thế là người Phật-tử phải có trí-tuệ, phải có đức tự-chủ, tự-tín: Không
tin thần-quyền, bói-toán, đồng-bóng, vàng mã…, phải tích-cực sống theo
lẽ sống của đạo, mới xứng-đáng là người Phật-tử chân-chính.
20.- NHÂN-DUYÊN
Nhân-quả hình-thành[47]
là nhờ có mọi duyên giúp đỡ.
“Nhân” là thứ có năng-lực phát-sinh.
“Duyên” là những thứ giúp đỡ cho nhân kia phát-sinh, tăng-trưởng
và đưa tới kết-quả. Tỷ-dụ:Hạt lúa (nhân) nhờ có ruộng đất, cày bừa, bón
tưới…làm duyên thành cây lúa và bông lúa (quả).
Người Phật-tử hiểu lý “nhân-duyên”, tức là
hiểu rõ sự-sự, vật-vật trong vũ-trụ này có ra là do sự tác-hợp của mọi
thứ mà thành, không phải tự-nhiên có hay một người nào tạo ra. Do đó có
sự tác-thành và tác-hại lẫn nhau, nếu nó hòa-hợp hay không hòa-hợp.
Lý nhân-duyên tạo cho người Phật-tử một sự
hiểu biết chân-chính.
21.- LUÂN-HỒI NGHIỆP-BÁO
Theo đạo-lý nhân-quả, dù nhanh hay chậm,
tốt hay xấu…đã có nhân tất-nhiên phải có quả và, quả sinh nhân, nhân
sinh quả, luẩn-quẩn, loanh-quanh trong vòng luân-hồi nghiệp-báo.
“Luân-hồi ” là bánh xe quay. “Nghiệp-báo
” là những hành-động tạo-tác nơi thân, miệng, ý thế nào, một
thời-gian nhanh hay chậm nó sẽ trả lại cái kết-quả như hành-động,
tạo-tác trước.
Làm thiện tiến lên, làm ác trụt xuống, vòng
quanh trong sáu ngả: Thiên (trời), nhân (người), A-tu-la (Tàu dịch là
Phi-thiên: 1 loại quỉ-thần), địa-ngục, ngã-quỉ (quỉ đói) và súc-sinh
(loài vật) như bánh xe quay tròn không dứt, nên gọi là “luân-hồi,
nghiệp-báo ” (hay nghiệp-báo luân-hồi).
Dứt hẳn luân-hồi nghiệp-báo là một việc
khẩn-thiết đối với người Phật-tử cầu tiến trên đường giải-thoát thực-sự.
22.- NGHIỆP, PHIỀN-NÃO, HOẶC,
CHƯỚNG
NGHIỆP
là những hành-động, tạo-tác do 3 nơi thân,
miệng, ý.
Nghiệp có ba tính: thiện, ác
và vô-ký (không thiện, không ác). Làm thiện là “thiện-nghiệp”,
làm ác là “ác-nghiệp”, không thiện, không ác là “vô-ký-nghiệp”.
Đối với những hành-động thiện, ác, vô-ký ấy gọi là “nghiệp-nhân”
và nó sẽ đem lại những kết-quả: vui, khổ, không vui, không khổ thời gọi
là “nhiệp báo, nghiệp-quả ”. Nghiệp thuộc về đời đã qua là “túc-nghiệp”.
Nghiệp trong hiện nay là “hiện-nghiệp ”.
Chỉ-định cho việc làm, nghiệp còn có hai
thứ nữa là: “Biểu-nghiệp” và “Vô-biểu-nghiệp”. “Biểu-nghiệp”
là chỉ cho những hành-động nơi thân, miệng có thể biểu-lộ, người ta
trông thấy, nghe thấy được. “Vô-biểu-nghiệp” là hành-động do nơi
ý-nghĩ, không biểu-lộ ra, người ta không thể trông thấy nhưng, nó không
phải là không kém phần tai-hại.
PHIỀN-NÃO
là những thứ mê-hoặc như: tham, sân, si v.v…làm phiền cho tâm, làm não
cho thân; làm cho chúng-sinh bị ràng-buộc, buồn-phiền, đau-khổ trong
vòng sinh-tử luân-hồi.
HOẶC
là tên riêng của phiền-não và có nghĩa là mê-lầm. “Hoặc” có 3
thứ:
1.- Kiến, tư-hoặc:
Tức kiến-hoặc và tư-hoặc. “Kiến-hoặc” là cố-chấp tư-tưởng
tà-vạy (tà-kiến) không thấu rõ chân-lý. “Tư-hoặc” là tâm
suy-nghĩ, tham-đắm sự-vật, hoàn-cảnh. Do mê-lầm về lý (kiến) và sự (tư)
này làm chướng-ngại cho sự hiểu biết.
2.- Trần-sa-hoặc:
“Trần-sa” là cát-bụi. Cảnh-giới vô-số, chúng-sinh vô-lượng, tâm mê-lầm
của chúng-sinh cũng nhiều như cát bụi. Do tâm mê-lầm này không thấu-suốt
được các pháp-môn, làm chướng-ngại cho hạnh lợi-tha của Bồ-tát, nên gọi
là “Trần-sa-hoặc”.
3.- Vô-minh-hoặc:
Sự mê-lầm sâu-dầy và vi-tế che-lấp chân-lý thực-tướng (tướng-trạng
như-thực) của trung đạo (đạo trung-dung) và làm cỗi-gốc cho sự sống
chết.
CHƯỚNG là tên riêng của phiền-não.
Phiền-não làm chướng-ngại chính-đạo, hư-hại thiện-tâm nên gọi là “chướng”.
Chướng có ba thứ:
1.- Phiền-não-chướng:
Những thứ như: tham, sân, si v.v…
2.- Nghiệp-chướng:
Những hành-động như giết cha, mẹ, A-la-hán, Phật, phá hòa-hợp Tăng cùng
làm 10 điều ác v.v…
3.- Báo-chướng:
Chịu khổ-báo trong địa-ngục, ngã-quỉ, súc-sinh v.v…
Người Phật-tử cố-gắng tạo nghiệp thiện.
Nghiệp thiện tăng thêm, phiền-não, hoặc, chướng do đó sẽ bớt dần và
tiêu-diệt.
23.- THẾ-GIỚI
THẾ-GIỚI: Đổi dời, lưu-chuyển là “thế
”. “Thế” chỉ cho thời-gian quá-khứ, hiện-tại và vị-lai. Có biên-giới
Đông, Tây, Nam, Bắc là “giới ” “Giới” chỉ cho không-gian, như
đất-đai mà chúng-sinh nương ở. “Thế-giới ” là chỉ chung cho
không-gian và thời-gian trong đó có ý-nghĩa liên-tục và chuyển-biến. “Thế-giới
” còn gọi là “thế-gian ”.
Theo Phật-học, thế-gian có 2 :
1.- Hữu-tình thế-gian:
Chỉ về thân-thể của các loài chúng-sinh, do nghiệp-nhân mà cảm chịu
quả-báo chính-thức về thân-thể ấy. Quả-báo này gọi là “chính-báo”.
2.- Khí-thế-gian:
Chỉ về đất-đai, núi sông, nhà cửa, áo mặc, cơm ăn…những vật ấy là chỗ
nương-tựa của chúng-sinh để sống. Quả-báo này gọi là “Y-báo”.
Trong vũ-trụ này không biết bao nhiêu là
thế-giới. Một Thái-dương-hệ là một tiểu, thế-giới. Một
nghìn tiểu-thế-giới thành một tiểu-thiên thế-giới. Một
nghìn tiểu-thiên thế-giới thành trung-thiên thế-giới. Một nghìn
trung-thiên thế-giới thành đại-thiên thế-giới. Thế là
tam thiên đại-thiên thế-giới.
Thế-giới xoay-vần không ngớt. Mỗi thế-giới
đều trải qua 4 thời-kỳ: thành, trụ, hoại, không. Mỗi
thời-kỳ gồm có 20 tiểu-kiếp. Mỗi kiếp chừng 16.000.000 năm. Hai mươi
tiểu-kiếp là một trung-kiếp. Hai mươi trung-kiếp là một đại-kiếp.
Thế-giới vô-thường, người Phật-tử phải tìm
lẽ chân-thường, như-thực.
24.- TAM-GIỚI
(Ba-cõi)
Tam-giới là ba cõi. Là thế-giới của
phàm-phu còn phải đi, lại trong sinh-tử. Thế-giới này chia làm ba phần:
1.- Dục-giới:
Cõi có ý-tưởng về ham-muốn dâm-dục và ham muốn ăn-uống. Cõi này gồm tất
cả các loài hữu-tình trong 4 đại-châu: Đông thắng-thần-châu,
Tây-ngưu-hóa-châu, Nam-thiệm-bộ-châu, Bắc-câu-lô-châu, xuống đến Vô-gián
địa-ngục và lên đến sáu cõi trời dục (Lục Dục-thiên): Tứ-thiên-vương
(Đông, Trì-quốc-thiên, Nam, Tăng-trưởng-thiên, Tây, Quảng-mục-thiên,
Bắc, Đa-văn-thiên) Đao-lỵ-thiên, Dạ-ma-thiên, Đâu-xuất-thiên,
Hóa-lạc-thiên và Tha-hóa-tự-tại-thiên.
2.- Sắc-giới:
Cõi có những hình-sắc tinh-hảo về thân-thể, cung-điện, quốc-độ và bỏ
được 2 thứ ham-muốn: dâm-dục, ăn-uống của Dục-giới. Cõi Sắc này gọi
chung là cõi Tứ-thiền (do tu 4 thiền-định mà thành): Sơ-thiền
có 3 cõi: Phạm-chúng-thiên, Phạm-phụ-thiên, Phạm-vương-thiên.
Nhị-thiền có 3 cõi: Thiểu-quang-thiên, Vô-lượng-quang-thiên,
Quang-âm-thiên. Tam-thiền có 3 cõi: Thiểu-tịnh-thiên,
Vô-lượng-tịnh-thiên, Biến tịnh-thiên. Tứ-thiền có 9 cõi:
Phúc-sinh-thiên, Phúc-ái thiên, Quảng-quả-thiên, Vô-tưởng-thiên,
Vô-phiền-thiên, Vô-nhiệt-thiên, Thiện-kiến-thiên. Thiện-hiện thiên và
Sắc-cứu-cánh-thiên.
3.- Vô-sắc-giới:
Cõi này không còn hình-sắc, vật-chất, thân-thể, cung-điện, quốc-độ, chỉ
dùng tâm-thức trụ vào thiền-định sâu xa, vi-diệu mà thôi. Cõi này gọi
chung là cõi Tứ-không (4 nơi trống-rỗng): Không-vô-biên-xứ,
Thức-vô-biên-xứ, Vô-sở-hữu-xứ và Phi-tưởng, phi phi-tưởng-xứ.
Ba cõi không yên, như trong nhà lửa, muốn
rời bỏ ba cõi phải quy-y Tam-bảo, tiến tu tịnh-nghiệp.
25.- TỨ-ĐẾ
(4 lẽ chân-thực)
TỨ-ĐẾ
là bốn lẽ chân-thực rõ-ràng ai cũng có thể
tự chứng-nghiệm. Bốn lẽ chân-thực ấy là:
1.- KHỔ-ĐẾ:
Chúng-sinh chưa thoát sự ràng-buộc trong đời, đều phải chịu những sự
đau-khổ: sinh-khổ, già-khổ, bệnh-khổ, chết-khổ, ân-ái chia-lìa khổ, cầu
không được khổ, oán-ghét phải gặp khổ, năm-ấm[48]
áp-bức đầy-dẫy khổ. Đây là sự kết-quả mà chúng-sinh gây nhân phải chịu.
2.- Tập-đế:
Những nguyên-nhân hành-động, tạo-tác của chúng-sinh gây ra khiến
chúng-sinh phải chịu quả khổ trên. (Tập-đế nói về 12 nhân-duyên).
3.- Diệt-đế:
Muốn hưởng quả Niết-bàn thanh-tịnh giải-thoát, cần diệt-trừ mầm-mống
phiền-não.
4.- Đạo-đế:
Con đường chân-chính là nguyên-nhân hướng-dẫn chúng-sinh đến quả-vị
Niết-bàn (con đường này là “bát-chính-đạo”).
Bốn lẽ chân-thực trên đây là chương-trình
tu-tiến của bậc Thanh-văn.[49]
26.- THẬP-NHỊ NHÂN-DUYÊN
(12 nhân-duyên)
Theo lý nhân-duyên, sự-vật trong vũ-trụ có
nguyên-nhân phải có nhiều trợ-duyên mới đem tới kết-quả. Mười hai
nhân-duyên này là sợi giây chuyển-tiếp, tạo-thành các sự-vật:
1.- Vô-minh:
Sự mê-lầm, nhận giả làm thực.
2.- Hành:
Hành-động sai-lầm.
(Hai nhân-duyên này thuộc về nhân
quá-khứ ).
3.- Thức:
Phân-biệt sai-lầm.
4.- Danh-sắc:
Tâm (tinh-thần) và
sắc (vật-chất) hòa-hợp nhau tạo ra
vật-thể.[50]
5.- Lục-nhập:
6 căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý xúc-nhập với 6 trần: sắc, thanh,
hương, vị, xúc, pháp thành hình-thể và sinh-trưởng.
6.- Xúc:
Va-chạm với cảnh-vật.
7.- Thụ:
Cảm-thụ sự đáp-ứng của cảnh-vật.
(Năm nhân-duyên này là quả hiện-tại
)
8.- Ái:
Tham-ái (ham muốn, yêu mến).
9.- Thủ:
Giữ-gìn.
10.- Hữu:
Gây sự tạo-tác, sẽ có cái thân sau này.
(3 nhân-duyên này là nghiệp-nhân
hiện-tại )
11.- Sinh:
Sinh-mệnh.
12.- Lão, tử:
Già và chết.
(2 nhân-duyên này là quả-báo vị-lai
)
Mười hai nhân-duyên trên đây
là chương-trình tu-tiến của bậc Duyên-Giác.[51]
27.- LỤC-ĐỘ
(6 pháp độ-thoát)
LỤC-ĐỘ
là 6 phương-pháp vượt qua bể sinh-tử đến bờ Niết-bàn. Sáu pháp này là
phương-châm thực-hành của các vị Bồ-tát.[52]
Sáu pháp ấy là:
1.- Bố-thí:
Mở lòng từ-bi rộng lớn và chân-thành đem của-cải, pháp-lợi[53]
và vô úy (không sợ-hãi) giúp đỡ người khác.
2.- Trì-giới:
Giữ-gìn những giới-luật Phật chế ra, để ngăn-ngừa tội-lỗi. Giới có:
Ngũ-giới, Sa-di-giới, Thức-soa-ma-na-giới, Tỳ-khưu-giới,
Tỳ-khưu-ni-giới, Bồ-tát-giới.
3.- Nhẫn-nhục:
Nhẫn chịu tất cả những hoàn-cảnh thuận, nghịch ngay nơi mình và
chung-quanh mình.
4.- Tinh-tiến:
Làm cho thân-tâm tinh-thuần thanh-tịnh và cố-gắng tiến tu trước, sau 5
độ, hướng cầu đạo giải-thoát. (Tinh-tiến thấp hơn thì là 4 chính-cần
trong 37 đạo-phẩm).
5.- Thiền-định:
Định-chỉ tâm tán-loạn và quán-sát suy-nghĩ chân-lý. Pháp thiền-định có
nhiều nhưng, tóm-tắt lại có 4 Thiền (Sơ, nhị, tam, tứ thiền) 8 Định (4
thiền và 4 định của Vô-sắc-giới).
6.- Trí-tuệ:
Thông suốt mọi pháp, dứt trừ mê-lầm và chứng-nhập chân-lý. Tu trí-tuệ có
3: Văn (nghe), tư (suy nghĩ) và tu (tu-hành).
Trừ mê, diệt khổ là nguyện-vọng duy-nhất
của người Phật-tử đối với mình và người. Muốn đạt nguyện-vọng ấy, cần
thực-hiện 6 pháp “độ” này.
28.- TỨ NHIẾP-PHÁP
(4 phương-pháp nhiếp-thụ)
TỨ-NHIẾP là bốn phương-pháp thực-hành để
dắt-dẫn chúng-sinh, tin theo chính-đạo. Bốn phương-pháp ấy là:
1.- Bố-thí:
Theo sự mong-muốn của chúng-sinh, mình đem cho họ, do đó họ sinh tâm
thân-ái, tin theo chính-đạo
2.- Ái-ngữ:
Theo căn-tính chúng-sinh, nói ra những lời nói hiền-lành, dịu-hòa và
an-ủi họ, do đó họ sinh tâm thân-ái, tin theo chính-đạo.
3.- Lợi-hành:
Thực-hành những việc thiện về thân, miệng, ý, đem lại lợi-ích cho
chúng-sinh, do đó chúng-sinh sinh tâm thân-ái, tin theo chính-đạo.
4.- Đồng-sự:
Tùy theo sự ưa muốn của chúng-sinh, có khi phải phân-hình thị-hiện, sống
nhịp-nhàng với đời sống của chúng-sinh, làm lợi ích cho chúng-sinh, do
đó chúng-sinh tin theo chính-đạo.
Hạnh lợi-sinh là hạnh chính của chư Phật.
Tứ nhiếp-pháp có giá-trị cao-đẹp, biểu-lộ ý-chí cao-thượng của chư Phật,
người Phật-tử cần cố-gắng thực-hành.
29.- TỪ-BI, BÌNH-ĐẲNG
“Từ-bi, bình-đẳng” là mục-đích, là
phương-pháp độ-sinh của đạo Phật.
