Tìm hiểu tập quán cúng cô hồn hay là
Mông Sơn Thí Thực
^
Trần Trọng
Khoái
Khi xem chương trình Ðại Lễ Vu
Lan phần cúng Mông Sơn Thí Thực, nhiều em trong gia đình Phật tử luận bàn
với nhau, rồi đưa một em hỏi chúng tôi về xuất xứ và xin giảng giải về
điển tích “Mông Sơn”, bởi lẽ người hay đi Chùa chỉ nghe nói cúng Mông Sơn,
đương nhiên họ đã tạm hiểu rồi, nhưng sao người ta không nói cúng. Tịnh
Thủy để thêm ý nghĩa thanh đạm tự nhiên, hay nói “cúng thí” như ngày xưa
cho dễ hiểu, mà phải dùng từ lạ lạ thêm phiền? Xin bác vui lòng giải thích
cho và xin nhận ở đây lời chân thành biết ơn của chúng cháu.
Nhớ lại năm xưa tôi viết về Giai Tiết Vu Lan, có sơ
lược về cúng Âm Linh Cô Hồn, tác tạo phước duyên, cầu âm siêu dương thái,
tìm hồ sơ lưu và đọc thêm các tài liệu ngoài đời, chúng tôi viết bài bổ
túc về hậu Vu Lan để cống hiến chư Ðồng Hương, Ðồng Ðạo thưởng lãm, đồng
thời đáp ứng nhu cầu học hỏi của giới trẻ rất ngộ nghĩnh kỳ thú, nhưng
hàng phụ huynh lắm lúc ít quan tâm.
Theo nghi lễ Á Ðông, khi chiến cuộc kết thúc, kẻ được
ca khúc khải hoàn thường tế lễ các bậc anh hùng đã xả thân vì quốc gia dân
tộc, truy niệm các chiến sĩ trận vọng và đồng bào tử nạn, chẳng hạn như
Vua Quang Trung đại phá quân Thanh năm Kỷ Dậu (1789) đã hạ chiếu làm lễ
tưởng niệm các chiến sĩ hữu công và tiến cúng cô hồn kể cả mấy vạn quân
Thanh đã thành ra oan hồn uổng tử. Vua Gia Long sau khi thống nhất sơn hà
cũng thiết đàn tràng siêu độ cho quan quân tử sĩ và những oan hồn vì chiến
cuộc do ông Nguyễn Văn Thành giữ chức tổng Trấn Bắc Thành soạn bài văn tế
Tướng Sĩ Trận Vong và Cô Hồn Thập Loại bằng quốc âm là một áng văn kiệt
tác trong nền quốc văn cận đại (1802).
Bộ Lễ Nghi của tiền triều cũng có phần tế cô hồn vào
tiết tháng 7 mà những áng văn của các danh nhân biên soạn như Phan Huy Ích
nguyên là sứ thần của Tây Sơn sang thăm xã giao, đã xướng họa thi văn với
vua Càn Long, được Thanh Triều trọng vọng. Lúc về nước ông được gia phong
Thượng Ðại Phu Thị Trung Ngự Sử, hay cụ Nguyễn Du, tác giả tập Ðoạn Trường
Tân Thanh còn lưu lại Văn Tế Thập Loại Chúng Sinh bằng chữ Nôm, được tìm
thấy ở Chùa Hưng Phúc, xã Luân Lôi, huyện Võ Giang, tỉnh Bắc Ninh, sau này
được in trong quyển “Ứng Phó dư biên tổng tập”.
Cụ Lê Thước cũng tìm được một bản nôm khác của soạn giả
Nguyễn Tiên Ðiền ở chùa Diệc miền Bắc Nghệ An, cụ phiên âm sang quốc ngữ
và ấn hành vào năm 1924. Năm 1926 Trần Trung Viên cho in vào tập I, trong
Văn Ðàn Bảo Giám và năm 1927 lại xuất hiện trên Nam Phong Tạp Chí số 178,
Tạo Chí Văn Học số 2 năm 1977 cũng đăng lại bản hiệu đính của cụ Hoàng
Xuân Hãn với 8 câu đầu:
“Tiết tháng Bảy mưa dầm sùi sụt,
Gió heo may lạnh buốt xương khô
Não người thay bấy chiều thu
Ngàn lau nhuốm bạc lá ngô rụng vàng
Ðường bạch dương bóng chiều man mác,
Ngọn đường lê lác đác mưa sa,
Lòng nào lòng chẳng thiết tha
Cõi dương còn thế, nữa là cõi âm!
Chư độc giả đồng hương muốn rõ Thâp Loại Cô Hồn là
những ai, xin vui lòng đọc tiếp:
“Trong trường dạ tối tăm trời đất,
Chút khôn thiêng phảng phất u minh,
Thương thay Thập Loại Chúng Sinh,
Hồn đơn phác chiếc lênh đênh quê người,
Hương khói đã không nơi nương tựa,
Hồn mồ côi lần lữa đêm đen,
Còn chi ai khá, ai hèn,
Còn chi mà nói kẻ hiền, người ngu.”
“Thế sự nhược đại mộng”, khi thăng hoa, lúc thất bại
đôi khi cũng cận kề, có ai ngờ nhà văn Phan Huy Ích, một danh sĩ lỗi lạc
được trích dẫn vừa rồi và em vợ là Ngô Thời Nhiệm, nhà văn học lẫy lừng,
nhà chính khách có biệt tài và nhiều sáng tạo, cả hai đều thi đỗ Tiến Sĩ
từ lúc tuổi Xuân, vang danh một thuở, nhưng chung cuộc với cái chết lạnh
lùng đơn bạch của hai ông khác gì sự ra đi âm thầm của vị cựu Thủ tướng
tài ba Phan Huy Quát tại Sàigòn năm 1979!
Người nằm xuống, thì người còn lại phải khói hương truy
niệm, nhất là nhờ uy đức của Tam Bảo giải oan bạt độ cho Hương Linh được
cao siêu tịnh giới, chứ phẩm vật tiến cúng chỉ là ý niệm của thế nhân,
tưởng không cần thiết lắm, nên soạn giả viết tiếp:
“Tiết đầu Thu lập đàn giải thoát,
Nước Tịnh Bình rưới hạt Dương Chi,
Muốn nhờ đức Phật từ bi,
Giải oan cứu khổ, hồn về Tây Phương”
Trước đây từ phố thị đến thôn trang, đâu đâu cũng thấy
có “đàn âm linh” hay “am chúng sanh”, nơi tương đối hoang vu tịch mịch
hoặc tại các vùng mộ địa tha ma, với tập tục hằng năm nhân dân địa phương
chọn ngày thuận tiện để cùng nhau sửa chạp những mồ vô chủ và tiến cúng âm
hồn. Sau phần cúng vái thì bánh quà, phẩm vật...dành cho người nghèo khó
neo đơn, hay các trẻ em được tự do chung hưởng.
Nhiều nơi, nhiều vùng được quân dân dấy nghĩa chống xâm
lăng, nhưng việc không thành, có người tuẫn tiết, hay nhiều kẻ vong thân!
Do sự kính ngưỡng tôn vinh người hy sinh vì đại nghĩa, nên nhân dân khói
hương tưởng nhớ, sau cúng vái quân binh các ngài, thành ra mỹ tục từng địa
phương, như tại vùng Chợ Lớn, Tân An, Gò Công, Cần Giuộc, rộng ra là 6
tỉnh Nam Kỳ có tục lệ truy niệm vị anh hùng chống Pháp Trương Công Ðịnh và
các nghĩa quân của ông vào mùa ông đền nợ nước năm 1864. Trong thơ ai điếu
Trương Tướng Quân, cụ Ðồ Chiểu viết:
“Trăm nấm mộ binh, vầy lớn nhỏ,
Một gò cô lũy, chống hôm mai!
Rồi cụ kết luận:
Hay dở phải chăng trời đất biết?
Một tay chống đỡ mấy năm dài?
Nhà
văn Nguyễn Ðình Chiểu, bậc lão thành trung dũng còn lưu lại mấy bài văn tế
nổi tiếng như “Văn Tế Sĩ Dân Lục Tỉnh” và “Văn Tế Vong Hồn Mộ Nghĩa”.
Cùng một ý nghĩa trên, tại vùng Kiên Giang, Rạch Giá có
tập tục truy niệm ông Nguyễn Trung Trực và quân binh tử sĩ, đồng bào nạn
vong gần thập niên 1861 – 1868 trong phong trào anh dũng chống Pháp của
nhà chiến sĩ ái quốc Kiên Giang, đã hy sinh tại Rạch Giá. Mỹ tục này đã
lan ra hải ngoại, nơi có đông người Kiên Giang – Rạch Giá định cư.
* Ðặc biệt ở Thừa Thiên – Huế sau khi vua Tự Ðức băng
hà, trong triều có phe “chủ hòa” với nhiều quan lại và nhóm hoàng thân
quốc thích muốn cầu an thụ hưởng, ngược lại nhóm “chủ chiến” do vị Phụ
chính đại thần kiêm Binh Bộ Thượng Thư Tôn Thất Thuyết cầm đầu, ông lo
huấn luyện quân binh, thành lập đội quân “đoàn kết” & “phấn nghĩa” trong
Hoàng thành, lập Tân Sở ở Quảng Trị làm hậu cứ chống Pháp. Thực dân Pháp
ngày càng gây áp lực với Nam Triều. Khi Trung tướng De Courcy vào Hoàng
thành, đòi mở cửa Ngọ Môn cho quan Pháp cùng vào là điều nhục quốc thể,
buộc lòng ông Tôn Thất Thuyết tạo ra cuộc binh biến chống Pháp lúc giờ Tý
ngày 23/5 năm Ất Dậu (05/7/1885). Ðại sự bất thành, Tôn Thất Thuyết và
nhóm chủ chiến phò vua Hàm Nghi ra Tân Sở, rồi tiến về Hà Tĩnh xuống chiếu
Cần Vương, kêu gọi toàn dân chống Pháp.
Cuộc
hưng binh chống Pháp đền nợ non sông của vua Hàm Nghi, ông Tôn Thất Thuyết
và quân chủ chiến có chính nghĩa, nên được nhiều nhân sĩ khắp nơi hưởng
ứng. Thường những cuộc chiến chinh đương nhiên phải đổ máu, phần đông là
lương dân lúc bấy giờ nghe tiếng súng ỳ ầm với việc động binh là mạnh ai
nấy chạy không cần biết đường lối nào cả, nhất là khi quân Pháp vào Hoàng
thành càn quét thanh toán, lại gây ra chuyện tổn thương nhân mạng không
sao kể xiết!
Từ đó về sau, nhân dân Thừa Thiên – Huế có tập tục cúng
Cô Hồn Tử Sĩ, kỷ niệm ngày “Kinh thành thất trận Ất Dậu niên gian”, ở Huế
có rất nhiều văn tế của giới trí thức và những bài vè trường thiên khích
lệ tinh thần chống Pháp rất tâm ly tha thiết, nên nhiều người đã thuộc
lòng.
Ai cũng nghĩ rằng cô hồn vất vưởng nên cần các thức ăn,
đồ mặc, tiền bạc để chi tiêu... tạo ra tập tục đốt vàng mã, áo giấy tốn
kém khá nhiều. Lúc Phật Giáo chấn hưng, chùa chiền không cần đồ giấy cúng
vong linh nừa, nên nhiều nơi đã thay vì chi tiền mua vàng mã cúng đốt vu
vơ, để mua ít vải vóc, gạo bánh hay vật dụng phân cấp cho các bạn nghèo
với dụng ý là cầu “âm dương đều lợi lạc”.
Luận bàn về việc tế tự người đã khuất, tưởng không nên
nặng về “sự việc” tức là chuộng hình thức, rồi sinh ra tập tục cúng bái dị
đoan mà chỉ xét về “ý nghĩa”, lấy tinh thần làm căn bản là hơn. Nói rộng
ra, chẳng những người Phật tử thường tỏ lòng hiếu kính với nội ngoại tôn
thân, nếu có thể được họ còn thể hiện hạnh từ ái, vị tha, giúp đỡ được
chút gì cho các đồng hương, đồng loại là thiết thực. Qua truyền thống Vu
Lan, người Á đông còn ghi ân các chiến sĩ trận vong, truy niệm đồng bào tử
nạn, tiến cúng Thập Loại Cô Hồn như đã nói trên, tốt nhất là phần nguyện
cầu để chuyển nghiệp cho nhau, do đó phẩm vật tiến cúng Âm Linh rất đạm
bạc, giản đơn, nói chung là không cần mỹ vị cao lương cho khó kiếm, mà chỉ
dùng hương hoa trà quả, thêm xôi chè bánh mứt, ít cháo hoa, chén cơm
trắng, tượng trưng về trai phạn nhà chùa là tốt. Việc thiết cúng Mông Sơn
hay chẩn tế cô hồn với hậu ý bày tỏ chân tình với đồng loại, chứ người đã
khuất bóng, thì ngũ uẩn tuồng như mất hết! Thân uẩn tức là sắc tướng không
còn, thì có đâu lớn bé rộng hẹp mà ta lo may áo xống, sắm xe cộ gởi về cho
hương linh? Suy ra, 3 uẩn tiếp theo tức là thọ, tưởng, hành uẩn cũng không
có, chỉ còn thức uẩn mịt mờ mênh mang, khiến cho linh hồn hay thần thức
cảm nhận sự vui buồn, no đói hay thanh thoát, tủi hờn...là do nghiệp lực
đã tạo ra từ lúc sinh tiền vậy thôi, chứ không thực hữu. Tỷ như ban ngày
ta tiếp bà con từ xa đến, ăn uống vui vẻ, chuyện vãng thân thương... sự
việc ấy lắng đọng trong tiềm thức, khi gặp thuận duyên có thể tái phát
trong giấc mơ với đầy đủ chương trình thứ lớp, nào là tiếp khách trong
phòng sang trọng, nhận tặng phẩm đẹp, mừng vui được ăn ngon, uống trà
thơm...
Trong cơn mộng đẹp đó, nếu có tiếng động mạnh làm ta thức giấc, thử hỏi có
còn gì chẳng? Tất cả đều không thực hữu, chỉ còn chút thức uẩn cảm nhận lờ
mờ, vì vậy mà có giấc mơ ta còn nhớ lâu, vài chuyện không cần thiết sẽ
quên luôn. Nói cách đơn giản thì hương linh cũng vậy thôi, nếu sinh thời
không gây nghiệp sát sinh, thì thần thức hòa ái tự nhiên. Không bỏn xẻn
hay tham lam tiền tài vật thực, thì thức uẩn rất bình thản về vật chất.
Sinh thời không tỵ hiềm, đố kỵ thì linh hồn luôn hỷ xả thanh cao. Bởi lẽ
đó nên nói chung việc tiến cúng người đã khuất, cần thể hiện lòng thành
khẩn cầu nguyện, để chư Hương Linh cởi bỏ phàm tâm thâm nhập Phật tánh,
như kẻ lầm đường lạc lối được thiện hữu dẫn dắt đưa về hướng quang minh
thật là hợp lý.
Việc siêu độ cô hồn có thể phát xuất từ đời nhà Ðường
bên Trung Quốc, khi ngài Huyền Trang trở về sau chuyến Tây Du, lập đàn
siêu độ cho tứ sanh đang luân hồi trong lục đạo. Qua đời Tống, ngài Bất
Khinh Tam Tạng chuyên tu Mật Giáo ở Mông Sơn, tỉnh Tứ Xuyên, quán biết các
cô hồn đang vất vưởng, đòi hỏi những nhu cầu cần thiết, nên Ngài vận dụng
Pháp lực để cung ứng và siêu độ cho họ.
Việc cúng Mông Sơn thí thực tại Chùa hay bạt độ chẩn tế
cô hồn có thể khởi đầu từ đời nhà Tống tại Mông Sơn, Tứ Xuyên nên trong
khoa nghi mệnh danh là “MÔNG SƠN THÍ THỰC”. Hiện nay ở các tự viện thường
có bàn thờ đức Hộ Pháp Bồ Tát, ngụ ý là vọng bái các vị thiện thần, hàng
phục tà ngụy, hộ trì chánh pháp lợi lạc sinh linh, đối diện với án thờ
ngài Tiêu Diện Ðại Sĩ, thống lĩnh chư Âm linh Cô Hồn văn kinh thính pháp,
thọ cam lộ vị vào mỗi buổi chiều là giờ ăn của ma quân ngạ quỹ hay là sau
những tiết lễ long trọng có phần Mông Sơn Thí Thực trước khi hoàn mãn.
Nhất là trong tiết Thu lá rụng mưa ngâu mùa rét lạnh đến... người ta dễ
chạnh lòng tưởng nhớ đến các cô hồn còn phảng phất bên chân trời góc biển
mù khơi mà lập đàn tiến bạt cầu siêu, với chân tâm thành ý:
“Nguyện đem công đức này,
Hướng về khắp tất cả,
Người còn với kẻ khuất,
Ðều trọn thành Phật Ðạo.”
Trân trọng,
TRẦN TRỌNG KHOÁI
Bình linh dược
^
Mẹ! Con gọi Mẹ thân thương ấm áp
Xĩa khổ đau trầm thống chốn trần gian
Dịu tâm con trong những lúc bất an
Hướng tất cả về đạo vàng vi diệu
Bao điều khuấy nhiễu
Lắm nỗi chơng gai
Năm tháng giờ ngày
Con cần bàn tay Mẹ.
Mẹ ban ân đức cứu sinh
Như thánh nữ Quan Âm với bình linh dược
Mỗi cử chỉ làm sao con quên được
Mẹ mất đi vắng dáng vẻ dịu hiền
Ánh
mắt Mẹ tỏa sáng khắp ba miền
Lời di huấn thiêng liêng cao cả.
Con giữ lịng con như Tịnh xá
Như chùa am nạm ngọc đất trời
Mẹ cho hoa trái cuộc đời
Cho tình tổ quốc cho lời quê hương
Cho con trọn nghĩa yêu thương
Cho con nghị lực trên đường tương lai!
MẸ MÃI TRONG CON
Mưa đêm nặng hạt lịng thêm nhớ
Nhìn khơng trung tang tĩc não nùng
Xin Mẹ về cho con khỏi nhớ nhung
Tâm quảng đại bao dung trời biển.
Con nhớ Mẹ nhớ lời thánh thiện
Như trăm hoa đua nở lúc xuân về
Khi con ở một phương trời lận đận
Mẹ chạnh lịng trăn trở về con
Bao buồn đau cho sức lực hao mịn
Dáng xuân sắc mơi son hồng phai nhạt.
Mẹ cĩ già tuổi xuân cĩ mất
Nhưng trong con mẹ mãi thanh xuân
Con là mẹ của một thời thiếu nữ!
Thích Thiện Hữu
Nỗi buồn Vu Lan
^
Tâm Huệ
Thắm thoát
Vu Lan nữa lại về
Bao lần khắc
khoải vọng tình quê
Bao lần thổn
thức niềm thướng nhớ
Mái gia đình
cách mấy sơn khê
Nhớ mái tóc
Ba đã bạc màu
Nghiêm, từ,
độ lượng biết là bao !
Tình Cha cao
cả mênh mông quá!
Từng nét cầm
tay bước khởi đầu
Nhớ mẹ yêu
thương rất đảm đang
Sầu lo vất
vả đám con đàn
Nụ cười, nét
mặt hiền hậu quá
Cười, khóc
vì con không tiếng than!
Nhớ chị nhọc
nhằn chức “trưởng nam”
Thương bầy
em dại phải lo toan
Vẹn tròn
tình nghĩa người hiền mẫu
Rừng học trò
khóc giữa đám tang
Nhớ người
anh rễ quá thuần lương
Tận tụy chan
hòa quá thân thương
Bạn bè
thương tiếc người thuần hậu
Mẹ già giọt
lệ mãi vương vương
Tưởng vọng
ngày vui dưới mái nhà
An hòa, đậm
ấm mặc mưa xa
Gió táp
không lay đời thanh đạm
Dốc lòng quy
ngưỡng đấng Di Ðà
Ngày đi, đơn
độc, lìa tổ ấm
Thăng trầm,
tan hợp, cuộc bể dâu
Ðứa con bất
hiếu ngày trở lại
Một cõi trời
mây chất ngất sầu!
Làm sao nắm
giữ giọt sương tan?
Làm sao níu
giữ áng mây ngàn?
Làm sao ướp
giữ làn gió thoảng?
Sao tắm hai
lần giữa trường giang?
Ơi hởi đời
ta, cuộc vô thường
Xin nương
theo dòng suối thanh lương
Xin quỳ
nương tựa vào Tam Bảo
Xin trả lại
đời những vấn vương....
Phật tử Tâm Huệ
Bài thơ kính dâng
^
Nghĩa đất mẹ
dạt dào trong tâm khảm
Tình quê cha
chan chứa chốn tòng lâm
Hương từ bi
ngan ngát ánh trăng rằm
Hồn sông núi
theo từng câu sám nguyện
Nếp phạm
hạnh một đời tu dâng hiến
Nguồn đạo
thiên trăng bát nhã tròn gương
Bước chân
như tỉnh mặc giữa vô thường
Dòng tuệ
giác vun bồi ngôi Pháp Bảo
Trời đất
khách rực vàng tươi ánh đạo
Kiếp tha
phương thơm ngát nụ hoa đàm
Tiếng chuông
chiều lan nhẹ chốn già lam
Nhịp mõ sớm
trầm hùng trong tĩnh thức
Với hạnh
nguyện một đời tu nhẫn nhục
Nối lời kinh
câu tụng niệm nhu hòa
Giòng sông
Thu man mác một nguồn thơ
Ươm mạch
sống cho cây rừng xanh lá
Bao đợt sóng
vẫn trùng dương biển cả
Ngàn mây
trôi vẫn một mãn trời xanh
Cùng quy y
chung một đấng cha lành
Phật đã ngự
giữa một tòa sen báu
Kính chúc mừng
Hòa thượng Thích Bảo Lạc
Sydney 18.10.2003
Gia Hiếu & Thúy Ái
Năm
nay, vì có nhuần vào tháng 2 âm lịch cho nên Vu Lan về vào ngày 30 tháng 8
dương lịch, tức vào cuối mùa đông. Như vậy, trong gió lạnh đông tàn ở xứ
Kangaroo ngàn năm thanh thản đã có tia nắng ấm đầu xuân, đón mừng ngày Vu
Lan báo hiếu.
Nói đến Vu Lan thì chúng ta thường nghĩ đến mùa báo
hiếu, tưởng nhớ và thương kính Ngài Mục Kiền Liên, rồi nguyện noi theo
gương hiếu hạnh của Ngài để đền đáp công ơn dưỡng dục sanh thành của cha
mẹ.
Thật ra, Vu Lan không phải chỉ nhắc nhở chúng ta về
lòng hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, Vu Lan còn chỉ dẫn cho chúng ta con
đường cứu khổ, để đạt được tự do, để sống trong an lạc.
Trong từ “Vu Lan Bồn”, thì “Bồn” là cái chậu dùng để đựng thức ăn. Thức ăn
này được đem cúng dường cho chư Tăng vào ngày rằm tháng bảy để cầu nguyện
cho vong hồn những người chết khỏi phải đọa vào cảnh khổ. “Vu Lan” được
dịch âm từ tiếng Sanscrit “Ullabana”, có nghĩa là “cứu nạn treo ngược”
(cứu đảo huyền). Ðược biết, những người làm điều ác, sau khi chết bị đọa
vào địa ngục, chịu đựng nhiều hình phạt vô cùng đau đớn trong đó có khổ
hình là bị treo ngược. Như vậy, vấn đề trọng yếu là cứu nạn treo ngược, là
làm thế nào để được giải thoát, để sống tự do.
Trong mùa Vu Lan năm nay – PL 2548 – với niềm hân hoan
của người con Phật, chúng tôi xin được hầu chuyện cùng các bạn qua những
tiết mục sau đây:
- Vu Lan đối với người Việt Nam
- Lòng hiếu thảo của Trưởng Lão Xá Lợi Phất
- Lòng hiếu thảo của Thái tử Sĩ Ðạt Ta
- Một ít tâm tình nhân mùa Vu Lan.
I.
VU LAN ÐỐI VỚI NGƯỜI VIỆT NAM
Hoàn cảnh đau thương của quê hương đất nước khiến cho
người Việt Nam – nhứt là người Phật tử Việt Nam – hiểu rõ cái ý nghĩa thâm
trầm của Vu Lan.
Thật vậy, trong hoang tàn đổ nát, trong tang tóc điêu
linh của ba mươi năm khói lửa, quê hương ta có không biết bao nhiêu cha mẹ
mất con, vợ mất chồng, con mồ côi cha mẹ. Giờ đây, với 80 triệu đồng bào
trong nước và ngót hai triệu đồng bào hải ngoại, chúng ta lâm vào cảnh cha
mẹ một nơi, con một ngả, đau buồn thổn thức trong cảnh tử biệt sanh ly.
Từ thưở xa xưa, ở thôn quê hẻo lánh Việt Nam, có những
cô thôn nữ, sau khi về nhà chồng, chiều chiều nhớ mẹ, cất tiếng hát rất
hay, gây nhiều cảm xúc:
“Chiều chiều chim vịt kêu chiều
Ngó về quê mẹ, chín chiều ruột đau.
Chiều chiều ra đứng cửa sau
Ngó về quê mẹ, ruột đau chín chiều”
Trong bốn câu lục bát này, câu thứ nhứt và câu thư tư
kết thúc bằng chữ “chiều”, tức cùng một vần với nhau. Do đó, bài thơ trở
thành “liên hoàn”, nghĩa là có thể đọc hết câu thứ tư rồi đọc lại câu thứ
nhứt và đọc hoài trong cái luân hồi của những buổi chiều rưng rức nhớ
nhung, lai rai sầu khổ.
Các cô gái Việt Nam còn có những câu hát mộc mạc dễ
thương:
“Cắc kè đẻ bộng cây cuôi
Cúi đầu lạy mẹ làm suôi cho gần”
Làm suôi cho gần vì lòng hiếu thảo, không muốn xa mẹ,
nhớ mẹ lúc chiều chiều, hay là làm suôi cho gần vì đã say mê chàng trai
lối xóm, hay là nhứt cử lưỡng tiện: con lấy chồng gần, mẹ khỏi xa con.
Mẹ khỏi xa con, con được gần mẹ là vấn đề vô cùng quan
trọng từ thưở xa xưa, cho nên có những bà mẹ hiền đưa mắt nhìn xa xa rồi
cất tiếng hát nỉ non:
“Có con mà gả chồng gần
Có bát canh cần nó cũng đem cho
Hoài con mà gả chồng xa
Một là mất giỗ, hai là mất con.”
(Hoài con: nhớ và thương con)
Oâi!
Bát canh cần của tấm lòng hiếu thảo nó ấm áp làm sao cho lòng cha mẹ, nó
tươi mát làm sao cho kẻ làm con. Trái lại, nếu thương con, nhớ con mà gả
chồng xa thì tràn trề đau khổ trong tử biệt sanh ly: mất giỗ là lẽ thường,
mất con cũng dễ ợt, vì ở thời xa xưa, phương tiện di chuyển rất là khó
khăn, mà mình lại thương “nó” quá, năm sáu núi cũng trèo, bảy tám sông
cũng lội, chín mười đèo cũng qua, thì làm sao mà mình không khổ, làm sao
mẹ mình không khổ?
Ngày nay, hai triệu người Việt hải ngoại, rải rác khắp
nơi, tuy có thần túc thông (phi cơ) tuy có thiên nhĩ thông (mobile
phone), nhưng vì chạy theo vật chất nên vẫn khổ dài dài, có khi còn khổ
hơn các cô thôn nữ ở cái thời xa xưa cổ lổ xỉ, vì ngày nay sống trong xã
hội xô bồ, chỉ tiếp xúc với những cái ồn ào náo nhiệt, mà không nghe được
cái tiếng “chiều chiều” rỉ rã của con chim vịt dễ thương. Rốt cuộc rồi
cũng đau đớn tràn trề trong sanh ly tử biệt.
Các bạn ơi, người con Phật thấy rõ hơn ai hết cái sanh
ly tử biệt này, cho nên tu học tinh chuyên, tu học bằng tình thương trong
hiện pháp lạc trú.
II. LÒNG HIẾU THẢO CỦA NGÀI XÁ LỢI PHẤT
Ngài Trưởng lão Xá Lợi Phất đã thể hiện lòng hiếu thảo
bằng tình thương bao la, bằng tâm an nhiên tự tại, trong một hoàn cảnh rất
khó mà tự tại.
Ngài Xá Lợi Phất có ba người anh và ba chị em gái. Cả
bảy anh chị em đều xuất gia và là đệ tử của Ðức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni. Cả
bảy anh chị em đều đắc quả A La Hán. Nhưng bà mẹ của Ngài Xá Lợi Phất vì
trung thành với đạo Bà La Môn, nên chẳng những không có thiện cảm với Phật
Giáo, mà trái lại, còn thù ghét Phật Giáo.
Có lần, nhân tiện đi ngang qua làng Nalaka, trong lúc
Khất thực cùng tăng chúng, Ngài Xá Lợi Phất ghé thăm mẹ.Người mẹ vì thương
Ngài quá, nên giận Ngài lắm. Bà giận lắm vì con bà không chịu ở nhà hưởng
sự giàu sang, mà lại đi làm một thầy tu để phải đi khất thực, rày đây mai
đó. Thương nhiều, giận lắm, bà không giữ được bình tĩnh, nên khi bố thí
thức ăn cho con, bà đã nói những lời rất khiếm nhã. Cơn giận bà không
nguôi, bà quơ đũa cả nắm, cho nên khi bố thí thức ăn cho các vị tăng cùng
đi khất thực với Ngài Xá Lợi Phất, bà kết án nặng nề các vị này: “... theo
cái nhóm bắt thằng con trai của tôi đi làm tôi mọi...”
Bị người mẹ thân thương sỉ nhục trước Tăng chúng và
chứng kiến cảnh mẹ mình sị nhục trước Tăng chúng, Ngài Xá Lợi Phất chẳng
nói lời nào, Ngài an nhiên tự tại, nhận thức ăn trong im lặng, ăn uống
trong im lặng và trở về trong im lặng.
Ngài La Hầu La (con của Ðức Phật) vì trong lúc đi khất
thực cùng Ngài Xá Lợi Phất cũng bị làm nhục, nên đem câu chuyện này thuật
lại cho đức Phật nghe.
Ðức Phật đã khen ngợi Trưởng Lão Xá Lợi Phất giữa Tăng
chúng. Trong lời khen có câu: “kẻ đã từ bỏ được sự nóng giận là người có
thể làm tròn phận sự của mình một cách chánh đáng...”
Thật đúng như lời khen của đấng Từ Tôn, chính nhờ từ bỏ
được sự nóng giận mà Ngài Xá Lợi Phất đã độ được mẹ của Ngài, trước khi
Ngài nhập diệt. Tâm an nhiên tự tại của người con hiếu thảo đã chuyển hóa
được lòng nóng giận, căm hờn của người mẹ đáng thương.
Nếu chúng ta nhìn sâu vào cái giận của mẹ Ngài Xá Lợi
Phất, thì chúng ta thấy rõ đây là cái giận thường tình, vì thương mà giận.
Thương mà giận vì thương mà không hiểu. Thương mà không hiểu thì đâu phải
là tình thương đích thực. Mà không phải là tình thương đích thực nên mới
giận.
Khi mới nhìn qua nghĩa cử báo hiếu cao đẹp của Ngài Xá
Lợi Phất, thì ta nghĩ rằng Ngài đã hết sức nhẫn nhục vì người mẹ thương
kính đã sỉ vả Ngài trước Tăng chúng, và nhứt là đã sỉ vả Tăng chúng trước
mặt Ngài. Nhưng nếu ta nhìn sâu vào nghĩa cử cao đẹp này thì ta sẽ thấy
rõ: Ngài đã an nhiên tự tại thì làm gì có nhẫn nhục nữa. Nhưng thật sự
Ngài Xá Lợi Phất đã nhẫn nhục, mà không thấy nhẫn nhục, cho nên cái nhẫn
nhục của Ngài viên mãn. Cái nhẫn nhục này là trí tuệ, là từ bi hỉ xả, là
an nhiên tự tại.
Ðức Phật có dạy rằng: “chiến thắng muôn quân không bằng
tự chiến thắng. Tự chiến thắng mình mới là chiến công oanh liệt nhất”.
Ngài Xá Lợi Phất đã đạt được cái chiến công oanh liệt
nhứt: Ngài sống an nhiên tự tại và thật sự giúp cho chúng sanh sống an
nhiên tự tại.
III. LÒNG HIẾU THẢO CỦA THÁI TỬ SĨ ÐẠT TA
Như chúng ta được biết, cái sung sướng nhứt của vua
Tịnh Phạn là có được một quý tử khôi ngô tuấn tú, thông minh và tài đức
không ai có thể sánh kịp, một Thái tử tuyệt vời sẽ lên ngôi Chuyển Luân
Thánh Vương để trị vì thiên hạ. Nhưng nhà vua cũng có cái lo lắng ưu phiền
làm cho Ngài điêu đứng, quên ăn mất ngủ, khi nghĩ rằng, với lòng từ bi và
tuệ giác phát triển một cách phi thường, ngay từ lúc còn bé, Thái tử Sĩ
Ðạt Ta rất có thể từ bỏ ngai vàng để đi tu khổ hạnh ngỏ hầu tìm đường cưú
độ chúng sanh ra khỏi luân hồi sanh tử.
Về phần Thái tử Sĩ Ðạt Ta, Ngài sống trong cung vàng
điện ngọc từ tấm bé cho đến cái tuổi thanh xuân tràn đầy nhựa sống, được
vua cha hết lòng chiều chuộng, bên cạnh vợ đẹp hiền ngoan và con trai dễ
thương xinh xắn; ngoài ra còn rất nhiều cung phi mỹ nữ vô cùng quyến rũ
trong cuộc sống vương giả phong lưu.
Thế
rồi, việc phải đến đã đến. Thái tử Sĩ Ðạt Ta đã rời bỏ vương thành, đi vào
rừng sâu để tu khổ hạnh. Ði tu như vậy, trong hoàn cảnh đơn thân nơi rừng
sâu thăm thẳm (đơn thân, chớ không phải đơn thương độc mã, vì chỉ có hai
bàn tay trắng, không có gươm đao, mà con ngựa Kiền Trắc thì đã giao cho Xa
Nặc cỡi về Vương Xá), đi tu với hai bàn tay trắng, với ý chí kiên cường
sắt đá, với lòng tưø bi thấm nhuận non sông, bỏ lại vua cha ở tuổi xế
chiều với bao nhiêu khổ đau lo lắng, bỏ lại vợ hiền con thơ trong khuê
phòng với trăm nhớ ngàn thương, bỏ lại vương thành với ngai vàng đang chờ
đợi một bậc thiên tài xuaát chúng lên kế ngôi.
Ði tu như vậy thì làm sao mà báo hiếu, làm sao đền đáp
công ơn dưỡng dục sanh thành?
Ngoài ra, cũng nên nhớ rằng Hoàng hậu Ma Da mất sớm,
chỉ sau khi Thái tử Sĩ Ðạt Ta đản sanh được bảy ngày. Thái tử được người
dì ruột nuôi dưỡng. Mồ côi mẹ, dĩ nhiên Thái tử sống rất thân thích và
gần gũi vua cha. Ơû tuổi thanh xuân, với tài sức vượt bực, với tình
thương gia tộc vô biên, với ngôi báu đang chờ mà bỏ hết, rủ sạch hết để
vào rừng sâu tu khổ hạnh.
Các bạn ơi, tôi đã ngừng lại câu chuyện vài ba phút, để
cho lòng thành kính và niềm xúc cảm theo dòng lệ tuôn trào. Xin các bạn
tha lỗi cho. Tôi vô cùng xúc động khi nghĩ đến cái khổ đau ray rức của vua
cha Tịnh Phạn, của công chúa Da Du Ðà La cùng với cậu bé La Hầu La. Tôi đã
quán tưởng hình ảnh Thái tử Sĩ Ðạt Ta lẻ loi, đơn độc trong đêm vắng rừng
khuya.
Dẫu biết rằng Thái Tử Sĩ Ðạt Ta có ý chí kiên cường sắt
đá, có sức khỏe vô song, có võ nghệ phi thường, tôi vẫn tự hỏi: làm sao mà
có thể tu khổ hạnh trong cái thiên nan vạn nan nơi núi thẳm rừng sâu,
trong đêm trường sương tuyết?
Nếu
có bạn bảo rằng: “đường tu khó, không khó vì rừng sâu núi thẳm, mà khó vì
lòng người e ngại núi thẳm rừng sâu”, thì chúng tôi xin thưa rằng: Oâng
bạn ơi, xin chớ có mượn mỹ từ mà nha ûngọc phun châu, mà hí luận cho vui
tình bằng hữu. “Bần đạo” này đã ơû vào cái tuổi “ngũ thập niên tiền, nhị
thập tam” (năm mươi năm trước hăm ba tuổi – Nguyễn Công Trứ).
Giả thử “bần đạo” còn tráng kiện ở cái tuổi thanh xuân,
mà phải ngồi tựa lưng vào gốc cây trong rừng khuya đêm vắng, trong sương
tuyết lạnh lùng, thì “bần đạo” cũng chết cóng, không tài nào qua nỗi một
đêm:
Quần áo mỏng, đêm về tuyết phủ
Xác không hồn, gió hú rừng hoang.
Nắm xương vô định điêu tàn
Mây sầu vương núi, mưa ngàn tuôn rơi.
Nếu
trong cái đêm đầu tiên không có sương tuyết lạnh lùng, thì lại càng thảm
thê hơn nữa vì “bần đạo” không được chết trước khi đêm tàn mà phải chịu
sống hãi hùng, run cầm cập khi nghe tiếng hú rừng khuya, để rồi, sáng hôm
sau, ngơ ngơ ngác ngác, nửa người nửa ngợm nửa đười ươi, rốt cuộc rồi, các
bạn ơi đau đớn làm sao, tội nghiệp làm sao cho cái thân tứ đại:
Nằm co chết cóng tang thương
Nắm xương vô định, lá rừng phủ lên.
Các bạn ơi, chúng tôi chợt hiểu: Thái tử Sĩ Ðạt Ta
không phải chỉ có ý chí kiên cường sắt đá, sức khoẻ vô song và võ nghệ phi
thường, mà Thái tử còn có và nhứt định phải có từ bi vô lượng, trí tuệ
tuyệt vời và công phu thiền định vô cùng vững chắc mới có đủ kiên trì
trong thanh thản để đắc đạo giải thoát, để tự độ và độ cho cha mẹ và muôn
loài chúng sanh.
Chúng tôi nghĩ đến cái niềm vui sướng vô cùng to lớn
của vua cha Tịnh Phạn, của Hoàng Hậu Mada (Hoàng hậu đã mất sau khi Thái
tử đản sanh được bảy ngày), niềm vui sướng khi thấy rõ: ngôi Chuyển luân
Thánh vương mà mình mơ ước dành cho Thái Tử Sĩ Ðạt Ta không có nghĩa lý gì
so với đạo giải thoát chúng sanh ra khỏi luân hồi sanh tử của đức Phật
Thích Ca Mâu Ni.
Phải chăng tu hành đắc đạo như vậy là cách báo hiếu hữu
hiệu nhứt, là cách đền đáp công ơn sanh thành dưỡng dục tuyệt vời nhứt.
Chúng tôi lại nghĩ đến, trên con đường cứu độ chúng
sanh trãi dài 45 năm không ngừng nghỉ, đấng cha lành đã đi khắp nơi, từ
núi rừng đến thôn quê, thành thị và đã độ cho mọi người, không bao giờ
phân biệt giai cấp sang hèn, nam nữ. Trong giáo đoàn của Ngài có cả nam và
nữ tu sĩ thuộc mọi từng lớp xã hội.
Chúng tôi theo dõi bước chân của đức Bổn Sư cùng với
các đệ tử của Ngài, chúng tôi cảm nhận được lòng Từ Bi vô lượng trên đường
cứu độ chúng sanh của đấng cha lành.
Chúng tôi biết rằng trong giáo đoàn to lớn của đức Phật
không phải tất cả các đệ tử đều trọn vẹn đường tu, mà có kẻ đến thì cũng
có người đi. Nhưng dù có rồi bỏ giáo đoàn vì chân mềm đá cứng, rốt cuộc
rồi, trong kiếp này hay kiếp khác, cũng trở về cội nguồn tâm linh, cũng
trở về để theo gót đấng cha lành.
Nghĩ như vậy, chúng tôi thấy vô cùng sung sướng và phấn
khởi: Vu Lan về tình thương mở rộng.
IV. MỘT ÍT TÂM TÌNH NHÂN MÙA VU LAN
Tình thương của cha mẹ đối với con cái như trời biển
bao la. Sống trong trời biển bao la bát ngát tình thương đó, người con
đương nhiên thương kính cha mẹ, và từ đó, mở rộng lòng thương đối với muôn
loài.
Trong tiếng Việt Nam, một trong những từ nghe êm ái và
dễ thương nhất là TÌNH THƯƠNG. Người Việt Nam phân biệt TÌNH THƯƠNG và
TÌNH YÊU, trong lúc đó, người Pháp, cũng như người Anh, người Tàu và nhiều
dân tộc khác chỉ dùng một từ để nói chung về TÌNH THƯƠNG và TÌNH YÊU.
Người Pháp dùng từ AMOUR , người Anh dùng từ LOVE, còn người Tàu thì dùng
từ Aùi.
Ðối với người Việt Nam, TÌNH THƯƠNG người nghèo khổ,
bịnh tật phải khác hơn Tình Yêu khi dìu em trong đêm vắng. Ðành rằng, có
một số người Việt Nam vẫn còn nói TÌNH YÊU Tổ Quốc, Tình Yêu đồng bào,
nhưng chúng tôi thiết nghĩ TÌNH THƯƠNG Tổ Quốc, TÌNH THƯƠNG đồng bào vẫn
thâm trầm hơn.
Tình thương hiển nhiên là hạnh phúc. Tình yêu phần
nhiều là khổ đau. Phần nhiều chúng sanh lãng quên cái hạnh phúc của tình
thương để chạy theo cái khổ đau của tình yêu. Tội nghiệp!
Người con Phật, noi theo gương của đấng Cha Lành, nhìn
sâu vào khổ đau của chúng sanh để hiểu thấu, thương nhiều với cõi lòng bao
la, với tâm nguyện cứu độ. Cái tình thương với cõi lòng bao la với tâm
nguyện cưú độ đó, nhà Phật gọi là Từ Bi.
“Từ năng dữ nhứt thiết chúng sanh chi lạc
Bi năng bạt nhứt thiết chúng sanh chi khổ”
Xin tạm dịch:
Từ: dâng hiến niềm vui cho tất cả chúng sanh
Bi: nhổ sạch khổ đau của tất cả muôn loài
Thuở nhỏ, chúng tôi sống ở đồng quê, nhà ở cách trường
học bốn cây số. Mẹ tôi phải thức dậy thật sớm nấu cơm cho anh em chúng tôi
ăn dưới ngọn đèn dầu, trong lúc đó, mẹ dùng mo cau để ép cơm. Mẹ ép cơm
thật kỹ, cơm thật dẻo và nhuyễn nhừ, rất ngon. Không bao giờ mẹ dậy trễ
hoặc quên gói thức ăn trong tờ lá chuối và dùng dây chuối cột lại gọn
gàng, kỹ lưỡng. Chúng tôi thương mẹ lắm, muốn ôm mẹ, muốn hôn mẹ và nói:
“Mẹ ơi, con thương mẹ quá.” Nhưng chúng tôi chỉ biết ăn cho nhanh, khi ăn
xong, chúng tôi để mo cơm ép vào cái cặp được đan bằng một loại cỏ gọi là
bàng, rồi nói: “thưa má, con đi học”, chỉ nói như vậy, nói thật nhanh, nói
như cái máy, không nhìn sâu vào mắt mẹ.
Có những lần, trong khi đi học, tôi thương mẹ quá, nên
thò tay vào phía trong cái cặp bằng bàng (đựng sách vở và cái mo cơm), để
rờ và vuốt ve cái mo cơm còn ấm, để cảm nhận cái ấm áp tình thương của mẹ,
để cho tình thương theo giọt lệ trôi lăn trên má.
“Mẹ ơi, bây giờ con mới biết, những giọt lệ tình thương
này đã nuôi dưỡng con, đã khích lệ con đương đầu với bao nhiêu sóng gió,
trên khắp nẻo đường của kiếp phù sinh”
Có một lần, cách đây hơn 60 năm, mẹ tôi bị bịnh, người
giúp việc lại đi vắng, tôi nấu cho mẹ một nồi cháo nhỏ và hâm vài khứa cá
kho tiêu. Tôi nhúm lửa bằng dăm bào và những khúc cũi nhỏ. Tôi ngồi canh
lửa thật kỹ, thấy lòng ấm áp trong ánh lửa bập bùng, vui tươi. Tôi dâng
cháo và cá kho tiêu cho mẹ. Mẹ vuốt tóc tôi: “Con trai mà giỏi quá!” Tôi
sung sướng nhìn mẹ, nhưng không nhìn sâu vào mắt mẹ.
Hiện nay, mẹ tôi già yếu lắm, 94 tuổi đời chồng chất
thăng trầm thế sự, tang tóc điêu linh. Mẹ sống ở Sài Gòn, được anh và em
của tôi nuôi dưỡng.
Cha tôi mất vào năm 1983, thọ 80 tuổi. Tôi không về
thăm cha được vì lúc bấy giờ người Việt tỵ nạn không được phép về Việt
Nam. Tôi nhớ rõ, có một lần cách đây hơn 50 năm, khi anh em chúng tôi đi
học ở trường Petrus Ký Sài gòn, tôi đã vô tình hay dại dột đánh mất đi một
hạnh phúc lớn của tình phụ tử.
Cha tôi ghiền cà phê, nhưng không bao giờ pha cà phê
cả. Việc này, mẹ tôi lo, mỗi ngày hai lượt, sáng và trưa. Vào một buổi
trưa ngày chủ nhật, mẹ tôi về thăm gia đình cậu tôi ở Phú Lâm, tôi ngồi
học bài, cha tôi ngồi ở ghế đối diện, nhìn tôi. Tôi biết cha tôi muốn uống
cà phê. Tôi định đi pha cà phê cho cha, nhưng rồi vì lười biếng, tự dối
lòng mình: mình mắc học bài.
-“Thạch ơi, cha tôi gọi, đi uống cà phê với Ba”
Tôi sung sướng quá, bài vở đâu có cần gì phải học, “dạ”
một tiếng thật ngọt ngào.
Thế là hai cha con ra “tiệm nước”, tức cái quán bán cà
phê, nước ngọt, mì khô, mì nước, hủ tiếu xiếu mại, bánh bò, bánh bao, bánh
tiêu, dầu cháo quải, bánh bông lan... cái quán chú ba Tàu ở tại Ngã sáu
Chợ lớn. Cà phê ở “tiệm nước” không có ngon, nhưng cha con ăn bánh bông
lan, uống cà phê, nói chuyện rất là thân mật và vui vẻ. Khi ở nhà, thì đời
nào cha con nói chuyện với nhau trong tâm tình cởi mở. Uống cà phê xong,
hai cha con rảo bước về nhà. Cũng như trong mọi ngày và ở mọi nơi, tôi giữ
“im lặng hùng tráng”, không bao giờ biết nói “cám ơn”. Ðối với người Việt
Nam lúc bấy giờ, trong tình thân mật: vợ chồng, mẹ con, cha con, anh em,
không bao giờ có tiếng “cám ơn”.
Cách đây ba năm, trong một giấc mộng lạ lùng, tôi thấy
cha tôi ngồi trên bộ ván gõ, tôi đi xuống bếp, một cái nhà bếp nhỏ, chật
hẹp ở thôn quê. Tôi lấy que diêm và dăm bào để nhúm lửa pha cà phê cho
cha. Nhưng lạ quá, ngọn lửa vừa bừng lên lại tắt.
Tôi giựt mình thức giấc, bàng hoàng mơ lại hình bóng
của cha. Sau một hồi, tôi biết rõ: những hình ảnh tôi nhúm lửa bằng dăm
bào để nấu cháo cho mẹ cách đây hơn 60 năm, đã kết hợp với sự kiện tôi
lười biếng không pha cà phê cho cha, cách đây hơn 50 năm, vẫn nằm trong
tàng thức, trong đêm tôi nằm ngủ, tưởng nhớ đến cha tôi, những hình ảnh đó
hiện ra trong giấc mộng.
Tôi nhắm mắt lại, thấy cha tôi ngồi kế bên. Tôi nói
thầm: “Ba ơi, tha lỗi cho con, con đã lười biếng không pha được cho Ba một
tách cà phê. Ba ơi, con cám ơn Ba đã cho con uống cà phê, ăn bánh bông lan
ở tiệm nước chú Ba Tàu”
Như vậy, cách đây ba năm, ở vào cái tuổi “cổ lai hi”,
lần đầu tiên trong đời, tôi “dám” nói “cám ơn” cha tôi.
Các bạn ơi, Vu Lan lại về. Mỗi lần Vu Lan về, tôi về
chùa lễ Phật và mừng Vu Lan. Mỗi lần như vậy, tôi đều được cài lên áo một
đóa hoa hồng màu đỏ thắm: tôi còn Mẹ.
Có
một lần, về chùa mừng Vu Lan, tôi được các cháu bé trong Gia Ðình Phật tử
cài lên áo tôi một đóa hoa hồng màu đỏ, trong lúc đó thì có một bé trai
được cài lên áo một đóa hoa hồng màu trắng. Lòng tôi đau đớn. Tôi thương
cháu bé quá vaø tưởng nhớ, trong hoàn cảnh đen tối của chiến tranh tang
tóc ở Việt Nam, không biết bao nhiêu trẻ em mồ côi sống cơ hàn vất vưởng.
Làm sao không buồn, phải không các bạn, khi mà người
già được cài trên áo đóa hoa hồng màu đỏ vì còn mẹ, trong lúc em bé phải
cài trên áo đóa hoa hồng màu trắng bởi Mẹ đã mất rồi. Làm sao không buồn
khi người giàhớn hở:
“Mùa Vu Lan đã đến!
Sung sướng thay!
Trên áo có hoa hồng
Vì con biết
Con còn có Mẹ”
Trong lúc đó thì em bé mồ côi thảm sầu:
“Con mơ ước được cài hoa hồng đỏ
Nhưng con biết không bao giờ có được
Bởi, Mẹ ơi, con đã mất Mẹ rồi!”
Tôi có duyên lành được làm quen với nhiều loại chim rất
là dễ thương, tươi mát, trong đó có con Kookaburra, thuộc loài chim chài
cá to lớn, có tiếng cười rất là độc đáo.
Kookaburra cất tiếng cười kha kha trong rừng vắng trước
khi có ánh bình minh. Kookaburra cất tiếng cười kha kha trong nắng vàng ấm
áp, trong mây buồn nhớ nhung, Kookaburra cất tiếng cười kha kha trong
những buổi tối dù trăng có tỏ hay mờ.
Một buổi sáng trong lúc tôi đi thiền hành, con
Kookaburra cất tiếng cười tươi mát. Tôi thấy mình đồng hóa với Kookaburra,
và tiếng cười của Kookaburra là tiếng hát tình thương.
Kookaburra
Cất tiếng hát ca
Cho cây rừng xanh lá
Cho cuộc đời nở hoa
Kookaburra
Kha kha kha
Các bạn ơi, hôm nay Kookaburra nhớ đến các em bé mồ côi
mơ ước được cài lên áo đóa hoa hồng màu đỏ, nhưng không bao giờ có được,
vì các em đã mất mẹ rồi. Kookaburra buồn lắm và nghĩ rằng:
-
Vua Lan không phải là ngày của Mẹ (Mother’s day), cũng không phải
là Ngày của cha (Father’s Day)
-
Vu Lan là mùa báo hiếu
-
Báo hiếu không riêng cho Mẹ, không riêng cho Cha
-
Mà báo hiếu cho Cha Mẹ và Cửu Huyền Thất Tổ.
Do đó, dù còn Mẹ hay đã mất Mẹ rồi thì cũng nên được
cài một đóa hoa hồng màu đỏ. Ðoá hoa hồng màu đỏ này được dâng lên cho Mẹ,
cho cha và cho cửu huyền Thất Tổ với tấm lòng thương kính, vui mừng. Cửu
Huyền Thất Tổ, Oâng Bà Cha Mẹ dù còn hay mất đều vẫn ở trong ta vì ta có
tình thương kính, vì ta có niềm cảm thông.
Nghĩ như vậy, kookaburra vô cùng sung sướng:
Kookaburra
Cất tiếng hát ca
Cho hoa hồng tươi thắm
Cho nắng ấm trở về
Cho em bé mồ côi
Không còn côi cút nữa.
Em bé ơi!
Trong hoa hồng đỏ thắm
Trong nắng ấm tình thương
Em vẫn còn Cha
Em vẫn còn Mẹ
Em bé ơi!
Cha em và Mẹ em
Vẫn ở trong em
Ðang cười với em
Trong hoa hồng thắm
Trong nắng vàng tươi
Em bé ơi!
Cùng với Mẹ Cha
Em nhìn hoa thắm
Em tắm nắng vàng
Em hát vui tươi
Em cười thanh thản
Em sống thênh thang.
Các bạn
thân mến,
Viết đến đây, tôi nhớ Mẹ tôi quá.
Mẹ ơi, với 94 tuổi đời chồng chất, Mẹ đã già yếu lắm
rồi. Vu Lan này con sẽ về chùa để được cài trên áo một đóa hoa hồng màu đỏ
thắm. Mẹ vẫn ở trong con, dù sau này Mẹ có ra đi, thì không gian và thời
gian cũng không thể nào ngăn cách Mẹ con mình.
Mẹ ơi, con không chờ đến Vu Lan, để được cài trên áo
đoá hoa hồng màu đỏ.
Mẹ ơi, Cha ơi, đóa hoa hồng màu đỏ vẫn ở trong con. Nó
không riêng của Mẹ, không riêng của Cha, nó của Cha Mẹ và Cửu Huyền Thất
Tổ.
Mẹ ơi, đóa hoa hồng đỏ thắm này là bát canh cần của mẫu tử
tình thâm, là lòng hiếu thảo của người con thương Mẹ.
Cha ơi, đóa hoa hồng đỏ thắm này là tách cà phê đen vừa
ngọt vừa đắng, vừa bát ngát hương thơm. Cha ơi, ngọt và đắng vì thăng trầm
thế sự, bát ngát hương thơm bởi lòng thương kính ngập tràn.
Cha mẹ ơi, con thương kính và biết ơn Cha Mẹ
Con thương kính và biết ơn muôn loài.
Mùa Vu Lan, Phật lịch 2548
Minh Ðăng
Nguồn suối
^
Mẹ là bài
trường ca không đoạn kết
Mẹ là thiên
thần không ở trên cao
Mẹ cho ta
từng hơi thở ngọt ngào
Mẹ sưởi ấm
tim hồng khi giá lạnh
Dù ngôn ngữ
có trăm phương ngàn lối
Dù âm điệu
có khác biệt đông tây
Nhưng tiếng
Mẹ vẫn được gọi lên từ muôn ngàn nẻo sống
Mẹ là suối
nguồn
Là vùng đất
bình yên
Mẹ là quê
hương cho cả hai miền
Tâm và vật
đều khởi đi từ lòng Mẹ
Mẹ dạy con
tiếng nói làm người
Trao cho con
một niềm tin để sống
Mẹ là ngọn
hải đăng trong đêm tối ba mươi
Mẹ là giọt
mưa rào khi nắng hạ
Là chất men
trong dung dịch yêu thương
Mẹ rộng lớn
như hư không
Mẹ thâm sâu
như đáy biển
Mẹ hiền hòa
như Phật ở bên ta
Thế mà con
đã vụng về đánh mất đi niềm tin muôn thửơ
Tự tách rời
ra khỏi tư trường của mạch sống thần tiên
Con mải mê
đi tìm bóng mát cuộc đời
Nhưng đâu
biết Mẹ là tàng cây đa cổ thụ
Là bông
hồng, là ánh sáng quang minh
Mẹ là đất
lành để yêu thuơng thẩm thấu
Là vùng trời
mở rộng, vỗ cánh chim bay
Sung sướng
quá!
Khi ta mơ về
Mẹ
Mạch sống
căn đầy trong từng buớc chân con
Một thoáng
hiện về
Ngàn năm âm
hưởng
Mẹ trong
cuộc đời như nhịp đập con tim
Oâi đẹp quá!
Ngôn ngữ
loài người có bao giờ nói hết
Mẹ là suối
nguồn tưới mát đất yêu thương.
Quảng Từ Vân
Diện Mục
^
Thích Bảo Lạc
Sau một thời gian tu tập và hành đạo từ Việt
Nam đến Nhật Bản, sang Úc và tại một số các quốc gia Âu, Mỹ, cho tôi có đủ
thì giờ và nhận thức để xác định lại rằng tổ chức Tăng đoàn và Giáo Hội
thật hết sức lõng lẽo, nhưng rất là trật tự. Lõng leo bởi Giáo Hội không
có giáo quyền hay đúng hơn Phật Giáo chủ trương từ bi và bình đẳng như một
tặng phẩm vô giá mang tính hào phóng và bao dung đối với bậc trượng phu
hay Bồ Tát, là tôn giáo hợp lý (logic), khoa học, văn minh mang tính nhất
quán từ lý thuyết, đến thực hành trong tiến trình tu chứng từ sơ quả đạt
đến vô thöôïng
chánh đẳng chánh giác. Như những sợi dây vô hình miên mật đan mắc dính lại
với nhau giống hệt tấm lưới như Kinh Phạm Võng Bồ Tát giới ví như thiên
võng (lưới trời) để chỉ sự trùng trùng vô tận các thế giới liên kết lại
với nhau không xen hở mà dưới con mắt của nhà khoa học đã và đang chứng
minh được điều đó. Nên có thể xác minh mà không sợ phiến diện và mang tính
chủ quan rằng Phật Giáo là một tôn giáo lạ lùng nhất trong số các tôn giáo
hiện hữu trên thế giới xưa nay.
Về tính trật tự trong Phật đạo cũng là một điều
cần phải nghiên cứu nghiêm túc, nó đòi hỏi sự tu tập hành trì nơi hành giả
về giới hạnh mới có thể cảm nhận được sự thích ứng mà không thấy có vấn đề
trong đời sống tu tập hằng ngày. Trật tự theo thứ đệ trong tinh thần bình
đẳng và dụng dị, chứ không phải tôn ti ngôi thứ trong chế độ giai cấp.
Không đề cập sang các lãnh vực khác như triết
học, khoa học, học thuyết, kiến trúc, điêu khắc, hội hoạ v.v...mà Phật
Giáo mang tính đa dạng, ở đây chỉ xin giới hạn cụ thể trong phạm vi giáo
dục qua đó chúng ta chiêm nghiệm, học hỏi từ nơi cung cách bậc thầy vĩ đại
của đạo Phật - đức Phật Thích Ca – và hàng Thánh chúng đệ tử xuất gia
thường thân cận học hỏi từ thân giáo, khẩu giáo, ý giáo của một nhà mô
phạm điển hình, bậc đạo sư khả kính, nhà truyền giáo uyên bác v.v... và cả
hàng chục danh xưng khác để tôn danh đức Phật. Dù vậy đức Phật vẫn không
tự đặt mình ra ngoài cộng đồng giáo đoàn mà Ngài chỉ nhận là người thầy
dẫn đường. kẻ đi trước dẫn dắt người đi sau cùng tiến đến mục đích giải
thoát, giác ngộ mà thôi. Giáo đoàn hay đúng ra phải gọi Tăng đoàn, vì lẽ,
thời đức Phật, chúng đệ tử của ngài lần đầu tiên mới chỉ có 5 vị Tỳ kheo
trong nhóm của ông Kiều Trần Như, A xã Bà Thệ (Mã Thắng), Thập Lực Ca
Diếp, Bạt Ðề và Ma Ha Nam (con trưởng Hộc Phạn Vương) trong lần Phật
chuyển hóa nói về pháp Tứ Ðế tại vườn Lộc Uyển (Deer Park) thuộc Ấn Ðộ
khoảng 600 trước Tây lịch.
Nhờ hạnh xả ly, đức hy sinh và giàu lòng từ bi
của bậc đạo sư cảm hóa mà nhiều người từ dân giả như Ưu Ba Ly đến các bậc
vua chúa công tôn vương tử như Ðề Bà Ðạt Ða, A Nan, A Na Luật, Tần Bà Sa
La, Ba Tư Nặc hay ngay cả các vị giáo chủ của đạo thờ thần lửa như ba anh
em Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp,Thập Lực Ca Diếp và Già Da Ca Diếp, đều được
xuất gia và quy y theo Phật. Do đó đoàn sứ giả dần dần lớn mạnh từ 5 vị Tỳ
kheo đầu tiên đã lên đến con số 1250 và cứ như thế chúng xuất gia theo
Phật ngày càng đông đảo, cũng như vô số chúng sanh khác đều cảm nhận được
và thấm nhuần giáo pháp của đức Phật không thể dùng toán tính đếm hết
được. Ðây là một phương pháp giáo hóa vô cùng linh động hiệu quả của bậc
đạo sư, nhờ Ngài biết phương tiện của một nhà tâm lý đầy kinh nghiệm theo
sát từng mỗi tâm niệm cá biệt; cũng như vị lương y xem đúng bịnh, cho đúng
thuốc khiến cho bịnh nhân chóng được lành bịnh. Tuy đức Phật luôn áp dụng
tính dân chủ trong việc giáo hóa, nhưng Ngài cũng không bỏ qua cho các ác
tánh Tỳ Kheo
