Con Đã
Lớn
Diệu Nga
LTG: Viết theo tâm sự một người bạn
Mẹ nhìn đồng hồ mãi. Mẹ mong con từ chiều mà bây
giờ đã hơn 10 giờ khuya. Mỗi phút trôi qua, mẹ càng thấy thỏm lo
âu, đầu nặng như treo đá, mắt mờ, tay run. Mẹ không làm gì
được, cứ đi ra đi vào rồi vén màn ngó hờ ra sân, hoặc lắng
nghe xem có phải tiếng xe con về. Điện thoại reo ! Mẹ nín thở nhắc
ống nghe. Chẳng có gì ! Chỉ là người quảng cáo. Thế mà mẹ cứ
sợ con gọi về báo một tin chẳng lành hay là cảnh sát công lộ
báo một tai nạn gì...
Từ ngày con bị lật xe đến nay, mẹ trở nên ngớ
ngẩn, hễ con ra khỏi nhà là mẹ hồi hộp, lo nghĩ bâng quơ.... Bác sĩ
nói thần kinh mẹ yếu nên hay tưởng tượng và thường xuyên sợ
hãi. Mẹ biết đó là một cái bịnh, mẹ thường niệm đức Quan Thế
Âm mong người ban vô úy thí.
Khi mẹ mỏi mệt sắp thiếp vài giấc ngủ - chắc chắn
là nhiều mộng mị - thì con về. Mẹ hay con về trước khi con vào nhà,
mẹ vui mừng không kịp xỏ chân vào dép, vội vàng ra mở cửa.
"Sao con về muộn thế ?"
Mẹ chỉ mới nói bấy nhiêu thôi đã làm con bực
bội.
Con trả lời, vừa gằng giọng, vừa lớn tiếng :
"Mẹ phải biết, đi chơi với bạn bè mà về
giờ này là sớm ! Con lớn rồi, đừng..."
Con còn muốn nói gì thêm nữa nhưng chợt nhớ có
sự hiện diện của bạn con, con kịp dừng lại.
Mẹ làm thinh, lúi húi lo dọn cơm. Phải rồi, bây giờ
con đã lớn, hai mươi mấy tuổi rồi, còn một năm nữa thôi, con sẽ
tốt nghiệp y khoa. Con lớn thì khôn ra, mẹ già sinh ngớ ngẩn. Có lẽ
vì vậy mà càng lớn lên, con càng đối xử với mẹ khác xưa,
khác hẳn lúc con còn nhỏ.
Hồi mẹ sinh con, con nặng gần 4 kí. Mẹ rán gần đuối
sức với sự tiếp tay của bác sĩ mà con vẫn chưa ra. Tưởng phải
mổ. Bác sĩ nói : "Bà cố thêm một lần nữa, kẻo đứa
bé ngộp". Lời nói có tác động mạnh mẽ, mẹ dùng hết sức
bình sinh để đưa con ra ánh sáng cuộc đời. Mẹ đứt hơi, sắp sửa
ngất đi thì có tiếng khóc "oa, oa". Tiếng khóc của con làm
mẹ như được hồi sinh, mẹ mở mắt ra nhìn đứa con trai bụ bẫm dễ
thương của mình.
Anh con thì ốm yếu khó nuôi, bịnh hoạn liên miên còn
con lớn như thổi. Bú lắm, ăn nhiều. Ai đụng tới thì toét miệng
cười; cả ngày không khóc, đêm ngủ một mạch tới sáng. Con là
niềm an ủi vô biên của mẹ. Cha con, sĩ quan tác chiến, vắng nhà
thường xuyên, hễ về là bày ra nhậu nhẹt. Tánh ổng nóng, mẹ
không dám can ngăn thành ra đối với ông, mẹ chỉ biết chịu đựng
thôi, do đó, tình phai nhạt dần.
Anh con tính tình cũng hung lắm, bắt đầu 6, 7 tuổi là
đã đánh lộn cùng xóm, cha con không có ở nhà để dạy dỗ, nó
thì chẳng sợ mẹ chút nào. Trái lại, con tỏ ra biết nghe lời mẹ.
Mẹ dạy con làm điều phải, tránh điều trái, mẹ dạy con chăm chỉ
học hành để sau này nhờ tấm thân, mẹ dạy con mở lòng thương
yêu và giúp đỡ mọi người... Con thỏ thẻ : "Lớn lên con sẽ
làm bác sĩ, ai nghèo, con trị bịnh không lấy tiền". Con khiến mẹ
sung sướng quá ! Những lúc cha hoặc anh con làm mẹ buồn, mẹ khóc,
con quấn quít bên cạnh không rời. Con còn quá nhỏ để có thể nói
những lời an ủi nhưng đôi mắt con đã biết nhìn mẹ xót xa và con
dùng đôi bàn tay mủm mỉm như búp sen để vuốt má mẹ hay gạt dòng
nước mắt đang tuôn trào. Nhờ thế, nỗi đau trong lòng mẹ dịu lại
và giúp mẹ có nhiều can đảm, nghị lực hơn. Những lúc đó, đối
với mẹ, con là một ông Phật nhỏ hiện xuống trần gian này để
làm vơi bớt những đắng cay, phiền muộn của mẹ.
Rồi số phận gia đình mình cũng theo vận nước nổi
trôi. May mắn hơn nhiều người khác, cha con đem được cả nhà xuống
tàu hải quân đi Mỹ ngay ngày 30/4/75. Lúc đó, con mới 8 tuổi, anh con
đã 13. Sang vùng đất mới, cha con thay đổi cách sinh hoạt và có
thể gần gũi, dạy dỗ anh con chu đáo hơn. Nhưng khoảng thời gian quí
báu này không kéo dài lâu. Chỉ 5 năm sau, cha con đột ngột qua đời
vì tai nạn lưu thông. Tai nạn đó ám ảnh mẹ không thôi. Người ta
đền cho mẹ 1 số tiền lớn. Anh con biết điều ấy nên bỏ bê việc
học hành, cứ hạch sách tiền bạc để ăn chơi. Không tiền cũng
khổ mà có tiền cũng khổ. Những lúc anh con đòi tiền không
được, nó sừng sộ làm dữ, đập bàn đá ghế, mặt mày đỏ
rần, tóc tai như dựng đứng cốt làm cho mẹ sợ. Nhưng mẹ không
sợ đâu, mẹ phải cương quyết, nếu không, ngày nó càng hư và mẹ
sẽ không còn tiền để giúp con theo học ngành y khoa như ước vọng
của con. Chẳng phải mẹ không thương anh của con nhưng mẹ không thể
nuông chìu sự hư hỏng của nó. Con hư con ngoan gì mẹ cũng thương
nhưng tình thương cần phải kèm theo sự sáng suốt.
Anh con giận mẹ lắm, nó bỏ nhà đi. Cũng may cho nó,
nó có cô bạn gái rất tốt. Chính cô ta khuyên nhủ, vỗ về, an ủi
và kéo nó trở lại trường học. Anh con giàu tự ái, từ
ngày bỏ nhà ra đi, nó thân tự lập thân, vừa đi làm vừa đi
học cho đến khi tốt nghiệp kỹ sư. Con nhớ không ? Anh con gửi thiệp
mời mẹ đi dự lễ ra trường của nó như mời một người quen,
một người khách. Ngày đó, nó nhìn mẹ với ánh mắt kiêu hãnh
kèm theo một chút gì oán trách. Ngày đó, tự ái của nó được
thỏa thuê. Nhưng mẹ không buồn, cũng không ân hận. Mẹ đã hành
động đúng nên nó mới được như ngày nay. Nếu nó biết suy nghĩ
sâu xa hơn, nó sẽ không giận mẹ đến thế.
Con sợ mẹ buồn, con an ủi mẹ một câu : "Anh ấy
mới thành danh chứ chưa thành nhân, mẹ ạ !". Mẹ cười, không
biết con học được câu chữ nho ấy ở đâu. Mẹ mong con cái của
mẹ thành nhân hơn là thành danh vì giá trị con người chẳng
phải ở nơi danh vọng hay bạc tiền. Từ đấy, mẹ có cảm tưởng
đã vĩnh viễn mất anh con dù ngày nó cưới vợ, mẹ là người
đứng chủ hôn và hàng năm, tới ngày "Mother 's Day", nó
gửi tặng mẹ một bó hoa.
Rồi con vào đại học với học bổng bán phần. Con
thông minh lại siêng năng nên môn nào cũng giỏi nhưng con quyết
định chọn ngành y khoa như dự định từ bấy lâu. Ngành này thật
bận rộn, dù nhà ở gần trường nhưng có khi cả tuần mẹ mới
gặp con vì con mải miết lo học, đi sớm về khuya, lại còn lắm bạn
bè, hội hè, giao tế. Bữa nào mẹ cũng ăn cơm một mình nên ngày
cuối tuần mẹ hay nấu món ngon mong con về cùng ăn cho vui nhưng con
thường có hẹn với các bạn thành ra mẹ con mình cứ xa nhau dần.
Mẹ con mình không còn có những dịp ngồi tâm sự
với mình; và con cũng chẳng có thì giờ để nói những lời an ủi
khi mẹ buồn. Dần dần, mẹ có cảm tưởng con như người ở trọ. Tuy
cùng một chốn đi về mà mạnh ai nấy sống, con chẳng muốn mẹ tham
dự vào công việc và đời tư của con, có lẽ như vậy làm con
không được tự do vì người mẹ nào chẳng hay cho ý kiến.
Mẹ cô độc quá ! Đi làm 8 tiếng ở sở ra, lắm khi
mẹ không muốn về nhà vì sợ cảnh quạnh hiu, mẹ đi loanh quanh ngoài
phố đến mệt nhoài mới quay về.
Bữa nay mẹ nấu bún bò, cơm tay cầm, món ăn mà con
rất thích nhưng cơm canh đã nguội lạnh, con vẫn chưa về. Mẹ muốn có
những bữa ăn gia đình với sự tham dự của bạn bè con để mẹ
được hưởng lây bầu không khí trẻ trung vui nhộn của các con và
có dịp nói đùa đôi câu để con biết là mẹ chưa đến đỗi già
nua, lạc hậu.
... Con đã ngồi vào bàn ăn mà mặt vẫn còn cày
cạy. Con tiếp tục bày tỏ sự khó chịu của mình : "Mẹ biết con
đi đâu thì mẹ có thể đoán được giờ con về chứ !".
Nước mắt mẹ ứa ra vì sự trách cứ của con nhưng
mẹ cố ngăn lại. Mẹ không muốn khóc trước mặt Hảo, bạn con.
Thấy mẹ khóc, có thể nó sẽ nói cho Hồng biết. Rồi cô em gái
của nó sẽ nghĩ sao về con nếu cô ấy biết con đã lớn tiếng với
mẹ, đã cằn nhằn mẹ và làm cho mẹ khóc chỉ vì mẹ có lỗi đã
quá mong chờ và lo lắng cho con !
Mẹ thấy bây giờ hình như con không còn cần đến
người đàn bà quê mùa này nữa. Chẳng những con muốn làm gì thì
cứ làm - chắc vì con cho rằng con đã đủ lớn khôn - không bao giờ
hỏi ý kiến mẹ, cho đến những sự nhắc nhở của mẹ, con cũng
không lưu tâm. Mà mẹ thì chỉ biết lo những chuyện nhỏ thôi :
"trời sắp mưa con nhớ mang dù theo"; "bữa nay lạnh đấy,
con nhớ mặc áo ấm"; "con đã ho rồi, nhớ uống thuốc".
Mẹ nói gì thì nói, con chỉ làm thinh và dĩ nhiên là không làm theo
những gì mẹ dặn.
Mẹ trở thành một người thừa thải trong cuộc đời
của con rồi chăng ? Có thể là vậy. Con đã có bạn gái, cô săn
sóc con thay mẹ; con đã kiếm ra tiền, đâu còn cần những đồng
tiền chắt chiu dành dụm của mẹ mà mỗi lần xin, mẹ cứ hỏi lý do;
còn kiến thức ư ? Con hơn mẹ quá xa rồi. Những lời dạy dỗ của
mẹ đã trở nên lỗi thời, xưa rích.
Thật là đau khổ cho người mẹ khi bà biết đứa con
không cần đến mình nữa. Sự đau khổ này còn phũ phàng hơn tâm
trạng của một công nhân bị ông chủ thình lình gọi lên cho nghỉ làm
vì đã hết việc.
Khi cuống rún đã đứt lìa, con có đời sống độc
lập của con. Đó là lẽ tất nhiên, mẹ không muốn con mãi mãi lệ
thuộc vào mẹ vì còn lệ thuộc thì không thể trưởng thành. Nhưng
mà con ơi ! người mẹ nào cũng có trái tim rất nhạy cảm. Trái tim
đó đã ấp ủ nuôi nấng con nên người, trái tim đó đã khiến cho
mẹ biết quên mình để trọn đời hy sinh lo lắng cho con; đôi khi vì
trái tim mù quáng đó, có những bà mẹ dám làm điều sai quấy chỉ
vì muốn con mình được đầy đủ mọi thứ.
Bây giờ, trái tim của mẹ khô cằn, nứt mẻ, chai
cứng vì nó thiếu chất liệu ngọt ngào, nó không được tưới
tẩm bằng tình thương yêu trìu mến của con mình.
... Hảo thấy bầu không khí có vẻ im lìm, căng thẳng,
cậu thỏa lấp bằng vài câu bông đùa rồi mời mẹ xơi cơm trước
khi cầm đũa. Mẹ mời cậu tự nhiên rồi bước vào trong.
Bây giờ nước mắt mẹ có thể tự do tuôn chảy.
Mẹ khóc chẳng phải vì giận con đâu. Mẹ hay tủi thân ấy mà !
Những lúc đau buồn như thế này, nếu mẹ có được một đứa con
nhỏ như thuở con còn bé chắc em con cũng sẽ sà vào lòng mẹ để
an ủi, dỗ dành và giúp nỗi đau của mẹ dịu lại, làm trái tim mẹ
tươi tỉnh hơn.
Mẹ lại mơ ước hão huyền rồi phải không ? Có lẽ
bản chất của mẹ là một người yếu đuối nên lúc nào mẹ cũng
tìm một chỗ nương tựa tình cảm. Hai mươi mấy năm qua, con đã là
trụ cột để mẹ nương nhờ, đã là lẽ sống, là hy vọng, là
tương lai của mẹ. Như thế chắc cũng đã đủ rồi, mẹ không dám
đòi hỏi hơn nữa.
Bạn của mẹ thường nói : "Chị có hai người con,
đứa kỹ sư, đứa bác sĩ, thế thì tuổi già của chị được bảo
đảm rồi đấy !". Mẹ chỉ cười trừ. Mẹ đâu dám nói cho họ
biết rằng mẹ là người đau khổ, bơ vơ; liệu ai hiểu được cảnh
tình của mẹ ?
Nói đến tuổi già, nhiều người lo sợ vu vơ. Mẹ thì
không ! Biết mẹ sống được bao lâu nữa ? Căn bệnh nan y đã bắt
đầu phát hiện trong người mẹ, mẹ giấu không cho con biết, mẹ cũng
không cần chạy nữa. Cắt xén một vài bộ phận trong cơ thể để
sống thêm mấy năm nữa liệu có ích gì không đối với hoàn cảnh
của mẹ hiện nay ? Người ta chỉ ham sống khi người ta còn yêu đời.
Nói thế chứ mẹ không phải là kẻ bi quan chán đời đến nỗi
muốn tìm cái chết đâu. Mẹ chỉ nghĩ rằng bổn phận của mẹ đối
với con cái đã xong thì mẹ có thể nhẹ nhàng ra đi bất cứ lúc
nào, chẳng có gì phải bận tâm.
Mẹ thì giàu tưởng tượng lắm ! Có thể mẹ không
bị bịnh như mẹ nghĩ. Thế mẹ sẽ sống tới già ! Mẹ sẽ sống làm
gì ! Mẹ sẽ ở đâu ! Dĩ nhiên là mẹ chẳng muốn làm phiền các
con. Mẹ biết đời nay, nhất là trên xứ Mỹ, vợ chồng son đâu ai
muốn có cha mẹ chồng hay cha mẹ vợ ở chung. Dù mình dễ tính đến
thế mấy, chúng nó cũng mất tự nhiên.
Mẹ sẽ không vào nhà dưỡng lão đâu ! Mẹ đã
cùng các bà bạn đến đấy làm công tác từ thiện mấy lần. Chao
ôi ! Người ta nuôi người già như nuôi một loài động vật để
làm thí nghiệm. Tới giờ ăn thì phải cố mà ăn. Ai không chịu há
mồm ra thì bóp họng nhét thức ăn vào, cho nên đối với nhiều
ông cụ bà cụ, đấy là giờ cực hình. Hãy để cho họ được
tự do, muốn ăn thì ăn, muốn uống thì uống, đừng ép ngặt họ
đến thế. Người già không cần thức ăn cho cơ thể lắm đâu. Họ
cần tình cảm họ cần được yêu thương và mong có ai đến gần để
họ có dịp nhắc đến kỷ niệm xưa của họ, để được nói về
người chồng quá cố hay những đứa con yêu dấu của mình giờ đã
xa xôi quá.
Mẹ có dịp nhìn thấy một bà cụ đầu hói, răng rụng
hết nên trông bà như một em bé. Bà ngồi im lìm trên xe đẩy. Mẹ
tiến đến thăm hỏi đôi câu, bà mừng lắm, mắt sáng lên, hếch
miệng cười. Bà nắm tay mẹ, nói líu lo rồi rút trong túi áo ra đưa
cho mẹ xem tấm ảnh chụp chung của gia đình bà. Lúc đó, bà là một
thiếu phụ xinh xắn đứng bên ông chồng mặc quân phục trên ngực
gắn đầy huy chương trông rất uy nghi; chung quanh là 4 đứa con, 2 trai, 2
gái, đứa nào trông cũng ngộ nghĩnh, dễ thương. Có lẽ đó là
thời kỳ vàng son nhất trong cuộc đời bà và dư vị của nó giúp
bà sống nốt những ngày tàn trong viện dưởng lão này.
Các con của bà bây giờ đều lớn khôn, chúng có
đời sống riêng, có vợ chồng con cái nên chẳng mấy khi nhớ đến
mẹ. Bà chưa chết nhưng hình như đã bị xếp vào một thế giới
khác, thế giới của già nua, bịnh hoạn, phế thải; nơi mà thần chết
thường xuyên gõ cửa.
Mẹ có người bạn làm chung sở, dì Lài. Chưa đầy 60
tuổi mà đã lo hoạch định chương trình hưu trí. Chị kêu gọi những
người có khả năng và hợp tính tình, hẹn khi nào về hưu sẽ sống
chung với nhau. Chị sẽ mướn một căn nhà rộng lớn ở vùng quê,
mướn y sĩ đến chăm sóc định kỳ. Mùa ấm sẽ tổ chức đi du lịch,
đi là các công tác xã hội còn mùa lạnh thì cứ rút trong nhà xem
ti vi và nói chuyện khào với nhau. Chị nghĩ rằng sống như vậy sẽ
ấm cúng và tự do, không lệ thuộc vào con cháu, cũng không phải
theo thời khóa cứng ngắt của viện dưỡng lão. Ý kiến cũng hay
đó chứ, nhưng mẹ chưa tính gì về chuyện ấy.
... Cả đêm không ngủ nghê được, gần sáng mẹ
mới chợp mắt một giấc ngắn. Lúc thức dậy, mặt trời đã lên
cao, mẹ nghe có tiếng nước chảy trong nhà tắm và tiếng huýt sáo
của con. Hình như chuyện tối qua không gây chút ảnh hưởng gì đến
con cả phải không ? Mẹ tự hỏi đó là cái hay hay cái dở ? Mẹ
hiểu đạo, mẹ biết rằng mỗi ngày phải sống với sự mới nguyên,
mới tinh khôi của nó, đừng để cho bóng tối phiền não của ngày
hôm trước làm u ám sáng hôm sau, nhất là sáng chủ nhật vào mùa
thu rất đẹp trời, rất nên thơ như bữa nay. Nhưng mà, nếu không bao
giờ con tự xét lại mình, lúc nào con cũng cho mình là đúng và
không cảm thấy chút gì hối hận trong tâm thì cái tâm đó vô tư
thật, vô tư đến nỗi trở thành vô tình.
Con không bao giờ xin lỗi mẹ dù con đã nhiều lần
làm mẹ buồn, con hay sửa sai mẹ vì mẹ đã không làm đúng như ý
con, con thường trách cứ mẹ điều nọ điều kia mà có lẽ không bao
giờ con đặt câu hỏi tại sao mẹ lại cư xử như thế ? Nếu con biết
quên mình một chút và đặt mình vào hoàn cảnh của mẹ, chắc con
sẽ hiểu biết và thông cảm hơn. Mẹ vẫn thầm mong thế.
Mẹ biết con kiêu lắm và tự ái cao cũng như anh con
vậy. Mẹ không lấy làm quan trọng chi một câu xin lỗi nhưng mẹ ngại
cho con, với tánh tình đó, con sẽ đau khổ khi ra đời. Mẹ chờ một
lời xin lỗi đâu phải để cho tự ái mình được thỏa mãn, đâu
phải để thấy mình còn đủ quyền uy của một bà mẹ. Mẹ chỉ mong con
biết tự hạ thấp một chút và có thể thấy được lỗi lầm của
mình, như thế con sẽ khá hơn vì biết sửa đổi, nhờ đó con dễ có
hạnh phúc.
... Mẹ tránh không cho con thấy mặt mẹ sáng nay vì sợ
gương mặt đau khổ của bà già này sẽ làm con mất vui. Con đang sửa
soạn đưa bạn gái của con đi lễ nhà thờ. Hai người khăn khít
lắm, có thể đi đến hôn nhân. Mẹ không có ý kiến chi cả, nhưng
mà mẹ mong phải chi con dâu của mẹ cùng đạo Phật thì nói chuyện
với nhau dễ thông cảm hơn vì có nền tảng chung. Mẹ nghĩ rằng đạo
nào cũng có cái hay - chỉ trừ những nhóm người mê tín nhảm nhí
- và tất cả tôn giáo đều gặp nhau ở chỗ xây dựng nên những
con người tốt cho gia đình, cho xã hội nên mẹ không dám đả kích
gì. Nhưng mà riêng đạo Phật mới chỉ thẳng vào chân lý, phô bày
sự thật muôn đời và giải quyết vấn đề sinh tử luân hồi cho
con người. Mai kia, nếu vì sự ép buộc mà con từ bỏ đạo của mình
thì thật là tiếc lắm thay, như người có viên ngọc mà vứt đi vì
không biết giá trị của nó. Mong ước là quyền của mẹ và dĩ
nhiên quyết định là quyền của con.
Có hai điều mà bậc làm cha mẹ không nên ép uổng
con, đó là sự chọn nghề và chọn bạn trăm năm. Mẹ biết thế
nên không nói ra mà cũng chẳng nói vào về mối tình của con và
Hồng. Vợ chồng, âu cũng là duyên nợ.
... Con lái xe đi rồi mẹ mới ra khỏi phòng. Trong khi
rửa mặt, mẹ có dịp nhìn mình trong gương. Gương trả lại hình ảnh
của một người đàn bà tiều tụy dung nhan, mái tóc màu muối tiêu
khô cứng tua tủa ra giống tóc một chú hề, đôi mắt quầng thâm,
sưng húp, làn da tái mét như người bịnh lâu năm, lại thêm trán
nhăn, má hóp... Hơn bao giờ hết, mẹ thấy rõ tính vô ngã, vô
thường. Trên đời này, có cái gì trường tồn, không biến hoại
đâu ? Mẹ cũng đã từng là một đứa bé, rồi trở thành một
cô thiếu nữ và bây giờ là một người luống tuổi. Mẹ đã
từng vui, buồn, cười, khóc, ước mơ, hy vọng và thất vọng. Con
cũng thế, con đang biến đổi, từng ngày một, về cả hai phương diện
: sắc và tâm.
Tất cả mọi sự trên thế gian này đều do nhân duyên
mà thành tựu, do nhân duyên mà thay đổi và tan hoại. Nhân duyên
nào đã làm con không còn dễ thương như trước ? Phải rồi, con đã
lớn lên và trưởng thành trên đất Mỹ. Nơi xứ này, đứa bé
không được hấp thụ khuôn khổ, nề nếp của người Á Đông mình.
Đứa bé tự xem mình ngang hàng với cha mẹ, chẳng những nó có
thể cãi tay đôi với người lớn mà nó còn có thể sừng sộ,
lớn tiếng, chỉ thẳng vào mặt cha hay mẹ mình và đập bàn đá ghế
để biểu lộ sự bất bình của nó. Những hình ảnh như vậy đầy
trên màn ảnh, tivi và trong các gia đình người Mỹ tránh sao con
không khỏi tiêm nhiễm mỗi ngày một ít ? Mẹ tiếc rằng cha con chẳng
còn sống để phụ mẹ níu giữ lại truyền thống dân tộc, nét đẹp
của một gia đình có giáo dục Đông Phương.
Mẹ hiểu rồi, mẹ không buồn giận nữa đâu. Chỉ một
mình, làm sao mẹ chống chỏi được với xã hội và môi trường
chung quanh con nhỉ ? Nếu mẹ chấp chặt vào khuôn khổ trong đó mẹ đã
lớn lên để phán xét con thì mẹ chỉ tự chuốc sầu mà thôi. Mẹ
hiểu rồi nhưng mà mẹ vẫn còn hoài vọng, mong con đừng buông bỏ
hết những gì mẹ đã dạy dỗ con từ tấm bé, những điều ấy tuy
không cao xa chi nhưng mà nó là gốc rễ hạnh phúc cho cả đời con.
Con nên hiểu rằng hạnh phúc của con luôn luôn tùy
thuộc vào người chung quanh. Nếu con biết làm cho những người thân
quen của con vui vẻ, sung sướng thì ánh mắt và nụ cười của họ
sẽ làm con được vui vẻ, sung sướng gấp bội phần. Trái lại, nếu
con chẳng cần để tâm đến sự vui buồn của người, muốn làm gì
cứ làm theo ý muốn cá nhân con, mặc ai trách cứ, mặc người than
van thì chẳng những con làm tổn hại phước đức của con mà thôi,
con sẽ bị cô lập và mất cả tình thương mến, ấy là một đại
nạn. Trên đời này, chỉ có cha mẹ mới hoàn toàn tha thứ những
lỗi lầm của con, con đối với những người khác, dù con có hối
lỗi ăn năn, những tì vết xấu của con cũng mẵi còn đậm nét trong
trí nhớ của họ. Bởi thế, con hãy nên cẩn trọng về ngôn ngữ,
hành động của mình, con nhé !
Có lẽ mẹ lo xa quá hay tưởng tượng nhiều quá ! Con
mẹ dù sao cũng đâu đến nỗi tệ ! Con đâu lêu lỏng chơi bời,
đâu phá làng xóm như những kẻ hư thân mất nết. Con chăm chỉ học
hành, biết lo cho tương lai, có nếp sống lành mạnh và thỉnh thoảng
cũng phụ giúp mẹ những công việc lặt vặt trong nhà ngoài sân
vườn, mẹ còn dám đòi hỏi gì thêm ? Nếu đặt kỳ vọng quá
nhiều ở con mình, mình dễ bị thất vọng cho nên mẹ tập chấp nhận
cái gì mình được và chấp nhận cả những gì mình không thể
được. Như thế thì khỏe hơn ! Đầu óc nhẹ nhàng hơn !
... Hôm nay mẹ chuẩn bị nấu nồi bánh canh cho con và
Hồng về ăn. Con về ăn cũng tốt hoặc là hai đứa đi ăn tiệm
cũng tốt, không sao. Nếp sống của các con dĩ nhiên là phải hơn cha
mẹ rồi. Việc ăn xài đối với các con thật dễ dàng, không cần
tính toán. Cuộc sống của các con không khó khăn như thế hệ của
những người đi trước, những người đi lập nghiệp trên đất
khách với hai bàn tay trắng và vốn liếng Anh văn không đầy lá
mít. Họ chịu đựng nhiều cay đắng, nhọc nhằn, họ sống tiện tặn
kham khổ để gây dựng cho đàn con của họ. Bởi thế, nhìn vào họ,
con sẽ không thấy vẻ sang trọng phong lưu như thế hệ của các con hôm
nay, những người trí thức trong xã hội Hoa Kỳ.
Nhưng con ơi, nếu không có những người đi trước hy
sinh và dọn đường như thế ấy, các con không dễ thành công đâu.
Các con đừng quên nguồn cội của mình. Mẹ biết, có những người
đồng trang lứa với con hoặc nhỏ hơn con vài ba tuổi, họ không thích
chơi với cộng đồng Việt Nam, không muốn nói tiếng Việt, chỉ thich
giao thiệp với Mỹ và tự đồng hóa mình với người Mỹ. Họ đâu
biết rằng chối bỏ nguồn cội là tự mình bứng mình ra khỏi gốc,
cây sẽ èo uột và chẳng lớn nổi nếu không bị chết non. Một ngày
nào không xa lắm, họ sẽ thấy mình bơ vơ vì thật ra những người da
trắng mắt xanh tóc vàng đâu xem dân da vàng di cư là người Mỹ dù
mình đã có quốc tịch từ lâu.
Chối bỏ văn hóa Việt Nam, họ tự đánh mất di sản
quí báu, họ không được thưởng thức những bài tình cả bất
hủ, những câu hò câu hát trên sông nước, trên cánh đồng,
những bài ca dao hồn nhiên trong sáng đầy tính dân tộc họ không
biết Nguyễn Du là ai, bà Huyện Thanh Quan là ai, kể cả những triều
đại Đinh, Lê, Lý, Trần, những vị anh hùng chống ngoại xâm, kể cả
mảnh đất hình cong như chữ S nằm ven biển Thái Bình Dương. Những
thứ ấy đối với họ chẳng là gì cả, chẳng gây cho họ một cảm
xúc gì. Một ngày nào đó, tình cờ người bạn Mỹ bảo : "Anh
hãy nói cho tôi nghe về quê hương của anh". Người ấy sẽ trả
lời ra sao ?. "Tôi không biết gì cả !". "Tôi là người
Mỹ mà !". Con nghe như thế có được chăng ?
Nghĩ đến quê hương, mẹ bỗng thấy nhớ quá những
hàng dừa xanh um ở quê ngoại, những con sông rạch quanh co mà
nước đầy phù sa, tôm cá, nhớ những "cầu tre lắt lẻo gập
ghềnh khó đi", những thân dừa bắc ngang các con mương nhỏ trong
vườn nhà rợp mát, nhớ cả "đèn Sài Gòn ngọn xanh ngọn
đỏ, đèn Mỹ Tho ngọn tỏ ngọn lu", nhớ những tà áo dài
trắng thướt tha như đàn bướm nhỏ lúc tan trường, nhớ những con
đường có lá me bay nhè nhẹ vào mùa gió chướng, lạnh hanh hanh...
Mai này khi con ra trường và lập gia đình xong thì đã
đến lúc mẹ hưu trí. Có thể mẹ sẽ trở về Việt Nam. Mẹ sẽ tìm
một vùng quê yên tịnh, mua miếng đất nho nhỏ ở cạnh chùa và cất
lên một am tranh. Ở đó, mẹ sẽ có đủ duyên để chuyên tu Tịnh
Độ và vui thú điền viên. Chắc chắn con nói rằng "Ở Mỹ này,
mẹ cũng có thể làm như vậy, cần gì phải về đấy mới tu
được". Nhưng mẹ biết, nếu mẹ còn nấn ná chốn này thì cũng
như bao nhiêu người khác cùng lứa tuổi, mẹ sẽ bận bịu với đàn
cháu và sợi dây tình cảm ngày càng trói chặt lấy mình, quyến
luyến mãi khó rời. Tham ái là nguyên nhân của sinh tử, nếu không
sớm dứt khoát, không sớm lìa xa thì mãi mãi bị giam trong tù lục
đạo, bị trói chặt trong bánh xe luân hồi. Như thế thật luống uổng
cho một kiếp người, nhất là mình lại là một Phật tử.
Còn theo đề nghị của dì Lài, chị em bạn già họp lại
sống chung với nhau cho vui. Thử hỏi, những ngày vui vẻ ấm cúng ấy
được bao lâu ? Rồi ai cũng phải lần lượt ra nghĩa trang một mình.
Mẹ nghiệm ra rằng những thứ mà người thế gian này - dĩ nhiên là
có mẹ trong đó - nương tựa vào đấy mà sống như hạnh phúc gia
đình, tình bè bạn cho đến quê hương, giống nòi... tất cả đều chỉ
là những chỗ tạm thời, là những cái phao. Phai thì mong manh quá
trong biển khổ không bờ bến này. Làm sao có thể vượt trùng
dương với phương tiện eo hẹp như vậy ? ít ra mình phải có một
chiéc thuyền, như thuyền Bát Nhã chẳng hạn, giúp mình buông bỏ hết
mọi chấp trước về ngoại cảnh, về thân tâm thì mới mong tự
tại, an ổn đến bờ giải thoát.
Mẹ sẽ tập bỏ dần, bỏ dần những thứ mà xưa nay
mình đã ôm đồm, tích lũy : những điều phải trái, những khuôn
mẫu xã hội, những so sánh hơn thua, những quan niệm về còn mất,
có không, những phân biệt tốt xấu, thiện ác, thánh phàm... Xả
bỏ hết cho đến khi nào chỉ còn lại một "tâm không", một
tấm lòng ngây thơ như trẻ nít, một nụ cười hồn nhiên trước
sự đời thì khi đó mẹ khỏi cần tìm cách quay về Việt Nam vì quê
hương đíc thực đã hiển hiện ngay trong lòng mình.
... Mẹ đã tìm được sự an ổn, mẹ vừa thoát ra
khỏi một cơn sóng phiền não. Mẹ đang mỉm cười nhìn hai chú sóc
rượt nhau, chuyền hết nhánh này sang nhánh nọ và đang lắng nghe chim
hót líu lo mừng ngày nắng ấm giữa mùa thu của cuộc đời. Xả
trừ được phiền não, lòng mình nhẹ tênh !
Tuy biết rằng phiền não tức Bồ Đề nhưng không phải
là sự dễ dàng cho mẹ để chuyển hóa phiền não đâu. Tuổi tác
cao, sự suy nhược về cơ thể kéo theo sự yếu đuối về tinh thần
cho nên người già hay bị chìm lún trong đau khổ. Họ không còn đủ
ý chí, nghị lực để ngoi vượt lên dù họ là người hiểu đạo,
thừa biết vui buồn chỉ là trò huyễn hóa của tâm thức.
Bởi thế, mong con thông cảm được sự yếu đuối và
tánh nhạy cảm của mẹ mà tránh cho mẹ những giây phút tủi sầu,
để mẹ có thể an vui tu tập. Được an vui tu tập, mẹ hồi hướng
công đức này cho con và tất cả những người còn cha hay mẹ trên
đời, mong mọi người con đều tròn câu hiếu đạo, cho tuổi già
của những người mẹ, người cha không đến nỗi quá hiu hắt lạnh
lùng vì những giọt lệ như sương. Và con ơi, nên biết rằng hiếu
hạnh là căn bản của đạo làm người, không ai từ bỏ chữ hiếu
mà có thể làm nên sự nghiệp lớn, cho đến những bậc thượng
sĩ xuất trần như Thanh Văn, Bồ Tát cũng nhờ đạo hiếu mà tiến
tới quả vị Vô Thượng Bồ Đề./.
Mùa Vu Lan 2540 (1996)
(Trích Phật Giáo Hải Ngoại Số 9)
