Đối Thoại Thiền
Giai Không
Pháp Bảo, Sydney 1997
---o0o---
[21-30]
21.The Last Will And
Testament
Ikkyu, a famous Zen teacher of the Ashikaga era, was the son of the
emperor.When he was very young, his mother left the palace and went to
study Zen in a temple.In this way Prince Ikkyu also became a student.When his mother passed on, she left with him a letter.It read:
To Ikkyu:
I have finished my work in this life and am now returning into Eternity.I wish you become a good student and to realize your Buddha-nature.You
will know if I am in hell and whether I am always with you or not.
If you become a man who realizes that the Buddha and his follower
Bodhidharma are your own servants, you may leave off studying and work for
humanityThe Buddha preached for forty-nine years and in all that time
found it not necessary to speak one word.You ought to know why.But if
you don’t and yet wish to, avoid thinking fruitlessly.
Your Mother,
Not born, not dead,
September First
p.s. The teaching of Buddha was mainly for the purpose of enlightening
others.If you are dependent on any of its methods, you are naught but an
ignorant insect.There are 80,000 books on Buddhism and if you should
read all of them and still not seen your own nature, you will not
understand even this letter.This is my will and testament.
Lời Di Chúc
Cuối Cùng
Ik-kyu (It-ki-êu: Nhất Hưu) là một thiền sư danh tiếng vào thời kỳ
Ashikaga (Túc Lợi) (2), con của hoàng đế.Khi Ik-kyu còn nhỏ mẫu hậu đã
bỏ hoàng cung huy hoàng để tới học đạo thiền tại một thiền viện.Theo đó,
hoàng tử Nhất Hưu trở thành một thiền sinh.Khi lìa đời mẹ ông để lại cho
ông một bức thư nội dung như sau:
“Ik-kyu con,
Mẹ đã hoàn tất nghĩa vụ ở đời này và giờ đây mẹ sắp sửa vào cõi Vĩnh
Cữu.Mẹ mong con trở thành một đệ tử giỏi để nhận chân được Phật tánh
chính con.Con sẽ biết mẹ có ở địa ngục và có luôn luôn ở bên cạnh con
hay không?
Nếu con lớn lên, nhận thức được đức Phật và môn đệ Ngài là Bồ Ðề Ðạt Ma
(3) là những người phục vụ chính con; con có thể từ bỏ việc học để phục vụ
nhân loại.Ðức Phật truyền giảng 49 năm và trong khoảng thời gian ấy ngài
như chưa từng nói một lời.Con phải hiểu tại sao.Hoặc nếu con không hay
chưa muốn hiểu, để tránh suy nghĩ một cách vô ích.
Ngày đầu của tháng Chín
Mẹ của con, bất sanh bất diệt
Tái bút:Mục đích chính giáo pháp đức Phật nhằm giác ngộ kẻ khác.Nếu
con tùy thuộc vào các phương pháp, con sẽ thành vô dụng như một sinh vật
vô tri.Có tới tám vạn cuốn sách Phật giáo, nếu con đọc hết mà vẫn chưa
nhận chân được bản tánh của con, thì con sẽ không hiểu được bức thư này
của mẹ.
Ðây là ý muốn và di chúc cuối cùng của mẹ.
Câu Hỏi Gợi
Ý
1)Một
người học đạo thiền từ thuở nhỏ, phải chăng trở thành một thiền sư lỗi lạc
như trường hợp của Ik-kyu?
2)Bà mẹ
thiền sư khuyên dạy con như thế nào?
3)Việc
học cho chính mình và phục vụ tha nhân, việc nào cần cấp?Lời chúc của
mẹ, Nhất Hưu có tuân hành?
4)Tại
sao trong suốt thời gian 49 năm truyền giảng giáo pháp, đức Phật bảo: Ta
chưa từng nói một lời nào?
5)Hãy
giải rõ câu sau cùng trong chúc thư: “Mẹ của con, bất sanh bất diệt” hàm ý
gì?Ðó có phải Phật tánh?
Chú thích:
(1)Ik-kyu (Nhất Hưu): 1394-1481.Vị danh tăng, thiền sư Nhật bản thế kỷ
15 Tây lịch.
(Tham khảo: Nhật Bản danh tăng liệt truyện (tr. 172-187) do nhà xuất bản
“Xã Hội Tư Tưởng Xã” ấn hành tại Tokyo 1968.
(2)Ashikaga: Dòng tướng quân Túc Lợi (Ashikaga) trong thời kỳ chiến quốc
(1477-1611) thuộc triều đại Ôgi Machi Tennô (Chính Thân Ðinh Thiên
Hoàng: 1557-1586.Khởi đầu từ Túc Lợi Nghĩa Thượng (1473-1490) và cuối
cùng Túc Lợi Nghĩa Chiêu (1568-1611) là chấm dứt.
(3)Bodhidharma (Bồ Ðề Ðạt Ma) người Ấn Ðộ sinh năm nào không rõ, chỉ
thấy sử ghi chép vào đời nhà Lương (520) niên hiệu Phổ Thông nguyên niên,
ngài vượt biển cả đến đất Quảng Châu - Trung Quốc, được vua Võ Ðế đón về
Kiến Nghiệp.Sau ngài qua đất Ngụy trú ở chùa Thiếu Lâm và hàng ngày ngài
ngồi xoay mặt vô vách tọa thiền ròng rã suốt 9 năm.
Ngài tịch năm 529 niên hiệu Ðại Thông năm thứ hai đời nhà Lương.Vua
Lương Võ Ðế có khắc bia ghi công hạnh ngài.
Ðạo hữu Duy Học, Sydney
1)Một người học đạo thiền từ thuở nhỏ, phải chăng trở thành một thiền
sư lỗi lạc như trường hợp của Ik-kyu?
Tu thiền hay tu bất cứ một pháp môn nào cũng phải theo GIỚI - ÐỊNH - HUỆ,
nếu không có thầy hướng dẫn và nếu không tinh tấn tu hành suốt đời, rất
khó đạt đạo, dù người đó tu từ thuở nhỏ.Trường hợp của Ik-kyu là một
thiền sư nổi tiếng thời ông, chứng tỏ ông đã đạt đạo giác ngộ, và số người
giác ngộ xưa hay nay cũng chỉ đếm đầu ngón tay.
2)Bà mẹ thiền sư khuyên dạy con như thế nào?
Bà mẹ thiền sư khuyên dạy con hãy tinh tấn tu học để trở thành một đệ tử
giỏi, để nhận chân được Phật tánh của chính mình.Sau đó sẽ hạnh lợi tha
như Bồ Tát, phục vụ nhân loại, để báo đáp thâm ân của chư Phật và Tổ.
3)Việc học cho chính mình và phục vụ tha nhân, việc nào cần gấp?Lời
chúc của mẹ, Nhất Hưu có tuân hành?
Chư Tổ đã dạy: “Tự lợi, lợi tha”, chứng tỏ phải tự tu học trước để có đủ
tư cách, đức hạnh cái đã, nhiên hậu mới có khả năng hướng dẫn đại chúng tu
học, tức hành lợi tha vậy.Nhất Hưu đã tuân hành triệt để theo lời chúc
của mẹ, nên ông đã đạt đạo và trở nên một thiền sư danh tiếng vào thời kỳ
Ashikaga.
4)Tại sao trong suốt thời gian 49 năm truyền giảng giáo pháp, đức Phật
bảo: Ta chưa từng nói một lời nào?
Học Phật, hành giả phải cố gắng giữ cho “thân, khẩu, ý thanh tịnh”, nhưng
ý là chủ động tạo nghiệp, nên phải chú trọng luôn tập tâm ý từ động trở về
tịnh.Ðức Phật đã là người giác ngộ nên tâm ý ngài thanh tịnh.Khi ngài
đi thuyết pháp trong 49 năm, nếu ngài có phát ngôn là phát từ tâm thanh
tịnh mà ra, chớ không phải như chúng sanh; cho nên Phật bảo: “Ta chưa từng
nói một lời nào”.Chữ nói ở đây ngụ ý tâm động mà phát ra tiếng nói.Cho
nên có câu “Ðộng trong Tịnh” là trường hợp người giác ngộ; còn “Tịnh trong
Ðộng” là trường hợp người chưa giác ngộ.Muốn được “Ðộng trong Tịnh” phải
luôn sống trong chánh niệm, Tỉnh Thức, và khi đã tỉnh thức thì lời nói, cử
chỉ, hành động, mỗi mỗi đều là khám phá, là sáng tạo cả.
5)Hãy giải rõ câu sau cùng trong chúc thư: “Mẹ của con, bất sanh bất
diệt” hàm ý gì?Ðó có phải Phật tánh?
Câu “Mẹ của con, bất sanh, bất diệt” hàm ýbà đã giác ngộ, nên chi bất
sanh bất diệt cũng có nghĩa là TÁNH KHÔNG trong TÂM KINH BÁT NHÃ, tức Phật
tánh hay Bản lai diện mục của chúng sanh vậy.Câu đó cũng có ý sách tấn
Ik-kyu phải tinh tấn tu hành để đạt tới “VÔ NGÔ, tức “BẤT SANH BẤT DIỆT”
như mẹ ông vậy.
*Ðạo hữu Quốc Vinh
1)Ở đời
có câu: “Trăm hay không bằng tay quen”, nói lên được sở trường của một
người có năng khiếu về một lãnh vực chuyên môn nào đó.Trong đạo thiền
cũng vậy, có hai điều quan trọng hành giả cần phải nỗ lực không ngừng là
giác ngộ tự tánh và giải thoát tha nhân.Bất cứ sống, và thực tập thiền
định, nơi thiền viện lâu hay chóng, anh chưa chứng tỏ đạt được cả hai, thì
cần phải phát nguyện hy sinh dấn thân nhiều hơn, không cứ 10, 20 năm, trọn
đời này hay qua kiếp khác miễn đạt đến giải thoát khổ đau.
2)Một
người đã xuất gia theo Phật sao còn trong vòng lưu luyến mẹ con?Hẳn đây
là ý nguyện sư trưởng muốn mượn lời người mẹ cho dễ dàng nhắc nhở môn đệ
những điểm chi li cần thiết trong việc tu tập - đừng bao giờ đánh mất
chính con - để đạt được giải thoát, tức phải tự tìm lại bản lai diện mục
của chính con.
3)Học để
biết, tức mở mang kiến thức cho mình hầu tránh những sai lầm tai hại cho
chính bản thân và cho mọi ngưởi.Cả hai việc đều cần cấp thực hiện song
hành là người có tâm lượng vị tha không nhỏ.Nhất Hưu là một vị thiền sư
hẳn nghĩ tới bốn ân sâu, mà ân mẹ là một trọng ân không thể nào không báo
đáp.Vâng lời mẹ cũng là cách báo ân cần thiết vậy.
4)Trong
suốt 49 năm tại thế, Ðức Phật thuyết không biết bao nhiêu bài pháp, đàm vô
số quyển kinh, độ cho rất nhiều người quay về với chánh pháp.Phật xem
những việc làm tự nhiên mình có bổn phận phải làm, nó rất tầm thường như
việc ăn ngủ, hay hơi thở ra vào của một người không thể thiếu được.Những
thứ quen thuộc tầm thường đó nếu nói nhiều thì vô số.Nhưng thật ra chẳng
lấy gì gọi là nhiều cả mà chẳng có chi hết, là không tất cả.Như lời Ðức
Phật dạy: “Suốt 49 năm qua, ta chưa từng nói ra một lời nào”để các môn
đệ phá trừ ngã chấp và pháp chấp tai hại, như hai bờ ngăn kiên cố không
thoát ly khỏi sanh tử luân hồi.
5)Mẹ
cũng chính là con; con chính là mẹ hay bản thể bất sanh bất diệt không
hai, nhứt tức nhứt thiết, nhứt thiết tức nhứt, một là tất cả, tất cả là
một.Hàm ý nói rằng khi con còn đứng ở bên này bến sanh tử, con hẳn thấy
có mẹ và có con.Ðến khi con qua tới bờ giác thì mẹ cũng chính là con và
con hòa đồng trong bản thể mẹ.Nếu con chịu cố gắng khắc phục mọi nghịch
cảnh tu tiến thì con không tìm cầu giải thoát đâu xa mà tự nơi chính con.
Nhận Xét Góp
Ý
1)Không
như định đề toán học, thiền do tự mỗi người trực ngộ bản tánh giác của
chính mình.Một người thực hành đạo thiền lâu năm hay từ lúc còn nhỏ tại
thiền viện, chỉ là điều kiện cần thiết, chưa đủ để trở thành một thiền sư
lỗi lạc.Một thiền sư lỗi lạc phải chứng tỏ có khả năng giải thoát khổ
đau chính mình và có tinh thần quên mình vì người vô vị lợi.
2)Ðưa ra
hai hình ảnh điển hình cụ thể nhất là Ðức Thích Ca Mâu Ni và Tổ Bồ Ðề Ðạt
Ma để như lời di chúc cuối cùng của người mẹ với tâm lượng vị tha.Phật
Thích Ca suốt 49 năm truyền giảng đạo lý, vẫn cho rằng trong khoảng thời
gian ấy ta chưa nói mọi lời nào.Tổ Bồ Ðề Ðạt Ma tới Trung Quốc (520 TL)
truyền thừa đạo thiền bằng thái độ vô ngôn của 9 năm diện bích (xoay mặt
vào tường).Ðó là bài học phá chấp vô tướng hùng hồn cao thượng nhất.Ðã
có được bao nhiêu đệ tử ứng dụng trong quá trình hành đạo bằng tâm lượng,
từ bi, bị tha này: “giải thoát cho vô số, vô lượng, vô biên chúng sanh như
thế, mà kỳ thực ta không thấy có chúng sanh nào được giải thoát” (Kinh Kim
Cang). Bà mẹ Ik-kyu muốn con mình đừng lao theo những hình sắc rơi vào
vọng tưởng điên đảo.Thiên đường hay địa ngục đều do chính tâm ta tạo,
không có một bậc toàn năng nào tạo ra cả.Con muốn gặp lại mẹ ở chốn vĩnh
cữu hay nơi địa ngục tùy con.Nhưng ở đó chưa chắc con có gặp được mẹ hay
không.Vậy con hãy suy nghĩ cho kỹ càng để đạt ước nguyện.
3)Học
hành thành tài để tìm miếng cơm manh áo là lối nhìn, cách suy nghĩ thông
thường ở đời ai cũng vậy.Một người học hành giỏi, có tâm hồn rộng rãi dễ
thương, biết hết lòng phục vụ tha nhân thì lại rất hiếm, nhưng không phải
là chúng ta không tìm được một người như thế.Cái hiếm hoi cần thiết là
một nhu cầu; ai không nghĩ thật cần cấp để lợi lạc cho bao nhiêu người và
mọi loài.Nhất Hưu đã cố gắng rất nhiều theo lời di chút chân tình của
mẹ, như món hành trang vào đời bằng hạnh nguyện lợi tha trong khi thực
hành thiền quán.
4)Chúng
sanh mê chấp tướng nên bị khổ não triền miên không biết đời nào mới giải
thoát sanh tử luân hồi.Bốn tướng con người ưa tham chấp bám víu là tướng
nhân, tướng ngã, tướng chúng sanh, tướng thọ giả.Ðức Phật là bậc đại
giác Thế Tôn, không phân biệt thấy có mình và người, không thấy có chúng
sanh được độ và đức Phật làm việc cứu độ.Công cuộc thuyết pháp độ chúng
sanh của một vị Phật là lẽ tự nhiên không cần phải quảng cáo rầm rộ, tuyên
bố này nọ mà làm với tâm nguyện cho mọi loài, tức là làm cho chính mình.
5)Lời
cuối nơi chúc thư của một người mẹ để lại cho con - một vị thiền sư –
(không rõ lúc bà từ trần, người con đã trở thành thiền sư lỗi lạc chưa.Chắc chưa, bà mới nhấn mạnh nhiều lần vai trò quan trọng của một thiền sư
trong cõi đời này), phải đi tới chỗ bất sanh, bất diệt “như mẹ, tức đạt
đến giải thoát, niết bàn an lạc, lúc đó con người mới nhận chân được bản
lai diện mục của mình.
22.Just Go To Sleep
Gasan was sitting at the bedside of Tekisui three days before his
teacher’s passing.Tekisui had already chosen him as his successor.
A temple recently had burned and Gasan was busy rebuilding the structure.Tekisui asked him: “What are you going to do when you get the temple
rebuilt?”
“When your sickness is over we want you to speak there”, said Gasan.
Suppose I do not live until then?
“Then we will get someone else”, replied Gasan.
“Suppose you can not find anyone?”, continued Tekisui.
Gasan answered loudly: “Don’t ask such foolish questions.Just go to
sleep “!”
Hãy Yên Giấc
Gasan ngồi cạnh bên giường thầy Tekisui ba hôm trước khi thầy mình qua
đời.Tekishui đã sẵn sàng chọn Gasan kế thừa tông mạch.
Gần đây ngôi chùa bị cháy, Gasan bận lo công việc xây cất lại.Tekisui
hỏi: “Con sẽ làm gì nữa, khi chùa đã sửa xong?”.
- “Hẳn
để khi thầy bình phục, thầy cho chúng con biết chuyện đó”, Gasan trả lời.
- “Giá
như thầy không sống được tới đó?”.
-
“Chúng con sẽ nhờ một vị khác”, Gasan đáp.
-
“Trong trường hợp con không nhờ được ai khác thì sao?”, Tekisui hỏi.
Gasan trả lời thật chậm rãi: “Ðừng hỏi những câu ngớ ngần như vậy, hãy yên
giấc đi cho”.
Câu Hỏi Gợi
Ý
1)Ngôi
chùa bị cháy, thầy bịnh sắp viên tịch, đệ tử được chọn thay thế thầy lãnh
đạo tông môn.Bạn nghĩ sao ba sự kiện dồn dập xảy ra ấy?
2)Cuộc
đối thoại giữa vị thầy sắp lâm chung và đệ tử sắp được kế thừa tổ đạo có
gì đặc biệt đáng nói?
3)Giải
thích và tìm hiểu câu sau: “Con hơn cha nhà có phúc, trò trội thầy sung
túc mãi về sau”.
4)Theo
thông thường cho rằng người đệ tử lớn kia đã gây ra cho thầy hai cái
shocks mạnh phải lìa đời trong ba hôm, để rảnh tay lo việc đại sự.Bạn
nghĩ sao?
5)Một
trong năm tội phải đọa địa ngục mà làm mất hòa hợp tăng thuộc về trọng
tội.Gasan có phạm tội nghịch đối với thầy không? (tội ngũ nghịch: giết
cha, giết mẹ, giết bậc A La Hán, phá hòa hợp tăng và làm thân Phật ra
máu).
*Ðạo hữu Duy Học, Sydney
1)Ngôi
chùa bị cháy, thầy bịnh sắp viên tịch, đệ tử được chọn thay thế thầy lãnh
đạo tông môn.Bạn nghĩ sao ba sự kiện dồn dập xảy ra ấy?
- Ba
sự kiện trên cùng xảy ra tượng trưng cho 3 thử thách mà đệ tử Gasan phải
đương đầu.Gasan đã sốt sắng lo xây cất lại ngôi chùa, mà xây cất là kế
thừa thầy lo Phật sự vậy.
2)Cuộc
đối thoại giữa vị thầy sắp lâm chung và đệ tử sắp được kế thừa tổ đạo có
gì đáng nói?
- Qua
cuộc đối thoại, Tekisui đã hỏi đệ tử Gasan một câu rất sâu sắc như: “Con
sẽ làm gì nữa khi chùa đã sửa xong?”và Gasan, vì kiến thức nông cạn đã
trả lời thầy: “Hẳn để khi thầy bình phục, thầy cho chúng con biết chuyện
đó”, chứng tỏ Gasan không rõ được ý thầy, chỉ biết thầy bảo sao thì làm
vậy, chưa thấu suốt được “Phải tự thắp đuốc lên mà đi!”.Rồi Tekisui lại
hỏi Gasan một câu nữa “Giá như thầy không sống tới đó”.Tới đây Gasan tâm
trí vẫn mờ tối, nên đã trả lời hết sức ngớ ngẩn “Chúng con sẽ nhờ một vị
khác”.Tiếp Tekisui cố gắng hỏi trò một câu cuối cùng: “Trong trường hợp
con không nhờ được ai khác thì sao?”, với hy vọng trò tìm ra giải đáp,
nhưng vẫn mê muội, ngu xuẩn, nên mới trả lời “Ðừng hỏi những câu ngớ ngẩn
như vậy, hãy yên giấc đi cho”.Chỉ vì học hỏi còn nông cạn, Gasan đã đối
đáp với thầy quá kém, khiến thầy chẳng vui và không hỏi Gasan thêm một câu
nào nữa.
3)Giải
thích và tìm hiểu câu “Con hơn cha là nhà có phúc, trò trội thầy sung túc
mãi về sau”.
- Theo
ngạn ngữ Việt Nam, chúng ta ai cũng rõ “Con hơn cha là nhà có phúc”, có ý
nhắc bổn phận làm con phải ráng tu đức để làm rạng danh cha mẹ và tổ tiên,
nên nhớ phúc đây là phúc đức, là ăn ở nhân hậu, lấy từ bi bác ái làm mẫu
mực cho cuộc sống, rõ nhân quả, làm thiện, tránh ác, bỏ tham sân si, thì
cái phúc mới lâu bền vì được an lạc kiếp này và các kiếp sau nữa.Câu
“Trò trội thầy suy túc mãi về sau”, thầy cũng là thầy giáo mà cũng là thầy
“Bổn Sư truyền giới” cho mình.Bình thường ông thầy muốn học trò mình nên
người, đắc đạo thì mình cũng được phước, và nếu trò hơn cả thầy thì thầy
cũng được thơm lây.Trò mà biết tu tâm dưỡng tánh nhất định được thoải
mái, hạnh phúc và an lạc.Câu ngạn ngữ trên có ý sách tấn đạo làm con,
làm đệ tử, phải siêng năng, tinh tấn, làm tròn bổn phận mới tạo được phúc
đức và sung túc (phúc đức và sung túc có thể hiểu theo hai nghĩa, hữu lậu
và vô lậu, khi đã tu phải cầu vô lậu mới tới bờ giải thoát được).
4)Theo
thông thường cho rằng người đệ tử lớn kia đã gây ra cho thầy 2 cái shocks
mạnh phải lìa đời trong ba hôm, để rảnh tay lo việc đại sự.Bạn nghĩ
sao?
-
Thường một việc làm do hai động cơ, cố ý làm hoặc vô ý làm.Nếu cố ý thì
tội nặng còn vô ý, tức không cố ý, thì tội nhẹ.Gasan trí óc nông cạn,
nên đã trả lời thầy rất kém, vậy cũng không nên trách, mà nên thương cho
Gasan.Nếu Tekisui giàu từ bi và rộng lượng, chắc cũng không chấp gì đệ
tử và dễ dàng tha thứ cho đệ tử, như vậy không hề có shocks giữa hai thầy
trò, chữ shocks chỉ là giả thuyết mà thôi!
5)Một
trong 5 tội phải đọa địa ngục mà làm mất hòa hợp tăng thuộc về trọng tội.Gasan có phạm tội nghịch đối với thầy không?
- Ở
đời chỉ có kẻ ác tâm mới sanh tội ngũ nghịch!Theo trong bài, cách đối
thoại và trả lời của hai thầy trò cho thấy Gasan chưa hiểu thấu đạo, chưa
biết “phải tự thắp đuốc lên mà đi, theo gương tổ”.Một ông thầy sẵn lòng
dung thứ và từ bi phải thương phải thương hại cho đệ tử ngu dại, mà còn
phải nhẫn nhục, dìu dắt đệ tử từ chỗ tối tới chỗ sáng, vậy mới làm hết
trách nhiệm, còn nếu trọng cái ngã, đương nhiên sinh ra cố chấp, bỏ mặc đệ
tử, và đệ tử không thành công cũng là do một phần ông thầy thiếu kiên
nhẫn, thiếu từ bi vậy.Trong bài, Gasan không đáng gọi “phạm tội nghịch
đối với thầy” vì tất cả các ông thầy đều từ bi, khoan dung cho những đệ tử
còn ngu dốt, và sự “ngu dốt” của trò hay “vô minh” của trò là một lý do
cho việc hoằng dương chánh pháp của thầy vậy, cũng giống như đức Phật ra
đời để cứu khổ cho chúng sanh vậy.
*Ðạo hữu Quốc Vinh
1)Ngôi chùa bị cháy, thầy bịnh sắp viên tịch, đệ tử được chọn thay thế
thầy lãnh đạo tông môn.Bạn nghĩ sao ba sự kiện dồn dập xảy ra ấy?
Mỗi một sự kiện xảy ra đều có nguyên nhân, do những nhân duyên hội đủ mới
hình thành.Ðứng trên cái nhìn tương đối trong vòng đối đãi thì những sự
việc xảy ra ảnh hưởng về mặt tâm lý vô cùng quan trọng như có vui, buồn,
được mất, hơn, thua v.v… Ðứng về lý tánh mặt tuyệt đối thì mọi chuyện xảy
ra cho dù có hệ trọng như cái chết chẳng hạn, cũng nhẹ nhàng như chiếc lá
vàng rơi, khi gặp cơn gió thoảng vậy thôi.
2)Cuộc đối thoại giữa vị thầy sắp lâm chung và đệ tử sắp được kế thừa tổ
đạo có gì đặc biệt đáng nói?
-Thứ nhất: Vị thầy đã đạt được chỗ sở đắc nên biết trước giờ lâm chung.Cả thân và tâm thiền sư đã nhẹ hẩng như lông hồng không bị câu thúc bởi
những chướng duyên bịnh hoạn.
-Thứ nhì:Thầy đã có huệ nhãn sáng suốt nhìn thấy cả đại chúng để chọn
người đệ tử tâm đắc mà truyền tâm pháp kế thừa tổ đạo.
3)Giải thích và tìm hiểu câu: “Con hơn cha nhà có phúc, trò trội thầy
sung túc mãi về sau”.
Con người đang sống trong thời đại dân chủ, tôn trọng nhân quyền, mọi năng
khiếu được thể hiện đúng mức, cá nhân có tài năng được đem ứng dụng vào
môi trường thích hợp và như thế cái tài mới phát triển và không bị mai
một.
Sống trong thời kỳ quân chủ chuyên chế, con người câu nệ vào một số giáo
điều khắc khe gò bó, khiến mất đi phần nào tính tự do, cũng có nghĩa mất
một phần ý nghĩa của sự sống.
4)Theo thông thường cho rằng người đệ tử lớn kia đã gây ra cho thầy hai
cái shocks mạnh phải lìa đời trong ba hôm, để rảnh tay lo việc đại sự.Bạn nghĩ sao?
Nếu người đệ tử có tâm địa phản trắc như thế, chắc không qua được con mắt
lão luyện của thầy giáng cho những trận đòn chí tử nên thân.Bởi lẽ, thầy
là vị thiền sư đạt đạo biết trước giờ lâm chung, đọc thấu từng tâm niệm
của đệ tử.
5)Một trong năm tội phải đọa địa ngục mà làm mất hòa hợp tăng thuộc về
trọng tội.Gasan có phạm tội nghịch đối với thầy không?
Sự diễn dịch qua ngôn ngữ dưới cái nhìn thiếu quán chiếu không có chiều
câu, có nhiều lúc rơi vào chỗ sai lầm tai hạì vô phương cứu chửa.Vấn đề
còn lại là chúng ta đứng về mặt tri thức hay luận lý để nhìn, hẳn phần kết
quả có khác nhau một trời một vực.Cũng vậy, dưới cái nhìn của con mắt
trần với cái nhìn của thiền quán sẽ đưa tới những hệ quả đối nghịch như
tối và sáng, đen và trắng, thiện và ác.Nếu không khéo chúng ta sẽ rơi
vào cửa tử không lối thoát.
Nhận Xét Góp
Ý
1)Giữa cái “Một” không thể lẫn lộn cái “Hai, Ba” được.Thế thì những sự
kiện xảy ra giữa chốn am thiền ấy có đáng làm cho tâm tư tình cảm ta chi
phối?Hay đó chỉ là dòng nước chảy qua cầu, trăng sáng trên không mà
thôi.
2)Thầy ra đi vĩnh viễn là sự mất mát lớn như bóng cội tùng già trốc gốc
ngã đổ không còn chỗ đi về tựa nương của đệ tử nữa.Nhưng đó cũng là một
cống hiến lớn réo dậy trong lòng các môn đệ hãy tự nỗ lực tiến lên, đừng
có trông cậy vào ai khác mà làm hỏng hết đại sự.Ðệ tử kế thừa có thể
thành công lớn mà cũng có thể thất bại ê chề.
Mỗi chúng ta hẳn tìm thấy đáp án rõ ràng là hãy tự tu, tự độ để cứu mình
ra khỏi kiến chấp có, không.
3)Câu nói tự nó đã có đủ ý nghĩa không cần phải giải thích, vì càng chia
chẻ ta càng bị mắc kẹt trong danh từ hơn – thua, hay - dở, lợi hại, có lợi
gì trong mớ danh từ rỗng tuếch đó.Nếu ta đem phân tích chia chẻ chúng
thành từng mãnh vụng?
4)Sức mạnh của tinh thần không gì lay chuyển nổi, lớn như núi Thái Sơn,
một đệ tử dù là đệ tử đầu đối với thầy vẫn còn bé bỏng ngây thơ và luôn
phải cần học hỏi và được thầy dìu dắt, cũng giống như hai mẹ con.Người
con dù lớn lên bao nhiêu tuổi, mẹ vẫn xem là con của mẹ, vẫn đối xử cùng
một thái độ như khi con còn bé bỏng.
Sức người đệ tử không làm sao lay chuyển nổi thầy và anh không có cách để
mưu toan việc lớn đâu, nếu không do thầy ấn chứng trao truyền.
5)Người tu hành phải hiểu đạo lý nhân quả, nhất là người thực hành thiền
quán cần thấu triệt nó đúng mức để không bị lầm nữa.Ðã hiểu nhân quả
không lẽ điên rồ tạo ra ác nghiệp để kết thành nghiệp nhân xấu.
Tuy nhiên, đã là con người hễ niệm tham, sân, si còn nhiều tức còn nặng ba
cái nghiệp ác, chắc chắn không tội nào chẳng tạo, không việc xấu ác nào
chẳng nhúng tay.Người tu hành phải biết luôn luôn quán chiếu đãi lọc
thân tâm thanh tịnh thì niệm ác hẳn dứt, niệm thiện phát sanh.Như bùn
lắng xuống nước trong lộ hiện.
Ở đây Gasan đã được thầy huấn luyện kỹ càng chắc chắc tâm đã được trui rèn
nắn dũa thành món đồ tinh nhuệ nhà thiền, hẳn không dám nghĩ tới niệm ác,
đừng nói nhúng tay vào tội ác.
23.True Reformation
Ryokan devoted his life to the study of Zen.One day he heard that his
nephew, despite the admonitions of relatives, was spending his money on a
courtesan.In as much as the nephew had taken Ryokan’s place in managing
the family estate and the property was in danger of being dissipated, the
relatives asked Ryokan to do something about it.
Ryokan had to travel a long way to visit his nephew, whom he had not seen
for many years.The nephew seems pleased to meet his uncle again and
invited him to remain overnight.
All night Ryokan sat in meditation.As he was departing in the morning he
said to the young man: “I must be getting old, my hand shakes so.Will
you help me tie the string of my straw sandal?
The nephew helped him willingly.Thank you, finished Ryokan, you see, a
man becomes older and feebler day by day.Take good care of yourself.Then Ryokan left, never mentioning a word about the courtesan or the
complaints of the relatives.But, from that morning on, the dissipations
of the nephew ended.
Cải Hóa Chân
Thật
Ryokan đã hiến dâng đời mình vào việc học thiền.Một hôm, nghe nói về
người cháu trai đang phung phí tiền bạc với một kỹ nữ giang hồ, mặc cho
những lời can khuyên của người thân thuộc.Vì anh ta đã thay Ryokan quản
lý tài sản và quyền sử dụng gia đình, đang ở trong tình trạng nguy hiểm vì
sự hoang phí phá tán; những người thân quyến yêu cầu Ryokan phải làm thế
nào.
Ryokan phải lặn lội từ xa để viếng thăm người cháu mà nhiều năm ông không
gặp mặt.Người cháu tỏ vẻ vui mừng khi gặp lại chú và mời chú ở lại đêm
đó.
Ryokan tọa thiền suốt đêm.Sáng hôm sau khi ra đi Ryokan bảo người cháu:
“Chú già yếu tay run lụm cụm không làm việc được.Cháu có giúp chú buộc
chiếc dép rơm được không?”.
Người cháu ngoan ngoãn vâng lời.Ryokan nói lời chót: “Cám ơn cháu, như
cháu thấy đó: Con người rồi cũng phải trở nên già yếu đi dần từng ngày.Cháu hãy bảo trọng lấy thân cháu”.
Rồi Ryokan từ giã, không nói thêm một lời về người kỹ nữ hay những lời
phiền hà của bà con.Nhưng kể từ sáng hôm đó, người cháu không còn hoang
phí tiền bạc nữa.
Câu Hỏi Gợi
Ý
1)Bạn có
ý nghĩ về vai trò người quản lý tài sản sự nghiệp?
2)Khi
nghe người cháu hư hỏng, thái độ của Ryokan tỏ ra thế nào?Ðứng vào
trường hợp bạn, bạn xử trí ra sao?
3)Mục
đích đi gặp người cháu của Ryokan đã rõ ràng.Ông ta đã cảm hóa được
người cháu bướng bỉnh có dễ dàng không?Tại sao?
4)Ðôi
giày rơm nói lên được ý nghĩa gì đối với thiền sư?Có một số tăng sĩ phái
khất thực đi chân không, không đi giầy.Hãy cho biết ý kiến của bạn ra
sao?
5)Thế
nào là sự cải hóa bị hóa cải?Trong trường hợp ấy việc gì sẽ xảy ra tiếp
theo sau đó?
*Quốc Vinh, Victoria
1.Không cứ người quản lý tài sản sự nghiệp mà nói chung tất cả những ai
lãnh phần trách nhiệm một công việc quan trọng gì phải làm hoàn tất xứng
đáng.Người giữ vai chính trách nhiệm phải có những đức tánh biết tự
trọng, rõràng và ngay thẳng, không lạm dụng của công làm của riêng mình,
không ăn chặn cắt xén bớt của tổ chức, trái lại phải biết làm lợi cho tập
thể đang phục vụ bằng tâm ngay thật không tham lam.Ðó là yếu tố căn bản
cần thiết để người khác tin tưởng giao phó trọng trách.
2.Người tu hành, nếu phải lo là lo cái chung của thiên hạ, không phải
bận tâm nghĩ chuyện gia đình riêng tư.Tất cả mọi người đều là cha mẹ,
anh em, ngay như mọi loài chúng sanh đều đem cái nhìn vô phân biệt mà đối
xử trong tinh thần từ bi bình đẳng.Ryokan đứng trong tư thế vị tha này
đối với một người cháu ruột mình gặp khó khăn bất ổn trong cách sống thiếu
thiện lương đạo đức.
Trong trường hợp có người cháu hư hỏng như thế, tôi sẽ có thái độ dứt
khoát qua một trong hai cách sau đây:
a)Tảng lờ để mặc nó muốn làm gì thì làm, không can dự vào.
b)Viết thư khuyến cáo sẽ từ cháu, nếu nó không bỏ thói tật xấu.
3.Ryokan, một người tu hành nhiều kiên nhẫn hy sinh cả thì giờ và tiền
bạc tới gặp người cháu lâu năm xa cách, lại sống sa đọa không đàng hoàng.Chắc trong khi đi gặp cháu ông không dự liệu phải cảm hóa nó như thế nào.Một việc làm nằm ở khía cạnh tâm lý không đơn giản như ta tưởng.Vì đòi
hỏi sự trắc nghiệm, ứng đối xem đối tượng ra sao, để tìm ra giải đáp thích
đáng.
4.Sự nghiệp của thiền sư không có gì ngoài ba mãnh y, một bình bát và
trí tuệ.Tuy nhiên, đó là gia bảo mà những người giàu có nhất trên đời
chưa chắc sánh kịp.Ðôi giày rơm có hai ý nghĩa: - nhà tu không mang giày
da vì tổn hại lòng từ bi; - thể hiện đời sống thanh bần lạc đạo.
5.Người thợ săn giỏi mới dám xông pha vào rừng, nơi mà có nhiều thú dữ
đáng sợ.Người thợ lặn tài ba xuống biển suốt ngày hay cả buổi vẫn không
sao cả.Người tu hành dày công phu tu luyện tỏa ra ngôn từ, hành động hay
tâm lượng đều mang sức cảm hóa (reformation) người một cách lạ thường.Các bậc tu chứng tới trình độ tuyệt luân như chư Phật, Bồ Tát… việc cảm
hóa, độ sinh bằng các phương tiện thiện xảo vô cùng tinh nhuệ do sự tỉnh
thức làm chủ.Những ai chưa đạt tới trình độ cao trong việc cứu người
giúp đời mà vẫn cứ liều, thì chắc hẳn không tránh khỏi cái họa mất mạng,
như người không biết bơi lại muốn cứu người sắp chết đuối.Thật là tội
nghiệp cho kẻ nào không tự liệu sức mình để rồi chuốc lấy tai họa vào
thân.
*Duy Học, Sydney
1.Bạn có ý nghĩ gì về vai trò người quản lý tài sản sự nghiệp?
-Người quản lý tài sản là người thay mặt ông chủ, được ông chủ tín nhiệm
giao tài sản cho mình trông coi, không để mất mát, thất thoát, mà còn phải
bảo trì tốt mà sinh lợi thêm ra nữa; còn nếu để mất mát hư hại là không
làm tròn bổn phận, không xứng đáng người quản lý.
2.Khi nghe người cháu hư hỏng, thái độ của Ryokan tỏ ra thế nào?Ðứng
vào trường hợp bạn, bạn xử trí ra sao?
-Khi nghe tin người cháu hư hỏng, ông Ryokan đã tỏ ra rất bình tỉnh, đi
xa mệt mỏi mà vẫn tỏ ra vui mừng khi gặp cháu.Khi gặp cháu rồi, ông cũng
không hề la mắng quở trách gì hết, ông ở lại đêm và tọa thiền.Theo tôi,
nếu tôi ở vào địa vị của Ryokan, tôi không thể bình tĩnh như ông được.Ít
ra tôi cũng hỏi xem người cháu quản lý tài sản ra sao, tốt xấu thế nào,
rồi từ đó khuyên răn cháu sửa chửa, theo hướng tốt mà làm, chẳng nên ăn
chơi trác táng, giao du với kỷ nữ, vừa tốn tiền lại vừa hại sức khỏe và
giảm tác phong đạo đức của mình!Nhưng tuyệt nhiên Ryokan không la mắng,
mà hành xử từ bi khoan dung với cháu để mong chuyển hóa nó!
3.Mục đích đi gặp người cháu của Ryokan đã rõ ràng.Ông ta đã cảm hóa
được người cháu bướng bỉnh có dễ dàng không?Tại sao?
-Với lòng từ bi, bình tĩnh, khoan dung, không la mắng, ông Ryokan đã cảm
hóa được đứa cháu bướng bỉnh dễ dàng.Thật vậy, cách hành xử của ông chỉ
có thể có nơi các vị giác ngộ, thấy rõ sân hận chẳng lợi ích gì mà chỉ có
lòng từ bi mới chuyển hóa được sân hận.Và cuối cùng đứa cháu đã ý thức
cử chỉ, lời nói của chú mình mà sửa đổi.Dẫn chứng như sau: ông chú thiền
suốt đêm nói lên lòng từ bi, tha thứ của ông với cháu.Ông nhờ cháu buộc
chiếc dép để cảnh tỉnh sức khỏe là vô thường và cháu ông cũng sẽ có ngày
già yếu như vậy.Sau hết ông khuyên cháu hãy bảo trọng lấy thân, gián
tiếp khuyên cháu hãy xét lại thân mình, tâm mình xem mình có lầm lỗi gì
chăng thì phải sửa gấp, kẻo khi thân bệnh già - chết theo vô thường thì
không còn thì giờ mà sửa chữa nữa.Thật chí lý thay!
4.Ðôi giày rơm nói lên được ý nghĩa gì đối với thiền sư?Có một số tăng
sĩ phái khất thực đi chân không, không đi giầy.Hãy cho biết ý kiến của
bạn ra sao?
-Ngày xưa, khi Ðức Phật còn tại thế, các tu sĩ theo Ngài vô rừng tu, đều
theo một hạnh khắc khổ, tri túc.Nên chi mang dép rơm là phải.Ngày nay,
hoàn cảnh đã thay đổi, chiếc giày, dép đã cải tiến, làm bằng da cho bền,
hoặc nỉ để ấm chân, âu cũng để bảo vệ sức khỏe, chứ không phải hoang phí
gì.Tuy nhiên cũng có một số tăng sĩ phái khất thực đi chân không mà
không đi giày, theo lối khắc khổ như xưa.Nếu đó là một hạnh tu thì chúng
ta miễn bàn.Nhưng tôi thiết nghĩ, những tiện nghi vật chất như quần áo,
mũ giày, dép chỉ là phương tiện mà thôi, chẳng cần quan tâm lắm, đủ là
được, nhưng “Tu tâm” mới là cần.Còn nếu ở rừng sâu xa lánh đô thị, tuy
thiếu thốn, ăn cơm một bữa, quần áo vải thô một bộ, dép không có, mà tâm
còn nhớ cảnh giàu sang, sung túc, ưa được cúng dường nhiều, càng nhiều
càng tốt, để vô chương mục ngân hàng ăn lời… thì thà ở đô thị biết sống
tri túc và lo tu tâm dưỡng tánh, còn hơn vô rừng ẩn tu mà tâm còn mơ tưởng
cảnh sung sướng, dục lạc!!!
5.Thế nào là sự cải hóa bị hóa cải?Trong trường hợp ấy việc gì sẽ xảy
ra tiếp theo sau đó?
-Câu này tôi không rõ bạn, “Giai Không” muốn hỏi chi.Theo tôi “sự cải
hóa bị hóa cải” nhằm nói lên lời ông thầy khuyên học trò, mà trò không
theo, làm khác đi.Thế nhưng trong bài này, ông thầy Ryokan đã cải hóa
được đứa cháu bướng bỉnh, chứng tỏ việc cải hóa của ông thành công và
không hề bị cải hóa cải chi hết; trừ trường hợp đứa cháu ngu dốt, không
chịu chuyển tâm, sống sa đọa thêm nữa, đó mới gọi bị hóa cải, tức làm khác
ý ông thầy vậy.
Nhận Xét Góp
Ý
1.Một khi đã nắm quyền hành trong tay, anh nên dè dặt cẩn thận.Nếu
không anh bị tổn hại nhiều mặt, có khi sự nghiệp tài sản cho dù nhiều đến
bao nhiêu vẫn tan tành trong chốc lát; còn thanh danh trở thành mây khói
tan loãng trong bầu trời.
2.Một nhà mô phạm như vị thiền sư mà nghe trong thân quyến có người cháu
không đứng đắn đàng hoàng thì nỗi khổ tâm hẳn không phải ít.Mặc dù vậy,
người luôn tỏ ra thản nhiên trong vai trò một bậc thầy gương mẫu sáng
suốt, khi nghe tin động trời: người cháu ruột hư hỏng, ăn chơi trác táng,
đã phải lặn lội vất vả đường xa đến nơi người cháu sinh sống điều tra tại
chỗ sự thật có đúng như dư luận bàn tán không.Khi ông đến nơi xác chứng
đầy đủ dữ kiện, đem kinh nghiệm đạt đạo của mình cải hóa người cháu bướng
bỉnh cải ác hướng thiện trở về cuộc sống hiện tại.
Chưa thể có câu trả lời sẵn như một công thức cố định mà hẳn chờ lúc gặp
việc sẽ phương tiện tùy cơ ứng biến sao cho thích hợp.
3.Lấy kinh nghiệm tu hành Thiền sư Ryokan đã cảm hóa được đứa cháu hư
hỏng.Việc làm không đơn giản vì cần đòi hỏi sự kiên nhẫn tìm giải pháp hữu
hiệu mà không gây thiệt hại cho cả đôi bên; cũng như quán sát hoàn cảnh
đối tượng, nguyên nhân đưa tới sự việc, tức tìm ra đáp số giải quyết vấn
đề tận gốc rễ, đưa được đương sự nạn nhân trở về con đường ngay chính,
lương thiện.
4.Có đoạn ở bài thơ diễn tả gót chân đạo sĩ rày đây mai đó như mây trời
tự tại:
“… Gót đạo sĩ bốn phương trời rảo bước
Cõi Ta Bà đâu chẳng phải nhà ta
Một mình đi với bình bát cà sa
Ðói xin ăn dưới gốc cây nằm ngủ
Mùi phú quý mặc ai người hưởng thú
Bả vinh hoa ta nào có sá gì
Chỉ một lòng tu niệm đạo từ bi
Diệt phiền não cõi lòng thường thanh tịnh…”
Ðôi giày rơm tượng trưng trưng sự mộc mạc đơn sơ của người nông dân hiền
lương chất phác, nhưng hàm chứa cả trời cao đất rộng.Vì rơm từ cây lúa
chín mà hột đã được lấy dùng cho mọi nhà, mọi người.Còn rơm tức có gạo
ăn.Rơm chỉ người nghèo sử dụng, còn gạo thì không cứ nghèo giàu, mọi
người ai cũng phải cần lúa gạo ăn để sống.Người đi giày rơm hay đi chân
trần cũng là hạnh nguyện mà những kẻ giàu sang không bao giờ làm được.
Trong giới tu sĩ Phật giáo, phái trì bình khất thực (ngày xưa) một số ít
đi chân trần không mang giày dép.Ðiều này không nói lên được ý nghĩa gì
cao thượng cả.Trái lại, phương hại về phương diện vật lý, gây ra bất ổn,
dễ bị đạp đinh nhọn, gai góc,sỏi đá, nóng phỏng v.v… và nhất là da chân dễ
bị chai sần, trầy xước, dơ bẩn.
5.Chỉ có thể cải hóa kẻ khác khi một người có đủ bản lĩnh nội tại cũng
như sức lực.Nói cách khác, người phải dồi dào kinh nghiệm trong lãnh vực
chuyên môn để đảm bảo tính già dặn, không bị hoàn cảnh đối tượng chi phối
làm hại.Ví dụ: thầy pháp phải cao tay ấn thì việc trừ tà ma mới có hiệu
nghiệm.Ngược lại, đương sự sẽ bị ma quỉ ám hại ngay.Nhà tu hành công
phu chưa tinh luyện không độ được người, nếu ra tay hành hiệp liền bị
người độ mất.Nhà hùng biện chưa học cách thuyết phục đối phương ra tranh
biện hẳn bị đối phương già dặn quật ngã.Tay nghề đua, võ sư, luật gia
v.v… nói chung tất cả mọi ngành nghề đều có quy luật: người giàu kinh
nghiệm chính kẻ thắng cuộc.Trừ người nội lực vững không phải chi phối
bởi hệ luận: “Vỏ quít dày có móng tay nhọn” hay “Cao nhơn tắc hữu cao nhơn
trị”.
24.Non-Attachment
Kitano Gembo, abbot of Eihei temple, was ninety-two years old when he
passed away, in the year 1933.He endeavoured his whole life not to be
attached to anything.As a wandering mendicant when he was twenty he
happened to meet a traveller who smoke tobacco.As they walked together
down a mountain road, they stopped under a tree to rest.The traveller
offered Kitano a smoke, which he accepted, as he was very hungry at the
time.
“How pleasant this smoking is”, he commented.The other gave him an extra
pipe and tobacco and they parted.
Kitano felt: “Such pleasant things may disturb meditation.Before this
goes too far, I will stop now”.So he threw the smoking outfit away.
When he was twenty-three years old he studied I-King, the profoundest
doctrine of the universe.It was winter at the time and he needed some
heavy clothes.He wrote to his teacher, who lived a hundred miles away,
telling him of his need, and gave the letter to a traveller to deliver.Almost the whole winter passed and neither answer nor clothes arrived.
So Kitano resorted to the prescience of I-King, which also teaches the art
of divination, to determine whether or not his letter had miscarried.He
found that this had been the case.A letter afterwards from his teacher
made no mention of clothes.
“If I perform such accurate determinative work with I-King, I may neglect
my meditation”, felt Kitano.So he gave up this marvelous teaching and
never resorted to its power again.
When he was twenty-eight he studied Chinese calligraphy and poetry.He
grew so skilful in these arts that his teacher praised him.Kitano mused:
“If I don’t stop now, I’ll be a poet, not a Zen teacher”.So he never
wrote another poem.
Không Vướng Mắc
Kitano Gembo, Viện trưởng Vĩnh Bình (1) tự (Eihei) qua đời năm 1933, lúc
tuổi 92.Người suốt đời không bị vướng mắc bất cứ điều gì.
Năm hai mươi tuổi như một hành khất lang thang, ông gặp một du khách hút
thuốc.Hai người cùng đi xuống con đường núi và dừng lại nghỉ chân dưới
một bóng cây.Người du khách đưa một điếu thuốc mời, Kitano nhận thuốc và
hút lúc đang đói bụng.
Ông ta nhận xét: “Hút thuốc thích thú làm sao!”Người khách tặng thêm một
điếu hạng sang và thuốc.Rồi họ chia tay.Kitano cảm thấy rằng: “Vật gì
càng thích thú bao nhiêu càng làm cản trở việc tu thiền bấy nhiêu.Không
để việc này luống sâu hơn nữa, tốt nhất bây giờ ta phải dừng lại”.Nói
rồi, ông vứt cả đồ hút thuốc.
Vào năm 23 tuổi, Kitano học Kinh Dịch (2), một bộ kinh chở triết lý sâu
sắc nhất về vũ trụ.Lúc đó nhằm tiết trời mùa đông lạnh lẽo, ông cần quần
áo dày.Kitano viết thư cho thầy ở cách xa hàng trăm dặm nói với thầy nhu
cầu mình cần và gởi thư cho một người khách nhờ chuyển dùm.Hầu như mùa
đông gần hết mà chẳng thấy thư trả lời hay quần áo gì cả.Vì thế, Kitano
cầu sự cảm ứng của Kinh Dịch, bằng thuật bói toán để xác định thư có tới
nơi hay bị thất lạc.Ông nhận thấy thư đã đến.Sau đó ông nhận được thư
trả lời, nhưng chẳng thấy đề cập tới quần áo.
Kitano nhận xét: “Nếu ta đeo đuổi theo nguyên lý Kinh Dịch thế này, ta sẽ
giải đãi thiền định mất”.Vì thế, ông từ bỏ giáo nghĩa huyền diệu ấy và
không bao giờ để ý tới nguyên lý Kinh Dịch nữa.
Vào năm 28 tuổi, Kitano học thuật viết chữ Nho và làm thơ, đã trở thành
thiện nghệ trong môn nghệ thuật này.Ðến nỗi thầy không phải khen ngợi.
Kitano tự nghĩ: “Nếu bây giờ ta không dừng lại, ta sẽ là một thi sĩ, chứ
không phải một thiền sư”.Do đó Kitano không bao giờ sáng tác thơ.
Câu Hỏi Gợi Ý
1.Bạn biết gì về các thói quen (habits) thường nhật?Hãy nêu lên ý kiến
bạn thế nào?
2.Hành khất - người ăn xin, có giống với “Khất sĩ” – nhà tu khất thực –
trong Phật giáo không?
3.Thái độ của Kitano biết dừng lại khi thói quen sắp tập thành, là việc
làm chẳng phải dễ không phải ai cũng làm được.Thế tại sao ông tin vào
triết lý Kinh Dịch, bói toán?Ðây phải chăng cũng là một loại thói quen
xấu?
4.Có bao nhiêu những đam mê mà Kitano đã trải qua, và cuối cùng môn nghệ
thuật nào làm ông ta say đắm?Tại sao?
5.Tinh tấn thiền định cũng là một thói quen đắm nhiễm.Bạn có ý kiến gì
về điểm này?
Chú thích
1.EIHEIJI TEMPLE:Chùa Vĩnh Bình, cách Tokyo chừng 300km, là tổng bổn
sơn – ngôi chùa chính của Tông Tào Ðộng (Soto Shu), Nhật Bản, thuộc tỉnh
Fukui.Ðây là ngôi chùa lớn nhất của Tông Tào Ðộng, nơi đào tạo hàng trăm
tăng tài cho PGNB và đồng thời cũng có một số tăng sĩ ngoại quốc học đạo,
tu thiền ở đây.
2.I-Kinh: Kinh Dịch là một pho sách tối cổ của triết học Trung Quốc có
từ đời vua Phục Hy mà người ta không thể xác định được là mấy ngàn năm hay
mấy vạn năm trước kỷ nguyên Tây lịch.
Kinh hàm chứa triết lý huyền diệu của vũ trụ, gồm tám quẻ hay bát quái, là
kiền, khảm, cấn, chấn, tốn, ly, khôn, đoài, hiệp với Ngũ Hành: Kim, Mộc,
Thủy, Hỏa, Thổ biến dịch thành âm dương có trời đất, vạn vật sinh thành.Lại còn có bốn điều thuộc về Ðạo của Thánh nhân như: Nói thì chuộng lời,
Hành động thì chuộng sự biến đổi, Biến chế đồ đạc thì chuộng hình tượng,
để bói toán thì chuộng lời chiêm đoán tự nhiên ở trong đó.
*Quốc Vinh, Vic.
1.Thói quen có hai loại: loại thông thường hầu như ở đời không nhiều thì
ít ai cũng mắc phải như ghiền trà, ăn trầu, hút thuốc, cà-phê, ngủ dậy
trể; những thói quen nặng hơn là bốn thứ: cờ bạc, rượu chè, trai gái, hút
xách (cần sa ma túy) làm tan nhà mất cửa, kể cả mạng sống cũng bấp bênh
nguy hiểm.Ở đời ta cần tránh không nên tập nhiễm một thói quen nào.Khi
thói quen đã thành nếp khó trừ bỏ như một việc nhỏ người ghiền thuốc lá,
cà-phê v.v… mà thiếu thì làm việc không hăng hái, ngồi đâu ngáp đó, thân
thể dã dượi bạc nhược.
2.Hành khất là kẻ ăn xin.Danh từ bình dân gọi là ăn mày để chỉ hạng
người nghèo khổ đói rách, thiếu tình thương, không người thân giúp đỡ,
không nhà cửa đỡ nắng che mưa phải sống đầu đường xó chợ, có khi dưới gầm
cầu, trong hang tối v.v… Vì thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu chỗ ở, thiếu tình
thương… người ăn xin phải đi xin cái ăn, cái mặc và cả tình thương người
khác để sống qua những ngày còn lại.Do nghiệp kiếp trước gieo nhân keo
kiệt không bố thí mà đời này tới kỳ hạn phải nhận hậu quả nghèo, kể cả cơ
thể bịnh hoạn bất toàn không làm việc được phải đi ăn xin của thiên hạ…Trong khi người tu theo hạnh khất thực do hạnh nguyện hoằng dương Phật
pháp, đem đạo vào đời, giúp mọi người phát tâm rộng rãi để được phước
báu.Cùng một việc xin ăn nhưng giữa khất sĩ và người hành khất hoàn toàn
khác nhau: một bên do nghiệp xấu đưa lại không thể không đi xin ăn nuôi
sống; một bên do lòng từ muốn khuyên người làm thiện gieo nhân tốt để được
quả phúc về sau.
3.Kitano biết dừng lại khi thói quen nhỏ sắp tập thành như việc nghiện
thuốc lá, nhưng lại không từ bỏ nổi thói quen lớn hơn, có tầm vóc quan
trọng hơn là tin vào bói toán theo nguyên lý Kinh Dịch.Ðây cũng là điểm
xấu then chốt hay cố tật mà con người bám víu để thỏa mãn nhu cầu tâm linh
hay tri thức, thậm chí luyện tập viết nét chữ bay bướm, làm thơ hay cũng
là cái nghiệp theo thói thường tình ở đời.Nhờ tu luyện, Kitano cuối cùng
ý thức được vai trò hiện hữu của mình nên từ bỏ tất cả trở về với thực tại
đang sống… Nếu phải kể những đam mê của thiền sư Kitano ta nhận thấy nơi
ông thể hiện hai con người rõ rệt.
a)Con người trần tục như bao nhiêu con người khác.Có những tình cảm,
những thói quen bất trị suýt nữa luống sâu vào con đường thoái hóa như
nghiện thuốc, thích thơ văn, ham viết chữ đẹp, tin vào thuật toán số v.v…
b)Con người giải thoát vượt ra khỏi các thói hư tật xấu, đắm say nghiên
cứu kinh Dịch, nhưng cuối cùng lý trí hay tri thức Phật học già dặn hơn,
uyên bác hơn đã giúp ông cơ hội thăng hoa trở lại con đường trước mặt.Ý
thức vai trò và trách nhiệm của một thiền sư, ông đã dừng lại đúng lúc kịp
thời để không bị luống phí quá trình tu học của mình.
5.Làm bất cứ việc gì đều đặn xảy ra đúng thời gian nhất định hàng ngày
không sai lệch có thể gọi đó là đều là thói quen cả.Nhưng thói quen thấp
hèn nên tìm cách trừ bỏ, thói quen cao thượng lợi lạc phải duy trì làm
phát triển nẩy nở hơn nữa mà tinh tấn thiền định nằm trong loại thói quen
sau phải nuôi dưỡng và chăm sóc kỹ càng hơn.
*Duy Học, Sydney
1)Bạn biết gì về các thói quen (habits) thường nhật?Hãy nêu lên ý kiến
bạn thế nào?
Mọi người sống thường nhật thường có những thói quen khác nhau.Nếu được
giáo dục tốt, gần bạn hiền, ta sẽ có những thói quen tốt, tỷ dụ như không
rượu chè, không cờ bạc, không hút sách, v.v… còn nếu giao du với bạn bè
xấu, tất nhiên sẽ tiêm nhiễm thói quen xấu, có hại cho cá nhân và xã hội.Nên phải chọn bạn mà chơi, nên gần bạn tốt, thầy có phẩm hạnh, để bắt
chước cái tốt, cái Chân - Thiện - Mỹ, mà tu thân, sửa nết, hầu trở nên một
người có tác phong đạo đức, có ích lợi cho mình, cho gia đình, cho cộng
đồng và xã hội.
2)Hành khất - người ăn xin, có giống với “Khất sĩ” – nhà tu khất thực –
trong Phật giáo không?
Người hành khất là người nghèo khổ, vì hoàn cảnh không còn nơi nương tựa,
nên phải đi xin ăn sống qua ngày, không có lý tưởng cao đẹp như một vị
“Khất sĩ”.Vị khất sĩ tu theo “Tiểu Thừa”, nhưng phương pháp tu hành cũng
chẳng phải ít và dễ như ta tưởng.Một vị tu sĩ Tiểu Thừa tu các pháp môn
như: Ngũ giới, Thập thiện, Tứ-diệu-đế, Thập-nhị-nhân-duyên, và các pháp
thiền quán (Sổ tức, bất tịnh, từ bi, nhân duyên, Vô thường, Vô ngã v.v…).Vị tu sĩ Tiểu Thừa đi khất thực, đắp y vàng, không ăn quá ngọ, không giữ
tiền bạc, giống hệt Ðức Phật khi còn tại thế.Là Phật tử, chúng ta có bổn
phận cúng dường chư vị khất sĩ, cúng các ngài tức như cúng Phật vậy, không
khác.
3)Thái độ của Kitano biết dừng lại khi thói quen sắp tập thành, là việc
làm chẳng phải dễ không phải ai cũng làm được.Thế tại sao ông tin vào
triết lý Kinh Dịch, bói toán?Ðây phải chăng cũng là một loại thói quen
xấu?
Kitano là một vị tu sĩ luôn tĩnh thức, tâm sáng suốt, nên đã biết dừng lại
trước mọi cám dỗ như hút thuốc, bói toán theo Kinh Dịch hoặc thuật học chữ
Nho và làm thơ.Tuy nhiên ông đã có phen tin vào kinh Dịch và bói toán,
vì lúc đó nhằm tiết đông lạnh thấu xương; ông cần thêm quần áo dày để
chóng rét, nên đã viết cho thầy ông xin quần áo thêm.Nóng ruột chờ lâu,
ông bèn dùng bói toán để rõ tin tức.Sau ông tỉnh thức, biết rõ mê đắm
kinh Dịch và bói toán sẽ gây trở ngại cho việc tu Thiền định nên ông quyết
tâm từ bỏ nó luôn.Tóm lại ngoài chánh pháp ra, một tu sĩ không thể tập
nhiễm một thứ gì khác để xin ra tham đắm, có phương hại đến việc tu hành.
4)Có bao nhiêu những đam mê mà Kitano đã trải qua, và cuối cùng môn nghệ
thuật nào làm ông ta say đắm?Tại sao?
Ông Kitano đã thích thú hút thuốc, đã đam mê kinh Dịch và thuật bói toán
và đã học thuật viết chữ Nho và làm thơ.Riêng môn học chữ Nho và làm thơ
đã giúp ông trở nên thiện nghệ và được thầy ông khen ngợi, đó là môn nghệ
thuật ông ham thích lâu dài hơn hai món trên.Có lẽ vì ông thấy học chữ
Nho, thuộc đạo Nho hay Khổng có phần triết lý cao siêu, khá giống triết lý
của đạo Phật và có những điểm tương đồng như sau:
Ðạo Nho
a)Thiên địa vạn vật nhất thể.
b)Tính thiện là bản nguyên tinh thần, là thiên lý trời phú cho.
c)Khi đắm đuối vật chất, lương tâm mờ tối đi.
d)Làm lành trời trả phước, làm ác trời trả họa.
e)Ðạo nho:Ðạo Chí Thiện, làm việc Nhân Nghĩa không vì cá nhân mình, mà
chỉ theo Thiên Lý.
Ðạo Phật
a)Vạn thù quy nhất bản
b)Từ Bi là hạnh của Tu Sĩ, của Phật tử và chư thiện tri thức…
c)Lòng tham dục che mất chân Tánh, khiến hành động sai trái.
d)Làm thiện, thiện báo, làm ác, ác báo.
e)Ðạo Phật: Ðạo Từ Bi, Trí Tuệ, người Từ Bi giúp người không vì danh lợi
cho mình, mà chỉ có tâm niệm gột rửa phiền não và đạt cứu cánh an lạc,
giải thoát.
5)Tinh tấn thiền định cũng là một thói quen đắm nhiễm.Bạn có ý gì về
điểm này?
Thiền định là một phương pháp tu do Ðức Phật đã thực hành dưới cội Bồ Ðề
để Ngài tìm ra con đường giải thoát cho Ngài và cho các loài chúng sanh.Ngài đã từng nói các pháp tu cũng giống như cái bè đưa ta qua sông, tới bờ
bên kia sông, tức bến giác, thì ta cũng phải bỏ bè đi, chớ mang chi cho
nặng, vô ích!Ngoài ra một pháp tu cũng là phương tiện thoát sinh tử,
cũng do là nhân duyên mà có, cho nên không thể đắm nhiễm mãi được.Tuy
nhiên, khita chưa đắc đạo, còn phải nhờ pháp tu thì chớ vội bỏ pháp, mà
mất chỗ nương tựa.Chừng nào ta liễu tri “hành mà vô hành”, “pháp vô
pháp”, lúc đó sẽ tính cũng không muộn.
Nhận Xét Góp
Ý
1)Các thói quen thường nhật con người hay dễ mắc phải do ảnh hưởng xấu
từ bạn bè, hoàn cảnh gia đình, xã hội, trường học, hãng xưởng, đường phố
v.v…
Muốn trừ bỏ các thói quen xấu tai hại không dễ dàng như hút thuốc lá
chẳng hạn.Bạn nên tập bỏ thuốc từ từ bằng cách suy xét điểm tai hại của
chất mơphin trong thuốc lâu ngày làm màng phổi bi nám có nguy cơ sưng phổi
hay gây bịnh ung thư.Ý thức tới điều tai hại như thế, bạn cần phải cương
quyết dứt khoát tự nguyện không hút thuốc.Ðầu tiên nên giảm từ mỗi ngày
6 điếu xuống còn 3 điếu (sau mỗi bữa ăn), sau đó lần xuống còn 2 và rồi
ngày một điếu.Cuối cùng thì bỏ luôn thuốc.Thời gian đầu mới bỏ thuốc
miệng cảm thấy lạt sau bữa ăn, bạn nên tìm kẹo hay loại sưng-gum ngậm thay
thuốc.Nên nhớ phải cương quyết lắm mới trừ tuyệt một thói quen xấu nó
không dễ dàng một chút nào cả.Tuy nhiên, loại thói quen hướng thượng như
mỗi ngày hai thời tụng kinh nhất định, giờ tọa thiền buổi tối giữ đều
không gián đoạn, không trễ nải lại càng phải cố công tập luyện theo đuổi
thành thuần nhuyễn tự động automatic.Như vậy, ta nên theo đuổi tập luyện
thói quen sao cho thật tinh vi để thành lợi khí giúp đời hữu hiệu mà các
bậc Bồ Tát đại nhân thường hành xử như là nguyện lực vậy.
2)Chữ khất thực mang hai ý nghĩa như dưới đây:
a)Xin tấm lòng vị tha mọi người mở ra, ban cho, coi người cũng như chính
mình để có tâm lượng bao dung quảng đại, nhìn thấy nỗi khổ, cái khó của
người cũng như của mình.
