NƠI ẤY CŨNG LÀ BÂY GIỜ VÀ Ở ÐÂY
Nguyên tác: Wherever You Go, There
You Are.
Tác giả:
Jon Kabat-Zinn
Dịch giả:
Nguyễn duy Nhiên.
"Thiền tập áp dụng vào đời
sống hằng ngày"
Ðôi lời giới thiệu về tác giả.
JON KABAT-ZINN là sáng lập viên
cũng như giám đốc của Stress Reduction Clinic tại University of
Massachusetts Medical Center, và cũng là giáo sư diễn giảng Y khoa trong
ngành Preventive and Behavioral Medicine. Lãnh vực chuyên môn của ông là
nghiên cứu về sự ảnh hưởng của thân và tâm trong việc chữa bệnh, cũng như
sự áp dụng của thiền tập và chánh niệm vào đời sống hằng ngày.
Trong quyển sách này, tác giả
giúp mở những cánh cửa đơn sơ để ta bước vào và tiếp xúc với bản chất của
thiền tập chánh niệm, cũng như những áp dụng cụ thể của nó trong cuộc sống
hằng ngày. Và cùng một lúc, quyển sách này cũng cung cấp cho những ai đã
và đang thực tập thiền quán, muốn mở rộng, đào sâu và củng cố ước vọng
muốn sống một cuộc đời tỉnh thức và minh triết. Nơi đây, trong những
chương ngắn, tác giả đặt trọng tâm vào tinh thần của chánh niệm, trong cả
hai lãnh vực: sự tu tập nghiêm túc theo quy củ và sự cố gắng đem phương
pháp thực tập áp dụng vào mọi phương diện của cuộc sống.
LỜI MỞ
Bạn có biết không? Nói cho cùng
thì bất cứ một nơi nào bạn đến cũng sẽ là bây giờ và ở đây mà thôi. Trong
giờ phút này bạn đang bận bịu với những vấn đề gì, thì chúng cũng đã là
những việc bạn đã bận bịu trong quá khứ. Những gì bạn đang suy nghĩ ngay
bây giờ là những gì đang ở trong tâm bạn. Bất cứ việc gì đã xảy ra thì nó
đã xảy ra. Câu hỏi quan trọng là ta sẽ xử sự với chúng như thế nào. Nói
một cách khác: "Bây giờ sao đây?"
Dù muốn dù không, ta chỉ duy có
mỗi giây phút hiện tại này để sống mà thôi. Tuy vậy, ta lại cứ sống trong
quên lãng, không nhớ rằng mình đang ở nơi đây, nơi ta đang có mặt, và đang
sống trong hoàn cảnh ta đã có. Trong mỗi giây phút, chúng ta bắt gặp mình
đứng trước một ngã tư đường của bây giờ và ở đây. Nhưng khi đám mây mờ của
sự quên lãng che phủ giây phút hiện tại, chúng ta bị lạc lối. Và lúc ấy
"Bây giờ sao đây?" thật sự trở thành một vấn đề.
Bị lạc lối, ở đây tôi muốn nói
là khi ta tạm thời không còn tiếp xúc được với chính mình, cũng như với
tất cả những tiềm năng của mình. Thay vì vậy, chúng ta lại bị rơi vào một
trạng thái hành xử, quan sát và suy nghĩ như một người máy. Trong những
giây phút ấy, ta cắt đứt sự liên lạc của mình với những gì sâu kín nhất
trong nội tâm, mà chúng có thể đem lại cho ta những cơ hội rất lớn cho sự
sáng tạo, học hỏi và phát triển. Và nếu không cẩn thận, những giây phút mờ
mịt ấy có thể kéo dài ra và trở thành cuộc đời của mình.
Muốn thực sự tiếp xúc với thực
tại, cho dù đó bất cứ là gì, chúng ta phải biết cách dừng lại trong kinh
nghiệm của mình, lâu đủ để nó thấm sâu vào và lắng đọng xuống, lâu đủ để
ta có thể thật sự cảm giác được giây phút hiện tại, thấy được nó một cách
toàn vẹn, giữ nó trong tâm, để ta có thể biết và hiểu rõ ràng hơn. Chỉ
chừng ấy, ta mới có thể chấp nhận được sự thật của giây phút này trong
cuộc sống, để được học từ nó và rồi tiếp tục. Nhưng thay vì vậy, chúng ta
thường bị ám ảnh bởi một quá khứ đã qua rồi hoặc một tương lai chưa tới.
Chúng ta luôn đi tìm ở một nơi nào khác, với hy vọng rằng ở nơi đó mọi
việc sẽ được tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn, sẽ giống như ý ta muốn, hoặc sẽ
được lại như xưa. Nhưng hầu hết chúng ta chỉ ý thức được một phần rất nhỏ
của sự dằn co này, nếu ta có ý thức được chúng. Hơn nữa, chúng ta cũng chỉ
có một ý thức nhỏ nhoi về những gì mình đang làm trong và đối với cuộc
sống này, cũng như ảnh hưởng của chúng. Và tinh tế hơn nữa là ảnh hưởng
của những ý nghĩ của ta trên những gì mình thấy và không thấy, những gì ta
làm và không làm.
Ví dụ, chúng ta thường bị kẹt,
một cách vô ý thức, vào sự giả định cho rằng những gì mình nghĩ - tư
tưởng, ý kiến ta hằng nuôi dưỡng - là một chân lý tuyệt đối về những gì
đang xảy ra ngoài kia cũng như ở trong tâm ta. Mà sự thật thì không bao
giờ như vậy.
Chúng ta đã trả một giá rất đắt
cho sự sai lầm cũng như cho cái giả định vô căn cứ ấy, khi ta đã cố ý xem
thường tính cách nhiệm mầu của giây phút hiện tại. Hậu quả của chúng đã
được tích lũy trong lặng lẽ và tô màu cho cuộc sống, trong khi chúng ta
không hề hay biết hoặc có thể làm gì khác hơn được. Và có lẽ chúng ta cũng
sẽ không bao giờ thật sự được là mình, không bao giờ có thể tiếp xúc được
với tất cả những tiềm năng trong ta. Vì chúng ta thường hay tự khó chặt
mình trong một ảo tuởng, rằng ta đã biết mình là ai, ta biết mình đang ở
đâu và đang đi về đâu, rằng ta biết việc gì đang xảy ra. Trong khi sự thật
ta đang bị liệm kín trong những ý nghĩ, mơ mộng, và những sự thúc đẩy,
phần nhiều là về quá khứ hoặc tương lai, về những gì ta ưa thích hoặc ghét
bỏ, chúng quay tít mù, che lấp kín con đường chúng ta đi và ngay cả mảnh
đất ta đang đứng.
Quyển sách bạn đang cầm trên
tay, đây là nói về một sự tỉnh thức dậy từ những giấc mơ ấy, nhiều khi
chúng lại trở thành những ác mộng. Không ý thức được rằng mình đang sống
trong mộng, đạo Phật gọi đó là vô minh, hoặc thất niệm. Và ý thức được sự
không biết đó, ta gọi là chánh niệm. Công phu đánh thức mình dậy từ những
giấc mơ ấy chính là Thiền tập, một phương pháp thực tập có hệ thống, giúp
ta phát triển sự tỉnh thức, một khả năng ý thức được giây phút hiện tại.
Sự tỉnh thức này đi song đôi với tuệ giác, tức một cái thấy sâu sắc về
nhân và quả, về tính cách liên hệ mật thiết của mọi vật với nhau, nó giúp
ta không còn bị kẹt trong một thực tại ảo tưởng về những tạo vật do chính
mình dựng lên. Muốn tìm được con đường đi cho mình, ta cần phải biết chú ý
hơn đến giây phút hiện tại này. Ta chỉ có mỗi một giây phút này để sống,
để phát triển, để cảm nhận và để thay đổi. Chúng ta cần phải trở nên thật
cẩn thận và đề phòng sự lôi kéo rất mãnh liệt của hai hấp lực quá khứ và
tương lai, cũng như cái thế giới mộng tưởng chúng dâng tặng ta trong cuộc
sống.
Khi nói đến Thiền tập, điều
quan trọng là bạn nên biết rằng đây không phải là một việc làm nào lạ kỳ
hoặc bí ẩn hết, Nó không có nghĩa là bắt ta phải trở thành một người lạnh
lùng, xa lạ, lãnh đạm, cuồng tín, huyền bí hoặc làm một triết gia. Thiền
tập chỉ đơn giản có nghĩa là làm chính mình và thật sự biết được một chút
gì về con người ấy. Ðây là một ý thức rằng ta đang đi trên một con đường,
cho dù mình có ưa thích hay không, và con đường ấy chính là cuộc đời của
ta. Thiền tập có thể giúp ta thấy được con đường mà ta gọi là cuộc đời này
nó có một phương hướng, luôn luôn khai mở trong từng giây phút một, và
những gì đang xảy ra bây giờ sẽ ảnh hưởng đến những gì xảy ra kế tiếp.
Và nếu việc xảy ra trong giây
phút này sẽ có tác dụng đến việc xảy ra trong giây phút kế, thỉnh thoảng
ta cũng nên nhìn lại chung quanh mình một chút, để có thể tiếp xúc với
chúng sâu sắc hơn, và từ đó có được một nhận thức rõ ràng về con đường
cũng như phương hướng chúng ta đang theo, như vậy thì có hay hơn không?
Ðược như vậy, có lẽ ta sẽ có được một vị thế tốt đẹp hơn để có thể tự định
cho mình một con đường nào thật sự thích hợp - một con đường tâm linh, một
con đường của tình thương, một con đường của chính ta. Bằng không, sự thúc
đẩy, xung lực của sự vô ý thức trong giây phút này sẽ quyết định cho giây
phút kế. Những ngày, tháng, năm của ta sẽ trôi qua như chiếc bóng mờ của
một con ngựa thoáng bên ngoài cửa sổ, thời gian ấy ta không hề biết tới và
cũng không dùng đến.
Chúng ta rất dễ rơi thẳng vào
một con dốc trơn bị sương mù che kín, dẫn ngay vào huyệt mộ của mình. Hoặc
là một giây phút tỉnh táo nào đó vào lúc cuối đời trên giường bệnh, ta
chợt tỉnh thức dậy và hiểu rằng những gì mình tưởng là quan trọng, là lối
sống trong những năm qua, thật ra chỉ là một phần nhỏ của sự thật dựa trên
sự sợ hãi và vô minh, chúng chỉ là những ý niệm giới hạn của ta về sự
sống, chứ không hề là chân lý hoặc thật sự là một con đường sống.
Không một ai có thể làm công
việc đánh thức dùm ta được, mặc dù đôi khi gia đình, bè bạn cũng đã cố
gắng hết sức để truyền thông với ta, giúp ta thấy sáng suốt hơn cũng như
phá tan sự mù tối của mình. Nhưng cuối cùng thì sự tỉnh thức là việc của
mỗi chúng ta chỉ có thể làm cho chính mình. Chung quy lại thì bất cứ nơi
nào ta đến, chỉ có thể là bây giờ và ở đây. Ðó chính là cuộc sống của
chính ta đang khai mở.
Trọn cuộc đời, đức Phật đã đi
truyền dạy một giáo lý sống tỉnh thức. Có lẽ đức Phật cũng có những hàng
đệ tử lúc nào cũng mong ngài giúp họ đễ dàng tìm được một con đường cho
họ. Vào lúc cuối đời, đức Phật cũng đã tóm tắt lại một lời này cho các đệ
tử của ngài: "Các con hãy tự thắp đuốc lên mà đi".
Chánh niệm là một thực tập có
liên quan đến sự chú ý và tỉnh thức, đó là những nhân tính rất phổ thông
của loài người. Nhưng trong xã hội này, chúng ta lại hay xem thường những
khả năng ấy, không nghĩ đến chuyện phát triển chúng một cách có hệ thống
để phục vụ cho sự tự hiểu cũng như tuệ giác của chúng ta. Thiền tập là một
quá trình giúp ta làm sâu sắc thêm sự chú ý cũng như chánh niệm của mình,
tôi luyện chúng và đem áp dụng vào những sự việc cụ thể trong đời sống
hàng ngày.
Mục đích của quyển sách này là
để mời gọi đọc giả ý thức rằng, qua các kinh nghiệm trực tiếp bằng sự chú
ý đến những việc đa số chúng ta thường bỏ qua, có một lý do thật sự để
chúng ta đem sự thực tập chánh niệm thể nhập vào cơ cấu đời sống của mình.
Nhưng không phải tôi nói rằng
chánh niệm là một liều thuốc tiên có công năng, chữa trị bá bệnh, giải
quyết hết mọi khó khăn của cuộc sống. Không hề là vậy. Tôi không biết là
thật sự có một giải pháp kỳ diệu nào không, thật sự tôi cũng không muốn đi
tìm. Một cuộc sống toàn vẹn phải được vẽ bằng những đường nét rộng lớn. Có
nhiều con đường dẫn đến sự hiểu biết và tuệ giác. Mỗi người chúng ta có
những nhu cầu riêng cần được xử lý và đeo đuổi trong cuộc hành trình của
đời mình. Mỗi người chúng ta phải tự vạch lấy con đường đi và nó phải
thích hợp với sự sẵn sàng của chính mình.
Lẽ dĩ nhiên bạn phải sẵn sàng
cho sự thực tập thiền quán. Bạn phải biết đến với nó vào đúng lúc trong
đời mình, ở một thời điểm bạn đã sẵn sàng biết thật sự lắng nghe giọng
nói, con tim và hơi thở của mình - biết có mặt với chúng, không cần phải
đi đâu hoặc cải tiến hay thay đổi bất cứ một việc gì hết. Nó là một công
phu tu tập.
Quyển sách này mở những cánh
cửa đơn sơ để giúp ta bước vào và tiếp xúc với bản chất của thiền tập
chánh niệm, cũng như những ứng dụng cụ thể của nó. Nó đặc biệt giúp ích
cho những ai cảm thấy không thích hợp với những chương trình được ấn định
có quy củ, không bị thích trực tiếp hướng dẫn, nhưng tò mò muốn tìm hiểu
về chánh niệm và sự áp dụng của nó. Trong sách, tôi thỉnh thoảng có đóng
góp những lời nhắn nhủ và gợi ý cho sự thực tập.
Và cùng một lúc, quyển sách này
cũng cung cấp cho những ai đã và đang thực tập thiền quán, muốn mở rộng,
đào sâu và củng cố ước vọng muốn sống một cuộc đời tỉnh thức và minh
triết. Nơi đây, trong những chương ngắn, tôi đặt trong tâm vào tinh thần
của chánh niệm, trong cả hai lãnh vực: sự tu tập nghiêm túc theo quy củ và
sự cố gắng đem phương pháp thực tập áp dụng vào mọi phương diện của cuộc
sống. Mỗi chương là một cái nhìn lướt qua trên một mặt nhỏ của viên kim
cương chánh niệm có muôn ngàn mặt. Ðôi khi chúng có vẻ tương tự như nhau,
nhưng mỗi mặt đều có một nét đặc thù và hoàn cảnh khác biệt.
Sự khám phá viên kim cương của
chánh niệm này được dâng tặng cho những ai muốn tìm cho mình một con đường
đi đến sự giải thoát và minh triết trong đời sống. Nó chỉ đòi hỏi một sự
cương quyết, muốn nhìn sâu sắc vào giây phút hiện tại, cho dù đó là bất cứ
một hoàn cảnh gì, với lòng từ ái đối với chính mình, và sự cởi mở đối với
những gì có thể xảy ra.
Phần một giới thiệu lý do căn
bản và nền tảng của việc thực tập cũng như phát huy chánh niệm trong đời
sống cá nhân. Nó thách thức đọc giả hãy kinh nghiệm, thử áp dụng chánh
niệm vào đời sống của mình qua nhiều phương cách khác nhau. Phần hai giới
thiệu một vài phương diện căn bản của một sự tu tập nghiêm túc. Tu tập
nghiêm túc ở đây nói về những khi ta bỏ ra một thời gian nhất định, khi ta
ngưng hết mọi sinh hoạt thường ngày với mục đích thực hành những phương
pháp thiền tập để phát huy chánh niệm và định lực. Nhiều chương trong phần
ba của quyển sách được chấm dứt bằng những bài thực tập, chúng gợi ý cho
độc giả những phương cách đem ứng dụng chánh niệm vào đời sống hằng ngày.
---o0o---
Mục Lục >>
Phần Một
>> Phần Hai
>> Phần Ba
---o0o---
Nguồn: Thư Viện Hoa Sen
Trình bày:
Linh Thoại
Cập
nhật: 6-2008
