Phần 1.
CUỐN 1-10
(PHẦN 1: Từ
năm 1983-1989)
Hỏi:
Thế nào là CHƠN KHÔNG DIỆU HỮU?
Đáp:
Chơn không Diệu hữu thuộc về Giáo môn. Giáo môn nói đến Tự tánh về CÓ và
KHÔNG. Không là Chơn không. CÓ là Diệu hữu; ý là cái “có” chẳng phải
thật có, cái “không” chẳng phải thật không, là muốn mọi người không có
chấp thật, vì chấp thật là bệnh của chúng sinh, sở dĩ có cái khổ sinh tử
luân hồi đều do bệnh chấp thật sinh ra. Tự tánh chẳng thể dùng lời nói
tỏ bày, Chơn không Diệu hữu cũng là phương tiện tạm thời mà thôi.
Vậy thế
nào là Diệu hữu, thế nào là Chơn không? Chữ DIỆU trong kinh Phật là vi
diệu, bất khả tư nghì, chẳng thể dùng tâm suy lường được; những gì có
thể dùng tâm suy nghĩ tức chẳng phải là diệu – cái KHÔNG tức thật không,
hư không này chẳng phải thật không, chẳng phải chơn không, vì hễ người
kiến tánh thì hư không tan nát, nếu là chơn không thì chẳng tan nát
được.
Tôi
giảng về CHƠN KHÔNG là hiển bày cái dụng: KHÔNG tức trống rỗng, trống
rỗng tức không, ấy là cái dụng; có rỗg không chúng ta mới có thể ngồi
tại đây, như cái bàn này nếu chẳng có không (trống rông) thì chẳng thể
sử dụng, cái tách chẳng có Không thì chẳng thể đựng nước, đựng trà
v.v... Nên phàm nói đến cái Không là để hiển bày cái dụng; muốn dụng ắt
phải có cái Không, chẳng có cái Không thì chẳng thể sử dụng được. Cái
Không lớn chừng nào thì sự dụng phát huy lên chừng nấy.
Dụng của
Tự tánh cũng vây, sở dĩ mình sử dụng chẳng được là do các thứ tham sân
si, phiền não che lấp cái Không, nay tham Thiền dùng “cây chổi
automatic” quét trống được bao nhiêu thì cái Không hiển bày được bấy
nhiêu, tự động xài ra. KHÔNG tới cực thì dụng tới cực, tức là Phật.
Trước mắt dùng chưa được, chỉ có thể tạm gọi là “tiềm năng”, tức tiềm
trong trong Tự tánh, đợi khi nào quét trống không rồi thì tự hiện ra cái
dụng, như thế mới có thể gọi là Chơn không, cũng gọi là Diệu hữu ( Bởi
vì nếu không phát huy được sự dụng thì chẳng thể gọi là Diệu hữu).
Tức
không tức dụng, tức dụng tức không, Chơn không Diệu Hữu đồng thời. Diệu
hữu là dụng, Chơn không là thể, thể với dụng đồng thời, không có phân
chia, ấy mới đúng với nghĩa “Tự tánh bất nhị”. Nếu chia ra thể và dụng
tức đã thành hai, vì để giải thích nên mới nói thành hai vậy. Nay chúng
ta chỉ thấy được cái dụng, muốn tìm ra cái thể thì chẳng thể được. Phật
tử tham Thiền, đề khởi câu thoại đầu thì tự động hiện ra cái dụng, chẳng
cần tác ý. Như tôi thường kể về cầu thủ Trung Quốc, anh … (thủ môn),
không qua tác ý mà chụp được quả banh. Trước khi chưa tham Thiền, khởi
tâm muốn chụp được quả banh lại bị tuột mất, nay anh ấy đang ở Paris,
thường tham gia các trận đáu tại Đức, Thụy Điển v.v... đều giành được
thắng lợi, ấy sự dụng automatic, không cần qua bộ não. Điều này theo sự
phân tích của khoa học thì thật vô lý, nhưng thực tế là vậy. Bởi vì dụng
của Tự tánh chẳng cần qua bộ não nhưng làm việc của bộ não, nên mới gọi
là Diệu hữu, chẳng thể hiểu theo tâm suy nghĩ.
Hỏi:
Thế nào là nghĩa ba câu trong Kinh Kim Cang?
Đáp: Như
câu “Chúng sinh, tức phi chúng sinh, thị danh chúng sinh”; “Thế giới,
tức phi thế giới, thị danh thế giới”; “Đệ nhất Ba la mật, tức phi đệ
nhất Ba la mật, thị danh Ba la mật” … Kinh Kim Cang từ đầu đến cuối
chẳng ngoài nghĩa ba câu này. Câu thứ nhất chấp “Thị chúng sinh” là
đúng, câu thứ nhì quét câu thứ nhất nhưng lọt vào cái “Phi”, câu thứ ba
“Thị danh” tức giả danh: Câu thứ nhất “thị chúng sinh” là giả danh, cây
thứ nhì “Phi chúng sinh” là giả danh., câu thứ ba “Thị danh chúng sinh”
cũng là giả danh. Nên câu thứ ba quét câu thứ nhất, câu thứ nhất và quét
luôn cả câu thứ ba, quét triệt để mới đúng là nghĩa ba câu.
Nghĩa ba
câu với nghĩa tứ cú giống nhau, cũng là quét triệt để, chẳng trụ ở cú
nào. Nếu chúng ta thấu suốt được, chẳng những nghĩa ba câu của Kinh Kim
Cang, bất cứ kinh nào cũng vây, không ngoài ý nghĩa ba câu và tứ cú kệ.
Đối với vũ trụ vạn vật cũng thế: Cái tách, tức phi tách, thị danh tách;
cái bình, tức phi bình, thị danh bình; cái ta, tức phi ta, thị danh ta;
Phật, tức phi Phật, thị danh Phật v.v... chẳng ngoài nghĩa ba câu của
Kinh Kim Cang vậy.
Hỏi:
Làm sao hàng phục tự tâm?
Đáp: Làm
sao hàng phục được ư? Hễ khởi niệm thì lọt vào vào cú thứ nhất, “Không
khởi niệm” lọt vào cú thứ hai, “chẳng khởi niệm chẳng không khởi niệm”
lọt vào cú thứ ba, “Cũng khởi niệm cũng không khởi niệm” lọt vào cú thứ
tư. Muốn hàng phục chỉ có tham thoại đầu khởi lên nghi tình, ngoài ra
chẳng còn cách nào khác! Chính cái nghi tình “không hiểu không biết” là
cây chổi automatic hàng phục hết! Có hàng phục được mới an trụ được, nếu
không thì làm sao an trụ? Khi đề khởi câu thoại đầu, không cần biết đến
có chạy theo lục trần hay không, hễ có chạy theo hay không chạy theo đều
nằm trong tứ cú, nên chẳng biết tới.
Hỏi:
Thế nào là “Thị pháp trụ pháp vị, thế gian tướng thường trụ?”
Đáp: Ấy
là trong Kinh Pháp Hoa, nếu nói đến “Thế gian tướng thường trụ” thì thế
gian tướng là tướng sanh diệt, làm sao thường trụ được? Nhưng vì có câu
‘Thị pháp trụ pháp vị”, tức là pháp nào trụ theo ngôi pháp đó; ví như
cái tách thì trụ nơi ngôi pháp tách, khi nào các tách đập bể rồi thì
pháp vị “tách” mất, trụ ngôi pháp vị miểng, hiện tiền trụ ngôi pháp vị
miểng, nếu đem miểng đốt thành tro thì trụ ngôi pháp vị tro, một làn gió
thổi tro bay mất, từ pháp vị tro đổi thành pháp vị không, trụ nơi pháp
vị “không”. Thế gian tướng thường trụ nơi pháp vị hiện tiền ấy: Pháp vị
“sanh” hiện tiền trụ ngôi pháp vị sanh, Pháp vị “diệt” hiện tiền ngôi
pháp vị diệt, nên nói Thế gian tướng thường trụ, là cái dụng của Tự tánh
vậy. “Thị pháp trụ pháp vị, thế gian tướng thường trụ” có thể nói là hai
câu cao nhất trong Kinh Pháp Hoa.
Hỏi:
Thiền tông lấy câu “Niệm Phật là ai” để tham; Tịnh độ niệm Phật lấy “A
Di Đà Phật”, vậy sự thù thắng như thế nào để đạt đạo?
Đáp: Đức
Phật dạy chúng sinh tu hành gồm tám mươi bốn ngàn pháp môn, tùy theo căn
cơ của mọi chúng sinh. Mục đích của Phật chỉ muốn mọi chúng sinh đều
thành Phật, đạt đến tự do tự tại, vĩnh viễn thoát khỏi tất cả khổ. Sở dĩ
có tám mươi bốn ngàn pháp môn là tùy theo căn cơ trình độ, sở thích của
từng chúng sinh, do vọng tâm của chúng sinh muôn ngàn sai biệt nên mới
dạy nhiều pháp môn, nhưng qui tụ lại thành bốn loại: Tham Thiền, niệm
Phật, trì chú, quán tưởng. Tham Thiền là tham câu thoại đầu, niệm Phật
là Tịnh độ, hai cách tu khác nhau.
Tông chỉ
của Tịnh Độ là TÍN, NGUYỆN, HÀNH. TÍN là tin, gồm có ba:
1) Tin
lời của Phật không vọng ngữ.
2) Tin
kiếp này sẽ được vãng sanh.
Tin Cõi
Tịnh Độ không bệnh không già không chết, muốn gì được nấy.
NGUYỆN
có hai: Đại nguyện và tiểu nguyện, Thế nào là tiểu nguyện? Là cầu cho
mình được vãng sanh, nhưng tiểu nguyện thì không hợp nhân quả, không
được vãng sanh. Tại sao? Như đã kể trên, tin Tịnh Độ không có già, không
bệnh, không chết thì làm sao đi đầu thai để trả nợ? Phật pháp là nói về
nhân quả; hễ tạo thiện nhân thì được thiện quả, tạo ác nhân ắt chịu ác
quả, thiện quả tạm gác qua, về ác quả thì từ nhỏ tới lớn có ăn thịt cá
không? Có sát sanh không? Cho dù bắt đầu từ bụng mẹ ra chưa hề đập chết
con muỗi, không đạp chết con kiến, thế còn có ăn thịt không? Có ăn cá
không? Nếu có, ăn một miếng thịt phải trả nợ một miếng thịt, ăn một con
cá phải trả nỡ một con cá, ấy mới hợp với nhân quả. Nếu vãng sanh Cực
Lạc không trở lại nữa thì ai đầu thai trả nợ? Thế là không hợp với nhân
quả rồi! Không hợp nhân quả thì không phải Phật pháp, nên nói tiểu
nguyện không hợp với nhân quả, phải phát đại nguyện.
Đại
nguyện như thế nào? Ví như người thiếu nợ không có tiền trả, hẹn kỳ sau:
Những nợ mạng nợ thịt mà mình thiếu, nay dù làm việc thiện bố thí cúng
dường … đều hồi hướng cho tất cả chúng sinh, nguyện cùng ta sanh Cõi Cực
lạc, còn những chúng sinh chưa sanh Cõi Cực Lạc thì sau khi ta thành
Phật rồi sẽ trở về độ hết tất cả chủ nợ, tất cả chúng sinh, ấy mới là
đại nguyện, mới hợp nhân quả.
Lại, có
hai thứ hạnh khi niệm Phật: Tán tâm niệm Phật và Nhất tâm niệm Phật.
“Nhất tâm niệm Phật một câu hơn tán tâm niệm Phật ngàn lần”. Thế nào là
tán tâm niệm Phật? Vừa niệm Phật vừa lo đủ thứ việc nhà, việc làm, lo
Phật sự, lo ứng phó thí chủ v.v... còn Nhất tâm niệm Phật là chỉ biết
niệm Phật, ngoài ra không biết đến việc khác. Làm thế nào có thể nhất
tâm niệm Phật?
Ngài Ấn
Quang Pháp Sư, Tổ thứ mười ba Tông Tịnh Độ Trung Quốc dạy về nhất tâm
niệm Phật bằng cách ghi số (nhớ số) niệm Phật, từng câu một, từ 1 nhớ
đến 10. Ví như niệm một câu “A Di Đà Phật” nhớ là 1, (chứ chẳng phải
niệm thành “A Di Đà Phật 1, A Di Đà Phật 2 …) Vậy từ 1 nhớ đến 10, nếu
dài quá nhớ không hết thì chia thành hai đoạn như từ 1-5, từ 6-10, hoặc
chia thành ba: 1-3; 4-6; 7-10. Đến khi nào thuộc lòng rồi bỏ sự ghi số
mà chỉ niệm Phật, đến lúc quen thuộc rồi bốn chữ A Di Đà Phật luôn ở
trong tâm,niệm cũng ở trong tâm, không niệm cũng ở trong tâm, ấy gọi là
“Niệm mà không niệm, không niệm mà niệm”, đạt đến nhất tâm bất loạn vậy.
- Nhưng
pháp môn niệm Phật là chấp thật, cần có chữ Tín; Tham Thiền là phá chấp
thật, cần có sự nghi. Tức là niệm “A Di Đà Phật” cần có lòng tin, còn
tham câu “Niệm Phật là ai” cần phải nghi. Do đó, nói “Thiền Tịnh song
tu” là không được, hễ tu Tịnh Độ phải đúng theo tông chỉ của Tịnh Độ,
tham thiền phải theo đúng tông chỉ của Thiền tông, nếu thiền Tịnh song
tu thì dứt khoát hai cái đều không thành.
Hỏi:
Đời mạt pháp nên tu pháp môn nào thích hợp?
Đáp:
Theo lời của Tổ Sư cũng như lời của Phật nói: “Nhất thiết duy tâm tạo”,
bốn câu kệ trong Kinh Hoa Nghiêm: “Nhược nhơn dục liễu tri, tam thế nhất
thiết Phật, ưng quán pháp giới tánh, nhất thiết duy tâm tạo”. Chánh pháp
cũng là duy tâm tạo, mạt pháp cũng là duy tâm tạo, “nhất thiết” bao gồm
tất cả pháp, đâu có phân biệt chánh pháp hay mạt pháp! Do tâm của mình
chấp thật thành có. Tổ Sư Thiền tông nói “Có thể chuyển mạt pháp thành
chánh pháp”; thượng căn, hạ căn, cũng do tâm chấp thật thành có phân
biệt, nên Tổ Sư nói “chuyển hạ căn thành thượng căn”.
Nói đến
mạt pháp chánh pháp, trước kia chưa mở trí huệ, tôi cũng tin rằng trong
mạt pháp con người không tham thiền được vì không có nhân tài. Nên trước
kia tôi hoằng pháp Tịnh Độ, trải qua mười mấy – hai mươi năm, sau đó
phát hiện chưa một người nào tu đúng tông chỉ Tịnh Độ, tu còn không có,
nói chi vãng sanh!
* Ngày
mùng 2 tháng 4 năm 1977 ÂL, Ngài Trụ trì chùa Từ Ân bảo tôi hoằng pháp
Tổ Sư Thiền, ấy chẳng phải ý tôi muốn, tôi đã từng phát nguyện là chưa
kiến tánh thì không thuyết pháp. Trước đó một ngày, tôi được mời cúng
dường tại Tịnh Xá Giác Huê ở quận 5, Hòa thượng trụ trì lúc cúng ngọ tại
chùa Từ Ân tuyên bố với các Phật tử rằng ngày mai sẽ có thầy Duy Lực ra
hoằng pháp Tổ Sư Thiền, lúc đó tôi còn chưa hay biết. Tối đến, Hòa
thượng mới thông báo cho tôi biết là sáng ngày mùng 2 Phật tử đến nghe
pháp.
Tôi bất
đắc dĩ phải ra hoằng pháp, nhưng còn mang một thành kiến rằng Tịnh Độ
thích hợp hơn pháp Thiền, nên mỗi ngày tôi đều giảng ba lần về pháp Tịnh
Độ. Ngày hôm sau, Hòa thượng đến phòng tôi bảo “Đừng nói pháp Tịnh Độ
nữa mà phải giảng về pháp Thiền; Tịnh Độ thì đã nhiều người hoằng dương
rồi, nhưng pháp thiền thì chưa có người nào. Mặc dầu vậy, tôi vẫn giảng
tiếp pháp môn Tịnh Độ trong vài ngày.
Tôi
hoằng pháp Tịnh Độ, vạch rõ đường đi và tăng cường lòng tin cho Phật tử,
kể các sự tích của Cổ Đức và các vị tu trong thời nay để chứng tỏ, nhưng
người nghe vẫn không thực hành, đúng theo tông chỉ của Tịnh Độ.
Tôi bắt
đầu hoằng pháp Tổ Sư Thiền, Phật tử tham thiền trên năm trăm người, mặc
dầu chúng không hoàn toàn chuyên tu tham thiền, nhưng số tiểu ngộ phát
huệ cũng có gần trăm người. So sánh với lúc hoằng Tịnh Độ gần hai mươi
năm, chưa có một người tu đúng tông chỉ, ngược lại khi hoằng pháp Tổ Sư
Thiền từ mấy năm nay, lại có hơn mấy trăm người thực hành và cả trăm
người được phát huệ, thông suốt kinh điển, thì biết pháp nào thù thắng
hay không thù thắng, pháp nào thích hợp hay không thích hợp rồi.
Thật ra,
thù thắng hay không thù thắng, thích hợp hay không thích hợp, đều lọt
vào tứ cú. Nghi tình là quét sạch tứ cú thì có gì là thù thắng hay không
thù thắng, thích hợp hay không thích hợp? Hiện nay nhân tài tham thiền
rất nhiều, số người tham thiền đã xuất ngoại có mặt ở nhiều nước trên
thế giới: Anh, Pháp, Mỹ, Úc, Canada … Vậy nếu hỏi đến pháp nào thù
thắng, pháp nào thích hợp thì không biết đâu mà nói, tất cả đều do tâm
mình, chứ không thể chấp vào lời của Phật, của Tổ.
Nếu chấp
vào lời nói, ví như chấp vào tứ cú của Phật: Cú thứ nhất “Có”, cú thứ
nhì “Không”, cú thứ ba: “Chẳng có chẳng không”, cú thứ tư: “Cũng có cũng
không”. Mà ý Phật là muốn mình lìa tứ cú: hễ chấp “Có” thì Phật nói
“Không” để phá chấp, hễ chấp “Không” thì Phật nói “Có” để phá chấp của
chúng sinh. Lúc Phật nói “Có” ý Phật chẳng phải là có, lúc nói “Không” ý
Phật chẳng phải không, nếu chấp vào lời nói là nghịch với ý, nên Tổ Sư
Thiền tông thí dụ như “con chó và con sư tử”.
Có người
liệng ra một cục xương, con chó liền đuổi theo cục xương, còn sư tử
chẳng màng đến cục xương mà cắn ngay người đó. Con người dụ cho Tự tánh,
cục xương dụ cho lời nói của Phật, của Tổ; hễ hướng về lời nói của Phật,
Tổ mà ngộ ấy là con chó, hướng về Tự tánh mà ngộ mới là sư tử. Phật muốn
mình làm con sư tử chứ không muốn mình là con chó, chớ nên đuổi theo lời
mà chấp là thật. Lời nói ấy là khai thị cho người ngộ vào tự tánh, trong
Kinh Pháp Hoa nói “Khai thị ngộ nhập tri kiến Phật”, khai thị chẳng phải
để ngộ nhập cái khai thị, mà là nhờ khai thị ngộ nhp tự tánh của mình.
Thế thì không cần biết thù thắng hay chẳng thù thắng , thích hợp hay
chẳng thích hợp, tất cả đều do tâm của mình, do lòng của mình vậy.
Hỏi:
Tham Thiền kiếp này chưa kiến tánh, khi chết rồi đi về đâu?
Đáp: Đức
Phật nói: “Nếu người giữ được ngũ giới thì không mất thân người”, khỏi
bị dọa vào tam ác đạo. Kiếp này mình trì ngũ giới, mặc dầu chưa ngộ,
kiếp sau đầu thai thành người, tiếp tục tham nữa, bởi cái nhân cách ấm
cũng chẳng thể mất được, vì Trí Bát Nhã của mình trong A lại da thức
được chứa trong kho không mất, đợi khi nào khởi lên vận hành rồi chủng
tử mới mất, nếu chưa vận hành cứ giữ mãi trong kho Tạng thức, dù trải
qua muôn ngàn kiếp cũng không mất.
Kiếp này
tham Thiền ví như đi đường từ Chợ Lớn ra Sàigòn gồm trăm bước, hễ đi
được một bước thì còn lại chín mươi chín bước, đi hai bước còn chín mươi
tám bước, đi ba bước còn chín mươi bảy bước … hễ đi được ba bước chết
đi, kiếp sau bắt đầu từ bước thứ chín mươi bảy, hể đi được năm mươi bước
chết đi thì kiếp sau đi thêm năm mươi bước nữa, chứ không cần bắt đầu
lại trăm bước. Nay chúng ta còn sống thì cứ tham mãi, khỏi cần lo cho
việc chết, nếu cứ lo cho việc chết, chẳng những kiếp này không được tiến
bộ, cũng khó được kiến tánh.
Nhiều
người cho rằng “Mình nghiệp chướng nặng quá làm sao kiến tánh? Kỳ thật
nghiệp chướng cũng là do tâm tạo, chứ có ai cho mình đâu! Ngài Vĩnh Gia
trong bài Chứng Đạo Ca nói: “Liễu tức nghiệp chướng bổn lai không”, Liễu
tức liễu ngộ tự tánh. Trong lúc chiêm bao, phạm tội bị chính phủ trong
chiêm bao bắt ở tù, chịu đủ thứ khổ, đến lúc thức tỉnh rồi tìm chính phủ
trong chiêm bao ở đâu? Đủ thứ khổ trong chiêm bao, kể thân trong chiêm
bao ở đâu?
Như tôi
thường nói, hai thứ nhắm mắt chiêm bao và mở mắt chiêm bao; nhắm mắt
chiêm bao ngủ đến sáng là hết, còn mở mắt chiêm bao phải đợi kiến tánh
mới thức tỉnh được, mới hết. Chớ có nói do nghiệp chướng nặng, nói chẳng
kiến tánh được, ấy là tâm mình tự bó buộc mình. Ví như trong kinh Phật
nói người nữ kia … Cũng chính lời Phật phá năm thứ chướng này trong Kinh
Pháp Hoa, có phẩm kể về Long Nữ thành Phật, chẳng những là nữ còn thuộc
hàng súc sinh nữa!
Nên
biết, lời nói của Phật chẳng thể chấp thật, mà chỉ để phá chấp thật của
mình thôi. Người nào cũng có thể thành Phật, chỉ cần quyết tử dụng công
phu, bất kể là nam hay nữ, già hay trẻ, thông minh hay ngu si v.v... đều
có thể thành Phật. Chớ nói rằng “ngày nay tham thiền mai chết sẽ ra
sao”, chớ có lo sẽ đi về đâu, hạt giống thành Phật đã gieo thì ắt có
ngày thành Phật.
Hỏi: Nhiều người nghĩ rằng “Niệm Phật nếu mình vẫn còn nghiệp chướng,
vãng sanh tiếp tục nhờ tha ác lực tiếp dẫn, còn Thiền Tông phải tự lực,
hễ tự lực yếu thì kiếp sau dẫu được làm người, làm quan, có địa vị nhưng
mê muội, phải lăn lóc trong dòng đời thì bao nhiêu công sức của kiếp
trước bỏ hết sao?
Đáp: Không đúng. Phật pháp nói là nhân duyên, ví như trong Kinh Pháp Bảo
Đàn, Ngài Lục Tổ nói: “Quí vị được nghe tôi thuyết pháp, ấy là nhân
duyên đã được gieo trồng từ bao nhiêu kiếp”. Đã có nhân duyên rồi thì
nhân duyên ấy làm sao mất được! Nếu có mất là không đúng nhân quả. Lời
của Sư bà vừa hỏi là lời nói bên Tịnh Độ, hễ chuyện về pháp môn Tịnh Độ
thì lời nói cũng hướng về pháp môn ấy.
Phật
thuyết đủ thứ kinh, ở kinh này thì tán thán hạnh của kinh này hạng nhất,
ở quyển kinh kia thì tán thán hạnh của kinh kia hạng nhất, kết quả là
kinh nào thù thắng? Ý của Phật là muốn chúng ta nhất môn thâm nhập, nên
nói những lời phương tiện ấy. Như tôi vừa nói ở trên, về một phương diện
khác, Phật nói người nữ có năm thứ chướng, nhưng ở kinh Đại thừa liễu
nghĩa như Kinh Pháp Hoa thì Phật lại phá năm thứ chướng của người nữ.
Về vấn
đề tự lực và tha lực: Nếu có TỰ và THA chẳng phải pháp bất nhị của Tự
tánh; Tự tánh bất nhị làm sao có tự và tha, mà nói là có tha lực để nhờ!
Nếu có tha lực để nhờ thì Phật Thích Ca đã thành Phật, A Nan là em trai
của ngài, ắt có thể nhờ Phật lực của người anh mà thành Phật sao! (Kinh
Lăng Nghiêm). A Nan là em của Phật cũng chẳng thể nhờ, La Hầu La là con
của Phật cũng chẳng thể nhờ, kể cả cha mẹ của Phật cũng chẳng thể nhờ
thì tha lực làm sao nhờ được!
Bởi do
tâm chấp thật của người tu Tịnh Độ rất nặng, Đức Phật chẳng thể nào
khiến bỏ chấp được, nên phải tùy thuận chúng sinh: Tất cả mười pháp giới
nếu chấp vào đó thì chi bằng tạm thời cho chấp vào Phật, tạo nhân duyên
cho sanh cõi Tây phương rồi, do hoàn cảnh khiến buông bỏ tập khí xong,
chuển qua tham Thiền mới có thể kiến tánh thành Phật. Bây giờ do tâm
chấp quá nặng, nếu không tạm cho chấp thật thì chẳng có phương tiện cứu
độ. Phật cứu độ chúng sinh không bỏ sót chúng sinh nào, mặc dầu bệnh
chấp quá nặng, nên mới có pháp môn Tịnh Độ.
Nếu có
thể bỏ được bệnh chấp ngay kiếp này thì đâu cần đợi đến kiếp sau! Kiếp
này thành Phật có phải hơn không? Ví như nói “Hạ phẩm hạ sanh”, sau khi
chết phải trải qua mười hai đại kiếp mới có thể ra khỏi, một đại kiếp
biết phải trải qua thời gian bao lâu không? Nếu có thể ngay trong kiếp
này, trải qua mấy mươi năm được thành Phật thiền hay biết bao!
Hỏi: Thế nào là đuổi theo lời nói?
Đáp: Kinh Lăng Nghiêm nói “Tri giác nãi chúng sinh”, nghĩa là sự biết
của mình là chúng sinh. Căn bản của vô minh là tri giác (tri kiến), nên
đối với người tham thiền, tri cũng là vọng, vô tri cũng là vọng, phải
quét sạch, bởi vì vô tri cũng là tri. Tại sao vô tri cũng là tri? Nếu
thật sự vô tri thì ai biết vô tri? Đã biết vô tri thì vô tri cũng là
biết, là tri rồi.
Hỏi: Vĩnh Gia Đại sư nói là phá ngã chấp và pháp chấp, vậy phàm phu cũng
phá ngã chấp tại sao không được kiến tánh?
Đáp: Tôi nói nghi tình là cây chổi automatic, hễ khởi niệm “phá” cũng
lọt vào tú cú, hễ khởi niệm “không phá” cũng lọt vào tứ cú. Phá là lọt
vào cú thứ nhất, “không phá” lọt vào cú thứ hai, tại ông có tâm chấp
mới đuổi theo lời nói, hễ tôi giải thích theo lời này thì ông bắt đuổi
theo lời kia để hỏi, vậy kiếp này hỏi đến kiếp kia cũng sẽ không hết.
Như tôi đã ví dụ “ Con chó và con sư tử” , lời nói của Tổ, của Phật nếu
hướng vào đó đuổi theo là con chó; nếu hướng về tự tánh mà ngộ mới là
con sư tử. Hễ cứ đuổi theo lời nói thì không bao giờ dứt được, chỉ có
tham thiền khởi nghi tình, đến khi ngộ vào tự tánh thì không cần hỏi
nữa.
Hỏi: Làm sao phân biệt chơn nghi và hồ nghi?
Đáp: Trước đời nhà Tống, người tham thiền tụ phát nghi mà không biết ấy
là nghi, hễ khởi nghi mà tự chẳng biết mình đang tham. Thiền thì sức
nghi mạnh, nên thủ đoạn của Tổ Sư hay khiến người tham nghi tình nặng,
mau ngộ. Sau đời nhà Tống, thủ đoạn của Tổ được kể ra, khiến không còn
công hiệu, muốn phát nghi phải bắt buộc tham công án hay thoại đầu, đưa
vào sự bó buộc để phát nghi thì sự nghi đó yếu.
- Ví như
Đạo Lâm Thiền sư có một thị giả tên Hội Thông, ở với Sư nhiều năm chẳng
được khai thị, trong tâm rất bức bách, tự nghĩ “đến đây học đạo gần mười
năm mà chẳng được khai thị điều gì, cứ một năm qua rồi một năm như thế
làm sao kiến tánh được!” Nghi tình rất nặng, rồi đến xin từ giã Sư,
rằng: “Con xuất gia là muốn học đạo, đến đây mấy năm thầy chẳng dạy bảo
thì làm sao con kiến tánh được? Nay con xin đi nơi khác để học”.
- Sư
nói: “Nếu nói về thiền thì ở đây thầy cũng có một ít”.
Hỏi: “Là
cái gì? Xin thầy khai thị”.
Sư nhổ
một sợi lông trên tà áo dài đang mặc, đem thổi trước mặt Hội Thông,
Thông liền ngộ, vì lúc đó nghi tình đã chín mùi.
Ngài
Sùng Tín ở dưới Long Đàm: Thầy của ngài là Đạo Ngộ Thiền sư. Ngài ở nơi
Đạo Ngộ mấy năm chẳng được dạy bảo, trong tâm rất nghi, cũng muốn từ giã
đi nơi khác, bạch với thầy:
- “Con ở
đây nhiều năm nhưng không được thầy khai thị, nay con xin đi chỗ khác”.
Thầy
bảo: “Sao nói không có khai thị? Con bới cơm thì thầy ăn, rót trà thì
thầy uống!” Sùng Tín ngay đó kiến tánh. Ấy là do nghi tình sâu nặng từ
mấy năm mà tự chẳng biết, nói bể ra là kiến tánh liền.
Ngài Lâm
Tế ở dưới Tổ sư Huỳnh Bá mấy năm, Lâm Tế không có hỏi pháp, làm việc gì
đều đúng qui củ, đều tốt. Lúc ấy ngài Mục Châu làm Thủ tọa, thấy Lâm Tế
là một pháp khí, một ngày kia hỏi Lâm Tế: “Đến đây bao lâu rồi?”
Đáp: “Ba
năm”.
Hỏi: Đã
đến hỏi pháp Hòa thượng chưa?”
- “Không
hỏi”.
Hỏi:
“Tại sao không đi hỏi?”
Đáp:
“Không biết hỏi gì”.
- “Sao
không hỏi đại ý Phật pháp là gì?”
Lâm Tế vâng lời, đến Trượng Thất hỏi ngài Huỳnh Bá:
“Thế nào là đại ý của Phật pháp?”
Hỏi chưa dứt câu, liền bị Huỳnh Bá đánh đập đuổi ra
mà chẳng hiểu tại sao đi hỏi pháp lại bị đuổi ra? Trong tâm phát khởi
nghi tình nặng. Gặp lại Thủ tọa, Thủ tọa hỏi thăm, đáp: “Tôi hỏi chưa
dứt câu đã bị đánh đập đuổi ra rồi”.
Thủ tọa nói: “Thế thì hãy đi hỏi một lần nữa!”
Lâm Tế nói: “Thôi thôi”, Thủ tọa cứ giục đi hỏi một
lần nữa, kỳ này chắc chắn là sẽ thay đổi. Do nể Thủ tọa nên Lâm Tế vâng
lời đi hỏi thêm một lần, y như cũ, câu hỏi chưa dứt đã bị đánh đập đuổi
ra, khiến nghi tình càng thêm nặng.
Ngài Thủ tọa lại cử giục đi hỏi lần thử ba, rằng:
“Việc gì cũng phải ba lần mới xong”. Vì thường ngày vị Thủ tọa đối xử
vót Lâm Tế rất tốt, nên bất đắc dĩ đi hỏi lần thứ ba, vẫn bị đánh đập
đuổi ra. Trong bụng Lâm Tế rất nghi, hỏi pháp là việc đúng đắn, chẳng
hiểu tại sao bị thầy đuổi?! Bèn đến phòng của Thủ tọa từ giã xin đi nơi
khác.
Thủ tọa nói: “Muốn đi cũng được, nhưng phải đến từ
giã Hòa Thượng”.
Lâm Tế đến từ giã, Huỳnh Bá bảo đi đến Cao An Thang
gặp Đại Ngu Thiền Sư. Khi gặp Đại Ngu, hỏi: “Từ đâu đến?”
Đáp: Từ Huỳnh Bá.
Hỏi: “Ngài có dạy bảo không?”
Lâm Tế kể ra ba lần hỏi pháp đều bị đánh đuổi mà
chẳng hiểu tại sao. Đại Ngu nói: “Huỳnh Bá đã vì ngươi phát tâm đại từ
bi, thế mà ngươi còn nói có lỗi, lỗi ở chỗ nào?”
Lâm Tế ngay đó đại ngộ, nói: “Hóa ra Phật pháp ở chỗ
Huỳnh Bá không nhiều!”
Sau khi ngộ thấu tam quan, lập tức trở về nơi Huỳnh
Bá, thuật lại những lời của Đại Ngu, Huỳnh Bá nói: “Sao Đại Ngu lắm
chuyện thế! Sau này phải cho ăn đòn mới được”.
Lâm Tế nói: “Khỏi đợi sau này, phải đánh ngay bây
giờ!” Liền đánh Huỳnh Bá hai bạt tai, Huỳnh Bá biết Lâm Tế đã ngộ triệt
để, cười ha hả bỏ qua.
Trước kia là thầy đánh trò, nay bị trò đánh lại.
Hỏi: Việc “Truy cứu ba lớp” của Lai Quả Thiền sư như
thế nào ?
Đáp: Tham thoại đầu hỏi
“Niệm Phật là ai” chỉ là truy cứu một lớp
mà thôi. Nếu còn hỏi thêm “Người đang tham câu “niệm Phật là ai”
ấy là ai ? Lại hỏi thêm “Người biết tham câu Niệm Phật là ai” ấy là ai?
Là ai ? ấy là truy cứu hai - ba lớp, làm cho thức tâm đi truy tìm thì
không phải là tham Thiền, chỉ là hồ nghi. Chánh nghi chỉ cho tâm không
hiểu chứ không cho tâm đi tìm, chỉ hỏi “Niệm Phật là ai?”, không
hiểu không biết, chỉ truy cứu một lớp.
Hỏi: Thế nào là khi kiến tánh thì hư không tan rã?
Đáp: Nói đến vấn đề này, phải biết ba thứ: Không
gian, thời gian, số lượng là gì. Vũ trụ vạn vật, hiện tượng thế giới hễ
kiến lập danh, phải dựa trên ba thứ này, nếu rút ra ba thứ trên thì vũ
trụ vạn vật liền tiêu diệt. Nhưng ba thứ này là cái gì? chẳng phải là gì
cả, vì không có bản thể: Không gian vốn chẳng có bản thể, thời gian, số
lượng cũng vậy. Ba thứ này chỉ là ba khái niệm ở trong vọng tâm của
mình, chúng ta đều bị ba khái niệm trói buộc. Người kiến tánh đập bể hư
không chính là đập bể khái niệm không gian, xóa bỏ được khái niệm không
gian, nên nói “Hư không tan rã”, chẳng bị không gian trói buộc
Trong Kinh Kim Cang nói “Tâm quá khứ bất khả đắc, tâm
hiện tại bất khả đắc, tâm vị lai bất khả đắc” tức đập bể thời gian, xóa
bỏ khái niệm thời gian, chẳng bị thời gian trói buộc.
Tổ Sư nói : “Nhất niệm vạn niên, vạn niên nhất niệm”
tức đập bể khái niệm về số lượng”. “Pháp thân vô vi, bất đọa chư số”
cũng là đập bể khái niệm về số lượng. Nếu ba khái niệm trên được xóa bỏ
hết, tan rã hết thì được tự do tự tại, nên nói người kiến tánh đập bể hư
không vậy.
Hỏi: Sự thấy của Phật và sự thấy của chúng sanh khác
nhau như thế nào?
Đáp: Trong Kinh Niết Bàn có nói đến vấn đề “Điên đảo
tưởng”: Ngài Ca Diếp hỏi Phật: “Tại sao bậc Thánh có điên đảo tưởng mà
không có phiền não, phàm phu có điên đảo tưởng nhưng lại có phiền não?”
Phật bảo: “Sao nói bậc Thánh có điên đảo tưởng?”
Ca Diếp nói: “Bậc Thánh thấy con trâu cũng gọi là
trâu, thấy con ngựa cũng gọi là ngựa, vậy chẳng phải điên đảo tưởng ư!”
Phật bảo: “Tưởng có hai thứ: Một là thế lưu bố
tưởng, tức thế gian đã phổ biến lưu hành; hai là trước tưởng,
tức tư tưởng chấp trước. Phàm phu ở trong thế lưu bố tưởng sanh ra trước
tưởng, nên gọi là điên đảo tưởng. Bậc Thánh chỉ có thế lưu bố tưởng,
không có trước tưởng; thế gian gọi con trâu thì bậc Thánh cũng gọi theo
nhưng không chấp thật là con trâu. Không có tư tưởng chấp thật nên không
có phiền não, chứ chẳng phải bậc Thánh có điên đảo tưởng”.
Nay chúng ta đối với không gian, thời gian, số lượng
vốn chẳng có thật mà chấp cho là thật, ấy là điên đảo tưởng, sanh ra đủ
thứ phiền não, bậc Thánh đã đập bể hết nên tự do tự tại, chẳng có phiền
não.
Hỏi: Sư phụ nói “Quét trống được bao nhiêu thì sự
dụng hiện ra được bấy nhiêu, quét đến cực điểm thì thành Phật, quét từ
từ sự dụng hiện ra từ từ”, vậy có giống bên Giáo môn không?
Đáp: Giáo môn chia thành từng cấp bậc, có năm mươi
bảy cấp. Sự QUÉT của Tổ Sư Thiền là cây chổi automatic, quét trống được
bao nhiêu thì sự dụng hiện ra bấy nhiêu, nhưng không chia ra từng cấp.
Ví dụ một ngày hai mươi bốn tiếng đồng hồ, ấy là do con người đem thời
gian chia thành hai mươi bốn tiếng chứ thời gian làm sao có hai mươi bốn
tiếng ! Hễ có một phút thời gian thì sống trong một phút, có hai phút là
sống trong hai phút, mỗi phút thời gian đều có cái dụng nhung chẳng thể
chia ra từng cấp. Tổ Sư Thiền không chia theo cấp bậc, còn sự chứng của
Giáo môn có chia theo từng cấp: Sơ địa có quả của Sơ địa v.v...
Hỏi: Vấn đề HÔN TRẦM làm sao đối trị?
Đáp: Người tham Thiền ai cũng phải trải qua giai đoạn
hôn trầm, bởi vì buồn ngủ là nằm trong ngũ dục. Tài, sắc, danh, thực là
dục, nhưng ngủ tại sao lại thuộc về dục? Thật tế thì tài, sắc, danh,
thực thuộc ngoài thân, dễ đối trị, còn buồn ngủ thuộc
trong thân, rất khó trị, nên Cổ Đức gọi là “ma” (thùy
ma). Đến giai đoạn này rồi mình phải quyết tử, ráng thức, lấy nước lạnh
rửa mặt cho thức giấc. Hễ còn buồn ngủ nữa phải đi kinh hành, đi kiếm
việc gì làm, vừa làm vừa tham, chớ có bỏ qua thoại đầu.
Hỏi: Xin Sư phụ nói qua VẤN ĐỀ BỐ TÁT.
Đáp: Bố Tát là qui định của giới luật, nếu người xuất
gia không bố tát dễ vi phạm giới luật. Khi Đức Phật sắp nhập Niết Bàn,
môn đồ hỏi Phật “Sau khi Phật nhập diệt, lấy gì làm thầy?” Phật trả lời
là “Lấy giới luật làm thầy”. Cho nên, bất cứ tông phái nào cũng phải
hành theo giới luật, chẳng được vi phạm.
Muốn giữ giới phải Bố tát, chẳng phải có năm - ba
người mới bố tát, một người cũng phải bố tát. Hễ một người thì tự tụng
tự nghe, năm người thì một người tụng bốn người nghe; ba người thì một
người tụng hai người nghe, một trăm người cũng vậy.
Bố tát theo luật xuất gia là rất cần, chẳng những
tụng giới, trước khi tụng, vị Yết-ma hỏi chúng ba lần: Vị nào trong nữa
tháng này có phạm giới thì phải tự mình đứng ra phát lồ sám hối”. Hỏi ba
lần và không ai đứng ra tức cả chúng đều giữ giới trong sạch; phải giữ
giới trong sạch rồi mới được tụng giới, nếu có người nào giữ giới không
trong sạch thì không được tụng.
* Vị Yết-ma thường phải hỏi ba lần, tụng một lần, tức
bốn lần. Do giới luật rất nhiều nên phải nữa tháng tụng một lần để nhắc
nhở. Vào thời Phật thì thọ giới, trì giới luôn trong ngày Bố tát, ở
Trung Quốc đời sau này, Đạo Tuyên Luật sư lập ra Luật tông, bất kể tông
phái nào đều phải lấy giới luật làm căn bản, ai ai cũng phải giữ giới;
người Tỳ Kheo phải tu mười năm mới được xa thầy, trong mười năm phải học
hai bộ luật Tỳ Kheo và Tỳ Kheo Ni. Còn Tỳ Kheo Ni phải học mười hai năm
mới được xa thầy. Vì Tỳ Kheo và Tỳ Kheo Ni gọi là “Nhơn thiên, sư biểu”,
là bậc thầy của Trời, người, là Tăng bảo. Nếu trong Tam bảo có Phật bảo,
Pháp bảo mà thiếu Tăng bảo thì làm sao giáo hóa chúng sanh? Phật pháp ắt
phải bị tiêu diệt vậy. Muốn Tam bảo thường trụ thế gian, chắc chắn phải
giữ giới luật.
* Về Tổ Sư Thiền, ngài Bác Sơn Thiền sư là người kiến
tánh dưới Tào Động Tông, làm Tổ của Thiền Tông và Luật Tông, Thiền với
Luật đi song song chứ chẳng phải tu thiền mà bỏ luật. Thời gần đây thì
có Hư Vân Thiền sư và Lai Quả Thiền sư, cũng là vị giữ giới rất nghiêm
túc. Tổ Đức Sơn có cây “Đức Sơn Bảng” rất nổi tiếng, người đến hỏi pháp
chưa mở miệng đã bị gậy đánh lên đầu. Ngài có tiếng là vị mắng Phật mắng
Tổ, nhưng giữ giới thì chưa ai bằng. Sở dĩ có mắng Phật mắng Tổ là do
người chấp vào Phật thì mắng Phật, chấp vào Tổ thì mắng Tổ để phá chấp
chứ chẳng phải thật sự mắng Phật mắng Tổ. Nên nói bất cứ pháp môn nào
đều phải lấy giới luật làm căn bản, không thể lìa bỏ. Hễ lấy giới luật
làm căn bản thì tất nhiên chẳng nối pháp tòng lâm cũng có thể hưng
thịnh.
Có người nói giữ giới và trì giới có hai cấp: Cấp phổ
thông là giữ giới luật, cấp thứ nhì là Thiền giới, cũng gọi là
Định-cộng-giới. Sao gọi Thiền giới? Ví như tham Thiền, khởi lên nghi
tình hai mươi bốn giờ chẳng gián đoạn, vọng tưởng nổi lên không được,
không trì không phạm, gọi là Thiền giới. Nếu công phu chưa đến đó, còn
một giây phút gián đoạn, chính giây phút đó có thể phạm giới, chẳng được
gọi là trì giới. Thế thì làm sao nói “Khỏi Bố Tát!”
Hỏi: Xin Sư Phụ giảng về CÁCH THỰC HÀNH THAM TỔ SƯ
THIỀN.
Đáp: Trước nhất phải biết ngồi thiền chẳng phải tham
thiền, tham thiền chẳng cần ngồi. Nhiều người lầm tưởng ngồi thiền tức
tham thiền, kỳ thật chẳng phải; bất cứ lúc nào cũng phải tham: Đi đứng
nằm ngồi, đang làm công việc tay chân, sử dụng bộ não, đang ăn cơm, đi
cầu, ngủ mê cũng phải tham. Chư Tổ ở Ấn Độ trên hình ảnh có đủ thứ cách
ngồi, không nhất định phải ngồi Kiết già.
* Nhưng phải tham như thế nào? Chữ THAM là nghi, nghi
tức không hiểu. Một việc gì đã thấu hiểu rồi thì hết nghi; tâm suy nghĩ
giải thích câu thoại đầu cho ra một câu đáp án ấy là hồ nghi, chẳng phải
chánh nghi. Chánh nghi là chỉ cho tâm nghi, không cho tâm đi tìm hiểu,
không cho tâm đi giải thích đáp án. Chánh nghi mới là tham thiền, hồ
nghi chẳng phải tham thiền.
* Tham Thiền rất chú trọng đến nghi, chỉ cần có nghi
tình, ngoài ra không cần biết đến tất cả. Các pháp tu khác hay trừ vọng
tưởng hoặc buông bỏ vọng tưởng, tham Tổ Sư Thiền không cho trừ vọng
tưởng, không được đè nén vọng tưởng, không được buông bỏ vọng tưởng,
vọng tưởng nỗi lên bao nhiêu cũng mặc kệ, không biết tới. Vậy thì phải
làm sao? Chỉ cần đề câu thoại đầu khởi lên nghi tình thì chính nghi tình
đó là cây chổi automatic để quét sạch tất cả, có vọng tưởng cũng quét,
không có vọng tưởng cũng quét, khỏi cần tác ý.
* LÀM THẾ NÀO ĐỂ KHỞI LÊN NGHI TÌNH?
Phải nhìn vào câu thoại đầu. Ngài Hư Vân nói “Thoại
đầu là cây gậy”, như người đi đường nhờ cây gậy để đi, tham thiền nhờ
câu thoại đầu làm cây gậy để đi.
Tham thoại đầu cũng gọi là khán thoại đầu, thoại đầu
thì rất nhiều, muôn muôn ngàn ngàn, ở đây chỉ đề ra năm câu thoại đầu,
mỗi người tự chọn một câu khó hiểu nhất, cảm thấy không hiểu nỗi thì câu
đó thích hợp cho mình tham. Năm câu thoại đầu gồm:
1/ Khi chưa có trời đất ta là cái gì?
2/ Trước khi cha mẹ chưa sanh, mặt mũi bản lai của ta
như thế nào ?
3/ Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật, chẳng phải vật,
là cái gì ?
4/ Vạn pháp qui một, một qui chỗ nào?
5/ Sanh từ đâu đến, chết đi về đâu?
Năm câu thoại đầu chỉ được chọn một câu khó hiểu
nhất, tham đến kiến tánh thành Phật mới thôi, không cho lựa hai câu,
cũng khôrg được đổi qua đổi lại, phải ôm chặt lấy một câu thoại đầu tham
đến cùng. Hỏi thầm trong bụng “Khi chưa có trái đất ta là cái gì?” Có
hỏi thì có đáp, không hiểu thì đáp không ra, thắc mắc không hiểu tức đã
phát khởi nghi tình, hỏi lần thứ nhất, đáp không ra, hỏi tiếp lần thứ
hai, vẫn đáp không ra, hỏi tiếp lần thứ ba ... cứ hỏi tiếp hoài, ngày
đêm chẳng ngừng, gọi là miên mật. Tham thiền cần có sự miên mật, miên
là kéo dài, mật là không có kẽ hở, liên tiếp không có kẽ hở, không cho
gián đoạn, miên mật mãi mới thành khối.
* Tham thiền chú trọng đến cái không hiểu, việc thế
gian muốn hiểu thì khó, không hiểu thì dễ, nên bà già 80 - 90 tuổi vẫn
tham được; trẻ con 3 – 4 tuổi cũng tham được, chỉ cần một cái không hiểu
là được.
* Tham thiền nghi tình nặng, không hiểu nhiều, có thể
ảnh hưởng đến nhức đầu, tức ngực, khó thở, ấy thì nhức chừng nào tốt
chừng nấy, mặc dù lúc đó cảm thấy rất khó chịu nhưng phải ráng, vì đó là
tình hình tốt, phải có tâm quyết tử mới có thể kiến tánh, cứ dũng mãnh
tiến tới, chớ có sợ. Vì tình trạng đó chỉ kéo dài từ năm - bảy ngày sẽ
hết. Nhưng nếu khi ngồi thiền có tình trạng nhức đầu tức ngực khó thở
thì không được, phải mau đứng dậy đi kinh hành hoặc kiếm việc khác làm.
* THAM THIỀN KHÔNG PHÂN BIỆT TƯ CÁCH: Theo Phật pháp
thì từ Tiểu thừa, Trung thừa, Đại thừa cho đến Tối Thượng thừa, thuộc
về chánh pháp luôn phải phá ngã chấp; nếu không phá ngã chấp thì chẳng
thể ra khỏi sanh tử luân hồi.
* Căn bản của người tham thiền là PHÁ NGÃ CHẤP, VÔ SỞ
CẦU, VÔ SỞ ĐẮC, VÔ SỞ SỢ, phải luôn luôn nhớ lấy.
Hễ có sở đắc là còn chấp ngã, có sở cầu là còn chấp ngã, có sở sợ là còn
chấp ngã, nên phải luôn nhớ chín chữ VÔ SỞ ĐẮC, VÔ SỞ CẦU, VÔ SỞ SỢ để
phá. Tâm Kinh nói “Vô trí diệc vô đắc”, chẳng những Thiền tông, các pháp
môn khác cũng vậy.
* Thông thường, người ta nói đến “Trì kinh”, lầm
tưởng tụng kinh tức trì kinh, ấy là sai lầm. Trì là phải hành trì, nếu
chỉ có tụng niệm, ấy là tụng niệm chứ chẳng phải trì kinh. Nay chúng ta
tham thiền tức trì kinh. Tham Thiền là cây chổi automatic để trì kinh,
tham thiền là đúng theo ý chỉ của Bát Nhã Tâm Kinh.
* Người thường cho rằng tham thiền phải thượng căn
thượng trí mới có thể tham được, sự thật từ lịch đại Tổ Sư cho đến đời
Mãn Thanh, đã có bảy ngàn Tổ, vị Tổ nào cũng nói “Ai cũng có thể tham
được”, bất cứ già trẻ, nam nữ, thông minh, dốt nát, khờ ngốc v.v...
Trong Truyền Đăng Lục, nhiều người khờ ngốc vẫn được kiến tánh,
thì tại sao mọi người cứ cho tham thiền là khó? Tại không chịu thực
hành, không có tham thiền mà chỉ nghe những người ham tạo tội địa ngục,
chẳng biết Tổ Sư Thiền là gì, cứ lấy ý mình đoán, hễ thấy người ta ngồi
thiền tưởng là tham thiền, nói là dễ tẩu hỏa nhập ma, ấy là sai lầm.
Những người không biết về thiền mà phê bình thiền,
tạo tội địa ngục rất nặng. Theo ngài Lai Quả Thiền sư trong Ngữ Lục của
ngài nói: “Nếu phỉ báng thiền mà tự chướng ngại không dám tham thiền,
phải đoạ địa ngục Vô-gián (Địa ngục A-tỳ) một đại kiếp; hễ phỉ báng
thiền làm chướng ngại người khác không dám tham thiền thì phải đoạ địa
ngục Vô gián bốn đại kiếp, chứ chẳng phải nói chơi vậy”. Nhiều người
không biết, lấy ý mình nói đại thật đáng thương xót.
* Tại sao chỉ chướng ngại mình chứ chẳng phải chướng
ngại người khác mà phải đoạ địa ngục một đại kiếp? Theo Lai Quả Thiền sư
nói, tất cả Phật quá khứ, Phật vị lai đều do tham thiền mà thành Phật;
hễ một người kiến tánh thành Phật sẽ độ vô lượng vô biên chúng sanh. Nay
do mình phỉ báng thiền, chẳng được thành Phật, khiến vô lượng vô biên
chúng sanh không được giải thoát, ấy là lỗi tại mình, nên có tội nặng
như thế. Cho nên, phỉ báng thiền tạo tội rất nặng; theo tội thế gian chỉ
một đền một, ví như đã cắt cổ một trăm con gà, ăn thịt một trăm con gà
ấy, bất quá làm con gà một trăm đời để người khác cắt cổ, ăn thịt rồi là
hết. Còn phỉ báng Phật pháp thì tội gấp muôn triệu ngàn lần, trong địa
ngục A Tỳ hết đại kiếp này đến đại kiếp khác, thậm chí thế giới này hoại
rồi phải dời đến thế giới khác để chịu tội. Thế nên, hễ mình không biết
thì chớ nên phỉ báng, nói là có hại.
Hỏi: Thế nào là thiền Mặc Chiếu? Thiền Mặc Chiếu có ở
trong năm tông phái thiền không? Nguồn gốc từ đâu?
Đáp: Tổ Sư Thiền có năm tông phái: Lâm Tế, Tào Động,
Pháp Nhãn, Qui Ngưỡng, Vân Môn. Thời nay chỉ còn lại hai tông Lâm Tế và
Tào Động, ngoài ra các phái kia nghe nói đã chẳng còn con cháu, chỉ trừ
ở Hàn Quốc còn phái Pháp Nhãn Tông. Tất cả năm tông phái đều chẳng dùng
mặc chiếu. Tại sao? Phật dạy tám mươi bốn ngàn pháp môn, qui tụ lại cách
thực hành thành bốn đại loại: Tham thiền, niệm Phật, trì chú, quán
tưởng. Mặc chiếu thuộc loại quán tưởng bên Giáo môn, còn Tổ Sư Thiền là
giáo ngoại biệt truyền, khác với Giáo môn, nên không bao giờ dạy người
tu theo thiền Mặc chiếu.
Ngài Đại Huệ Thiền sư đời nhà Tống rất danh tiếng,
trong quyển Lá Thư Thiền của ngài có đoạn chỉ trích những người
trưởng lão lúc đương thời chưa kiến tánh dạy người tu mặc chiếu; Lá
Thư Thiền là những thư từ dạy tham Thiền của ngài gửi các vị quan
chức, Thừa tướng đương thời. Trong thư ngài nêu ra thiền mặc chiếu chẳng
phải Tổ Sư Thiền, Ghì trích những người tu theo thiền mặc chiếu rằng
“Bọn họ chẳng phải con người, vì làm cho người khác tưởng lầm, không thể
tu theo chánh pháp, trở ngại cho sự kiến tánh của người khác”.
Còn theo Giáo môn cũng có cách tu “Tịch chiếu”, nhưng
điều đó không nằm trong pháp hoằng dương của tôi. Tôi chỉ hoằng dương Tổ
Sư Thiền và dạy người tham thoại đầu, không dạy người tham công án, vì
công án phức tạp hơn thoại đầu. Những người trước đây tu theo thiền mặc
chiếu cũng đã có căn bản, nay chuyển qua tham Tổ Sư Thiền cũng sẽ được
mau tiến bộ.
Hỏi: Thế nào là Tiểu thừa thiền, Trung thừa thiền,
Đại thừa thiền và Tổ Sư Thiền ?
Đáp: Tôi thì chuyên hoằng dương Tổ Sư Thiền, đối với
các phái thiền khác không có nghiên cứu, nhưng cũng có thể nói sơ lược
theo sự hiểu biết của tôi.
Nói TAM THỪA là Thanh Văn thừa (Tiểu thừa), Duyên
Giác thừa (Trung thừa) và Bồ Tát thừa (Đại thừa), còn ngài Lục Tổ nói
pháp Tham Thiền là Tối Thượng thừa.
* THANH VĂN THỪA: Dùng Tứ Thánh Đế: Khổ, Tập, Diệt,
Đạo làm căn bản để thực hành. KHỔ là do vọng tâm sanh ra, nay tu ĐẠO
(Ngũ đình tâm quán), hễ chứng đến Niết bàn của Tiểu thừa là quả A La
Hán. Ngũ đình tâm quán gồm năm thứ quán tưởng: Sổ tức quán, bất tịnh
quán, nhân duyên quán, từ bi quán, và lục thức quán.
Tùy theo sự thích hợp của mỗi người; ví như người ấy
quý trọng thân mình thì thích hợp tu bất tịnh quán để khởi quán thành
chán nản tấm thân này, người có tâm hay tán loạn thì thích hợp tu sổ tức
quán v.v... Thanh Văn Thừa cần ba mươi bảy phẩm trợ đạo để phá ngã chấp.
Chánh Pháp là luôn luôn phải phá ngã chấp mới có thể chứng quả.
* DUYÊN GIÁC THỪA: Dùng thiền quán thập nhị nhân
duyên làm căn bản để tu, bắt đầu từ VÔ MINH, đến thứ mười hai là LÃO TỬ;
bởi do vô minh có HÀNH nên biến đổi hoài, hành thì do THỨC phân biệt,
diễn biến tiếp tục, đến SANH và LÃO TỬ. Quán vô minh diệt rồi thì hành
diệt, thức diệt ... cho đến sanh diệt rồi lão tử cũng diệt, chứng quả
Bích Chi Phật.
BỒ TÁT THỪA: Cũng gọi là Đại thừa, thông thường gọi
là Như lai Thiền. Ở Trung Quốc, Đại thừa chỉ có tám tông, về Như Lai
Thiền có bốn tông:
1/ Tông Thiên Thai: Căn
cứ theo Kinh Pháp Hoa, cũng gọi là Pháp Hoa Tông. Thiền của Tông Thiên
Thai gọi là Chỉ Quán Thiển, gồm tam chỉ tam quán: Tam Chỉ gồm :
a/ Hệ Duyên Chỉ: Vọng tâm của mình như khỉ vượn hoạt
động chẳng ngừng, đem buộc lại chỗ đơn-điền (dưới rốn).
b/ Tùy Duyên Đối Cảnh Chỉ: Ví như đang ăn cơm thì tự
nghĩ “Mình có tư cách gì để ăn cơm?”, mặc áo thì ngĩ “mình có tư cách gì
để mặc áo” v.v...
c/ Thể Chơn Chỉ: Chơn là chân thật chẳng hư vọng, tự
tánh mình vốn chẳng hư vọng chẳng đối đãi, chẳng có đủ thứ phân biệt, do
vọng tâm sai khiến nên có đủ thứ đối đãi phân biệt, nay thể cứu cái chân
thật thì không lọt vào đối đãi, tứ cú v.v...
Tam quán gồm: Không,
giả, trung. Tức quán vũ trụ vạn vật đều là giả tạo, bản tánh vốn không.
Nhưng cái giả là CÓ, cái không là KHÔNG, cũng còn đối đãi, nên phải quán
trung đạo. Hễ chẳng có đối đãi thì làm gì có trung đạo? Nên cuối cùng
trung đạo cũng phải quét.
Thường thường gọi CHỈ là định, QUÁN là huệ, nói thì
có tam chỉ tam quán, nhưng sự thật chẳng có phân chia trước sau, là đồng
thời, chẳng được nghiêng về định hoặc huệ, định huệ đồng thời, định huệ
phải bằng nhau. Hễ tâm tán loạn thì phải CHỈ, hễ tâm hay hôn trầm thì
phải QUÁN vậy.
2/ Tông Hiền Thủ: Căn
cứ theo Kinh Hoa Nghiêm, cũng gọi là Hoa Nghiêm Tông. Thiền quán là Pháp
Giới Quán, có bốn giai đoạn gồm: Lý pháp giới, Sự pháp giới, Lý sự vô
ngại pháp giới, Sự sự vô ngại pháp giới.
Khi quán thành được chứng quả “Nhất chơn pháp giới”.
Lý pháp giới và Sự pháp giới: Ví như căn nhà được
hình thành bởi cây, gạch, ngói, sắt v.v... mỗi thứ dù riêng biệt, nhưng
có cái lý là làm thành căn nhà; nhân công, các vật liệu gạch, ngói, cây,
sắt v.v.. để làm nên căn nhà ấy là sự. Hễ có lý mà không có sự cũng
chẳng thành căn nhà, hễ có sự mà không có lý cũng chẳng thành.
- Lý sự vô ngại pháp giới: Nay đã thành căn nhà rồi
thì cây cũng là nhà, ngói cũng là nhà, đã dung hòa thành căn nhà rồi thì
tất cả đều có thể gọi là nhà. Mặc dù như vậy, nhưng ngói là ngói, cây là
cây, gạch là gạch, mọi cái vẫn còn khác nhau mà dung hợp lại, thứ nào
cũng là một bộ phận của căn nhà, ấy gọi là lý sự vô ngại.
- Sự sự vô ngại pháp giới: Căn nhà đã cất xong, con
người dọn vào ở, có cửa ra vào, trời nắng trời mưa chẳng có chướng ngại,
gọi là sự sự vô ngại.
3/ Tam Luận Tông: Căn
cứ theo ba thứ luận của Tổ Sư ấy là Bá Luận, Thập Nhị Môn Luận, Trung
Quán Luận, về thiền quán là Tách Không Quán.
4/ Duy Thức Tông: Cũng
gọi là Từ Ân Tông, thiền quán là Tứ Tầm Tu Quán.
Trên đây chỉ nói sơ qua các tông phái, mỗi tông phái
đều có pháp thiền riêng biệt. Thật ra thì các tông phái nói trên, như
pháp sư của tông Thiên Thai cũng ít người tu Chỉ Quán. Thời gần đây, đệ
tử của Pháp sư Đế Nhàn là ngài Đàm Hư, đều nói “Giáo lý thì diễn Thiên
Thai, thực hành thì qui Tịnh Độ”, các pháp sư tông Hiền Thủ cũng vậy.
Vì Chỉ Quán thiền từ đời Trí Giả Đại sư được chứng
nhưng chứng chưa cứu cánh, lúc Trí Giả Đại sư gần tịch, có người hỏi
ngài chứng tới đâu thì Ngài trả lời rằng chỉ chứng được năm phẩm, sau
này ít nghe có ai được chứng nữa. Pháp Giới Quán lại càng ít hơn. Bốn
tông Đại thừa này nếu chứng đến cùng tột là Như Lai Thiền.
Theo Kinh Lăng Nghiêm, Như Lai Thiền cũng có năm mươi
bảy cấp bậc.
Tổ Sư Thiền: Cũng gọi
Đạt Ma Thiền, là do Tổ Sư từng đời truyền xuống. Đức Phật Thích Ca
thuyết pháp 49 năm, tự nói chẳng từng thuyết một chữ, vì 49 năm thuyết
pháp là bất đắc dĩ, chẳng phải bản tâm. Đến sau cùng đưa lên một cành
bông, trong hàng ngũ hàng triệu chư Thiên cõi trời, người, chỉ có một
mình ngài Ma Ha Ca Diếp được ngộ, mới truyền thừa pháp môn Tổ Sư Thiền
này. Ngài Ma Ha Ca Diếp là Sơ Tổ, truyền cho A Nan là Nhị Tổ, đến Tổ thứ
28 là ngài Đạt Ma truyền sang Trung Quốc, nên cũng gọi là Đạt Ma Thiền.
Còn về cách thực hành tham tổ Sư Thiền thì tôi đã giải thích nhiều lần
rồi vậy.
Hỏi: Sư nói tham thiền có tình trạng nhức đầu là tốt,
nhưng có người lại sợ bị đau thần kinh?
Đáp: Nếu có sợ là còn ngã chấp. Đã nói “Vô sở cầu, vô
sở đắc, vô sở sợ, hễ còn sợ là không được, là nghịch với căn bản của
mình, thà chết cũng được, chớ có sợ. Vì từ xưa đến nay, gần bảy ngàn Tổ
tham thiền kiến tánh, chưa hề nghe ai bị chết do tham Thiền, chỉ nghe
nói có nhiều trường hợp Phật tử mắc bệnh nan y, tham thiền hết bệnh. Ví
như có một bà lão bị bệnh suyễn hơn 22 năm, bác sĩ đã tuyên bố vô phương
trị, tham thiền được một năm thì hết bệnh. Tại sao? Vì do quên nên hết.
Bởi nhất thiết duy tâm tạo, khi đề khởi câu thoại đầu khởi lên nghi tình
rồi, như ngài Lai Quả nói: “Thân tâm quên, thế giới cũng quên” thì bệnh
làm sao còn ? Hễ nhớ tới bệnh hoài thì bệnh chẳng bao giờ hết được.
Sư Bà Vĩnh Bửu: Kính bạch Sư Phụ, trong chiêm bao con
đang ngồi tham thiền khởi lên nghi tình, nhưng ma đến quấy nhiễu, con
không sợ, còn dạy họ tham Thiền để thoát khỏi nghiệp ma. Cứ ba lần như
thế, sau đó lại có con rắn đến quấn lấy thân con, trong khi con vừa tham
thiền, vừa lấy cây gươm chém đầu con rắn, vậy có mắc phải tội sát sanh
không?
Đáp: Tham thoại đầu khi khởi lên nghi tình như “Ỷ
thiên trường kiếm” - cây gươm dài chọc trời gặp gì cũng chém; gặp ma
chém ma, gặp Phật chém Phật, ấy là bởi chúng sanh đều có bệnh chấp thật,
nhưng bất cứ chấp cái gì cũng không đúng, cũng là chướng ngại cái dụng
của tự tánh.
Trong chiêm bao biết tham thiền, biết có chánh niệm
là rất tốt, mình tu pháp môn thiền là chánh pháp, tà không bao giờ thắng
được cái chánh, lại chính nghi tình là cây gươm để dẹp tà. Vả lại, tôi
thường nói “Vô sở đắc, vô sở cầu, vô sở sợ”, đâu có sợ ma được! Sư bà ở
trong chiêm bao giữ được “vô sở sợ” là tốt, chuyện ở trong chiêm bao sát
sanh làm sao có tội! Đừng nói là chiêm bao, nay nếu vì lý do cứu được
nhiều chúng sanh mà phải sát sanh thì không có tội. Ngài Hư Vân nói
“Người làm quan đã thọ Bồ Tát Giới hoặc ngũ giới, gặp kẻ tội phạm cần xử
tử theo luật pháp nhà nước vẫn phải chấp hành,vì giết một người mà cảnh
cáo được hàng trăm ngàn người, chẳng những không có tội mà còn có công
nữa.
Hỏi: Trong Kinh Viên Giác có câu “Tri huyễn tức ly,
bất tác phương tiện, ly huyễn tức giác, diệc vô tiệm thứ”, vậy có trùng
hợp với ý Tổ sư Thiền không?
Đáp: Phàm là kinh giáo đều thuộc Giáo môn, giải thích
theo thứ lớp, còn Thiền tông thì không giải thích theo thứ lớp, nên gọi
là “ly ngôn thuyết”. TRI HUYỄN TỨC LY, BẤT TÁC PHƯƠNG TIỆN, đã biết là
huyễn đâu còn chấp thật! Hễ không chấp thật thì khỏi cần phương tiện gì,
lìa huyễn tức giác, sự giác đó cũng chẳng có thứ tự. Phương tiện chẳng
cho là phương tiện, cũng chẳng có thứ tự, ấy là tánh automatic, nhưng
chẳng phải hợp với ý Tổ Sư Thiền; Tổ Sư thiền chẳng hợp với tất cả giáo
thừa, nên gọi giáo ngoại biệt truyền. Về việc này Lai Quả Thiền sư và
ngài Bác Sơn nói: “Thiền chẳng thể dùng lời nói giải thích, Giáo môn thì
được”.
GIÁC VỌNG: Cái GIÁC đã là vọng rồi, lấy cái giác để
tri vọng thì càng thêm một lớp vọng. Ngài Vĩnh Gia đại sư có 4 câu kệ để
phá cái tri (giác). Kinh Lăng Nghiêm nói: “Kiến văn giác tri đều là bệnh
của chúng sanh từ vô thỉ” ấy là kiến bệnh, như con mắt bệnh thấy hoa đốm
trên không, nếu con mắt chẳng bệnh thì chẳng thấy hoa đốm trên không
vậy. Bốn bài kệ của ngài Vĩnh Gia là:
Bài thứ nhất:
Nhược dĩ tri tri tịch, thử phi vô duyên tri,
Như thủ chấp như ý, phi vô như ý thủ.
- Nếu lấy sự tri để tri cái tịch lặng, sự tri là
năng, tịch lặng là sở, có năng tri, sở tri thì chẳng phải vô duyên tri,
vô duyên là không có năng sở. Nay có cái tri để tri tịch, cái tịch này
còn chưa phải là vọng, và cái tri ấy chẳng phải vô duyên tri, như dùng
tay nắm cây như ý. Tôi thường nói về cái dụng của tự tánh automatic,
hoạt bát vạn năng, nay dùng tay nắm cây như ý rồi thì chẳng phải tay
không có cây như ý. Tay nếu không chấp cây như ý thì hoạt bát vạn năng,
lấy cái bình, cái tách ... lấy gì cũng được.
Hễ chấp cây như ý trong tay là đánh mất tánh hoạt bát
vạn năng của tay, lấy cái gì cũng chẳng được, do có năng sở vậy. Tự tánh
hoạt bát, chẳng có năng sở đối đãi, nên chư Phật chư Tổ dạy mình quét,
khôi phục tánh hoạt bát vạn năng, đây là lớp thứ nhất.
Bài thứ hai:
Nhược dĩ tự tri tri, diệc phi vô duyên tri,
Như thủ tự tác quyền, phi vô tác quyền thủ.
- Cái năng tri của bài thứ nhất, trở thành cái sở tri
của bài thứ hai, tức tự biết mình có sức năng tri, mặc dù chưa có sở
tri, nhưng chính cái tri đó đã trở thành sở tri rồi: Tự mình là năng,
cái tri là sở, cũng chẳng phải vô duyên tri, chẳng phải là cái tri không
đối đãi của tự tánh. “Tự biết mình có cái năng tri” ấy như tự nắm thành
quyền (nắm tay), chẳng phải là cái tay hoạt bát vạn năng (không nắm
lại), nên vẫn phải quét mới khôi phục được tánh hoạt bát vạn năng.
- Lớp thứ nhất (bài 1) là tri tịch, lớp thứ hai là
tri vọng, tri tịch còn không được, huống là tri vọng! Đây là những bài
kệ phá tri của ngài Vĩnh Gia, như Kinh Lăng Nghiêm nói “Tri kiến lập
tri, tức vô minh bổn”, nên Thiền tông nói một chữ TRI là cửa tai họa
(Tri chi nhất tự, chúng họa chi môn).
Tri huyễn và tri vọng đều giống nhau. Kinh Viên Giác
nói TRI HUYỄN TỨC LY, BẤT TÁC PHƯƠNG TIỆN, LY HUYỄN TỨC GIÁC, DIỆC VÔ
TIỆM THỨ.
Tri huyễn tức lìa, bất tác phương tiện là không có
tác ý chứ không cần buông bỏ nó. Vậy thì lìa như thế nào? Các giáo phái
như Tông Thiên thai, Hiền thủ đều tự có phái thiền của họ, cứ tu theo
thiền quán của mình là tự động lìa. Do thiền quán của Giáo môn còn có
năng sở, nên khác với cái lìa tự động của Tổ Sư Thiền. “Lìa huyễn tức
giác, cũng chẳng thứ lớp” giống như Tổ Sư Thiền nhưng lại chẳng phải, vì
Tổ Sư Thiền chẳng có năng sở, và bốn câu kệ trong Kinh Viên Giác chỉ là
lý thuyết, sau đó mới dạy hai mươi lăm thứ quán. Lấy Tông Thiên thai để
dẫn dụ thì có Không, Giả, Trung (Samatha, Tam ma Bát đề và Thiền na),
trở đi trở lại thành hai mươi lăm thứ thiền quán, có năng quán và sở
quán. Cũng khác hơn cách tu tri vọng, vì tri vọng có sự buông bỏ, còn ở
đây thì “bất tác phương tiện”, tự nhiên được lìa. Nên nói tri huyễn với
tri vọng giống mà hơi khác, giữa thiền Giáo môn và thiền giáo ngoại biệt
truyền cũng có khác.
Hỏi: Ngài Khuê Phong Tông Mật Thiền sư nói “Vô tâm là
đạo, biết vọng là tu như thế nào?
Đáp: Ngài Khuê Phong là Tổ thứ năm của tông Hiền Thủ.
Trong kinh Viên Giác có câu “Tất cả chúng sanh đều chứng viên giác”,
ngài nói là sai, ở chữ CHỨNG phải là chữ CỤ, tức là tất cả chúng sanh
đều cụ túc viên giác. Còn ngài Chơn Tịnh Thiền sư bên Tổ Sư Thiền lại
chứng tỏ rằng ngài Khuê Phong sai lầm. Theo Giáo môn thường còn hơi chấp
thật, do chấp thật mới nói “Có Phật tánh”, nếu theo Bát nhã “Nói có phật
tánh là thêm, nói không có Phật tánh là bớt” , vì lọt vào tứ cú vậy.
Thiền sư Chơn Tịnh có giảng một đoạn kinh rằng: “Vô minh hiện hành này
của tất cả chúng sanh là đại trí của Như Lai”, chứng tỏ ngài Khuê Phong
còn chấp thật, còn lọt vào nhị biên tương đối, còn chứng với chưa chứng.
Tổ sư có bốn câu kệ nói về vấn đề huyễn:
Nhược nhơn kiến huyễn bổn lai chơn,
Thị tắc danh vi kiến Phật nhơn.
Viên thông pháp pháp vô sanh diệt,
Vô diệt vô sanh thị Phật thân.
- Ý nói nếu người nào thấy huyễn vốn là chơn, thì
người ấy gọi là thấy Phật. Theo viên thông tự tánh thì pháp vô sanh
diệt, vô diệt vô sanh là pháp thân của Phật, của mình. Còn theo ngài
Khuê Phong thì còn sanh diệt, diệt sanh diệt rồi mới hết sanh diệt. Về
thiền môn thì chẳng có sanh diệt để diệt, như tôi thường thí dụ, do vọng
tâm của mình hoạt động ngày đêm không ngừng nên thấy có sanh tử luân
hồi, đến khi vọng tâm ngưng rồi thì sanh tử ngưng và thấy cứu cánh Niết
bàn. Tâm mình xoay thấy căn nhà xoay như sự sanh tử luân hồi; rồi căn
nhà ngưng xoay như sanh tử diệt, nhưng căn nhà đâu có xoay và ngưng
xoay? ấy là do thân mình xoay sanh cảm giác sai lầm cho là căn nhà xoay,
thân mình ngưng xoay rồi cảm giác sai lầm cho là căn nhà ngưng xoay. Căn
nhà hồi nào cũng y hệt, chẳng có xoay và ngưng xoay, tức là pháp không
sanh không diệt. Nay thấy xoay là sanh, thấy ngưng xoay là diệt, vốn
chẳng có xoay và ngưng xoay, là do cái tâm vậy.
- Còn ngài Khuê phong thì nói có cái vọng thật để
mình biết, bên thiền môn không cần tri, vì có vọng đâu mà cần tri? Cũng
đâu có vọng đâu để mình buông? Tại mình chiêm bao mới có, do con mắt
bệnh mới thấy có sơn hà đại địa, vũ trụ vạn vật v.v... Chớ nói là vọng,
cái chơn cũng là sai lầm, vì có vọng mới có chơn (vọng là xoay, chơn là
ngưng xoay). Kinh Lăng Nghiêm nói: “Vọng với chơn là hai thứ vọng”, nếu
muốn bỏ vọng để tìm chơn thì ấy là hai thứ vọng, nên ngài Khuê Phong chỉ
được làm Tổ của Giáo môn chứ không được làm Tổ của Thiền môn.
Hỏi: Ngài Đại An thiền sư ở cuốn Châu Nguyên Cảnh
Sách rằng “Ở lại Qui Sơn ba mươi năm, chăn con trâu đen thành trâu
trắng, sờ sờ đuổi chẳng đi”, vậy pháp đó có phải thiền Mặc chiếu không ?
Đáp: Không phải, ấy là bảo nhiệm sau khi ngộ. Ngài
Đại An thiền sư là sư đệ của Qui Sơn, lúc đầu Tư Mã thiền sư đi hành
cướp khắp nơi, phát hiện ngọn Qui Sơn, nói “Chỗ này sẽ thành đạo tràng
lớn, nhưng phải tìm một chủ nhân ở đó”. Khi đến nơi Bá Trượng, nói với
Bá Trượng rằng: “Con phát hiện một nơi tốt lắm, sau này có thể tụ chúng
1500 người, nhưng hiện nay tìm không ra chủ nhân”.
Bá Trượng nói “Để xem trong chúng có ai chăng?”. Lúc
đầu gọi Thủ tọa là ngài Huê Lâm ra, Tư Mã Thiền sư nói “Không phải”, sau
gọi Qui Sơn ra, Sư vừa gặp là đồng ý liền, nên ngài Bá Trượng sai Qui
Sơn làm Trụ trì nơi đó.
Huê Lâm nghe nói liền bảo: “Ta là Thủ tọa mà không
được làm Trụ trì, sao gọi người thấp hơn?”
Bá Trượng nói: “Thế thì hai vị thử trước mặt tôi, ai
được thì đi”.
Ngài chỉ ngay cái bình đang đựng nước hỏi: “Chẳng
được gọi là bình, gọi là gì?”
Huê Lâm nói “Gọi là cái nút”.
Qui Sơn thì đá nhào bình nước.
Qui Sơn một mình ở đó được bảy năm, chẳng có ai tới,
muốn ra hoằng pháp nên xuống núi, nào ngờ nửa đường bị con rắn con cọp
chặn lại không cho đi. Qui Sơn nói: “Nếu ta có duyên ở lại núi hoằng
pháp thì tất cả các ngươi phải tản đi”, các con thú tản đi y như lời,
ngài quay trở về núi. Chẳng bao lâu, Bá Trượng phái Đại An và một số vị
đã kiến lạnh đến giúp Qui Sơn hoằng pháp; cất chùa lớn dung nạp hơn 1500
người, do ngày nào cũng qui tụ 1500 người, nên được gọi là “Thiện tri
thức 1500 người”. Sau khi ngài tịch, Thiền sư Đại An kế thừa, có người
hỏi về pháp thiền, ngài nói: “Tôi ở Qui Sơn 30 năm, ăn cơm Qui Sơn, đả
thất Qui Sơn, nhưng không có học thiền Qui Sơn”. Ngài chỉ khán “Một con
trâu”, cũng chẳng có nói là trâu đen biến thành trâu trắng, chỉ nói
rằng: “Tối ngày chỉ một trâu trắng hiện tiền”.
Tổ Sư Thiền nói đến chữ TRÂU là ngộ rồi bảo nhiệm,
chứ không phải lúc tu. Ở nơi khác nói đến vấn đề “giữ trâu” cũng vậy,
đều là ý bảo nhiệm.
Hỏi: Tu Thiền càng không biết càng tốt, không được
kiến giải, chỉ khởi nghi tình để tham thiền. Vậy một người chưa biết gì
về đạo Phật có thể tu thiền được không? Cần học căn bản giáo lý nhà Phật
hay không? Đã biết khá nhiều về Phật pháp có khó cho tu thiền không?
Đáp: Tôi kể một công án ở Truyền Đăng Lục: Ngài Tự
Hồi Thiền sư, là người dốt nát, vốn là thợ đá được mời đến chùa xây cất.
Y ở đó đập đá thường nghe người nói rằng Kinh Pháp Hoa rất hay, dù dốt
nát không biết chữ nhưng cũng ráng hỏi người từng chữ một, như vậy trải
qua mấy năm, chẳng những hỏi đến biết hết mà còn thuộc lòng, chẳng cần
coi chữ, vừa đập đá vừa niệm kinh Pháp Hoa. Ngài Trụ trì của chùa là một
vị tổ sư kiến tánh, cũng do kiếp trước có nhân duyên, một hôm, ngài Trụ
trì thấy vừa đập đá vừa niệm kinh, hỏi: “Ông đọc Kinh Pháp Hoa để làm
gì?”
- Con niệm kinh Pháp Hoa là muốn thành Phật.
- Niệm như vậy đến khi nào mới thành Phật được?
Đáp: “Vậy làm thế nào mới được thành Phật?”
Ngài Trụ trì dạy tham thoại đầu. Nếu là người khác
thì đâu chịu bỏ qua Kinh Pháp Hoa, vì trải qua bao nhiêu cực khổ mới
được thuộc lòng! Nhưng y vâng lời liền, chuyển qua tham thoại đầu, vừa
đập đá vừa tham, ngày đêm không ngừng, trải qua mấy năm, một ngày kia do
cục đá quá cứng đập không bể, ra sức đập một cái phát ra tia lửa liền
ngộ, bạch lại với ngài Trụ trì, chứng tỏ đã ngộ mới xuống tóc xuất gia.
Sau ra thăng tòa thuyết pháp, thường khai thị rằng: “Quí vị người nào
cũng hơn tôi, tôi là người dốt nát, tôi đã kiến tánh thì sao quí vị cứ
tự cho là nghiệp chướng nặng, tự coi nhẹ mình như thế!” Sự thật trên
chứng tỏ chẳng cần biết giáo lý.
Có một vị còn tệ hơn, tánh hơi khờ, đã xuất gia, ở
trong thiền đường tham thiền mà chẳng biết thiền là gì cả, hỏi người kế
bên: “Thiền là cái gì?” Người ấy bảo: “Thiền còn không biết hả, nó đậu ở
trên cây, hay kêu vào mùa hè ấy mà!” (Theo tiếng Trung Quốc: Thiền là
con ve, cùng âm với chữ Thiền) “Biết rồi biết rồi!” Vị ấy tham thiền rất
siêng năng, ngày đêm đi hoài, ở trong núi thì đường đi lõm chõm, chỗ cao
chỗ thấp, đang tham thiền đi không để ý, vấp té liền ngộ. Đây chứng tỏ
người không biết giáo lý, lại khờ ngốc, mà vẫn có thể kiến tánh vậy.
Hỏi: Thế nào là đạt được tiểu ngộ? Đạt được đại ngộ?
Khi đạt được chỉ có người tham thiền biết hay người xung quanh cũng có
thể biết?
Đáp: Về vấn đề tiểu ngộ và đại ngộ, trong quyển
Thiền thất khai thị lục có nói tiểu ngộ là chứng quả A La Hán; còn
theo Thiền Quan Sách Tấn thì tiểu ngộ tức là giải ngộ, phát trí
huệ chứ không phải chứng ngộ, cũng theo Thiền Quan Sách Tấn, khi
chưa đạt đến đại ngộ có thể trải qua mấy mươi lần tiểu ngộ.
Trong giới Phật từ người Hoa, tiểu ngộ đã phát huệ
cũng có hơn ba trăm người. Tuy nhiên, tiểu ngộ cũng có cạn có sâu, trong
Truyền Đăng Lục cũng có nhiều trường hợp như vậy. Nói về đại ngộ,
theo ngài Huỳnh Long Thiền sư không chia thành nhiều lớp; Huỳnh Long
Thiền sư có 3 cửa về đại ngộ, gọi là “Huỳnh Long Tam Quan”, ấy là sơ
quan, trùng quan và mạc hậu lao quan. Người tham thoại đầu đến nghi tình
vỡ thì gọi là “phá bổn tham”, tức đã thấu được sơ quan, cũng gọi là “Tổ
sư quan”. Hễ phá được bổn tham thì như bậc A La Hán, siêu xuất luân hồi.
Nhưng Lai Quả thiền sư có nói: “Phá được sơ quan thấy pháp thân, phá
được trùng quan chứng pháp thân, phá được mạc hậu lao quan là thấu pháp
thân”.
Ở đây còn có cái thí dụ: Lấy thiền đường để thí dụ
thì người phá được sơ quan là đã đến cửa thiền đường, nhìn vào trong
thấy rõ mọi vật nhưng chưa vào được. Phá được trùng quan cũng như vào
được thiền đường, thấy rõ mọi góc cạnh. Phá được lao quan tà đã đi đến
phía sau, thấu qua thiền đường, tức là chỗ nào cũng rõ ràng, chẳng chỗ
nào chẳng tỏ.
Trên đây nói sơ qua tình hình của tiểu ngộ đại ngộ,
sau khi ngộ rồi chỉ có mình biết, người xung quanh chẳng hiểu được, nên
nói “Như người uống nước, lạnh nóng tự biết”. Lại, ngộ rồi muốn nói cho
người chưa ngộ biết cũng chẳng được, như người chưa ăn qua đường thì
chẳng biết vị ngọt là thế nào, dù người đã ăn qua giải thích từ sáng đến
chiều cũng chẳng thể diễn tả cho biết được. Muốn cho hiểu, chỉ cần đem
một ít đường cho nếm qua thì “Ồ” lên một tiếng , hóa ra ngọt là như thế!
Đối với vật chất đã như vậy, người có kinh nghiệm nói với người không có
kinh nghiệm cũng chẳng được, huống là kinh nghiệm về tinh thần, làm sao
nói cho người khác biết! Chỉ có người đã ngộ rồi nói với nhau mới biết,
cũng như tôi đã ăn qua đường, nói về chất ngọt với người đã ăn qua thì y
biết liền.
Hỏi: Ngài Lai Quả nói về nghi tình thành khối như thế
nào?
Đáp: Ngài Hư Vân nói rằng như đầu sào trăm thước: Cây
sào ví như đường đi ý thức, tôi đã giảng về hai chữ “Thoại đầu”: Khi nói
một câu thoại, phải khởi niệm lên nói ra, khi chưa khởi niệm mới là
thoại đầu, khi đã khởi niệm muốn nói, mặc dù chưa nói ra đã là thoại vĩ
rồi.
Nay chúng ta tham thiền chưa phải là thoại đầu, nhưng
cũng chẳng phải là thoại vĩ, là từ thoại vĩ tiến đến thoại đầu, đang đi
ở giữa đường, một ngày kia sẽ đi đến thoại đầu, đến thoại đầu tức đã đến
đầu sào trăm thước, lúc đó câu thoại tự mất, mới được gọi là thoại đầu,
đến chỗ này thì công phu đã thành khối, công phu hai mươi bốn giờ đồng
hồ không có giây phút nào gián đoạn, cố ý muốn buông bỏ nghi tình cũng
không được. Lúc ấy câu thoại mất nhưng nghi tình vẫn còn, cố ý bỏ xuống
nghi tình chẳng được, cố ý muốn nổi lên vọng tưởng cũng chẳng được, đến
chỗ này trước mắt thanh thanh tịnh tịnh, tức là nguồn gốc của ý thức,
nhưng vẫn còn dính mắc với ý thức, chưa thể lìa ý thức. Phải từ đầu sào
trăm thước tiến thêm một bước mới rời khỏi ý thức, lọt vào hư không.
Lai Quả thiền sư nói “Đã lọt vào hư không thì phải té
xuống, mà té xuống phải té cho chết, tan nát thành bột, chết đi sống lại
mới triệt để, gọi là “Tuyệt hậu tái tô”, cũng gọi là “Đại tử đại hoạt”.
Nếu chết mà chưa tan nát hết vẫn chỉ là tiểu tử, phải đại tử rồi mới đại
hoạt, mới được kiến tánh triệt để, sự ngộ mới có thể bằng Phật. Đến khi
công phu đã thành khối thì hy vọng rất lớn, có thể trong năm, bảy ngày
kiến tánh, nửa tháng, một tháng kiến tánh.
Theo ngài Lai Quả, nếu nghi tình thành khối thì khỏi
cần kiến tánh cũng được. Tại sao? Vì có vọng tưởng thì có tướng, hễ có
tướng Diêm La Vương mới thấy và nắm bắt được; còn nghi tình không có
tướng, không tướng thì Diêm La Vương không thấy, làm sao sai tiểu quỷ
bắt mình được? Hễ Diêm La Vương thấy tức là còn sanh tử, Diêm La Vương
không thấy tức sanh tử chẳng còn, không cần kiến tánh cũng được, nhưng
đến lúc ấy muốn không kiến tánh cũng chẳng được. Ví như đã đi đến Sài
Gòn rồi nói là chưa đến há có được ư? Nếu nghi tình được hai mươi bốn
giờ không gián đoạn tức gọi là thành khối, (Tiếng Hán gọi là thành đoàn,
thành phiến), rất có hy vọng kiến tánh.
Lúc bắt đầu tham thì trong hai mươi bốn giờ đồng hồ
gián đoạn hết hai mươi ba tiếng, dần dần giảm bớt sự gián đoạn thành hai
mươi hai tiếng, rồi hai mươi mốt tiếng, hai mươi tiếng ... Nếu thoại đầu
quen thuộc rồi sẽ từ từ giảm bớt sự gián đoạn, kết quả sẽ khiến nghi
tình thành khối, người nào cũng đến được, bất quá người dũng mãnh thì
tiến bộ nhanh, người lôi thôi thì tiến chậm, thế nào cũng sẽ đến nơi, vì
có đi ắt có đến. Ví như từ Chợ Lớn đến Sài Gòn một trăm bước, hễ đi được
một bước còn chín mươi chín, hai bước còn chín mươi tám, rồi chín mươi
bảy, chín mươi sáu ... có đi sẽ có đến.
Hỏi: Khi tham thiền có thể làm việc bằng tay chân
hoặc bằng trí óc, vậy có thể xem kinh được không?
Đáp: Nếu xem kinh mà vẫn tham được thì cũng có thể
xem. Nhưng ý của ông muốn xem kinh để làm gì? Nếu để tăng cường lòng tin
tham thiền thì được; nếu muốn biết thêm giáo lý sẽ rất chướng ngại.
Nhưng nếu nghi tình đã thuần thuộc rồi thì đang lúc xem kinh cũng tham
được, chẳng có chướng ngại cho mình.
Hỏi: Căn bản của thiền Mặc chiếu và khán thoại đầu có
giống nhau không?
Đáp: Căn bản khác nhau. Tại sao? Mặc chiếu có năng
chiếu và sở chiếu, khán thoại đầu khởi lên nghi tình chẳng có năng sở,
không lọt vào tứ cú. Mặc chiếu ở bên Giáo môn gọi là quán tưởng. Vào đời
nhà Tống ở Trung Quốc, lúc ấy có người chưa kiến tánh ra hoàng pháp, tự
làm tài khôn, nói đã kiến tánh, lấy bảng hiệu của Tổ Sư Thiền dạy người
tu mặc chiếu, nên ngài Đại Huệ gọi đó là tà thiền. Người tu Tổ Sư Thiền
phải tu đúng tông chỉ của Tổ Sư Thiền, nếu lấy bảng hiệu của Tổ Sư Thiền
mà dạy người tu mặc chiếu tức như ngoại đạo vậy.
Nên ngài Đại Huệ trong cuốn Lá Thư Thiền chỉ
trích những người cùng thời rằng “Bọn họ chẳng phải là con người”. Ở bên
Giáo môn, tu mặc chiếu mà có phá ngã chấp thì cũng là chánh pháp, nhưng
không phải là Tổ Sư thiền, hễ không phá ngã chấp sẽ lọt vào tà ma ác
đạo.
Hỏi: Tham thiền cần tụng kinh bái sám không?
Đáp: Kỳ thật, nếu suốt ngày tham thiền chẳng gián
đoạn tức là suốt ngày tụng kinh, hành trì kinh vậy. Như cha mẹ bảo con
đi nấu cơm thì phải vâng lời đi nấu cơm, nay không chịu đi nấu mà chỉ
miệng niệm “nấu cơm, nấu cơm ...” lập lại cho cha mẹ nghe, cha mẹ đâu
cần nghe lại lệnh của mình! Cũng vậy, phật dạy chúng sanh tu hành là
muốn chúng sánh thực hành lời dạy bảo của Phật, Kinh là lời dạy của Phật
bảo mình y kinh tu hành, nếu có hiếu với Phật là phải thực hành, nay
chẳng chịu thực hành mà chỉ niệm trước mặt Phật hai chữ “Nấu Cơm”, niệm
mãi chắc phải đói thôi.
Hỏi: Trong kinh nào nói “Đại nghi đại ngộ?”
Đáp: Câu nói này không có ở trong kinh mà là trong
lịch sử thiền tông, là lời của Tổ sư. Ở Trung Quốc,
Truyền Đăng Lục rất
nhiều, trước nhất là Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, ghi lại lịch sử
của một ngàn bảy trăm tổ, sau đó có Ngũ Đăng Hội Nguyên, Ngũ Đăng
Nguyên Thống, Ngũ Đăng Truyền Thơ, Chỉ Nguyệt Lục v.v... tất cả đều
ghi lại lịch sử của Tổ Sư Thiền, từng đời từng đời truyền xuống, thầy
đối với đệ tử như thế nào, đệ tử ngộ đạo như thế nào, quá trình ngộ đạo
v.v... đều ghi rõ ràng.
Hỏi: Tiểu ngộ rồi phải ra sao? Vẫn tham câu thoại đầu
cũ hoặc phải đổi qua câu thoại đầu mới để khởi nghi tình?
Đáp: Tiểu ngộ chưa phải là phá bổn tham, tiểu ngộ chỉ
là giải ngộ thôi, câu thoại đầu vẫn còn nguyên, vẫn tiếp tục tham câu
thoại đầu đó đến khi nào kiến tánh mới thôi, không được đổi câu khác.
Hỏi: Tham thiền mỗi ngày phải sám hối không?
Đáp: Tham thiền sẽ được kiến tánh thành Phật, Tổ sư
có dạy: “Ngoài nghi tình ra không được khởi một niệm khác, cho dù chân
lý cao hơn Phật cũng là biệt niệm, chướng ngại sự tham thiền của mình,
nên chỉ cần luôn luôn giữ nghi tình không gián đoạn. Lúc bắt đầu thì
gián đoạn nhiều, một ngày hết hai mươi ba tiếng, rồi dần dần hai mươi
hai tiếng, hai mươi mốt tiếng ... cứ tham mãi, sự gián đoạn sẽ rút bớt,
chứ không được sanh tâm muốn làm một cái gì.
Như trên đã nêu, bất cứ buông bỏ vọng tưởng, trừ vọng
tưởng, đè nén vọng tưởng còn không được huống là sanh tâm nghĩ chuyện
khác! Sở dĩ tạo tội là vì có vọng tưởng khởi lên, cần có nghi tình miền
mật, thành khối rồi tự nhiên sẽ có thiền giới. Bậc cư sĩ mặc dù chưa thọ
giới xuất gia, nếu công phu thành khối tất cả giới luật xuất gia đều trì
hết. Vọng niệm chẳng khởi lên, thiện niệm chẳng khởi lên thì nói chi ác
niệm! Nên trong giới luật gọi là Thiền giới, cũng gọi Định-cộng-giới.
Nay công phu còn có gián đoạn thì phải tập cho đến không gián đoạn, chứ
đừng nên suy nghĩ lúc gián đoạn phải làm sao.
Hỏi: Làm thế nào khỏi lọt vào vô ký không?
Đáp: Tham thiền luôn phải có nghi tình, nếu không có
nghi tình cũng không có vọng tưởng là lọt vào vô ký không, thuộc thiền
bệnh rất nặng. Tổ sư gọi là “Ngâm nước chết”, vĩnh viễn không được kiến
tánh. Mặc dù cảm thấy thanh thanh tịnh tịnh, thấy chẳng có gì, trong
người êm dịu, nhưng đó là thiền bệnh. Chẳng thà có vọng tưởng có nghi
tình, còn hơn là chẳng có vọng tưởng cũng chẳng có nghi tình. Bởi thế,
nghi tình là điều rất cần thiết, không được đánh mất nghi tình. Đã có
nghi tình nhưng bỏ câu thoại là không được; chưa đến thoại đầu mà bỏ câu
thoại ắt sẽ gián đoạn, lọt vào vô ký không. Khi đến được thoại đầu rồi
câu thoại tự mất. Cho nên, bất kể có nghi tình hay không có nghi tình,
câu thoại vẫn để trong tâm hỏi tới hoài, chớ cho gián đoạn, lâu ngày sẽ
thành tự động không gián đoạn.
Hỏi: Về tư thế tham Thiền như thế nào?
Đáp: Ở trong Thiền thất, theo đoàn thể phải có giờ
giấc; đi nửa tiếng ngồi nửa tiếng. Còn ở nhà thì bất kể đang làm việc
hay rảnh rỗi, cứ ngồi đến mỏi thì đi, đi đến mỏi thì ngồi, không cần coi
giờ, không được nghiêng về ngồi. Hễ cảm thấy khi ngồi có nghi tình hơn,
đi thì không có, ấy cũng chẳng được; ngược lại, nếu cảm thấy đi có nghi
tình hơn ngồi cũng không được. Vì đi là động, ngồi là tịnh, lúc tịnh cảm
thấy nghi tình nhiều, ham ngồi là bị tịnh trói buộc; lúc đi cảm thấy
nghi tình nhiều hơn cũng bị “động” trói buộc, phải khiến cho công phu
động cũng chướng ngại không được, tịnh cũng chướng ngại không được, động
chẳng biết là động, tịnh chẳng biết là tịnh, động tịnh bằng nhau, quên
cả động tịnh mới được.
Hỏi: Khi ngồi thiền thấy đủ thứ cảnh giới phải làm
sao?
Đáp: Bất cứ thấy điều gì: Thấy ánh sáng, thấy hoa,
thấy Phật, Bồ tát ... tất cả đều là cảnh giới. Trong Kinh Lăng Nghiêm
nói: “Nếu như chẳng chấp là thánh ấy là cảnh giới tốt, hễ chấp liền lọt
vào tà”. (Bất tác thánh tâm, nhơn thiên cảnh giới, nhược tác thánh tâm,
tức thọ quần tà)”. Nay hễ thấy cảnh giới tốt, thấy Phật đến xoa đầu mình
, cũng phải coi là cảnh giới hư vọng; thấy cảnh giới địa ngục khủng bố
cũng đừng sợ hải, bất kể thấy cảnh giới gì cũng không để ý tới, chỉ đề
câu thoại đầu khởi lên nghi tình mà tham.
Hỏi: Vì sao Lịch đại Tổ sư, chư hộ pháp long thiên
ph
