TỔ ÐÌNH SƠN LONG
Một thắng tích Phật giáo Bình Ðịnh
Lê Bích Sơn
Lưng
tựa núi Trường Úc, mặt hướng về dãy Trường Sơn, Tổ Ðình Sơn Long từ bao
đời nay tồn tại oai nghiêm, cổ kính như một chứng nhân lịch sử phát triển
Phật giáo Bình Ðịnh. Chùa Hang – tên dân gian thường gọi Tổ Ðình Sơn Long
– gắn liền với những huyền tích trong câu chuyện của người dân vùng Nam
Bình Ðịnh, là nơi các nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu về những di vật
văn hóa.
Nối liền thành phố
Qui Nhơn và huyện Tuy Phước là cụm núi Trường Úc đồ sộ – một địa danh gắn
liền với phong trào khởi nghĩa Tây Sơn lịch sử: Tây bắc Trường Úc, ngày
nay vào các dịp Tết Nguyên đán vẫn tồn tại lễ hội “chợ Gò” như một nét
sinh hoạt để nhớ về nơi quân đội Tây Sơn trú đóng thưở nào. Phía nam chân
núi Trường Úc, Tổ Ðình Sơn Long tọa lạc tại phương Nhơn Bình, thành phố
Qui Nhơn với bề dày lịch sử, phong cảnh trầm mặc, cổ kính đã trở thành một
di tích văn hóa Phật giáo.
Tổ Ðình Sơn Long
nguyên là Giang Long Thiền Thất, do Thiền sư Thiệt Ðăng hiệu Bửu Quang –
đệ tử Toå sư Minh Hải (Tổ đình Chúc Thánh- Hội An) – sáng lập vào những
năm thuộc niên hiệu Chánh Hòa đời Hậu Lê (1680 – 1690), nằm trên sườn núi
Trường Úc, bấy giờ là thôn Thuận Nghi, huyện Tuy Viễn, phủ Qui Ninh, trấn
Bình Ðịnh. Sau khi thành lập, Trường Úc cùng với đầm Thị Nại và thủ phủ
Qui Nhơn trở thành chiến địa cho các cuộc giao tranh thời Trịnh – Nguyễn –
Tây Sơn; Giang Long Thiền Thất nhiều lần bị tàn phá. Ðến niên hiệu Cảnh
Hưng thứ 5 (1744), được sự đồng ý của bổn sư là Tổ Toàn Ý (Tổ Ðình Phồ
Bảo, Phước Thuận, Tuy Phước), ngài Hoằng Nghĩa (1701 – 1804) chuyển Giang
Long Thiền Thất xuống chân núi, tái thiết trong địa thế “Long chầu Hổ
phục” và cải hiệu thành Sơn Long Tự đến ngày nay.
Hơn 300 năm lịch sử
với bao biến cố của thời cuộc, Tổ Ðình Sơn Long từng là nơi dừng chân để
tổ chức, bố trí trận đánh vào thành Qui Nhơn của anh em nhà Tây Sơn buổi
đầu khởi nghĩa; nơi Võ Trứ – lãnh tụ cuộc khởi nghĩa ‘Tăng đạo, sơn dân”
thời kháng Pháp – tạm dừng chân trên đường từ Chùa Linh Phong – Phù Cát
vào Bình Phú – Phú Yên mưu đồ nghiệp lớn cho dân tộc; nơi này cũng được
chọn làm điểm trao đổi tù bình chieán tranh Pháp – Việt (1954).v.v.
Trải qua 10 đời kế
thừa trụ đời kế thừa trụ trì, Tổ Ðình Sơn Long lần lược đổi thay từ mô
hình kiến trúc chữ “Môn” (
門
) sang lối kiến trúc “tiền đường hậu tẩm, đông tây đối diện” (thời ngài Ấn
Hải); và năm 1958, Hoà thượng Thích Bình Chánh tu chỉnh lại theo lối kiến
trúc kiên cố Tây AÂu, nhưng vẫn giữ được những đường nét cổ kính.
Ðến Tổ Ðình Sơn Long
du khách không chỉ mục kích chiêm ngưỡng nơi lưu dấu của các bậc Cao Tăng
– Tổ Ðức một thời, không chỉ tham quan cảnh trí thanh tao thoát tục; Sơn
Long Tự còn là điểm dừng chân của “tao nhân mặc khách”, các nhà khảo cứu
quan tâm. Tổ Ðình Sơn Long hiện còn “trụ đá biết nói của Phật giáo Bình
Ðịnh”. Trụ đá cao 2.40m, phía trên chạm khắc tượng đức Phật tọa thiền, sau
lưng là “thất xà” (Mãng xà vương 7 đầu Muchalinda). Trải qua bao năm tháng
những đường nét xưa không còn nguyên vẹn. Ðại Ðức Thích Ðồng Ðức – trụ trì
Tổ Ðình Sơn Long – cho biết: “Theo kết quả phân tích, xác định ban đầu của
các nhà nghiên cứu trụ đá này có niên đại từ thế kỷ VIII. Ðiều này là dấu
hiệu đáng mừng, chứng minh Phật giáo du nhập vào đất Chiêm Thành từ rất
sớm. Hiện nay, các giáo sư, các nhà khoa học còn đang kiểm chứng để đưa ra
câu trả lời chính xác”.
Khẳng định ví trí
của Tổ Ðình Sơn Long, Hòa thượng Thích Bảo An – Trưởng môn phái Lâm Tế
Chúc Thánh tại Bình Ðịnh – nói: “Với bề dày lịch sử có được, Tổ Ðình Sơn
Long xứng đáng được chọn làm “Tổ Ðường” của môn phái Chúc Thánh tại Bình
Ðịnh, làm nơi quy ngưỡng cho Tăng Ni, Phật tử tỉnh nhà. Sơn Long không
những là thắng tích của Phaät giáo Bình Ðịnh, mà còn là chứng nhân của bao
cuộc thăng giáng, hưng phế của lịch sử dân tộc, đáng được sử sách ghi nhận
lưu truyền mai sau ”.
---
o0o
---
|
Tủ
sách Phật học
|
--- o0o ---
Trình
bày
:
Nhị
Tường
Cập
nhật
ngày: 01-08-2002
