Thánh Tích Phật Giáo

Pháp Tạng 79

 PL. 2547 - 2003

 

Lịch Sử Chùa Tháp Trung Quốc

 

Chủ biên: Trương Mạn Ðào

Việt dịch: Tuệ Khai cư sĩ

Hiệu đính: Thích Ðỗng Minh

Chú thích: Thích Tâm Nhãn

---o0o---
 

CHÙA TỪ ÂN VÀ THÁP ÐẠI NHẠN

 

Nguyên tác: Võ Bá Luân

Việt dịch: Tuệ Khai Cư Sĩ

 

Có một thời đại nhà Ðường (618 - 907), đó là một thời kỳ rất phồn vinh của xã hội phong kiến cổ đại Trung Quốc. Ở trong nước thì sự phát triển kinh tế, văn hóa đạt đến cao độ mà từ trước chưa có. Ở nước ngoài và các nước Châu Á thì việc giao lưu tiếp xúc với các nền văn hóa bất đồng luôn diễn ra phồn thịnh phi thường. Nhân đó, từ đời Hán Phật giáo mở đầu lưu truyền sang, rồi tiến đến một thời kỳ cực thịnh. Thủ đô Trường An của triều Ðường đã trở thành một trung tâm văn hóa rất lớn trên thế giới thời bấy giờ. Trong thành Trường An xuất hiện những ngôi chùa Phật to rộng tráng lệ chẳng ít. Chùa Từ Ân trong số chùa ấy, nổi danh là nhờ chính nó và có quan hệ mật thiết với pháp sư Huyền Trang, một nhà phiên dịch, một nhà lữ hành trứ danh Phật giáo. Ngôi tháp Ðại Nhạn trong chùa lại chính do ngài Huyền Trang đã đích thân xây dựng. Do đó trong lịch sử Phật giáo Trung Quốc, ngôi chùa đã chiếm một vị trí trọng yếu và được sự trọng thị của mọi người. Kiến trúc ban đầu của chùa Từ Ân đã chẳng tồn tại, chúng ta chỉ có thể từ trong sự ghi chép của tiền nhân mà tưởng tượng ra qui mô của nó. Tuy nhiên tháp Ðại Nhạn đã trải qua bao phen tu sửa thêm nhưng đại thể vẫn bảo tồn được hình thức của thời Ðường, đến nay vẫn còn đứng sừng sững ở vùng đất phía nam của đô thị Tây An, trở thành một đơn vị văn hóa trọng điểm được bảo hộ của Trung Quốc. Bài văn này phỏng theo việc trải qua hưng phế của chùa Từ Ân và tháp Ðại Nhạn mà trình bày một cách khái quát.

Chùa Từ Ân chính là vào năm Trinh Quán thứ hai mươi hai (648) đời Ðường Thái Tông, thái tử Lý Trị (tức là vua Cao Tông sau này). Vì để kỷ niệm người mẹ quá cố của mình là Văn Ðức hoàng hậu mà xây dựng lên nên lấy “Từ Ân” đặt tên. Sách “Ðại Từ Ân Tự Tam Tạng Pháp Sư Truyện” (gọi tắt là “Từ Ân Truyện”) quyển thứ bảy có chép là, vua Ðường Cao Tông vì kiến lập ngôi chùa ấy mà tuyên lệnh yêu cầu tuyển chọn vùng đất “rừng suốiù quyện nhau, cốt sao hình thế hơn hết”. Ðến đây quyết định chọn phường Tấn Xương ở đông nam bộ bên trong thành Trường An của nhà Ðường làm địa điểm xây dựng. Ðịa phương ấy, mặt bắc đối diện với điện Hàm Nguyên của cung Ðại Minh, mặt đông nam phụ cận Khúc Giang Trì1 vùng phong cảnh rất mỹ lệ của toàn thành là hoàn toàn phù hợp ý đồ xây dựng chùa. Quan hệ với việc xây dựng chùa, chính lúc ấy được gọi là “năm trị vì Trinh Quán”, chính là lúc từ trong bóng đêm đời trước mà nhà Ðường tiến lên một bước theo xu hướng toàn thịnh thì đương nhiên có khả năng làm đạt đến hết mức hoa lệ rộng lớn. Nhân trong truyện này có ghi rằng: “Nghề khéo hết bực, gỗ tốt chọn lọc đến cùng, mã não (văn thạch ), cây thị (gỗ tử ), cây long não (gỗ dự chương ), cây cọ (bính lư  ‘gỗ gụ’... đầy trong rừng ấy. Châu ngọc đỏ xanh, đá đỏ (giã thạch ), bùn trắng, vàng, ngọc biếc đủ trang trí công trình ấy. Nào là lầu kép, điện đôi, gác mây, phòng thông suốt... có đến hơn mười viện, tổng cộng một ngàn tám trăm bảy mươi chín gian”. Diện tích toàn ngôi chùa chiếm một nửa vùng đất của phường Tấn Xương. Quyển thứ tám sách Trường An Chí của Mẫn Cầu đời Tống, bên dưới điều nói về phường Tấn Xương ghi rằng: “Một nửa về phía đông là chùa Ðại Từ Ân”. Nhưng bên trong ấy chỉ nói là “thường hơn mười viện”, cũng chưa thấy ông ấy ghi chép cụ thể nói rõ là nhiều hay ít viện, thậm chí bộ phận bên trong lầm lạc lại không cách gì biết được. Trong quyển thứ bảy sách Lịch Ðại Danh Họa Ký của Trương Ngạn Vỹ đời Ðường ghi chép, ở chùa Từ Ân có những bức bích họa của các họa sư Duẫn Lâm, Ngô Ðạo Tử, Diêm Lập Bản, Trịnh Bân, Vương Duy v.v...Những bích họa ấy được phân bố ở những chỗ: gian đông và tây bên trong tháp, cửa phía nam dưới tháp, hai gian và hai cửa nam bắc, gian cửa sổ trước điện phía bắc tháp, vách phía bắc hành lang của hiên phía đông đại điện, từ hành lang phía đông đại điện đến viện thứ nhất ở phía bắc, vách phía bắc đi vào viện, khoảng cách hai hành lang, hơi lệch về bên ngoài cửa giữa phía đông nam của tháp, đông lang của nội viện từ gian phòng thứ nhất đến vách phía nam, vách phía đông bên trong đại Phật điện, hai mặt bên trong ba cửa giữa v.v... Vấn đề ấy đương nhiên chỉ có thể nói rõ về kiến trúc của một bộ phận và chẳng thể căn cứ vào để tưởng tượng bố cục của toàn bộ kiến trúc. Ngoài vấn đề này lại có thể nêu lên mấy danh xưng cụ thể:

Phiên Kinh Viện - Căn cứ vào Từ Ân Truyện quyển thứ bảy ghi rằng: “Ðạo tràng mới xây dựng ấy tên là chùa Ðại Từ Ân. Tạo dựng riêng Phiên Kinh Viện, trang hoàng rất tráng lệ, nào là cầu vòng bảy sắc, giếng rong lộng lẫy, hơi mây xanh đỏ, đá ngọc kê chân cột, nắm đồng sáng lóa, khâu vàng phô đẹp... lệnh cho pháp sư dời về ở phiên dịch”. Thì có thể biết ngài Huyền Trang trụ ở chùa Từ Ân tức là ở tại Viện này mà phiên dịch kinh.

Nguyên Quả Viện, Thái Chân Viện - Sách Nam Bộ Tân thư của Tiền Dịch đời Tống ghi rằng: “Ở Trường An vào ngày mười lăm tháng ba, người ta đi xem mẫu đơn ở hai con đường, xe ngựa chạy rộn ràng. Mẫu đơn của Viện Nguyên Quả chùa Từ Ân là các mẫu đơn nở nửa tháng trước, mẫu đơn của Viện Thái Chân là những mẫu đơn nở nửa tháng sau”. Căn cứ vào đây có thể biết các viện còn lại của chùa ấy cũng đều có tên chuyên dùng.

Ðoan môn, Tây viện - Sách Từ Ân Truyện quyển thứ bảy chép rằng: “Tháng ba mùa xuân năm Vĩnh Huy thứ ba, pháp sư muốn tạo Phù-đồ bằng đá ở phía nam cửa Ðoan Môn của chùa... vua ra lệnh cho Trung Thư Xá Nhân2 là Lý Nghĩa Phủ báo cho pháp sư rằng: “Công xây tháp mới lớn, sợ khó làm xong, nên dùng gạch để làm... đến đây thì sử dụng gạch, mà vẫn đổi về Tây Viện”. Chính vị trí của tháp Ðại Nhạn ngày nay là Tây Viện của chùa Từ Ân đời Ðường.

Nam Trì (ao phía nam) - Ðường Thư Ứng Vật có đề bài thơ là: “Từ Ân Tự Nam Trì Thu Hà vịnh”. Ðã có Nam Trì thì có khả năng lại có những ao khác nữa.

Tháp Ðại Nhạn là vào năm Vĩnh Huy thứ ba, Ðường Cao Tông (năm 652 TL) căn cứ vào đề nghị xây dựng của ngài Huyền Trang mà hưng tạo. Ngài Huyền Trang đồng thời tự nhận thiết kế và giám sát công thợ xây dựng. Mục đích xây dựng tháp chính là để tàng trữ kinh, luận Phạn bản ngài đã mang về từ Tây Vực. Từ Ân Truyện quyển thứ bảy ghi quá trình xây dựng tháp nói rằng: “Tháng ba mùa xuân năm thứ ba (Vĩnh Huy), pháp sư muốn tạo ngôi Phù-đồ bằng đá ở phía nam của cửa Ðoan Môn để an trí kinh, tượng Tây Vực đã đem về... Phù-đồ cao độ ba mươi trượng... lúc sắp xây dựng gửi biểu tâu xin, vua nghe tấu lệnh sai Trung thư Xá nhân là Lý Nghĩa Phủ, báo cho pháp sư rằng: “Công xây dựng tháp lớn, sợ khó làm xong, nên dùng gạch mà làm”... đến đây thì sử dụng gạch mà vẫn đổi về Tây Viện. Mặt nền ngôi tháp ấy mỗi bề đều một trăm bốn mươi thước, mô phỏng theo chế độ của Tây Vực, chẳng tuân theo phương thức cũ ở đây. Tháp có năm cấp và tướng luân, lộ bàn, thường cao một trăm tám mươi thước. Từ đây có thể biết được địa điểm và vật liệu sử dụng tạo tháp. Vua Ðường Cao Tông không có chiếu theo ý kiến của ngài Huyền Trang, nhưng hình thức thì có khả năng là của ngài Huyền Trang. Tháp cao chừng một trăm tám mươi thước, mặt nền mỗi bề là một trăm bốn mươi thước, hình thức kỳ lạ. Tháp ấy đại khái là “mô phỏng y chiếu theo chế độ Tây Vực”. Trong truyện đồng thời nói rằng, ngài Huyền Trang vì tạo ngôi tháp này đã từng đích thân mang ky, xách giỏ, vận chuyển gạch đá.

Nhưng tháp tạo thành sau bốn mươi, năm mươi năm thì phát sinh hiện tượng nghiêng đổ, do đó chẳng thể chẳng tiến hành trùng tu. Sách Trường An Ký của Mai Cầu đời Tống, quyển thứ tám có nói rằng: “Ngôi Phù-đồ sáu cấp của chùa (Từ Ân) cao ba trăm thước” bên dưới ghi chú rằng: “Năm Vĩnh Huy thứ ba, Sa-môn Huyền Trang đã lập, đầu tiên chỉ có năm tầng, cao một trăm chín mươi thước (đã lầm số đo), gạch bên ngoài, đất bên trong, phỏng theo chế độ của Tốt-đổ-ba Tây Vực, để cất giữ tạng Kinh Tây Vực. Về sau bên trong lòng Phù-đồ cỏ cây mọc thủng qua nên sụt lở hủy hoại dần. Trong khoảng năm Trường An (niên hiệu của Võ Tắc Thiên - năm 701 - 704 TL) lại phá đi làm lại, y theo kiểu chùa dạng thức cũ của Ðông Hạ (phía đông Trung Quốc), đặc biệt cao hơn trước. Có thể thấy rằng, ở khoảng năm Trường An đời Võ Tắc Thiên, lúc trùng tu đã có sự cải biến về hình thức đối với ngôi tháp. Tra khảo từ đoạn văn chúng ta có thể biết, tháp Ðại Nhạn hiện tại mà dạng thức cơ bản được bảo tồn là của lần trùng tu ở đời Võ Tắc Thiên.

Liên quan đến cao độ và tấng cấp của tháp có sự hổn loạn trong ghi chép của thời Ðường, Tống. Từ Ân Truyện nói rằng: “Tháp đó có năm cấp, thường cao một trăm tám mươi thước. Ấy là việc ghi chép đầu tiên, đương nhiên không có vấn đề gì. Sách Du Thành Nam Ký chép rằng: “Trong năm Trường An tháp đổ ngã, Thiên Hậu và Vương Công cho tiền xây dựng lại gia thêm đến mười tầng”. Ðạ