Chuẩn Bị Cho Cái Chết
Sri Swami Rama
Diệu Liên dịch
Cái chết cũng tự nhiên như sự Sống, cũng đầy
mầu nhiệm và huyền diệu như sự Sống.
Chúng ta cần hiểu về cái Chết để biết Sống, ngược lại ta phải thông suốt
về sự Sống, để hiểu về cái Chết. Chết không phải là sự cáo chung của cuộc
đời, nó là sự gián đoạn của một dòng chảy. Cái Chết giống như là một bến
đổ, một trạm dừng, một nơi chúng ta xuống tàu để chuẩn bị cho một chuyến
đi khác.
Nói thế không phải để làm giảm ý nghĩa của vấn đề Sinh Tử. Chúng ta đã
sống như thế nào, nói cách khác đi là sự chọn lựa chuyến tàu để chúng ta
bước chân lên, sẽ quyết định tâm trạng của chúng ta khi tới bến, sẽ sửa
sọan cho chuyến đi sắp tới của chúng ta. Chúng ta có thể đã chọn một con
tàu rụt rặt, nhơ nhuốc, hay một con tàu bóng loáng. Có thể chúng ta đã
chọn một chuyến tàu đầy thú vui, cám dổ, với các cô gái nhảy, các trò
chơi,với bao mời mọc của tiến tài và danh vọng. Chúng ta sẽ đau khổ biết
bao khi phải rời chuyến tàu đó nếu như chúng ta đã bị dính mắc vào các thú
vui hưỡng thụ xác thịt. Mặt khác có thể chúng ta đã chọn một chuyến tàu
chở ta qua bao nhiêu cảnh thiên nhiên đẹp đẻ bên đường, một chuyến tàu mà
khi đổ bến, chúng ta khoan khoái đứng dậy từ giã nó không quyến luyến.
Đừng dính mắc
Chỉ có thân xác chúng ta bị hủy hoại, cái áo che cho Tâm thức chúng ta khi
sống ở đời. Tâm thức ta không hề bị hủy hoại.
Làm sao không buồn khi ta phải mất đi những gì chúng ta yêu thích ở cõi
đời. Khi người thân ta mất, hãy thương xót, nhưng đừng để sự khổ đau về
mất mát kéo dài đến phủ lất cuộc đời ta. Quá đau khổ là u mê. Vì sự mất
mát, cái chết là điều không thể tránh khỏi. Vì thế, ở nhiều tôn giáo,
nhiều tập quán văn hóa đã đề ra thời gian dành cho tang chế. Thí dụ, người
Do thái tỏ lòng thương tiếc người chết bằng cách ở trong nhà suốt 7 ngày,
họ không ra đường trừ khi khẩn cấp. Họ không cạo râu, không cắt tóc hay
mặc đồ mới. Họ còn không được ngồi trên ghế hay mang giày. Trong 7 ngày
nầy, họ chiêm nghiệm về nỗi đau khổ của mình.
Chúng ta đau khổ vì sự ra đi của người thân và sợ cho chính cái Chết của
mình. Kiếp con người là một vòng tròn của đến và đi, của Sinh và Tử. Sự
mất mát thân xác không phải là tất cả. Tâm vẫn tồn tại, vì thế đau khổ kéo
dài quá hạn định là u mê.
Nếu con người quá coi trọng những mất mát, thì cái Chết là một nỗi ám ảnh
lớn lao, khủng khiếp của họ. Với họ, cái Chết là sự tận cùng của tất cả.
Là nỗi khổ đau khôn tả. Nhưng nếu chúng ta biết buông bỏ những gì đã qua,
đã mất dầu đó là của cải vật chất, hay thân bằng, quyến thuộc, và chỉ chú
trọng vào sự trường tồn của Tâm thức thì cái Chết không còn đáng sợ nữa.
Đó chỉ là một ngã rẻ, một sự thay áo. Hãy thương xót, nhưng chớ kéo dài
quá lâu nỗi đau khổ.Lời khuyên nầy có thể áp dụng cho tất cả mọi thứ mất
mát khác: tình yêu, hạnh phúc gia đình, công việc làm, bạn bè, nhà cửa...
Hãy đau khổ, nhưng rồi bước tới.
Sợ
chết, nổi đau khổ vì chết chóc gây ra do ta bám víu vào những thứ bên
ngoài chúng ta như thân xác, danh vọng. Ta luôn tìm cách chiếm đoạt của
cải, tình cảm... trong đời như một cách để phủ nhận cái Chết, để trốn
tránh phải đối mặt với thực tại là cuộc đời nầy chỉ tạm bợ. Sự dính mắc,
cái ý nghỉ là chúng ta không thể sống thiếu những thứ đó càng làm cho cái
Chết trở nên thêm khủng khiếp. Trong khi tính cách vô thường sẳn có trong
mọi vật, trong mọi tương quan tình cảm càng làm cho sự thay đổi, mất mát
là điều không thể tránh khỏi. Sự thay đổi, sự hủy hoại, mất mát... không
làm con người thức tỉnh, trái lại còn làm họ thêm sợ. Họ sợ sự mất mát của
thân xác, tư tưởng, của cải, tương quan tình cảm.
Chìa khóa để giải thoát khỏi những khổ đau nầy là buông bỏ mọi dính mắc.
Tứ
đế của Đức Phật đã dạy chú khủng khiếp. Trong khi tính cách vô thường sẳn
có trong mọi vật, trong mọi tương quan tình cảm càng làm cho sự thay đổi,
mất mát là điều không thể tránh khỏi. Sự thay đổi, sự hủy hoại, mất mát...
không làm con người thức tỉnh, trái lại còn làm họ thêm sợ. Họ sợ sự mất
mát của thân xác, tư tưởng, của cải, tương quan tình cảm.
Chìa khóa để giải thoát khỏi những khổ đau nầy là buông bỏ mọi dính mắc.
Tứ
đế của Đức Phật đã dạy chúchúng ta đau khổ, lòng ham muốn khiến chúng ta
sợ hãi, người không ham muốn sẽ không đau khổ, bớt sợ hãi", Phật nói.
Bám Víu Vào Ngoại Cảnh
Từ
khi còn nhỏ, chúng ta đã được huân tập là Hạnh phúc được đo lường bằng
những của cải, tương quan tình cảm ta có thể chiếm hữu được. Nên khi vật
chất bị đánh mất, liên hệ tình cảm thay đổi, con người trở nên khổ đau.
Chúng ta đã gắn chặt mình với những hình ảnh, tình cảm nào đó, nên chúng
ta đau khổ khi mất chúng. Chúng ta nghỉ thân xác nầy là chính chúng ta nên
ta đau đớn khi nó bịnh hoạn, già nua hoặc khi nhìn người khác bịnh hoạn,
già nua, chúng ta cũng thấy đau khổ.
Sự
đau khổ là dấu hiệu của sự mất thăng bằng trong đời sống. Sự đau khổ khi
mất mát của cải vật chất, thay đổi tình cảm, hư hoại cơ thể, nói với ta
điều gì? Có thể đơn gỉan là bản chất cuộc đời là như thế. Chúng ta có mặt
ở cõi đời, đấu tranh, giành giựt để đạt được những gì ta nghĩ là ta cần
có, và đau khổ trên con đường tìm kiếm chúng. Hết chuyện. Nhưng thật vô
nghĩa nếu cuộc đời chỉ có thế. Nếu bạn cảm thấy đau ở chân, cái đau báo
cho bạn biết chân bạn bị nhiễm trùng, bạn có chỉ rùng vai nói: "Oᩬ đời là
vậy mà. Có chân, thì phải đau". Nếu thế, sự nhiễm trùng sẽ lan tràn cơ
thể, làm chúng ta mất mạng sống. Như thế thật vô lý. Con người sẽ biết cái
đau đã báo hiệu một bộ phận nào đó bị thương tổn, cần được chữa trị. Con
người sẽ biết cái đau là một vấn đề cần được giải quyết. Cũng thế, những
đau khổ trong cuộc đời có lẻ là dấu hiệu cảnh báo với chúng ta rằng cách
chúng ta cảm nhận về của cải vật chất, liên hệ tình cảm, tư duy, cơ
thể...không đúng.
Chíng ta lệ thuộc vào của cải vật chất, con người, tình cảm, thân thể
chúng ta. Chúng ta tưởng chúng chính là chúng ta, và bám víu vào chúng.
Khi chúng bị hư hoại, hay mất mát, chúng ta cảm thấy đau khổ. Chính sự bám
víu nầy, cùng với u mê, là nguyên do đưa đến sự sợ Chết. Càng bám víu, ta
càng sợ Chết. Ai biết buông thả -biết rằng không có gì thuộc về mình, biết
rằng thân chúng ta chỉ là một phương tiện- người ấy được gỉải thóat khỏi
sự sợ hãi.
Thế nào là bám víu hay đồng hóa ta với điều gì đó? Bám víu có nghĩa là
chúng ta nghỉ rằng chúng ta cần có điều gì đó để hiện hữu. Đó là sự chấp
Ngã. Nói cách khác là "Tôi là người quan trọng, nên tôi cần có chiếc xe
nầy. Chiếc xe nầy là của tôi, làm chủ chiếc xe nầy chứng tỏ là tôi giàu
có, thành công ở đời, chiếc xe nầy giúp tôi xác định chính tôi". Hay "Tôi
cần gắn bó với người phụ nữ nầy. Không có cô ta, tôi sẽ không có hạnh
phúc. Nếu cô ta bỏ tôi, tôi sẽ ngã gục, cuộc đời tôi sẽ mất hết ý nghĩa".
Người ta còn bám víu vào cả một tư duy nào đó. Thí dụ, trong văn hóa Mỹ,
từ nhỏ người ta đã giáo dục con cái là phải có thứ nầy, thứ kia mới là có
một cuộc sống xứng đáng. Mẫu cuộc đời đó là sinh ra, lớn lên có một gia
đình hạnh phúc, sống trong những ngôi nhà gạch trắng, bao bọc bởi những
vòng rào bằng hoa, có những đứa con hiếu thảo.Ước vọng của mọi người là
làm sao để tậu được những căn nhà rộng lớn, có được hai chiếc xe,có được
căn nhà thứ hai ở những nơi nghỉ mát, và được hưu trí sớm. Những ước vọng
nầy đã được xã hội mớm cho họ, gầy mầm trong họ, và khi họ không đạt được
những điều nầy, họ trở nên khốn khổ. Họ nghỉ là cuộc đời đã bạc đãi họ.
Đó
là bạn đã đồng hóa mình với ngoại vật. Bạn đã tự vẽ ra mình, tự đồng hóa
mình với những mẫu người sống trong các ngôi nhà sạch sẻ, sang trọng và có
một cuộc đời hoàn hảo. Bạn nghỉ đó mới chính là bạn. Nhưng sự thật không
phải thế. Đừng bám víu vào các hình ảnh nầy. Hảy sống như cuộc đời dẩn dắt
chúng ta với những thăng trầm của nó.
Cũng thế, khi chúng ta sân si, chúng ta nghỉ "Tôi giận". Nói rằng "Tôi
giận" là tự đồng hóa mình với tình cảm giận, là nghỉ rằng tình cảm đó là
chúng ta. Tình cảm không phải là chúng ta. Là con người, chúng ta có khả
năng giận dữ, có cảm thọ giận nhưng tất cả các cảm thọ đó không phải là
chúng ta.
Cũng thế, thân chúng ta không phải là chúng ta. Chúng ta có thân. Chúng
chỉ là phương tiện. Ta nói: Tôi cao thước sáu. Tóc đen. Da trắng". Nhưng
đó không phải là chúng ta. Vậy mà có ai chê gì về dáng vẻ bề ngoài của ta,
thì ta thấy đau khổ. Chúng ta hỏang sợ khi nhận ra cơ thể của chúng ta trở
nên già nua, chậm chạp.
Hầu hết chúng ta đều bám víu vào Thân, đồng hóa thân và chúng ta. Do đó ta
trở nên sợ hãi khi nghỉ đến mất Thân, tức là mất đi cá thể và sự hiện hữu
của mình. Bao giờ chúng ta còn chưa thức tỉnh, chúng ta còn sợ hãi cái
chết. Chúng ta còn là nô lệ của sự sợ hãi.
Cũng thế, ai bám víu vào của cải vật chất, nhà cửa, quần áo, nữ trang,
tiến bạc. Người đó càng sợ mất chúng. Vì chúng đồng hóa với họ, mang đến
cho sự hãnh diện, ý nghỉa trong cuộc sống. Lại có người bám víu vào người
khác. Họ đồng hóa tình cảm gắn bó là họ. Họ sợ cái Chết của mình sẽ cướp
mất đi tình cảm đó. Họ sợ cái chết của người họ thương cũng vì cùng một lý
do.
Để
giải thóat khỏi những khổ đau, ta đừng bám víu vào thân, của cái vật chất
hay người khác. Ta cần phải nhớ rỏ điều nầy. Việc giảm bớt dần, rồi đi đến
chổ dứt bỏ hẳn những bám víu đó, không có nghĩa là chúng ta phải quay lưng
lại với cuộc đời, từ bỏ hết những niềm vui trong cuộc sống, làm cho cuộc
đời chúng ta nghèo nàn, mất ý nghĩa sống. Trái lại là khác. Khi không
vướng mắc, bám víu vào thứ gì, cuộc đời ta sẽ thêm ý nghĩa,hạnh phúc hơn.
Ta sẽ biết cho, biết nhận và cởi mới hơn với tất cả. Bám víu có nghĩa là
nắm chặt, giử lấy, không buông thả. Nên khi cái Chết đến, tất cả những nắm
giử sẽ bị dằn ra khỏi tầm tay chúng ta. Càng nắm chặt, sự giằng co, xé rời
càng dữ dội. Nổi đau càng bội phần. Nếu chúng ta đi qua cuộc đời với hai
bàn tay mở rộng, không nắm giử, thì dầu cái Chết có đến, chúng ta cũng sẽ
ung dung tự tại, không luyến tiếc, níu kéo gì.
Tuy nhiên, không phải tự dưng một buổi sáng thức giấc là chúng ta có thể
buông thả hết mọi vướng mắc. Cần phải tu tập cả đời. Cần phải thức tỉnh
từng giây phút mới làm được việc đó vì có biết bao quyến rủ, cảm dổ trong
cuộc đời để chúng ta lại rơi vào sự dính mắc.
Ngã Vào Đời
Cái Chết có phải là sự tận cùng của cuộc đời? Có phải tử thần là ma quỷ
trong bóng tối, rình mò để bất chợp phủ lấy chúng ta không báo trước?
Theo triết lỷ Đông phương, Chết không phải là sự tận cùng của đời sống. Cơ
thể ta ngưng hoạt động, các duyên hợp (trong không gian và thời gian) tan
rã. Nhưng tâm thức không mất. Hiểu như thế thì cái Chết không quá đen tối,
khủng khiếp. Cái Chết cũng tự nhiên như sự Sống, cũng diệu kỳ và tốt đẹp
như nhau. Tử cũng như Sinh đều dẩn đến sự sống, sự phát triển.
Nhìn dứơi khía cạnh đó, con người do duyên hợp (trong không gian và thời
gian) vì một nhân duyên nào đó. Giống như trồng trọt ngoài đồng. Phải đợi
đúng lúc, đúng nơi để gieo mầm. Nhưng khi xong việc rồi, không có lý do gì
để nấn ná ngoài ruộng.Rồi đến giai đoạn chờ đợi cho hạt nẩy mầm, lớn lên.
Lúc lúa đã chín, cây đã cao, ta lại ra đồng vì một mục đích khàc, ở một
thời điểm khác. Cuộc đời con người cũng thế. Chúng ta sinh ra để sửa soạn,
phân bón cho một mãnh đất vào một thời điểm nào đó, rồi lại ra đi, chờ khi
đến mùa gặt hái lại trở về.
Người ta có thể nói về cuộc đời con người như một căn duyên, một năng lực,
một kết hợp của không gian, thời gian. Nguồn năng lực đó không thể bị hủy
diệt, nó chỉ có thể được luân chuyển. Con người đến ở một khỏang thời
gian, không gian nào đó, rồi lại ra đi, đến một nơi khác. Triết lý phương
Đông cho rằng nghiệp lực của con người dẩn dắt con người từ nơi nầy đến
nơi khác, vì mục đích nầy hay mục đích khác, trong khỏang thời gian nầy
hay khoảng thời gian khác.
Dù
ít, dù nhiều, Chết vẫn là mối đe dọa của chúng ta.
Giây phút từ giã cuộc đời là giây phút trọng đại khi con người chiếu rọi
lại tất cả những gì đã xảy ra trong cuộc đời mình trong giây phút cuối:
tất cả tình cảm, kỷ niệm, việc làm của cả một đơi người được cô động lại,
tạo thành một lực dẩn dắt ta đi.Năng lực đó mạnh mẽ đến nỗi nó có thể tạo
hình cho cuộc đời mới của ta.
Chúng ta đã sống như thế nào cho tới giờ trước khi ra đi rất quan trọng.
Thử so sánh cái Chết và giấc ngủ. Suốt ngày ta làm gì sẽ tác động đến giấc
ngủ của ta. Nếu ta lên giường ngủ với bao hối tiếc, sợ hãi, bất mãn... thì
giấc ngủ của ta sẽ bất ổn, và chắc chắn chúng sẽ ảnh hưởng đến cả ngày hôm
sau của chúng ta. Những ước vọng chưa được thõa mãn của ngày hôm trước sẽ
ám ảnh ngày kế tiếp. Hay đúng hơn một ngày mới đã bị đánh mất vì những hồi
tưởng của ngày vừa qua.
Trái lại nếu ta đi vào giấc ngủ với một tấm lòng thỏai mái, bằng lòng, thì
ngày hôm sau sẽ là một ngày mới mẻ đón chờ chúng ta. Hãy sống trọn vẹn cho
ngày hôm nay và đừng vướng mắc. Ngày mai là chuyện của ngày mai. Mổi ngày
có nhiệm vụ và mục đích riêng của nó.
Cũng vậy, con người đã sống một cuộc đời như thế nào thì sẽ ảnh hưởng đến
giây phút lâm chung của họ thế ấy. Nếu cuộc đời một người chỉ toàn sống
bằng sợ hãi, ám ảnh thì giây phút lâm chung sự sợ hãi còn tăng gấp vạn
lần. Một người đã sống cuộc sống vô lề lối, thì cái chết cũng đến một cách
vô lề lối. Một người không làm chủ đời mình, sống không có mục dích thì
cái Chết cũng không thể lường trước được.
Trái lại, một người đã sống cuộc đời nề nếp, kỷ luật, không bám víu vào
gì, sẽ ra đi một cách thong thả. Như một người khách biết đã đến lúc phải
chia tay. Mục đích của cuộc đời họ đã đạt. Họ thản nhiên ra đi, biết rằng
thực tại ở bên trong họ vĩnh hằng, không hề bị ảnh hưởng hay xao xuyến bởi
người khác, bởi vật chất của cuộc đời mà họ sắp giã tữ.
Sống hay Chết cũng nằm trên vòng chuyển của bánh xe luân hồi. Hết vòng nầy
lại đến vòng kia, nối tiếp nhau, không ngừng...
(Trich
dịch từ SACRED JOURNEY: LIVING PURPOFULLY AND DYING GRACEFULLY)
Source:
www.buddhismtoday.com
---o0o---
Trình bày : Nhị Tường
Cập nhật: 5-2003
