|
Compassion and the individual
The purpose of life
One great question underlies our
experience, whether we think about it consciously or not: “What is the
purpose of life?” I have considered this question and would like to
share my thoughts in the hope that they may be of direct, practical
benefit to those who read them.
I believe that the purpose of life is to
be happy. From the moment of birth, every human being wants happiness
and does not want suffering. Neither social conditioning nor education
nor ideology affects this. From the very core of our being, we simply
desire contentment.
I don’t know whether the universe, with
its countless galaxies, stars and planets, has a deeper meaning or
not, but at the very least, it is clear that we humans who live on
this earth face the task of making a happy life for ourselves.
Therefore, it is important to discover what will bring about the
greatest degree of happiness.
How to achieve happiness
For a start, it is possible to divide
every kind of happiness and suffering into two main categories: mental
and physical. Of the two, it is the mind that exerts the greatest
influence on most us. Unless we are either gravely ill or deprived of
basic necessities, our physical condition plays a secondary role in
life. If the body is content, we virtually ignore it. The mind,
however, registers every event, no matter how small. Hence we should
devote our most serious efforts to bringing about mental peace.
From my own limited experience I have
found that the greatest degree of inner tranquillity comes from the
development of love and compassion.
The more we care for the happiness of
others, the greater our own sense of well-being becomes. Cultivating a
close, warm-hearted feeling for others automatically puts the mind at
ease. This helps remove whatever fears or insecurities we may have and
gives us the strength to cope with any obstacles we encounter. It is
the ultimate source of success in life.
As long as we live in this world we are
bound to encounter problems. If, at such times, we lose hope and
become discouraged, we diminish our ability to face difficulties. If,
on the other hand, we remember that it is not just ourselves but
everyone who has to undergo suffering, this more realistic perspective
will increase our determination and capacity to overcome troubles.
Indeed, with this attitude, each new obstacle can be seen as yet
another valuable opportunity to improve our mind.
Thus we can strive gradually to become
more compassionate, that is we can develop both genuine sympathy for
others’ suffering and the will to help remove their pain. As a result,
our own serenity and inner strength will increase.
Our need for love
Ultimately, the reason why love and
compassion bring the greatest happiness is simply that our nature
cherishes them above all else. The need for love lies at the very
foundation of human existence. It results from the profound
interdependence we all share with one another. However capable and
skilful an individual may be, left alone, he or she will not survive.
However vigorous and independent one may feel during the most
prosperous periods of life, when one is sick or very young or very
old, one must depend on the support of others.
Interdependence, of course, is a
fundamental law of nature. Not only higher forms of life but also many
of the smallest insects are social beings who, without a religion, law
or education, survive by mutual cooperation based on an innate
recognition of their interconnectedness. The most subtle level of
material phenomena is also governed by interdependence. All phenomena,
from the planet we inhabit to the oceans, clouds, forests and flowers
that surround us, arise in dependence upon subtle patterns of energy.
Without their proper interaction, they dissolve and decay.
It is because our own human existence is
so dependent on the help of others that our need for love lies at the
very foundation of our existence. Therefore we need a genuine sense of
responsibility and a sincere concern for the welfare of others.
We have to consider what we human beings
really are. We are not like machine-made objects. If we were merely
mechanical entities, then machines themselves could alleviate all of
our sufferings and fulfil our needs. However, since we are not solely
material creatures, it is a mistake to place all our hopes for
happiness on external development alone. Instead, we should consider
our origins and nature to discover what we require.
Leaving aside the complex question of the
creation and evolution of our universe, we can at least agree that
each of us is the product of our own parents. In general, our
conception took place not just in the context of sexual desire but
from our parents’ decision to have a child. Such decisions are founded
on responsibility and altruism— the parents’ compassionate commitment
to care for their child until it is able to take care of itself. Thus,
from the very moment of our conception, our parents’ love is directly
involved in our creation.
Moreover, we are completely dependent
upon our mother’s care from the earliest stages of our growth.
According to some scientists, a pregnant woman’s mental state, be it
calm or agitated, has a direct physical effect on unborn child.
The expression of love is also very
important at the time of birth. Since the first thing we do is suck
milk from our mother’s breast, we naturally feel close to her, and she
must feel love for us in order to feed us properly; if she feels anger
or resentment her milk may not flow freely.
Then there is the critical period of
brain development from the time of birth up to at least the age of
three or four, during which time loving physical contact is the single
most important factor for the normal growth of the child. If the child
is not held, hugged, cuddled or loved, its development will be
impaired and its brain will not mature properly.
Since a child cannot survive without the
care of others, love is its most important nourishment. The happiness
of childhood, the allaying of the child’s many fears and the healthy
development of its self-confidence all depend directly upon love.
Nowadays, many children grow up in
unhappy homes. If they do not receive proper affection, in later life
they will rarely love their parents and, not infrequently, will find
it hard to love others. This is very sad.
As children grow older and enter school,
their need for support must be met by their teachers. If a teacher not
only imparts academic education but also assumes responsibility for
preparing students for life, his or her pupils will feel trust and
respect and what has been taught will leave an indelible impression on
their minds. On the other hand, subjects taught by a teacher who does
not show true concern for his or her students’ overall well-being will
be regarded as temporary and not retained for long.
Similarly, if one is sick and being
treated in hospital by a doctor who evinces a warm human feeling, one
feels at ease and the doctor’s desire to give the best possible care
is itself curative, irrespective of the degree of his or her technical
skill. On the other hand, if one’s doctor lacks human feeling and
displays an unfriendly expression, impatience or casual disregard, one
will feel anxious, even if he or she is the most highly qualified
doctor and the disease has been correctly diagnosed and the right
medication prescribed. Inevitably, patients’ feelings make a
difference to the quality and completeness of their recovery.
Even when we engage in ordinary
conversation in everyday life, if someone speaks with human feeling we
enjoy listening, and respond accordingly; the whole conversation
becomes interesting, however unimportant the topic may be. On the
other hand, if a person speaks coldly or harshly, we feel uneasy and
wish for a quick end to the interaction. From the least to the most
important event, the affection and respect of others are vital for our
happiness.
Recently I met a group of scientists in
America who said that the rate of mental illness in their country was
quite high —around twelve percent of the population. It became clear
during our discussion that the main cause of depression was not a lack
of material necessities but a deprivation of the affection of others.
So, as you can see from everything I have
written so far, one thing seems clear to me: whether or not we
consciously aware of it, from the day we are born, the need for human
affection is in our very blood. Even if the affection comes from an
animal or someone we would normally consider an enemy, both children
and adults will naturally gravitate towards it.
I believe that no one is born free from
the need for love. And this demonstrates that, although some modern
schools of thought seek to do so, human beings cannot be defined as
solely physical. No material object, however beautiful or valuable,
can make us feel loved, because our deeper identity and true character
lie in the subjective nature of the mind.
Developing Compassion
Some of my friends have told me that,
while love and compassion are marvellous and good, they are not really
relevant. Our world, they say, is not a place where such beliefs have
much influenced or power. They claim that anger and hatred are so much
a part of human nature that humanity will always be dominated by them.
I do not agree.
We humans have existed in our present
form for about a hundred thousand years. I believe that if during this
time the human mind had been primarily controlled by anger and hatred,
our overall population would have decreased. But today, despite all
our wars, we find that the human population is greater than ever. This
clearly indicates to me that love and compassion predominate in the
world. And this is why unpleasant events are “news”; compassionate
activities are so much a part of daily life that they are taken for
granted and, therefore, largely ignored.
So far I have been discussing mainly the
mental benefits of compassion, but it contributes to good physical
health as well. According to my personal experience, mental stability
and physical well-being are directly related. Without question, anger
and agitation make us more susceptible to illness. On the other hand,
if the mind is tranquil and occupied with positive thoughts, the body
will not easily fall prey to disease.
But of course it is also true that we all
have an innate self-centeredness that inhibits our love for others.
So, since we desire the true happiness that is brought about by only a
calm mind, and since such peace of mind is brought about by only a
compassionate attitude, how can we develop this? Obviously, it is not
enough for us simply to think about how nice compassion is! We need to
make a concerted effort to develop it; we must use all the events of
our daily life to transform our thoughts and behaviour.
First of all, we must be clear about what
we mean by compassion. Many forms of compassionate feeling are mixed
with desire and attachment. For instance, the love parents feel for
their child is often strongly associated with their own emotional
needs, so it is not fully compassionate. Again, in marriage, the love
between husband and wife—particularly at the beginning, when each
partner still may not know the other’s deeper character very well—
depends more on attachment than genuine love. Our desire can be so
strong that the person to whom we are attached appears to be good,
when in fact he or she is very negative. In addition, we have a
tendency to exaggerate small positive qualities. Thus when one partner
is often disappointed and his or her attitude changes too. This is an
indication that love has been motivated more by personal need than by
genuine care for the other individual.
True compassion is not just an emotional
response but a firm commitment founded on reason. Therefore, a truly
compassionate attitude towards others does not change even if they
behave negatively.
Of course, developing this kind of
compassion is not at all easy! As a start, let us consider the
following facts:
Whether people are beautiful and friendly
or unattractive and disruptive, ultimately they are human beings, just
like oneself. Like oneself, they want happiness and do not want
suffering. Furthermore, their right to overcome suffering and be happy
is equal to one’s own. Now, when you recognise that all beings are
equal in both their desire for happiness and their right to obtain it,
you automatically feel empathy and closeness for them. Through
accustoming your mind to this sense of universal altruism, you develop
a feeling of responsibility for others: the wish to help them actively
overcomes their problems. Nor is this wish selective; it applies
equally to all. As long as they are human beings experiencing pleasure
and pain just as you do, there is no logical basis to discriminate
between them or to alter your concern for them if they behave
negatively.
Let me emphasise that it is within our
power, given patience and time, to develop this kind of compassion. Of
course, our self-centeredness, our distinctive attachment to the
feeling of an independent, self-existent “I”, works fundamentally to
inhibit our compassion. Indeed d, true compassion can be experienced
only when this type of eliminated. But this does not mean that we
cannot start and make progress now.
How we can start
We should begin by removing the greatest
hindrances to compassion: anger and hatred. As we all know, these are
extremely powerful emotions and they can overwhelm our entire mind.
Nevertheless, they can be controlled. If, however, they are not, these
negative emotions will plague us — with no extra effort on their part
— and impede our quest for the happiness of a loving mind.
So as a start, it is useful to
investigate whether or not anger is of value. Sometimes, when we are
discouraged by a difficult situation, anger does seem helpful,
appearing to bring with it more energy, energy and determination.
Here, though, we must examine our mental
state carefully. While it is true that anger brings extra energy, if
we explore the nature of this energy, we discover that it is blind: we
cannot be sure whether its result will be positive or negative. This
is because anger eclipses the best part of our brain: its rationality.
So the energy of anger is almost always unreliable. It can cause an
immense amount of destructive, unfortunate behaviour. Moreover, if
anger increase to the extreme, one becomes like a mad person, acting
in ways that are as damaging to oneself as they are to others.
It is possible, however, to develop
equally forceful but far more controlled energy with which to handle
difficult situations.
This controlled energy comes not only
from a compassionate attitude, but also from reason and patience.
These are the most powerful antidotes to anger. Unfortunately, many
people misjudge these qualities as signs of weakness. I believe the
opposite to be true: that they are the true signs of inner strength.
Compassion is by nature gentle, peaceful and soft, but it is also very
powerful. It is those who easily lose their patience who are insecure
and unstable. Thus, to me, the arousal of anger is a direct sign of
weakness.
So, when a problem first arises, try to
remain humble and maintain a sincere attitude and be concerned that
the outcome is fair. Of course, others may try to take advantage of
you, and if your remaining detached only encourages unjust aggression,
adopt a strong stand. This, however, should be done with compassion,
and if it is necessary to express your views and take strong
countermeasures, do so without anger or ill-intent.
You should realise that even though your
opponents appear to be harming you, in the end, their destructive
activity will damage only themselves. In order to check your own
selfish impulse to retaliate, you should recall your desire to
practice compassion and assume responsibility for helping prevent the
other person from suffering the consequences of his or her acts.
Thus, because the measures you employ
have been calmly chosen, they will be more effective, more accurate
and more forceful. Retaliation based on the blind energy of anger
seldom hits the target.
Friends and Enemies
I must emphasise again that merely
thinking that compassion and reason and patience are good will not be
enough to develop them. We must wait for difficulties to arise and
then attempt to practise them.
And who creates such opportunities? Not
our friends, of course, but our enemies. They are the ones who give us
the most trouble. So if we truly wish to learn, we should consider
enemies to be our best teacher!
For a person who cherishes compassion and
love, the practice of tolerance is essential, and for that, an enemy
is indispensable. So we should feel grateful to our enemies, for it is
they who can best help us develop a tranquil mind! Also, it is often
the case in both personal and public life, that with a change in
circumstances, enemies become friends.
So anger and hatred are always harmful,
and unless we train our minds and work to reduce their negative force,
they will continue to disturb us and disrupt our attempts to develop a
calm mind. Anger and hatred are our real enemies. These are the forces
we most need to confront and defeat, not the temporary ‘‘enemies’’ who
appear intermittently throughout life.
Of course, it is natural and right that
we all want friends. I often joke that if you really want to be
selfish, you should be very altruistic! You should take good care of
others, be concerned for their welfare, help them, serve them, make
more friends, make more smiles. The result? When you yourself need
help, you find plenty of helpers! If, on the other hand, you neglect
the happiness of others, in the long term you will be the loser. And
is the friendship produces through quarrels and anger, jealousy and
intense competitiveness? I do not think so. Only affection brings us
genuine close friends.
In today materialistic society, if you
have money and power, you seem to have many friends. But they are not
friends of yours, they are the friends of your money and power. When
you lose your wealth and influence, you will find it very difficult to
track these people down.
The trouble is that when things in the
world go well for us, we become confident that we can manage by
ourselves and feel we do not need friends, but our status and health
decline, we quickly realise how wrong we were. That is the moment when
we learn who is really helpful and who is completely useless. So to
prepare for that moment, to make genuine friends who will help us when
the need arises, we ourselves must cultivate altruism!
Though sometimes people laugh when I say
it, I myself always want more friends. I love smiles. Because of this
I have problem of knowing how to make more friends and how to make
more smiles, in particular, genuine smiles. For there are many kinds
of smile, such as sarcastic, artificial or diplomatic smiles. Many
smiles produce no feeling of satisfaction, and sometimes they can even
create suspicion or fear, can’t they? But a genuine smile really gives
us a feeling of freshness and is, I believe, unique to human beings.
If these are the smiles we want, then we ourselves must create the
reasons for them to appear.
Compassion and the
world
In conclusion, I would like briefly to
expand my thoughts beyond the topic of this short piece and make a
wider point: individual happiness can contribute in a profound and
effective way to the overall improvement of our entire human
community.
Because we all share an identical need
for love, it is possible to feel that anybody we meet, in whatever
circumstances, is a brother or sister. No matter how new the face or
how different the dress and behaviour, there is no significant
division between us and other people. It is foolish to dwell on
external differences, because our basic natures are the same.
Ultimately, humanity is one and this
small planet is our only home. If we are to protect this home of ours,
each of us needs to experience a vivid sense of universal altruism. It
is only this feeling that can remove the self-centred motives that
cause people to deceive and misuse one another. If you have a sincere
and open heart, you naturally feel self-worth and confidence, and
there is no need to be fearful of others.
I believe that at every level of society
— familial, tribal, national, international — the key to a happier and
more successful world is the growth of compassion. We do not need to
become religious, nor do we need to believe in an ideology. All that
is necessary is for each of us to develop our good human qualities.
I try to treat whoever I meet as an old
friend. This gives me a genuine feeling of happiness. It is the
practice of compassion.
______
Compassion and the Individual”
Tenzin Gyatso the Fourteen Dalai Lama,
Wisdom Publication, Boston, USA, 1994.
First published 1991, 10.000 copies
Reprinted : 1992, 46.000 copies
Reprinted : 15.000 copies
|
TỪ BI
VÀ NHÂN CÁCH
Mục đích của cuộc sống
Một câu hỏi lớn vẫn hiện hữu trong cuộc
sống, cho dù chúng ta có suy nghĩ về nó một cách có ý thức hay không,
đó là “Mục đích của cuộc sống là gì ?” Tôi đã từng tự vấn điều
này và muốn chia sẻ những ý nghĩ của mình với hy vọng nó sẽ định hướng,
sẽ hữu ích thiết thực cho các bạn.
Tôi tin rằng mục đích của cuộc sống là
đạt được hạnh phúc. Từ lúc mới sinh ra, mọi người ai cũng muốn được
hạnh phúc và không muốn khổ đau. Ðiều đó không phải do điều kiện xã
hội, giáo dục hay ý thức hệ ảnh hưởng, mà từ trong tiềm thức của con
người, chúng ta chỉ đơn giản khao khát được sự thỏa mãn.
Tôi không biết vũ trụ bao la với vô số
dãy thiên hà, trăng, sao và các hành tinh kia có một ý nghĩa sâu xa
nào không, nhưng có một điều chắc chắn rằng, ít nhất con người đang
hiện hữu trên quả địa cầu phải đương đầu với bao thử thách trong việc
tạo ra một cuộc sống hạnh phúc cho chính mình. Vì thế khám phá những
gì có thể đem lại niềm hạnh phúc vô biên là điều rất quan trọng
Làm thế nào để được hạnh phúc
Trước hết, chúng ta có thể chia hạnh phúc
và khổ đau thành hai loại: tinh thần và thể chất. Trong
hai phạm trù này, tinh thần (tâm) tạo sự ảnh hưởng nhiều nhất đối với
mọi sinh hoạt trong đời sống của chúng ta. Trong khi điều kiện thể
chất chỉ đóng vai trò thứ yếu trừ khi chúng ta bệnh nặng hoặc bị tước
đi những nhu cầu cơ bản nhất. Một khi nhu cầu về thể chất được thỏa
mãn, người ta thường lãng quên nhu cầu về tinh thần. Tuy nhiên tâm
thức ta sẽ ghi nhận mọi sự kiện dù nhỏ nhoi đến mấy. Cũng vì thế mà
chúng ta cần phải nỗ lực hết sức mình để có thể đem lại sự bình yên
cho tâm hồn.
Từ chút ít kinh nghiệm của bản thân, tôi
nhận thấy rằng sự bình yên tuyệt đỉnh của nội tâm xuất phát từ lòng
thương yêu và sự nhiệt thành.
Càng quan tâm đến hạnh phúc của người
khác thì bản thân mình càng cảm thấy hạnh phúc nhiều hơn. Chính khi
vun xới sự nhiệt tình và thân thiện với người khác đã giúp tâm hồn ta
trở nên nhẹ nhàng, thanh thản. Thực hành tâm từ bi này, chúng ta sẽ
thanh tẩy hết mọi nỗi bất an hay sợ hãi nào xảy đến trong đời sống và
chúng ta sẽ đạt được một sức mạnh tâm linh để có thể đối mặt với bất
kỳ mọi chướng ngại. Ðó là yếu tố cơ bản để thành công trong cuộc sống.
Còn sống trong cõi đời này thì chúng ta
hẳn còn gặp những trần ai. Mỗi lần như thế nếu ta chán nản và bi quan,
ta sẽ mất đi tiềm lực để đương đầu với những khó khăn. Ngược lại, ta
nên biết rằng không chỉ riêng ta mà mọi người ai cũng đều phải chịu
khổ. Nhận ra viễn cảnh thực tế ấy sẽ giúp ta có thêm quyết tâm để vượt
qua nghịch cảnh. Quả thật vậy, với thái độ này, mỗi chướng duyên mới
xảy ra là một cơ hội quý giá để giúp ta phát triển tâm linh.
Từ đó, chúng ta cố gắng dần dần phát
triển lòng từ nhiều hơn. Chúng ta không những cảm thông một cách chân
thành với những nỗi đau của người khác mà còn giúp họ loại bỏ những
khổ đau ấy. Kết quả, chúng ta sẽ đạt được sự nhẹ nhàng, thanh thản và
tăng thêm sức mạnh của nội tâm.
Nhu cầu yêu thương của chúng ta
Nói một cách rốt ráo, lý do nào lòng từ
bi lại đem đến hạnh phúc và an lạc cho con người, đơn giản chỉ vì lòng
từ bi của chúng ta vượt thắng hết tất cả mọi thứ khác. Trên tinh thần
đó, nhu cầu yêu thương luôn hiện diện trong nền tảng chính yếu của sự
hiện hữu của loài người. Nhu cầu ấy kết tinh từ sự tương hỗ sâu sắc
giữa người với người. Dù tài giỏi và đa năng đến đâu, một cá nhân sống
tách biệt, độc lập thì sẽ không tồn tại. Người ta có thể cảm thấy sung
mãn và bất cần đến ai trong thời hoàng kim nhất của cuộc đời, nhưng
khi ngã bệnh, dù họ là ai, già hay trẻ, cũng đều cần đến sự giúp đỡ
săn sóc của người khác.
Cố nhiên, sự lệ thuộc lẫn nhau là quy
luật cơ bản của tự nhiên. Không chỉ sinh vật cao cấp như con người mà
cả những loài côn trùng thấp kém nhất cũng đang mang tính xã hội. Dù
không có giáo dục, luật pháp hay tôn giáo, chúng sanh vẫn tồn tại
trong sự hỗ tương dựa vào nhận thức bẩm sinh về cộng đồng của chúng.
Sự vật hiện tượng ở mức độ tế vi nhất cũng bị sự phụ thuộc lẫn nhau
này chi phối. Môi trường sống xung quanh ta như đại dương, mây, rừng
núi và cỏ hoa, tất cả đều phát triển lệ thuộc vào nhau trong một dạng
năng lượng vi tế hợp nhất. Nếu không có sự tương tác thích hợp này,
chúng sẽ tự tan rã và tiêu diệt.
Cũng vì loài người tồn tại lệ thuộc vào
sự giúp đỡ của nhau, cho nên nhu cầu lòng từ bi trở thành một nền tảng
bất khả phân ly của chúng ta. Vì vậy, chúng ta cần phải có trách nhiệm
quan tâm thật sự đến lòng từ và sự an lành của người khác.
Chúng ta cần phải xem xét về một nghi vấn:
Bản chất con người thật sự là gì? Chúng ta không giống như những vật
thể được tạo ra bằng máy. Nếu chúng ta đơn thuần là những thực thể máy
móc, khi đó chính những máy móc có thể tự làm vơi đi những nỗi khổ
đau và đáp ứng những nhu cầu của chúng ta. Tuy nhiên, bởi lẽ chúng ta
không phải là những tạo vật đơn lẻ, nên thật nhầm lẫn để đi tìm kiếm
nhu cầu hạnh phúc ở bên ngoài. Thay vào đó, chúng ta phải quay về
nguồn cội và bản tâm của mình để khám phá những nhu cầu thực sự mà
chúng ta cần đến.
Gác lại những vấn đề phức tạp về sự tạo
thành và tiến hóa của vũ trụ, ít nhất chúng ta có thể đồng ý với nhau
rằng mỗi chúng ta đều là sản phẩm các bậc cha mẹ. Nói chung, sự hiện
diện chúng ta không phải xuất phát từ ước vọng nhục thể mà từ sự ao
ước và quyết định tác tạo một đứa trẻ của các bậc sinh thành. Những
quyết định đó được dựa trên tình thương và bổn phận trách nhiệm. Tình
thương bao la ấy của cha mẹ đã thể hiện qua việc nuôi nấng đứa con từ
lúc chào đời cho đến khi nó biết tự lo cho bản thân mình. Vì thế, ngay
từ lúc thọ thai, tình thương của cha mẹ đã gắn chặt đến tiến trình tạo
ra đứa con.
Hơn thế nữa, chúng ta hoàn toàn lệ thuộc
vào sự chăm sóc của cha mẹ từ những giai đoạn đầu sự phát triển. Theo
một số nhà khoa học, trạng thái tinh thần của phụ nữ có mang, vui hay
buồn đều ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi.
Bày tỏ tình thương là một điều vô cùng
quan trọng trong thời gian sanh con, vì việc đầu tiên của chúng ta là
bú sữa mẹ, tự nhiên chúng ta cảm thấy gần gũi với mẹ và người mẹ cũng
có cảm nhận giống như ta qua việc người đặt ta nằm bú chỗ thích hợp.
Nếu người mẹ giận dữ và buồn phiền, thì dòng sữa thiêng liêng ấy sẽ
không còn tươi mát và ngọt ngào nữa.
Kế đến là giai đoạn quan trọng trong việc
phát triển trí não của đứa trẻ, từ lúc mới sanh ra cho đến ít nhất là
ba hoặc bốn tuổi. Trong một thời gian dài như vậy, cử chỉ yêu thương,
chăm sóc và vuốt ve âu yếm là yếu tố quan trọng cho sự phát triển tốt
của đứa trẻ. Nếu đứa trẻ không được chăm sóc, mơn trớn, ôm ấp và yêu
thương, sự phát triển của nó sẽ bị tổn thương và não bộ của nó sẽ
không lớn mạnh hoàn hảo được.
Một đứa trẻ không thể lớn được nếu thiếu
sự chăm sóc của người khác. Cho nên tình thương là chất dinh dưỡng
quan trọng nhất cho đứa trẻ. Niềm hạnh phúc thời thơ ấu, giảm thiểu
tối đa sự khiếp sợ và sự phát triển mạnh mẽ về lòng tự tin của đứa trẻ,
đều tùy thuộc trực tiếp vào tình yêu thương.
Ngày nay có nhiều trẻ em lớn lên trong
những gia đình không được hạnh phúc. Nếu đứa trẻ không tiếp nhận được
tình thương thực sự và nuôi dưỡng phù hợp, khi trưởng thành chúng khó
mà thương kính cha mẹ của chúng và cố nhiên, chúng sẽ khó mà thương
yêu bất cứ người nào khác. Ðó là một sự thật đáng buồn.
Khi đứa trẻ đến tuổi đi học, nhu cầu của
chúng là sự quan tâm giúp đỡ của thầy cô giáo. Bởi vì, thầy cô giáo
không chỉ dạy học ở trường, mà còn có trách nhiệm chuẩn bị hành trang
cho đứa trẻ bước vào đời. Nhờ vậy, mà người học trò mới cảm thấy tin
tưởng và kính trọng . Những gì được thầy cô giáo dạy dỗ sẽ để lại
trong đứa trẻ những ấn tượng khó phai nhòa. Ngược lại, những bài giảng
của thầy cô giáo không cho thấy sự quan tâm đúng mức đến tương lai
hạnh phúc của học trò thì những lời dạy của họ chỉ được xem là tạm
thời và sẽ bị lãng quên theo năm tháng.
Tương tự, một người bệnh và đang được
điều trị trong bệnh viện bởi một bác sĩ có tấm lòng nhân hậu. Vị bác
sĩ này luôn bày tỏ tình cảm, săn sóc tận tụy và mong muốn cho bệnh
nhân mau chóng bình phục, thì người bệnh ấy sẽ cảm thấy được an ủi và
dễ chịu. Ðó chính là phương pháp chữa bệnh hiệu quả nhất mà không cần
đến khả năng hay kỹ thuật cao của người bác sĩ. Ngược lại, nếu một bác
sĩ thiếu tình cảm, tỏ ra không thân thiện, nóng tánh và thiếu sự quan
tâm, bệnh nhân ấy sẽ cảm thấy khó chịu và sầu lo, mặc dù đó là một bác
sĩ giỏi, bệnh đã được chẩn đoán và thuốc đã được kê toa hợp lý. Chắc
chắn cảm giác yên bình và sự hồi phục hoàn toàn của bệnh nhân này phải
khác hẳn so với người kia.
Ngay cả trong đời sống hằng ngày, chúng
ta tham gia vào các cuộc nói chuyện, nếu người nói có thái độ hòa nhã,
chân thành, tình cảm, chúng ta sẽ thích nghe và đối đáp một cách vui
vẻ. Câu chuyện sẽ trở nên sôi nổi, cho dù đề tài nói chuyện không mấy
gì hấp dẫn. Trái lại, nếu người nói có thái độ lạnh lùng và thô lỗ thì
tức khắc ta cảm thấy khó chịu và muốn nhanh chóng chấm dứt câu chuyện.
Từ việc nhỏ như thế cho đến việc quan trọng khác, tình thương và sự
tôn trọng người khác rất cần thiết cho đời sống hạnh phúc của con
người.
Gần đây, tôi có gặp một nhóm khoa học gia
tại Hoa Kỳ. Họ cho biết rằng tỷ số người bệnh tâm thần tại xứ sở này
đang gia tăng rất cao — khoảng mười hai phần trăm dân số. Cuộc thảo
luận ấy đã cho thấy rõ rằng nguyên nhân chính của bệnh tâm thần không
phải do thiếu thốn điều kiện vật chất mà chính là do mất mát tình
thương yêu từ người khác.
Vì thế, như tôi đã nói từ lúc đầu, dù
chúng ta có ý thức về nó hay không, từ khi mới sinh ra, nhu cầu tình
thương đã có sẵn trong huyết quản của mỗi chúng ta. Ngay cả con thú
hay kẻ thù đi chăng nữa đều bị tình yêu thương chi phối và cuốn hút
một cách tự nhiên.
Tôi tin rằng, không có ai sinh ra mà
không cần đến tình thương. Và điều đó đã minh chứng rằng, con người
không thể giới hạn trong khuôn khổ thuần vật chất, dù các trường phái
triết học, tư tưởng hiện đại đã cố gắng chứng minh tính đơn thuần vật
chất của con người. Không có một đối tượng vật chất nào, dù đẹp đẽ bao
nhiêu và có giá trị đến mức nào cũng giúp ta cảm nhận được niềm yêu
thương. Bởi vì cội nguồn yêu thương sâu xa và bản chất chân thật của
chúng ta đã nằm sẵn trong tự tánh chủ thể của tâm.
Phát triển lòng Từ bi
Một vài người bạn của tôi đã nói rằng
tình thương và từ bi là tốt đẹp và tuyệt vời, nhưng chúng không thật
sự liên quan đến đời sống của chúng ta. Họ bảo rằng thế giới chúng ta
không phải là một nơi mà lòng tin về sức mạnh của từ bi có ảnh hưởng
hay nó có một sức mạnh thật sự. Họ tuyên bố rằng bản chất của giận dữ
và thù hằn có quá nhiều trong tâm của con người đến nỗi thiện tâm của
họ bị nó khống chế. Tôi không đồng ý về điều đó.
Chúng ta biết rằng loài người đã hiện hữu
khoảng một trăm ngàn năm nay. Tôi tin rằng, trong suốt thời gian ấy,
nếu lòng người bị hận thù chế ngự thì lẽ ra dân số thế giới không gia
tăng. Tuy nhiên hiện nay, dù có chiến tranh, chúng ta vẫn thấy dân số
thế giới tăng vọt hơn bao giờ hết. Ðiều này đã cho thấy rõ ràng lòng
từ bi luôn trội hơn những thứ khác trên thế giới. Và đó là lý do tại
sao các biến cố đau buồn lại là “tin tức thời sự”; bởi vì các sinh
hoạt mang tính từ bi là một phần trong đời sống hằng ngày, đến nỗi
chúng đã trở thành tự nhiên và bình thường mà chúng ta hoàn toàn lãng
quên chúng.
Trên đây tôi chính yếu chỉ nói đến lợi
ích tinh thần của lòng từ, tuy nhiên, nó cũng góp phần đáng kể cho thể
chất của chúng ta. Theo kinh nghiệm của bản thân tôi, sự ổn định tinh
thần và sự khỏe mạnh về thể chất liên hệ mật thiết với nhau. Không cần
phải thắc mắc, chính sự giận dữ và sầu muộn sẽ làm cho ta thêm bệnh
hoạn. Ngược lại, nếu tâm ta thanh thản và an lạc, thân thể của ta
không dễ rơi vào trạng thái bệnh đau.
Tuy nhiên, cũng có một sự thật rằng tất
cả chúng ta đều có bản tánh bẩm sinh tự cho mình là trung tâm, điều đó
đã ngăn cản lòng từ của ta đối với người khác. Do vậy, nếu ta muốn có
hạnh phúc thực sự thì phải đạt được tâm tịch tĩnh và tâm tịch tĩnh này
chỉ phát nguồn từ thái độ của yêu thương mà thôi. Nhưng làm thế nào để
phát triển được lòng từ ? Rõ ràng chỉ nghĩ về sự tốt đẹp của lòng từ
thôi chưa đủ, mà chính chúng ta cần phải nỗ lực quan tâm hơn nữa để
phát triển nó, chúng ta phải lợi dụng những sinh hoạt trong đời sống
hằng ngày để chuyển hóa nó vào trong suy nghĩ và hành động của chúng
ta.
Trước hết, chúng ta cần phải tìm hiểu ý
nghĩa của lòng từ bi là gì? Có nhiều hình thức về lòng từ bi xen lẫn
với ham muốn và luyến ái. Chẳng hạn như, tình thương yêu cha mẹ dành
cho con cái thường liên kết mạnh mẽ với nhu cầu tình cảm riêng tư. Vì
thế, nó không phải là lòng từ bi hoàn toàn. Lại nữa, trong hôn nhân,
tình yêu giữa vợ chồng, đặc biệt là thuở ban đầu, khi mới yêu nhau mỗi
người chưa rõ tánh tình sâu kín của nhau, nên càng lệ thuộc vào luyến
ái hơn là tình yêu chân thật. Lòng ham muốn của ta quá mạnh đến nỗi
chúng ta xem những ai mà ta yêu thương là đều người tốt cả, trong khi
những người ấy có thể có nhiều tánh xấu. Thêm nữa, chúng ta thường có
khuynh hướng nghĩ tốt về người mình thương yêu một cách thái quá. Do
vậy, một khi thái độ của người mình thương thay đổi thì ta cảm thấy
thất vọng, khổ đau và cũng thay đổi cách nhìn của mình. Ðiều này đã
chứng minh rằng tình yêu ấy do nhu cầu cá nhân thúc giục nhiều hơn là
bằng thái độ quan tâm thực sự đến người khác.
Lòng từ bi thực sự không chỉ là sự phản
hồi tình cảm mà còn là sự tận tụy mạnh mẽ dựa trên lý trí. Vì thế,
thái độ từ bi chân thành đối với người khác không hề bị đổi thay thậm
chí người kia cư xử trái ngược.
Cố nhiên, phát triển lòng từ bi này không
phải là việc dễ dàng. Ðể bắt đầu, chúng ta hãy xem xét mấy điều sau
đây:
Quán thấy rằng người dễ thương và thân
thiện hay người khó ưa và hận thù, nói cho cùng họ cũng là con người
giống như mình, họ cũng muốn hạnh phúc và không muốn khổ đau. Hơn thế
nữa, họ còn có khả năng vượt qua khổ đau và đạt được hạnh phúc như
chúng ta. Ðến đây bạn nhận ra rằng tất cả chúng sanh đều bình đẳng về
ước nguyện hạnh phúc và có quyền để đạt được nó, tự nhiên bạn nhận ra
sự đồng cảm và gần gũi với mọi người. Bằng cách tập làm quen tâm vị
tha của bạn đối với tất cả mọi người, bạn sẽ phát triển tinh thần
trách nhiệm đối với người khác: với ước nguyện giúp họ một cách tích
cực để vượt qua những khó khăn trong cuộc sống. Ðiều này được áp dụng
bình đẳng cho mọi người, không có ý chọn lựa bất kỳ đối tượng nào,
miễn sao họ cũng là những người từng cảm nhận được hạnh phúc và khổ
đau như chúng ta. Không có một nền tảng lý luận nào để phân biệt với
họ, hoặc thay đổi sự quan tâm của mình đối với họ khi họ có thái độ
tiêu cực.
Tôi xin nhấn mạnh rằng việc phát triển
lòng từ hoàn toàn nằm trong khả năng của chúng ta, miễn sao ta có thời
gian và chịu kiên nhẫn. Tất nhiên, thái độ tự cho mình là trung tâm
điểm, sự tham ái phân biệt về cảm giác độc tôn, sự hiện hữu “tự ngã”,
đã ngăn cản mạnh mẽ sự phát triển của lòng từ bi. Trong thực tế, lòng
từ bi chân chánh chỉ có thể hiện bày khi các loại ái chấp trên được
loại bỏ. Nhưng điều này không có nghĩa là chúng ta không thể bắt đầu
và phát khởi lòng từ ngay bây giờ được.
Làm sao để phát khởi lòng từ bi
Chúng ta nên bắt đầu bằng cách cởi bỏ
những chướng ngại lớn nhất của lòng từ là sân hận và oán ghét. Như
chúng ta đã biết, sân hận và oán thù là những cảm xúc vô cùng mãnh
liệt và chúng ta lấn át toàn tâm của ta. Tuy nhiên, chúng ta có thể
điều phục chúng. Nếu không, những cảm xúc tiêu cực này sẽ gây phiền
nhiễu cho ta. Nếu không nỗ lực loại bỏ chúng, chúng sẽ cản trở sự tìm
kiếm hạnh phúc của chúng ta.
Khởi đầu, thật có lợi cho ta khi kiểm tra
lại cơn giận dù có giá trị hay không. Trong một lúc nào đó, chúng ta
cảm thấy nản lòng bởi một tình cảnh khó xử thì dường như sân hận rất
có ích, mang lại cho ta nhiều năng lực, sự tự tin và tính quyết đoán
hơn.
Ở đây, chúng ta nên khảo sát trạng thái
tinh thần của mình một cách cẩn thận. Rằng chính sân hận có cho ta
thêm năng lực, nhưng nếu ta kiểm tra lại bản chất của năng lực này,
chúng ta sẽ khám phá ra đó là năng lực mù quáng. Chúng ta không thể
chắc chắn rằng hậu quả của nó tốt hay xấu. Bởi vì chính cơn giận dữ đã
che khuất đi phần quan trọng nhất trong não bộ của ta, đó là phần lý
trí. Vì vậy, năng lực của sân hận không đáng tin cậy trong mọi trường
hợp. Nó có thể gây ra tổn thương lớn và thái độ cư xử sai quấy. Hơn
nữa, nếu cơn giận gia tăng đến cực điểm, con người ta sẽ trở nên điên
loạn, hành động theo hướng làm tổn hại cho mình cũng như cho người
khác.
Tuy nhiên, chúng ta có thể phát triển một
dạng năng lực mạnh mẽ tương đương, nhưng đó là dạng năng lực chế ngự
để đối phó những tình huống khó khăn.
Năng lực chế ngự này không chỉ xuất phát
từ thái độ từ bi mà còn phát khởi từ lý trí và lòng kiên nhẫn. Ðây là
loại thuốc giải độc mạnh nhất để đối trị sân hận. Rủi thay, nhiều
người đã phán quyết một cách sai lầm rằng những phẩm chất này cũng
giống như những dấu hiệu của sự yếu đuối. Tôi tin rằng điều trái ngược
này là sự thật: rằng chúng là những dấu hiệu thật sự của sức mạnh nội
tại. Bởi vì tính chất của lòng từ vốn nhu hòa, yên bình, cảm thông
nhưng rất mạnh mẽ. Chính những người thiếu lòng nhẫn nại là những
người mất niềm tin và bất an. Thế thì, theo tôi, dễ nổi giận là một
dấu hiệu rõ ràng của sự yếu đuối.
Vì thế, khi xảy ra vấn đề gì, chúng ta
hãy cố gắng từ tốn, giữ thái độ chân thành và nghĩ rằng kết quả đó là
công bằng. Cố nhiên, nhiều người đã có thể lợi dụng bạn và nếu thái độ
thờ ơ của bạn vô tình khuyến khích những áp lực bất công, thì bạn phải
có lập trường hay quan điểm cứng rắn. Tuy nhiên, điều này nên được
hành xử với từ tâm và nếu cần thiết, bạn nên bày tỏ quan điểm của bạn
cũng như dùng biện pháp đối phó mạnh mẽ, nhưng không nên giận dữ và tỏ
ra có ác ý.
Bạn nên biết rằng, dù kẻ thù dường như
muốn hại bạn, nhưng cuối cùng những hành động tiêu cực ấy chỉ làm hại
cho chính họ mà thôi. Ðể kiểm soát tính ích kỷ, và trả thù của mình,
bạn nên nhớ lại sự khao khát muốn thực hành lòng từ và tinh thần trách
nhiệm của bạn nhằm giúp người khác tránh khổ đau do hành nghiệp của họ
đã tạo ra.
Như vậy, phương pháp bạn đang sử dụng đã
được chọn lọc một cách cẩn thận, sẽ có hiệu quả hơn, chính xác hơn và
mạnh mẽ hơn. Sự trả thù dựa trên năng lực giận dữ mù quáng hiếm khi
đánh trúng vào mục tiêu xóa bỏ thù hận.
Bạn và thù
Một lần nữa, tôi muốn nhấn mạnh việc suy
nghĩ về lòng từ, lý trí và sự kiên nhẫn là điều rất tốt nhưng chưa đủ
để phát triển chúng. Chúng ta phải chờ đợi những khó khăn nảy sinh rồi
nỗ lực thực hành chúng.
Ai là người tạo ra cơ hội đó cho ta? Tất
nhiên, không phải là bạn bè của ta mà đó chính là kẻ thù của ta. Họ là
những người gây ra nhiều trở ngại nhất cho ta. Vì vậy, nếu chúng ta
muốn học hỏi, chúng ta nên xem kẻ thù kia là người thầy tốt nhất của
mình.
Ðối với người muốn nuôi dưỡng lòng từ bi,
thực hành lòng khoan dung là cần thiết và kẻ thù là người không thể
thiếu được. Vì vậy, chúng ta nên biết ơn kẻ thù của chúng ta, vì chính
họ là người có thể giúp đỡ phát triển tâm tịch tĩnh an lạc của mình.
Cũng có những trường hợp trong đời sống cá nhân hay cộng đồng, do hoàn
cảnh đổi thay kẻ thù đã trở thành bè bạn.
Vì sân hận và oán thù là những cảm xúc
luôn luôn có hại, và nếu ta không luyện tập tâm mình và cố gắng làm
giảm bớt những năng lực xấu ấy thì chúng sẽ tiếp tục gây trở ngại và
làm rối loạn các nỗ lực phát triển tâm an lạc của ta. Do đó, tâm sân
hận mới là kẻ thù đích thực của ta. Ðối với những năng lực này, chúng
ta cần phải đương đầu và đánh bại chúng vì chúng không phải là kẻ thù
tạm thời trong đời sống của chúng ta.
Tất nhiên, theo bản chất tự nhiên, tất cả
chúng ta đều thích có bạn. Tôi thường đùa rằng nếu bạn thật sự rất ích
kỷ thì chính bạn phải rất vị tha. Bạn nên chăm sóc người khác, quan
tâm đến sự bình an của họ, giúp đỡ họ, phục vụ họ, kết bạn nhiều hơn,
cười nhiều hơn. Kết quả ra sao? Ðến khi bạn cần đến sự giúp đỡ, bạn sẽ
có nhiều người khác đến với bạn. Ngược lại, nếu bạn quên đi hạnh phúc
của người khác, theo thời gian đó, chính bạn sẽ là người mất mát. Và
có thể nào tình bạn lại phát sinh từ những cuộc cãi vã và giận hờn,
ganh tyï và tranh đua căng thẳng không? Tôi không nghĩ như thế. Chỉ
với lòng yêu thương mới có thể đem lại cho chúng ta những người bạn
thân thiện và chân thật nhất.
Trong xã hội vật chất ngày nay, nếu bạn
có tiền bạc và quyền lực, dường như bạn có nhiều bạn bè. Nhưng họ
không phải là bạn bè thật sự của bạn mà là bè bạn của tiền bạc và
quyền lực của bạn mà thôi. Một khi tiền bạc và sự ảnh hưởng của bạn
không còn nữa, bạn sẽ thấy rất khó khăn để tìm ra dấu vết của những
người bạn thấp kém này.
Cái trở ngại ở đây chính là mọi việc trên
đời này đều diễn ra tốt đẹp, nên ta quá tự tin rằng mình có khả năng
giải quyết được mọi việc và cảm thấy không cần bạn bè, nhưng khi sức
khỏe và địa vị suy tàn, chúng ta chợt tỉnh, là ta đã sai lầm đến mức
nào. Chính lúc ấy, ta mới biết ai là người giúp đỡ ta thực sự và ai là
người vô dụng hoàn toàn. Vì thế để chuẩn bị cho giây phút đó, để có
những người bạn chân thành, những người thật sự giúp đỡ ta khi ta cần,
chúng ta phải trao dồi lòng vị tha nhân ái đối với tất cả mọi người
ngay từ hôm nay.
Mặc dù, có thể sẽ có người cười tôi khi
tôi nói rằng chính bản thân tôi rất thích có thật nhiều bạn. Tôi rất
thích những nụ cười thân thương. Vì điều này mà tôi phải học cách có
được nhiều bạn và làm thế nào để có được nhiều nụ cười hơn và đặc biệt
là những nụ cười chân thành thật sự. Thật ra có nhiều kiểu cười, như
cười mỉa mai, cười giả tạo hay cười xã giao. Có nhiều nụ cười không
đem lại cảm giác hài lòng và đôi khi chúng còn tạo ra sự nghi ngờ và
sợ hãi nữa. Những nụ cười ấy có phải là nụ cười thật sự không? Nụ cười
thật sự sẽ mang lại chúng ta cảm giác tươi mát và dễ chịu. Tôi tin
tưởng đó là nụ cười duy nhất của loài người. Nếu đó là nụ cười của
chúng ra muốn, chúng ta hãy tạo ra những lý do để cho chúng xuất hiện.
Lòng từ bi và cuộc sống
Ðể kết luận, tôi xin mở rộng vài ý ngoài
đề tài của bài viết này để trình bày quan điểm rộng hơn: hạnh phúc của
cá nhân có thể góp phần vào sự cải thiện một cách có hiệu quả và sâu
rộng của toàn cộng đồng nhân loại
Bởi vì tất cả chúng ta đều chia xẻ một
nhu cầu tình thương yêu như nhau, nên có thể chúng ta cảm nhận rằng
mọi người mà chúng ta gặp, trong bất cứ hoàn cảnh nào đều là anh chị
em của ta. Dù cho có sự khác biệt giữa những khuôn mặt mới, quần áo
hay cử chỉ, vẫn không có sự khác biệt nào cả giữa chúng ta với người
ấy. Thật là khờ dại khi dựa vào những khác biệt ở bề ngoài, vì bản
chất cơ bản của chúng ta đều giống nhau.
Cuối cùng, nhân loại là một và hành tinh
nhỏ bé này là ngôi nhà duy nhất của chúng ta. Nếu chúng ta muốn bảo vệ
ngôi nhà này thì mọi người chúng ta cần phải biết ý nghĩa sống động
của tình thương yêu bao la, lòng từ bi. Chỉ với thái độ này, chúng ta
mới có thể chuyển hóa được những động cơ ích kỷ làm cho con người dối
gạt và lạm dụng lẫn nhau. Nếu bạn có một tấm lòng rộng mở và chân
thành, tự nhiên bạn cảm thấy tự tin và có giá trị, và cũng không làm
cho người khác sợ hãi.
Tôi tin rằng, ở mỗi tầng lớp trong xã hội,
từ gia đình, chủng tộc, quốc gia và thế giới, chìa khóa cho một thế
giới hạnh phúc hơn và thành công hơn là thực hiện phát triển lòng từ
bi. Chúng ta không cần theo một tôn giáo, cũng không cần chạy theo một
ý thức hệ nào. Ðiều cần thiết là tất cả chúng ta phải tự phát triển
nhân cách tốt đẹp của bản thân mình.
Tôi đã cố gắng tiếp đón bất cứ người nào
mà tôi có dịp gặp như là một người bạn cũ. Ðiều này mang lại cho tôi
một cảm giác hạnh phúc thật sự. Ðó là một trong những phương pháp để
thực hành lòng từ .
______
Dịch từ quyển “Compassion and the
Individual”, Tenzin Gyatso the Fourteen Dalai Lama, Wisdom
Publication, Boston, USA, 1994. Ðây là lần tái bản thứ ba với 15.000
quyển; lần thứ hai năm 1992 với 46.000 quyển và lần thứ nhất năm 1991
với 10.000 quyển để phát không cho người đọc. |
