Tịnh Tư Ngữ
Pháp Sư Chứng Nghiêm
Thích Giải Hiền dịch
Sàigòn 2001 ; PL. 2545
---o0o---
PHẦN MỘT
1. HIỆN TẠI LÀ
THỜI CƠ TỐT NHẤT
NÓI VỀ THỜI GIAN
. Mỗi ngày là lúc để mình bắt đầu đời mới.
Mỗi giờ đều là lúc để mình thức tỉnh.
. Thời gian có thể hun đúc nhân cách, có thể thành
tựu sự nghiệp và cũng có thể tích lũy công đức.
. Trên đời người ta làm đặng bao nhiêu việc thì
thọ mạng dài bấy nhiêu. Vì vậy phải cạnh tranh với thời gian,
đừng để thời gian trôi lãng phí.
. Đời người vì thiện mà nỗ lực, tranh thủ trong
từng phút giây.
. Người ta khi cho rằng cái gì cũng có thể tự do
tự tại thì liền bị cái tự do theo sở thích ấy làm mê muội, rồi
đánh mất thời gian mà không hề hay biết.
. Thời gian đối với người trí huệ thì quí giá như
kim cương. Nhưng đối với người ngu si thì hệt như bùn đất chẳng
chút giá trị.
. Phật dạy : "Mạng sống ngắn như hơi thở". Con
người không thể làm chủ mạng sống của chính mình, càng không thể
có ai ngăn cản được giờ chết để sống mãi trên đời. Sinh
mạng đã là vô thường như thế, chúng ta càng phải biết quí nó,
lợi dụng nó làm bổ ích. Khiến cho cái thân mạng vô thường nhưng
quí giá này có thể phát huy ánh sáng chân, thiện, mỹ (của Phật
tánh), chiếu rọi giá trị chân chính của kiếp người.
. Bởi vì thọ mạng của con người quá ngắn ngủi,
nên nó mới quí giá. Thật khó mà làm được người, nên bạn
hãy tự hỏi : phải chăng ta đã vì nhân sinh mà cống hiến sức
lực của mình, chẳng nên cứ chăm chăm mong cầu sống lâu.
. Làm thiện cần phải gấp rút. Tích lũy công đức
cần phải kiên trì. Như đun nước sôi, nước chưa sôi chớ tắt
lửa. Tắt rồi nấu lại mất công vô cùng.
. Vì sợ tốn thời gian, do đó bạn đêm hết tâm
huyết, nghĩ đủ phương pháp để rút ngắn thời gian. Kết quả là
bạn lãng phí thời gian nhiều hơn, mà chẳng thành công gì.
. Con người đam mê tìm kiếm pháp lạ. Do đó, mà
đình trệ không tiến bộ. Dù cho thời gian có nhiều hơn, đường đi
có dài hơn cũng chẳng ích gì. Kết cuộc rồi cũng hoàn không.
. Một người sống mấy chục năm, thời gian thật sự
sử dụng để làm người, và làm việc thì rất ít. Người siêng
năng tới đâu cũng chỉ dùng một phần ba thời gian của đời họ
mà thôi.
. Bình thường chẳng có chuyện gì làm, người ta để
thời gian trống rỗng trôi qua. Đời người cứ thế từ từ đọa
lạc trong vòng giải đãi, lười biếng, ngủ nghỉ mộng mơ, Cuộc sống
như thế là "người sống trong cơn mê".
. Dùng trí tuệ để suy gẫm ý nghĩa chân thật của
cuộc đời.
. Dùng nghị lực để sắp đặt thời gian của cuộc
sống.
. Điểm dị biệt lớn nhất của bậc thánh và phàm phu
là : thánh nhân có thể làm chủ thời gian và không gian.
. Sinh mạng vô cùng ngắn ngủi, cho nên phải vững
bước tăng tốc tiến lên. Không nên lê lết như dẫm bùn. Cũng
nhất là chớ để chân trước đã chạm đụng đất, mà chân sau
không chịu nhấc lên. Chân trước bước, chân sau nhấc nghĩa là :
Việc ngày hôm qua thì hãy để nó qua đi. Hãy đem tâm thần chú ý
đến việc ngày hôm nay.
. Bất luận trên cõi đời này mình đã đổ biết bao
tâm huyết, chịu biết bao khổ sở, cũng chớ đem tâm nhớ mãi thành
tựu trong quá khứ. Dù có bố thí bao nhiêu cũng chớ ve vuốt lòng
người, cầu mong đền đáp. Quá khứ khó truy tìm, tương lai khó
đoán được. An trú trong hiện tại ngay đây và tại đây.
. Nếu tâm đình trệ vào việc ngày hôm qua, vào
chuyện quá khứ thì lòng sẽ sản sinh tạp niệm, chấp trước và lưu
luyến. Người ta một khi hồi ức thường ôn lại chuyện quá khứ
thì y sẽ cứ luôn đau khổ, đầy oán hận, giận dữ chẳng cam
lòng…
. Chuyện tương lai đều là vọng tưởng, chuyện quá
khứ đều là tạp niệm, hãy giữ gìn tình thương trong mỗi phút,
mỗi giây, thận trọng làm tròn bổn phận trước mắt.
. Con người không nhất định mãi cầu bóng tốt, nhưng
người chơi bóng giỏi được luyện tập kỹ càng thì lúc nào cũng
có thể vung chày để đón bóng.
2.NHƯ TRĂNG, NHƯ GƯƠNG, NHƯ NƯỚC
THẮP SÁNG NGỌN ĐÈN TRONG TÂM
. Tâm phải như trăng sáng có nước thì trăng hiện.
Tâm phải như bầu trời, mây tan trời trong xanh.
. Hãy dùng tâm định tĩnh để quan sát tướng trạng
và lắng nghe âm thanh của chúng sanh khắp đại địa.
. Tâm như gương tùy ngoại cảnh không ngừng chuyển
biến song mặt gương vẫn không lay động. Đây tức là cảnh động
mà tâm không động.
. Tâm theo cảnh chuyển, thời chuyển mãi không ngừng,
ắt sẽ bị nhân-ngã-thị phi không ngừng quấy nhiễu rồi không còn
có thể tự dừng được nữa.
. Gương là dùng phản chiếu vật thể. Gương và vật
cần để tách rời thì mới chiếu soi được. Nếu vật dính cứng
vào gương phủ đầy bụi bặm thì gương dù sáng cũng khó soi thấy
gì.
. Tâm tư của người ta cũng như gương. Muốn cần trí
huệ, minh biện sự lý, mình cần xa rời phiền não nhân ngã thị phi.
Đấy chính là cái lý : "Người trong cuộc thì mờ, kẻ bàng quang
thì tỏ".
. Lòng người giống như tấm gương soi ; Soi núi thì
núi hiện, soi nước thì nước hiện. Chỉ bởi bụi bặm (vọng
tưởng, phiền não) đóng dày nên diện mục (chân tâm, Phật tánh)
chẳng thể thấy đặng.
. Nếu tâm thường thanh thản và sáng trong, thì dù
hoàn cảnh có ô trượng cũng đều là tốt đẹp cả.
. Tâm phải như nước : nhìn thật nhu nhược mỏng manh,
nhưng tiềm lực bất tận không thể cắt đứt.
. Thiên đường và địa ngục đều do nơi sử dụng
tâm và hành vi của mình tạo ra. Vì thế, mà nên sự lệch hướng.
. Tâm không nghĩ điều xấu, ý không nhớ việc hay,
thời luôn tự tại. Tâm chính là không xâm.
. Ngày nào tâm cũng tốt thì ngày đó là ngày tốt,
lúc nào cũng giữ gìn chánh niệm thì bất kỳ lúc nào, bất cứ
ở đâu cũng là cát tường cả.
. Nếu biết chuyên tâm chuyên ý nơi đạo thì rất tinh
thâm uyên bác (Phật lý để tu trì). Có thấu triệt thiên kinh vạn
lý thì cũng như hoa đốm trong hư không, ánh trăng hiện trong nước,
chẳng có gì thành tựu.
. Cứ thay đổi tâm ý, ngần ngừ do dự mãi không
chuyên tinh, thì vĩnh viễn chẳng bao giờ bạn có thể đạt tới mục
tiêu.
. Tâm người tán loạn có hai loại : một là hôn
trầm, hai là hoang mang. Khi hôn trầm thì đầu óc mê muội để thời
giờ trôi mất, không làm nên tích sự gì cả, chỉ hao tổn sức
lực, lười biếng, giải đãi, thích ngủ, không chịu tinh tấn.
. Hoang mang nghĩa là bất định, thấy là tâm theo, dao
động không ngừng, bông lung không sao an tĩnh.
. Phải biết dụng tâm, không nên thô tháo, phiền
não.
. Thân bệnh còn dễ trị liệu. Khi tâm bệnh thì đi
đứng ,nằm ngồi đều bất an, toàn thân không sao tự tại, thậm chí
ăn không vô, ngủ không được. Tâm bệnh của chúng sinh là
:người có (vật chất thành tựu…) thì lo phiền sợ mất; người
không có thì ưu lự để được lo mất lo được, tức thành ưu
sầu.
. Nếu tâm chẳng có gì thì tâm không quái ngại,
không bị được mất lôi kéo, chẳng có tích chứa tài vật, tâm
linh tự nhiên sẽ chẳng quái ngại. Đó là cảnh giới của thánh
nhân. Cũng là cảnh mà người học Phật hướng tới.
. Dùng tâm Phật nhìn người thì ai ai cũng là Phật.
Dùng tâm ma nhìn người thì đâu đâu cũng nhớn nhác bóng quỷ.
. Tâm phàm phu là tâm có phân biệt về quá khứ,
hiện tại và vị lai.
. Người phàm thì truy cầu thần kỳ quỷ quái, do đó
nên tâm mới loạn. Tâm loạn nên mới lòng vòng tìm mãi với tám
vạn bốn ngàn pháp môn. Thực ra tu tâm thật đơn giản, chỉ cần
dứt bỏ lòng tham. Có ai động lòng tham mà tâm chẳng loạn.
. Tâm chúng sinh là tâm phàm, ô nhiễm, nhuốm đầy
hình sắc. Hình sắc mà gột sạch thì Phật tánh hiện.
. Tâm Phật và chúng sinh vốn không hề khác biệt.
Phật cũng không hơn chúng ta một cánh tay hay một cái chân. Sự
khác biệt chỉ là tâm Phật trong sạch, thanh tịnh, vô ngại; là chân
như tự tại. Tâm phàm phu thì có bụi trần, bụi ấy từng lớp phủ
khiến bạn không thấy rõ khuôn mặt thật của mình nữa. Tâm Phật
như cái hộp bảo hiểm (deposit safe) giữ gìn không mất vật báu. Tâm
phàm phu như bãi rác. Những thứ độc hại, vô ích mà cứ chất
chứa mãi thành đống ở trong lòng, nếu không gọt sửa thì chỉ
tự làm cho thân đau khổ vô ngần.
. Có người đốt đèn cầu được ánh sáng. Kỳ
thật ánh quang minh chân chính ở tại tâm mình. Đèn cúng Phật không
cần thiết phải thắp sáng mới được. Quan trọng nhất vẫn là thắp
sáng ngọn đèn trong tâm mình.
3. NGƯỜI TA BỊ THƯƠNG , LÒNG MÌNH ĐAU XÓT
NÓI VỀ LÒNG TỪ
BI
. Lòng từ bi là lòng đồng tình, biết khoan dung, tha
thứ, nhẫn nhịn; có biểu hiện lòng rộng rãi, thương yêu thì mới
là từ bi. Người có hạnh phúc nhất trong đời là người biết
khoan dung, bi mẫn, thương yêu tất cả chúng sinh.
. Con số không thể nói hết được hạn lượng là
"vô lượng". Không từ khổ nhọc gian nan để cống hiến là
"đại từ bi". Đem hết sức để phục vụ và phục vụ rất
vui vẻ gọi là "hỷ xả".
. Đem bốn chữ Từ Bi Hỷ Xả ra giải nghĩa thì Từ và
Hỷ đem lại an lạc, giàu sang. Bi và Xả bạt trừ khổ đau, cứu tế
kẻ nghèo cùng.
. Lòng từ là lòng thương, tình thương này thanh tịnh
trong sạch. Vô duyên đại từ nghĩa là lòng thương không ô nhiễm.
Tuy ta và họ không hề quen biết hay thân thích, nhưng ta vẫn thương
họ. Thương để đem đến cho họ niềm an vui, còn mình cũng không
phiền não. Đây chính là lòng thương thanh tịnh và cao cả nhất.
. Mình và chúng sinh tuy chẳng có duyên, chẳng quen biết
gì, song cái khổ của họ cũng là cái khổ của mình. Sự đau đớn
của ho cũngļ là sự đau đớn của mình. Thân họ khổ nhưng lòng
mình lo. Vết thương tuy nơi thân người nhưng khổ đau là nơi lòng ta.
Tinh thần này chính là đồng thể đại bi.
. Hãy nhìn chúng sanh bằng ánh mắt từ bi. Hãy biến
cái không thành có. Hãy đem lý luận thành hành động. Lúc nào
cũng sẵn sàng với tinh thần đại từ đại bi cứu tế, luôn nghĩ
rằng " Nếu ta không cứu họ thì ai sẽ cứu họ?". Nếu
được như vậy thì trần thế cũng có thể biến thành Tịnh độ.
. Từ bi là nguồn cội của việc cứu thế; nhưng nếu
thiếu trí huệ thì không thể thành đại bi. Có trí huệ thì mới
phát huy được nghị lực và lòng đại từ bi vô cùng tận. Như
vậy cũng phù hợp với ý vận dụng song hành bi lẫn trí trong Phật
pháp.
. Diệu pháp chân chính thì lưu xuất ra từ trí huệ.
Từ bi chân chính thì phải do sức mạnh của trí huệ phát huy.
. Lòng từ bi mà Phật dạy lấy tình thương yêu và
đức nhân từ làm thể, lấy sự thành thật, chánh trực và nhu
hòa làm dụng.
. Kẻ có năng lực cứu người là Bồ tát. Nếu bạn
đem sức lực ra cống hiến trong một ngày thì bạn sẽ là Bồ tát
một ngày.
. Tinh thần của Bồ tát vĩnh viễn hòa nhập trong tinh
thần của chúng sinh. Phải làm cho tinh thần Bồ tát vĩnh viễn tồn
tại ở thế gian, không thể chỉ lý luận suông. Còn phải thể hiện
bằng thực chất. Lòng từ bi và nguyện lực chỉ là lý luận, còn
sự phục vụ chúng sinh mới là sự biểu đạt thực tế. Chúng ta
hãy biến lòng từ bi vô hình thành sự phục vụ vĩnh viễn kiên
cố.
. Hãy cụ thể hóa lòng từ bi, biến nó thành hành
động thực tế.
4. HOA SEN THANH TỊNH
KHƠI MÀO TRÍ TUỆ, GIEO NHÂN LÀNH
. Tâm mỗi người đều có một đóa sen thanh tịnh, một
trí tuệ vô lượng. Khi bạn phát huy lương tri, lương năng của mình,
thì quả báo phước đưc và trí tuệ sẽ vô lượng vô biên.
. Khi Phật còn tại thế, những điều Ngài giảng
thuyết không ngoài dạy chúng sanh tự ý thức rằng ai cũng có trí
tuệ giống Ngài mà còn dạy chúng sanh nhận chân được tự tánh
giống như Phật của mình. Ai cũng có thể tiến tu từ bi và trí tuệ.
. Kẻ học Phật ắt phải tôn giữ ba nguyên tắc mà
Phật dạy : Giới, định và huệ. Giới là tông chỉ của sinh hoạt và
hành động; giới dùng để răn ngừa tâm đừng làm bậy, hành vi
không lầm lỗi. Như thế tâm mới có định lực, tinh thần mới
chuyên nhất. Trí tuệ cũng phát sinh từ đây.
. Tâm có định lực trí tuệ tự nhiên phát sinh.
Người ta thường bị ngoại cảnh ảnh hưởng nên không đủ sức
yên định. Học Phật thì phải định. Định theo ngôn ngữ hiện đại
là trang kính tự cường.
. Thứ mà kẻ có trí tuệ đem theo là những hữu tình
mà họ giác ngộ.
. Thông minh không hẳn là có trí tuệ. Nhưng có trí
tuệ thì nhất định bao hàm cả thông minh. Thông minh chỉ là năng lực
đo lường tính toán sự lợi hại được mất. Gian tham, giối trá,
lừa đảo cũng tượng trưng cho sự thông minh vậy.
. Kẻ thông minh thì nặng lòng (tính toán, chấp trước
về sự) được mất. Người trí tuệ thì luôn mạnh dạn buông xả.
. Cùng một chữ "đắc" trong chữ xả đắc
(buông bỏ) và đắc thất (được và mất) nhưng chúng hoàn toàn có
ý nghĩa khác nhau. Kẻ có trí tuệ thì chuyện gì cũng có thể xả,
mà cũng tức là đắc, đắc niềm an vui vô hạn. Không biết xả thì
sẽ bị thất (mất đi): mất hết nguồn an lạc trong tâm.
. Không trải qua việc gì, chẳng thể có trí tuệ hiểu
biết việc ấy. Trí tuệ phát sinh do tôi luyện khi va chạm với người
và sự việc. Nếu bạn chạy trốn trách nhiệm trước mắt, tách mình
ra khỏi người và công việc, thì chẳng sao có được trí tuệ.
. Nếu bạn thể hiện được lòng thương : đó là
phước. Nếu bạn tiêu trừ được phiền não : đó là tuệ.
. Trí tuệ và phiền não thì giống như lòng bàn tay và
mu bàn tay ; cả hai đều là một bàn tay. Nhưng mu bàn tay thì chẳng
thể cầm vật gì. Nếu lật ngược lại thì bàn tay trở thành vạn
năng.
. Thiện thì lợi ích; ác thì tổn hại. Một niệm sai
lầm thì trồng nhân xấu. Một niệm tốt sẽ đem tới quả lành.
. Tâm điền (ruộng lòng ) cần trồng thật nhiều hạt
giống tốt. Gieo càng nhiều hạt tốt thì sẽ ít cỏ hoang. Đất đai
không canh tác thì cỏ dại mọc đầy. Do vậy làm lành thì phải làm
hàng ngày, làm hàng giờ, làm không ngừng. Động tay cất bước
đều phải giữ tròn thiện niệm.
. Làm việc tốt không phải để cầu danh, cầu công
đức. Làm việc tốt với tâm niệm vì bổn phận và trách nhiệm thì
đó mới là việc tốt, mới chính là việc thiện chí thành không
vụ lợi với mục đích riêng tư.
. Ý nghĩa của chữ thiện là thích đáng, vừa đúng,
vừa đủ; không thiên lệch, không nghiêng ngửa, không cực đoan. Khi
thương, không nên thái quá, cũng chớ làm phát sinh lòng oán hận.
Đối với quan hệ giữa mình và người, chẳng nên có thái độ
bất bình đẳng, hay có lòng phân biệt. Đối với người mình
thương, hãy dùng trí tuệ để dứt trừ tình cảm muốm chiếm hữu
kẻ ấy.Đối với người mình không thương, không có nhân duyên thì
mình nên hết lòng thiện giải, dùng tâm lành ý tốt đối đãi họ.
5. TÌNH THƯƠNG VÔ NHIỄM
TIẾN VÀO CẢNH GIỚI THĂNG HOA NHÂN CÁCH
. Thứ gì giá trị nhất trong đời người ? Chính là
tình thương. Hãy lấy sự hy sinh xả mình làm việc hướng thượng. Ai
thể hiện được tình thương, kẻ ấy vĩnh viễn sung sướng, người
ấy vĩnh viễn sung sướng, sống một cuộc đời tràn đầy ý nghĩa.
. Bất luận thương người hay được người thương
đều là việc hạnh phúc. Hễ ai có sức mạnhthương yêu kẻ khác
hoặc được người khác thương yêu mình, kẻ ấy thật rất hạnh
phúc.
. Đừng nên khép kín mình lại. Bạn có thương người
thì người mới yêu thương bạn.
. Phải biết thương chính mình thì mới có thể thương
hết mọi người.
. Đối đãi với người thì phải lùi một bước.
Thương người thì nên rộng rãi một chút. Có vậy đời bạn mới
sống vui vẻ được.
. Nếu bạn biết dùng tình thương để đối đãi với
người, dùng tánh hiền từ để tiếp đãi người khác thì chắc
chắn bạn không rước họa vào thân. Bởi vậy,làm người bạn nên
biết chịu thiệt thòi : bên trong tuy có đại trí tuệ nhưng bề ngoài
thì ra vẻ như khờ dại (đại trí nhược ngu).
. Hãy đem lòng giận dữ chuyển hóa thành nhu hòa.
Lại đem nhu hòa ấy biến thành tình thương. Được vậy, thế gian sẽ
cànhg trở nên hoàn mỹ.
. Bố thí không phải là việc độc quyền của người
giàu có(ai cũng có quyền bố thí), mà bố thí là một phần tình
thương thành khẩn.
. Có lẽ việc bi ai nhất trong đời người là : Ai
cũng có quyến thuộc, chỉ ta đơn độc không thân nhân. Do vậy
người thực hành đạo Bồ tát nói rằng ; Các bạn hãy xem tất cả
chúng sinh trong thế gian ; ai là bậc trưởng lão, lớn tuổi. Mình
phải biết hiếu thảo tôn trọng họ như cha mẹ. Ai tuổi tác xấp xỉ,
mình hãy kính mến họ như anh em. Những trẻ em tuổi thơ, hãy thương
mến đùm bọc chúng như con cái. Đây là tình thương cao quý nhất,
đẹp đẽ nhất của tâm tánh con người.
. Tình thương không thể xem lẫn phiền não. Bởi vì có
phiền não thì sẽ nhiễm ô.
. Mình cần phải nuôi dưỡng tình thương thanh tịnh vô
nhiễm. Trên mặt tình cảm, không nên có tâm được mất. Đừng
nghĩ đến việc gặt hái (kết quả) thì sẽ chẳng có phiền não.
. Tình thương mà có mong cầu thì không thể tồn tại
mãi được. Tình thương vĩnh viễn tồn tại là tình thương không hình
tướng, không ô nhiễm, không mong cầu.
. Cha mẹ thương con cái, lo lắng quá mức sẽ phản tác
dụng làm cho con cái bực bội. Cha mẹ phải tin con thì chúng mới yên
tâm được.
. Trà thanh, hương nhẹ thì uống ngon, tỉnh táo. Nếu trà
quá nồng, ắt đắng, khó uống. Tìng ái ở thế gian cũng vậy đấy.
. Ái : nó là thứ khiến lòng người lúc nào cũng
cảm giác thiếu thốn và hiếu kỳ, thường cảm thấy đói khát
không bao giờ biết no đủ cả; hệt như một con quỷ đói vậy. Khi ở
trong vòng ái dục, người ta vĩnh viễn chẳng cách nào được thỏa
mãn dục vọng.
. Muốn nói chuyện tình thì phải nói chuyện tình dài :
đó là tình giác ngộ. Muốn nói yêu đương thì phải nói yêu
đương lớn : yêu giải thoát.
. Phật khuyến khích mình có tình yêu lớn, tình thương
thấu triệt, phổ biến khắp hư không, tận pháp giới, đạt tới chỗ
xuyên thủng tự ngã, hòa nhập với đạo tự nhiên, đồng thể
với đại ngã, đạt tới tình thương vô ngã. Không nên (có thứ
tình yêu ướt át) như thứ bùn, dính bầy nhầy.
. Tất cả phụ nữ có tôn giáo tín ngưỡng phải hun
đúc thân tâm cho thật từ bi nhu hòa như ánh trăng. Hãy có tâm
rộng rãi , thắp sáng đèn trí tuệ khiến những ai tiếp xúc với
mình, hoặc là người trong gia đình, thậm chí trong xã hội, ai ai cũng
cảm thấy như được tắm gội trong ánh sáng tươi mát của ánh
nguyệt quang. Như vậy mới đạt tới chỗ ; tôi thương mọi người
và mọi người đều thương tôi. Khi ấy mới đạt tới tình thương
chân thật và bước vào cảnh giới thăng hoa nhân cách.
|
Mục lục Tịnh Tư Ngữ |
--- o0o ---
| Mục lục Tác giả |
Vi tính : Diệu Thanh -
Diệu Phương
Cập nhật ngày: 01-12-2001
