THÔNG CÁO BÁO CHÍ LÀM TẠI PARIS NGÀY 9.4.2003
Phỏng vấn Nữ Dân biểu Loretta Sanchez về việc Quốc hội Hoa Kỳ yêu sách trả
tự do cho Nhị vị Hòa thượng Thích Huyền Quang, Thích Quảng Ðộ.Cuộc gặp gỡ
Ðại sứ Hoa Kỳ tại Hà Nội cùng chuyến ghé thăm cố đô Huế
của Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang
Lời
giới thieu : Gần hai
tháng qua, dư luận thế giới chú mục vào Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền
Quang, vị lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Từ Hà Nội, các
hãng thông tấn quốc tế như AFP, AP, Reuters, Kyodo, DPA... đánh đi những
bản tin hấp dẫn, sôi động và nhiều thông báo. Sau đấy đến lượt các Ðài
quốc tế có chương trình Việt ngữ phát về Việt Nam, như Á châu Tự do, BBC,
RFI, VOA... chuyển loan hay làm những cuộc phỏng vấn Phòng Thông tin Phật
giáo Quốc tế.
Hôm nay
chúng tôi xin ghi lại hai cuộc phỏng vấn quan trọng và hữu ích để hiểu
thêm sự hậu thuẫn quốc tế cho nhân quyền và tự do tôn giáo tại Việt Nam
qua hai trường hợp cụ thể : Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang, Xử lý
Thường vụ Viện Tăng Thống, và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ, Viện trưởng Viện
Hóa Ðạo, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất.
Qua cuộc
phỏng vấn thứ nhất, Nữ Dân biểu Loretta Sanchez nói rõ lý do vì sao 37 Dân
biểu Quốc hội Hoa Kỳ đại diện hai chính đảng Cộng hòa và Dân chủ đã viết
thư cho lãnh đạo Hà Nội yêu sách trả tự do cho hai Nhà lãnh đạo Phật giáo,
và vì sao bà hậu thuẫn cuộc đấu tranh cho tiến trình dân chủ hóa Việt Nam.
Cuộc phỏng vấn này phát về Việt Nam trên Ðài Á châu Tự do vào lúc 21 giờ,
giờ Việt Nam, ngày thứ bảy 5.4.2003.
Qua cuộc
phỏng vấn thứ hai, ông Võ Văn Ái, người phát ngôn của Viện Hóa Ðạo, Giáo
hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, cho biết nội dung cùng ý nghĩa việc Ðại
sứ Hoa Kỳ viếng thăm Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang tại chùa Kim
Liên ở Hà Nội hôm 4.4.03, cũng như tầm quan trọng của 2000 Tăng Ni, Phật
tử đón tiếp Hòa thượng Thích Huyền Quang tại Huế sáng ngày 7.4.03. Cuộc
phỏng vấn này phát hai lần về Việt Nam trên Ðài Á châu Tự do vào lúc 6 giờ
30 sáng và 21 giờ, giờ Việt Nam, ngày thứ ba 8.4.03.
Cả hai cuộc
phỏng vấn đều do Nhà văn, nhà báo Ỷ Lan thực hiện. Phòng Thông tin Phật
giáo Quốc tế xin ghi chép lại hai tài liệu này để gửi đến các cơ quan
truyền thông, báo chí, đồng bào trong và ngoài nước tham khảo.
PTTPGQT
Phỏng vấn Nữ Dân biểu Loretta Sanchez
về việc Quốc hội Hoa Kỳ yêu sách Hà Nội trả tự do cho Nhị vị Hòa thượng
Thích Huyền Quang và Thích Quảng Ðộ
Ðài Á châu Tự do phát về Việt Nam vào lúc 21 giờ, giờ Việt Nam, ngày thứ
bảy 5.4.2003.
Một sự kiện nóng
bỏng vừa xẩy ra tại Hà Nội, là chiều ngày 2 tháng 4, Thủ tướng Phan Văn
Khải tiếp kiến Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang, Xử lý Thường vụ Viện
Tăng Thống, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Sự kiện này đã được
người phát ngôn của Viện Hóa Ðạo, ông Võ Văn Ái, trả lời báo chí Tây
phương và bình luận rằng : "Một Thủ tướng tiếp kiến một Tù nhân vì lương
thức bị giam nhốt suốt 21 năm qua và hiện còn tiếp tục bị quản chế, là
điều hiếm thấy. Có thể là bước đầu cho cuộc thay đổi chính sách về nhân
quyền và tự do tôn giáo tại Việt Nam chăng ? Người ta chỉ có thể khẳng
định sự đổi thay này trong vài tháng tới, khi hai Hòa thượng lãnh đạo Phật
giáo, Thích Huyền Quang và Thích Quảng Ðộ được chính thức trả tự do, cũng
như việc phục hồi quyền sinh hoạt của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống
nhất được xác định"
Như thế là tuy
được Thủ tướng Phan Văn Khải trải thảm đỏ đón tiếp tại Hà Nội, nhưng sau
đó Hòa thượng Thích Huyền Quang vẫn phải lủi thủi trở về nơi quản thúc của
mình ở Quảng Ngãi để chịu sự quản lý của Công an như đã từng chịu suốt 21
năm qua.
Vì thế mà trung
tuần tháng 3 vừa qua, 31 Dân biểu Quốc hội Âu châu viết thư cho Chủ tịch
Trần Ðức Lương, Thủ tướng Phan Văn Khải, Tổng bí thư Nông Ðức Mạnh và Chủ
tịch Quốc hội Nguyễn Văn An, yêu sách trả tự do cho Ðại lão Hòa thượng
Thích Huyền Quang, và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ, Viện trưởng Viện Hóa Ðạo,
Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất và đề xuất về Việt Nam thăm viếng
hai Hòa thượng để "chứng kiến tận mắt sức khỏe và tình trạng của hai
ngài".
Hôm nay đến lượt
Quốc hội Hoa Kỳ viết thư gửi đến các ông Trần Ðức Lương, Phan Văn Khải,
Nông Ðức Mạnh và Nguyễn Văn An yêu sách trả tự do cho hai nhà lãnh đạo
Phật giáo. 37 Dân biểu đại diện hai chính đảng Cộng hòa và Dân chủ cùng ký
chung bức thư. Thư viết từ thủ đô Hoa Thịnh Ðốn ngày 3 tháng 4 và cùng
ngày đã gửi về các nhà lãnh đạo ở Hà Nội. Nguyên văn bức thư ấy như sau :
"Thưa quý Ngài,
"Chúng tôi trân
trọng kiến nghị quý ngài tạo điều kiện để trả tự do tức khắc cho Ðại lão
Hòa thượng Thích Huyền Quang, vị lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam
Thống nhất là Giáo hội đang bị cấm hoạt động, và người phụ tá của ngài là
Hòa thượng Thích Quảng Ðộ.
"Những nhà lãnh
đạo kiên dũng này trải qua 25 năm bị giam giữ không lý do, không xét xử,
chỉ vì hai Hòa thượng đã ôn hòa công khai ủng hộ cho các quyền con người
cơ bản và cho tự do tôn giáo - là những quyền được bảo đảm trong bản Hiến
pháp Việt Nam và ghi rõ trong Công ước quốc tế về Các quyền Dân sự và
Chính trị của LHQ, mà đất nước quý ngài vừa tham gia ký kết, vừa cam kết
thực thi. Thế nhưng các nỗ lực xứng đáng của nhị vị Hòa thượng đưa tới hậu
quả, là họ bị tù đày, biệt giam, được thả, rồi quản thúc, biệt xứ, cuối
cùng bị bắt trở lại.
"Ðại lão Hòa
thượng Thích Huyền Quang, 86 tuổi, sức khỏe suy giảm vì điều kiện giam cầm
khắc khe và thiếu chăm sóc thuốc men. Dù gần đây Ðại lão Hòa thượng được
cho đi chữa trị nhọt ung thư, mà theo chỗ chúng tôi biết, thì sau đó Hòa
thượng phải trở về nơi giam cầm cũ.
"Hòa thượng
Thích Quảng Ðộ, 75 tuổi, được đề cử ứng viên Giải Nobel Hòa bình năm 2003,
bị giam giữ chặt chẽ tại Thanh Minh Thiền viện ở thành phố Hồ Chí Minh.
Các "tội" viện dẫn bao gồm cả việc phát động "Lời Kêu Gọi Cho Dân chủ Việt
Nam" - một Chương trình 8 điểm nhằm chuyển hóa Việt Nam sang chế độ dân
chủ, và tổ chức cứu trợ các nạn nhân bị lũ lụt. Hòa thượng đang phải đối
diện với các biến chứng vì tuổi cao và sức khỏe suy yếu.
"Cộng đồng thế
giới kiên trì vận động cho các nỗ lực của Ðại lão Hòa thượng và Hòa thượng
phụ tá của ngài được thăng tiến, cũng như không ngừng hậu thuẫn cho việc
trả tự do cho hai ngài. Hai mươi năm vừa qua, nhiều nỗ lực vận động cho
Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ làm ứng
viên Giải Nobel Hòa bình, kể cả gần đây trên 60 Dân biểu Quốc hội Hoa Kỳ
kêu gọi trao Giải Nobel Hòa bình cho Hòa thượng Thích Quảng Ðộ. Hơn nữa,
nhiều khôi nguyên Giải Nobel Hòa bình, kể cả Ðức Dalai Lama, cũng lên
tiếng kêu gọi trả tự do cho nhị vị Hòa thượng gương mẫu này.
"Ðại lão Hòa
thượng Thích Huyền Quang và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ đã phải chịu đựng
quá lâu, quá đủ, cho những nỗ lực kiên dũng của họ, mà mục tiêu của hai
Hòa thượng nhắm cải tiến nhân quyền và tự do tôn giáo. Chúng tôi kiến nghị
quý Ngài hãy lưu tâm đến những lời kêu gọi của các nhà lãnh đạo trong thế
giới, hầu tạo điều kiện trả tự do tức khắc cho Nhị vị Hòa thượng. Làm như
thế là minh chứng rằng Việt Nam thực sự cam kết việc thăng tiến nhân quyền
và tự do tôn giáo.
"Trân trọng,
"Ðồng ký tên 37
Dân biểu.
Nhìn vào danh
sách, chúng tôi nhận thấy có tên Dân biểu Cộng hòa Frank Wolf, tác giả của
"Ðạo luật bảo vệ tự do tôn giáo trên toàn thế giới" được Quốc hội Hoa Kỳ
thông qua năm 1998 ; Nữ Dân biểu đảng Dân chủ Zoe Lofgren và Dân biểu đảng
Cộng hòa Ed Royce, đồng tác giả dự luật "Tự do thông tin tại Việt Nam", hỗ
trợ cho sự kiện toàn và mở rộng Ðài Á châu Tự do tại Việt Nam; Dân biểu
Cộng hòa Christopher Smith, tác giả của dự luật "Nhân quyền cho Việt Nam".
Hai dự luật sau này vừa đệ nạp tại Quốc hội để xin chuẩn y. Ngoài ra còn
có chữ ký của Nữ Dân biểu Cộng hòa Ileana Ros-Lehtinen, Chủ tịch Phân ban
Nhân quyền và Tương trợ quốc tế của Quốc hội Hoa Kỳ.
Ðể tìm hiểu sự
quan tâm của Quốc hội Hoa Kỳ cũng như lý do hậu thuẫn hai Hòa thượng lãnh
đạo Phật giáo Việt Nam, chúng tôi phỏng vấn Nữ Dân biểu Loretta Sanchez là
một trong những Dân biểu khởi xướng bức thư chung. Bà từng đến thăm Việt
Nam nhiều lần, từng gặp Hòa thượng Thích Quảng Ðộ và bác sĩ Nguyễn Ðan Quế
tại Saigon cùng các ông Hoàng Minh Chính, Trần Ðộ, Phạm Quế Dương, Nguyễn
Thanh Giang tại Hà Nội.
Ỷ Lan :
Xin kính
chào bà Loretta Sanchez và cảm ơn bà nhận trả lời phỏng vấn. Tại Quốc hội
Hoa Kỳ, bà là một trong những vị Dân biểu không ngừng lên tiếng hậu thuẫn
cho tiến trình dân chủ hóa Việt Nam. Hôm nay, bà lại yêu sách Cộng hòa Xã
hội Chủ nghĩa Việt Nam trả tự do cho Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang
và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ. Kết quả là 37 Dân biểu Quốc hội Hoa Kỳ đại
diện hai đảng Cộng hòa và Dân chủ đồng ký tên ủng hộ. Xin bà cho biết lý
do cuộc vận động này.
Loretta Sanchez
:
Như
chị biết, tôi từng gặp thăm và hầu chuyện với Hòa thượng Thích Quảng Ðộ.
Tôi từng đến thăm Việt Nam nhiều lần, và đang dự tính trở lại đất nước này
trong năm nay. Hy vọng như thế. Tôi không ngừng kêu gọi giới lãnh đạo Việt
Nam và nói cho họ hiểu rằng, không riêng Hoa Kỳ, mà hầu hết tất cả các
quốc gia khác trong thế giới đều yêu cầu họ tôn trọng những nhân quyền cơ
bản mà người dân nước họ phải được hưởng. Ðây chính là các quyền tự do
nghiệp đoàn, tự do tôn giáo, tự do ngôn luận, tự do hội họp. Chúng tôi
không ngừng đấu tranh cho nhân dân Việt Nam được hưởng các quyền này.
Ỷ Lan :
Ðây không
phải là lần đầu bà lên tiếng cho hai Hòa thượng lãnh đạo Phật giáo. Nhiều
năm qua bà từng đề cử Hòa thượng Thích Quảng Ðộ làm ứng viên Giải Nobel
Hòa bình. Năm 2001, hỗ trợ cuộc vận động của Ủy ban Bảo vệ Quyền làm Người
Việt Nam tại Liên Hiệp Quốc ở Genève về "Lời Kêu gọi cho Dân chủ Việt Nam"
của Hòa thượng Thích Quảng Ðộ, bà ký tên chung với 35 Dân biểu Quốc hội
Hoa Kỳ hậu thuẫn Lời Kêu gọi cũng như yêu sách LHQ quan tâm tới Chương
trình 8 điểm thực thi dân chủ mà Hòa thượng Quảng Ðộ mời gọi tất cả các
khuynh hướng chính trị và tôn giáo tại Việt Nam tham gia. Nhưng trong một
thể chế độc đảng và chuyên quyền như tại Việt Nam ngày nay, một kế hoạch
như thế khó lòng thực hiện. Xin bà cho biết lý do nào khiến bà tin tưởng
vào tầm quan trọng của hậu thuẫn quốc tế cho việc tiến hành dân chủ tại
Việt Nam ?
Loretta Sanchez
:
Lần
đầu tiên đến viếng thăm Việt Nam, tôi được các nhà đấu tranh bảo vệ nhân
quyền cậy nhờ chúng tôi tiếp tục vận động trên trường quốc tế và làm áp
lực với nhà cầm quyền Việt Nam, để gây phấn kích cho quần chúng tại Việt
Nam trong công cuộc đấu tranh cho các quyền con người. Từ đó, tôi cảm nhận
rõ ràng rằng, những chi chúng tôi hoạt động ở nước ngoài đều mang tầm quan
trọng. Trước hết, cộng đồng thế giới có nhiều tác động ảnh hưởng đến Việt
Nam. Lấy một ví dụ, là chúng ta từng chứng kiến phong trào kỳ thị chủng
tộc apartheid bị đánh đổ tại Nam Phi vốn nhờ cuộc vận động quốc tế.
Vì vậy mà chúng tôi cần duy trì sự cứu sống, chúng tôi cần thúc đẩy, đòi
hỏi Chính phủ Hoa Kỳ, song hành với những hoạt động cá nhân của chúng tôi,
để thúc đẩy sự tôn trọng nhân quyền tại Việt Nam. Cũng nên nhớ rằng, nhân
dân tại Việt Nam đang nhìn xem chúng ta làm gì ở ngoài này, nghe ngóng xem
chúng ta đang động tĩnh như thế nào ở ngoài này, các cuộc vận động không
ngưng nghỉ của chúng ta gây cho họ niềm tin để họ tiến tới ở ngay thời
điểm mà họ gặp bao nổi khó khăn để nói lên ngưỡng vọng của họ.
Ỷ Lan :
Năm 2000
tháp tùng Tổng thống Clinton đến viếng thăm Việt Nam, chuyến viếng thăm
đầu tiên của Tổng thống Hoa Kỳ kể từ khi chiến tranh chấm dứt, bà là người
độc nhất trong phái đoàn đã hy sinh thì giờ đi gặp thăm các nhà ly khai
tại Hà Nội và Saigon. Bà đã gặp Hòa thượng Thích Quảng Ðộ. Bà có thể cho
thính giả Ðài Á châu Tự do được biết cảm tưởng của bà đối với vị Cao tăng
Phật giáo này ?
Loretta Sanchez
:
Hòa
thượng rõ ràng là một người đặc biệt, một nhà lãnh đạo tôn giáo, một người
mà khi nhìn thấy Ngài là lòng ta trở nên an lạc, thanh thản cùng với ngài.
Hòa thượng rất khiêm cung. Thời tôi đến thăm, Hòa thượng đang bị quản
thúc, bị chính quyền sách nhiễu. Họ không cho Hòa thượng ra khỏi chùa,
không cho gặp gỡ Phật tử hay tiếp xúc bất cứ ai. Nhưng ngài bất chấp các
lệnh cấm này. Thực tế là lúc ấy Hòa thượng đang chuẩn bị chuyến đi về đồng
bằng sông Cửu long cứu trợ các nạn nhân lũ lụt. Hòa thượng nói : "Họ không
thể khống chế tinh thần tôi. Tôi tiếp tục làm những gì tôi tin là đúng,
những gì tôi cần thực hiện. Tôi chẳng sợ họ". Hòa thượng thừa biết chính
quyền có thể hãm hại sinh mệnh ngài. Nhưng Hòa thượng tin vào sứ mệnh mang
lại các quyền căn bản cho dân tộc ngài, đặc biệt quyền tự do tôn giáo, là
điều quan trọng.
Ỷ Lan :
Lúc này là
thời điểm chính yếu cho quan hệ Mỹ Việt. Thương ước song phương Mỹ Việt đã
ký kết, nhưng nền mậu dịch thì tiến triển chậm chạp. Có nhiều ý kiến khác
nhau về vai trò của Thương ước. Gần đây chúng tôi có dịp phỏng vấn các Dân
biểu Quốc hội Âu châu, các vị này xác nhận rằng quan hệ hợp tác kinh tế
song phương tùy thuộc vào sự thực thi nhân quyền tại Việt Nam. Bà có chia
sẻ quan điểm này không ?
Loretta Sanchez
:
Ngày
Tổng thống Clinton đến thăm Việt Nam, tôi nói với Tổng thống rằng, thật
quan trọng để cho tôi tháp tùng chuyến đi. Tổng thống đã mời 2, 3 Dân biểu
Quốc hội Hoa Kỳ hậu thuẫn Thương ước song phương, riêng tôi thì chống
Thương ước này. Tôi nói với Tổng thống rằng, vào thời điểm Hoa Kỳ muốn mở
cửa kinh tế với Việt Nam, thì Tổng thống cần cho chính quyền Việt Nam thấy
sự hiện diện bên cạnh Tổng thống về tầm mức quan trọng của nhân quyền,
không riêng cho dư luận trong quần chúng Hoa Kỳ mà còn cho công luận toàn
thế giới. Ðây chính là lý do mà Tổng thống Clinton mời tôi tháp tùng với
Tổng thống đi Việt Nam. Thật quan trọng để tiếp tục đấu tranh cho nhân
quyền, tiếp tục đấu tranh cho sự trong sáng. Một trong những lý do khiến
cho cuộc mậu dịch song phương chưa đạt thành quả mong ước, là vì đông đảo
những người có thể giúp chúng tôi phát triển mậu dịch vẫn để tâm lo lắng
về hiện trạng vi phạm nhân quyền trầm trọng ở Việt Nam, tôi muốn nói đến
cộng đồng người Việt tị nạn ở Hoa Kỳ. Bao lâu vấn đề nhân quyền chưa giải
tỏa, thì người Việt tị nạn tại Hoa Kỳ vẫn còn dè dặt trong việc nối lại
quan hệ bình thường giữa Hoa Kỳ và Việt Nam để qua đó phát triển nền mậu
dịch song phương.
Ỷ Lan :
Bà có lời gì nhắn gửi đến nhân
dân Việt Nam đang khát vọng dân chủ không?
Loretta Sanchez
:
Tôi
nghĩ rằng, chúng ta sẽ chứng kiến trong một ngày gần đây thôi, tôi dám nói
là không quá 5 năm, nền mậu dịch sẽ mở cửa và Việt Nam thực sự hồi sinh.
Nhà đương cuộc Việt Nam hiện tại sẽ phải chân nhận sự cần thiết phải thay
thế giới cầm quyền, thay đổi lãnh đạo, hoặc giới lãnh đạo phải thay đổi
quan điểm nhân quyền trong đầu óc họ. Chẳng ai có thể mãi mãi tù hãm thú
vật trong chuồng, cấm chúng đi đứng, bay nhảy. Ðối với loài người, sự thể
còn trầm trọng hơn. Chẳng ai có thể giam nhốt chúng ta, cấm đoán chúng ta
giữ vững niềm tin tôn giáo, cấm đoán sự trao đổi tin tức hay cấm đoán cùng
nhau hội họp. Chúng ta không ngừng chứng kiến các sự trạng như thế bị xóa
bỏ trong nhiều quốc gia. Chúng ta sẽ thấy nhân quyền được trả lại cho dân
tộc Việt Nam, không lâu quá 5 năm đâu, tôi xác tín như thế.
Ỷ Lan :
Theo tin tức
gần đây thì Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang đang chữa bệnh ở Hà Nội,
bà có gì nhắn gửi đến Ðại lão Hòa thượng không ?
Loretta Sanchez
:
Tôi
muốn thưa với Ðại lão Hòa thượng rằng : Trời không phân biên giới. Trời
thấy dân khổ nên chọn người lãnh đạo ra tay thay đổi thời cơ. Tôi tin rằng
Ðại lão Hòa thượng là một trong những nhà lãnh đạo có khả năng thay đổi
thời cơ. Bằng hành động và tiếng nói, Hòa thượng đang mang lại nhân quyền
cho dân tộc Việt Nam. Cho nên, tâm tư tôi cũng như lời cầu nguyện của tôi
theo sát Hòa thượng trên bước đường tranh đấu của ngài.
Ỷ Lan :
Xin cám ơn
bà Dân biểu Loretta Sanchez.
D
Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền Quang vừa về đến Huế sau cuộc gặp gỡ ông
Ðại sứ Hoa Kỳ tại Hà Nội
Ðài Á châu Tự do phát hai lần về Việt Nam vào lúc 6 giờ 30 sáng và 21 giờ,
giờ Việt Nam, ngày thứ ba 8.4.03.
Chỉ trong 3 ngày
vừa qua, xẩy ra thêm hai sự kiện nổi bật tại Việt Nam đối với Phật giáo.
Chiều thứ sáu mồng 4.4, vào lúc 14 giờ, ông Raymond Burghardt, Ðại sứ Hoa
Kỳ tại Việt Nam đến chùa Kim Liên ở Hà Nội vấn an Ðại lão Hòa thượng Thích
Huyền Quang.
Ông Ðại sứ tỏ ý
vui mừng sức khỏe Hòa thường đã bình phục sau cuộc giải phẫu, và phấn khởi
với tin Thủ tướng Phan Văn Khải tiếp kiến Hòa thượng. Ông cũng cho biết là
chính phủ Hoa kỳ, bản thân ông, luôn quan tâm đến trường hợp của Hòa
thượng và Hòa thượng Thích Quảng Ðộ, nên đã không ngừng can thiệp với Nhà
nước Việt Nam trả tự do cho hai ngài. Ðại lão Hòa thượng cám ơn sự quan
tâm của ông Ðại sứ, Chính phủ và nhân dân Hoa Kỳ đối với Giáo hội Phật
giáo Việt Nam Thống nhất, đặc biệt Hòa thượng rất xúc động việc ông Ðại sứ
thân hành đến chùa thăm Hòa thượng. Ðáp lời thăm hỏi, Hòa thượng kể lại
cuộc gặp gỡ tốt đẹp với Thủ tướng Việt Nam. Hòa thượng nói, Thủ tướng Phan
Văn Khải người Nam, ăn nói vui vẻ, cởi mở. Thủ tướng không nêu ra thắc mắc
gì, chỉ có Hòa thượng mới là người nêu ra những thắc mắc về việc giam giữ
21 năm không lý do, không xét xử, việc quản chế Hòa thượng Thích Quảng Ðộ
hiện nay, cũng như việc đàn áp, bức bách Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống
nhất. Tóm lại, Hòa thượng kể những chuyện quá khứ thương đau của Phật giáo
dưới chế độ Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Tuy Thủ tướng chưa giải
quyết cụ thể các nan đề nêu ra. Nhưng Thủ tướng có xin Hòa thượng thông
cảm, và hứa các chuyện rắc rối sẽ tháo gỡ. Chính Thủ tướng đã xác nhận :
"Chúng tôi cũng biết có sai lầm, xin Hòa thượng từ bi hoan hỷ". Nói rồi,
Hòa thượng nhận xét với ông Ðại sứ Hoa Kỳ rằng : "Họ biết thế, và đã nói
ra như thế, tôi sẵn sàng hỷ xả".
Ý kiến của Hòa
thượng là cần thiết cho ra đời một quy chế tôn giáo đối với Phật giáo thì
mới có thể tháo gỡ những ức chế.
Ðể tìm hiểu thêm
chi tiết, chúng tôi hỏi thăm ông Võ Văn Ái, người phát ngôn của Viện Hóa
Ðạo, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, về ý nghĩa cuộc vấn an của ông Ðại sứ
Hoa Kỳ và chuyến viếng thăm Cố đô Huế của Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền
Quang.
Ỷ Lan :
Thưa ông Võ
Văn Ái, chúng tôi có được biết sơ bộ cuộc gặp gỡ tại Hà Nội giữa Ðại sứ
Hoa Kỳ và Hòa thượng Thích Huyền Quang. Ông có thể cho thính giả Ðài Á
châu Tự do biết thêm chi tiết về cuộc gặp gỡ này?
Võ Văn Ái :
Xin
kính chào quý thính giả tại Việt Nam và quý Ðài. Vâng, Ðại lão Hòa thượng
có cho tôi biết nội dung cuộc gặp gỡ này qua đường dây điện thoại. Nhìn
chung có ba điều đáng nói. Trước hết là cuộc vấn an giữa một nhà chính trị
của Siêu cường độc nhất trong thế giới với một người chịu đau khổ quá lâu
dưới ách độc tài. Ðiều này nói lên tinh thần dân chủ và huynh đệ. Tiếp đến
là sự quan tâm của ông Ðại sứ đối với một Giáo hội bị cấm hoạt động, là
Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Và sau cùng, tôi đoán là ông Ðại
sứ muốn biết thêm hiện tình Phật giáo Việt Nam. Nói đoán, vì tôi nghe qua
một số câu hỏi chi tiết của ông Ðại sứ Hoa Kỳ. Xin dẫn xuất vài câu hỏi
đáp tiêu biểu :
-
Ông Ðại sứ Hoa Kỳ hỏi : Giáo hội của Hòa thượng nhân sự còn được
bao nhiêu người ? Hòa thượng đáp : Còn nguyên như cũ.
-
Ông Ðại sứ Hoa Kỳ hỏi : Sao biết được còn nguyên ? Hòa thượng đáp :
Người tới thăm tôi rất đông, người liên lạc với tôi mấy mươi năm qua cũng
rất đông. Tất cả giữ nguyên tấm lòng trung kiên với Giáo hội Phật giáo
Việt Nam Thống nhất. Bề ngoài ra sao không biết, nhưng từ đáy thâm tâm, họ
tự xem là người của Giáo hội chúng tôi, nhưng hoàn cảnh chưa cho phép họ
công khai bộc lộ.
-
Ông Ðại sứ Hoa Kỳ hỏi : Số lượng học Tăng thành đạt có đông không ?
Hòa thượng đáp : Trong và ngoài nước Tăng Ni bậc đại học có 3000 người.
Nhưng ở trong nước thì học xong đều thất nghiệp, không có nơi thực dụng,
vì không có cơ sở hoạt động tại các tỉnh, huyện...
-
Ông Ðại sứ Hoa Kỳ hỏi : Hiện trạng chùa chiền ngày nay ra sao ? Hòa
thượng đáp : Số lượng chùa vẫn như cũ, nhưng Tăng sĩ rất ít. Nhiều tỉnh
không có trường đào tạo Tăng, Ni.
-
Ông Ðại sứ Hoa Kỳ hỏi : Chủ trương của Giáo hội hiện nay ra sao ?
Hòa thượng đáp: Chủ trương của Giáo hội luôn luôn là chủ trương cứu khổ và
giác ngộ của đạo Phật, thể hiện suốt 2000 năm qua trên đất nước Việt Nam.
Ở bất cứ triều đại nào, Phật giáo luôn luôn cùng với nhân dân bảo vệ lãnh
thổ, xây dựng một quốc gia văn hiến, thái hòa, an vui, no ấm, hạnh phúc.
Quá khứ gần đây, Phật giáo bị đàn áp, hàng giáo phẩm bị tù tội. Nhưng cuộc
gặp gỡ vừa qua với Thủ tướng Phan Văn Khải mang nhiều hứa hẹn đổi thay, vì
thế mà chúng tôi mong được nhân dân Hoa Kỳ hậu thuẫn cho khát vọng chính
đáng của Phật tử Việt Nam. Hòa thượng cũng công nhận với ông Ðại sứ Hoa Kỳ
là do ảnh hưởng của chính trị xen lấn nên trong một bộ phận nhỏ của Phật
giáo không được hòa hợp. Chỉ khi nào có một quy chế tôn giáo thực sự cho
Phật giáo thì lúc ấy mới thoát ly khỏi những áp lực chính trị làm phân hóa
xã hội Việt Nam.
Kết thúc cuộc
viếng thăm ưu ái, ông Ðại sứ chụp chung tấm hình lưu niệm và khen tặng Hòa
thượng Huyền Quang rằng : Tuy tuổi cao, nhưng ý chí Hòa thượng sắc bén,
Hòa thượng còn sống lâu lắm.
Ỷ Lan :
Xin ông cho
biết ý kiến ngắn gọn về cuộc gặp gỡ này. Vì cũng hiếm thấy ông Ðại sứ một
Siêu cường đến thăm một nhà lãnh đạo tôn giáo còn bị tù đày ?
Võ Văn Ái :
Ai
cũng biết Hòa thượng chưa chính thức được trả tự do. Hôm qua hầu chuyện
Hòa thượng tôi có nói lên thắc mắc này, thì Hòa thượng vừa cười vừa nói
rằng : Ở ngoài này có người nói, ngồi đàm đạo với ông Thủ tướng mà còn tù
gì nữa. Tuy nhiên Hòa thượng cũng dè dặt chờ coi ra sao. Thiển kiến tôi về
cuộc gặp gỡ này, tôi nghĩ Hoa Kỳ là một quốc gia dân chủ, nhưng không chỉ
lo riêng cho nước mình mà còn quan tâm hỗ trợ cho cuộc toàn cầu hóa dân
chủ, đặc biệt tại các quốc gia độc tài. Chúng ta nên nhớ là sau thế chiến
thứ hai, chủ trương của Hoa Kỳ nhắm giải phóng các thuộc địa. Nếu thời ấy,
lãnh đạo nước ta biết kết thân để dựa vào chính sách hóa giải thực dân đế
quốc này, thì sẽ tiết kiệm biết bao xương máu cho nhân dân qua các cuộc
chiến tương tàn. Chính vì Hoa Kỳ thực tâm hậu thuẫn cho dân chủ và nhân
quyền, mà cuộc gặp gỡ giữa ông Ðại sứ Hoa Kỳ và Hòa thượng Thích Huyền
Quang mới công khai xẩy ra giữa thủ đô Hà Nội.
Ỷ Lan :
Bây giờ xin
ông vui lòng cho biết cuộc viếng thăm của Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền
Quang tại Cố đô Huế hồi sáng ngày thứ hai, mồng 7 tháng 4 ?
Võ Văn Ái :
Ðây
cũng là một chuyện hy hữu khác. Tốt hơn cả, là tôi xin được nhường
lời cho Hòa thượng Thích Thiện Hạnh, Chủ tịch Tăng Ðoàn Thừa thiên - Huế,
và Thượng tọa Thích Hải Tạng. Sáng nay hai ngài điện thoại sang Paris cho
tôi biết chi tiết cuộc cung nghênh Ðại lão Hòa thượng của chư Tôn đức Tăng
Ni và Phật tử Huế.
Xin nghe tiếng
nói của Hòa thượng Thích Thiện Hạnh phát đi từ Huế :
"A Di Ðà Phật
"Thưa anh Ái và
tất cả các vị Thượng tọa, Ðại đức cũng như tòan thể Phật tử ở bên đó. Sáng
ni, chúng tôi toàn thể chư Tăng thuộc Tăng Ðoàn Phật giáo Thừa Thiên - Huế
tụ tập tại chùa Thiền Lâm để đi đón tiếp Hòa thượng Xử lý Viện Tăng Thống
của chúng ta. Sáng ni vui lắm, sân ga toàn bộ một màu áo vàng với Gia Ðình
Phật tử dâng đầy hoa. Một điều rất sung sướng là gần ba mươi năm nay, Phật
tử ở Huế sáng ni là sáng sung sướng nhất. Ngoài Phật tử cũng như là chư
Tăng ở trong Tăng Ðoàn Phật giáo Thừa Thiên - Huế cũng còn một số các vị
Thượng tọa Ðại đức có cảm tình với Hòa thượng cũng ra ga. Vì vậy cho nên
chi ở nơi sân ga khi Hòa thượng ở trên tàu đi xuống Hòa thượng rất lấy làm
sung sướng. Hòa thượng đi giữa hai hàng Tăng Ni, Phật tử đón tiếp, quỳ
xuống và lạy Hòa thượng, dâng lên những cành hoa. Chúng tôi cảm thấy sung
sướng nhất, Phật tử vô cùng phấn khởi. Ðây là một niềm vui sau gần ba mươi
năm, từ 1975 đến chừ Thầy trò gần gũi nhau một cách hết sức cảm động, và
đến nỗi Hòa thượng cũng rất cảm động đi trước những hàng Phật tử như vậy.
Sáng ni toàn bộ Phật tử, bên Tăng, bên Ni cũng có khoảng gần một ngàn
người, rất đông đúc đón rước Hòa thượng đến nơi chùa Từ Ðàm, là nơi phát
xuất Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất, phát xuất tất cả các phong
trào đấu tranh cho Phật giáo từ trước đến nay... ".
Và sau đây là
lời tường trình của Thượng tọa Thích Hải Tạng cũng phát đi từ Huế :
"Dạ thưa Anh,
"Chiếc tàu E1 đến ga
Huế vào lúc 10 giờ 13. Một không khí tràn đầy xúc động. Tại đó ngoài chư
Tăng Phật tử Thừa thiên còn có Quảng Trị, Ðà Nẵng vân tập đông đủ. Sự ra
đón tại sân ga còn có các vị Tôn đức, Hòa thượng, Thượng tọa ngay cả đang
làm viêc trong Giáo hội mới, thể hiện cái đạo tình và lòng ngưỡng mộ chân
thành, ra đón rất là vui vẻ. Mọi người ở nhà ga, du khách trong nước và
nước ngoài đều hết sức ngạc nhiên và xúc động khi thấy hàng ngàn người quỳ
rạp trước sân ga và một rừng hoa dâng lên vẫy chào cung đón Hòa thượng.
Hai chiếc lọng vàng và một lư trầm đi trước, tháp tùng Hòa thượng là các
Hòa thượng, Thượng tọa Thừa thiên - Huế. Và ngay giờ này, khi tôi đang nói
chuyện với anh, chư Tăng đang đảnh lễ ngài tại phòng khách chùa Từ Ðàm.
Khi về đến cổng chùa Từ Ðàm thì một không khí đông đúc nữa, là tại đây chư
Tăng Ni không ra ga được vì sợ không khí nhà ga đông, ảnh hưởng đến trật
tự công cộng. Cho nên người ta vân tập tại đây, hiện giờ này chư Tăng và
Phật tử có mặt tại sân chùa Từ Ðàm khoảng 1500 đến 2000 người. Ðó là một
con số mà mình không ngờ trước được. Khi Ôn Hòa thượng vào lễ Phật tại
chánh điện, rồi sau đó rước xuống phòng khách của chùa Từ Ðàm, thì các Hòa
thượng, Thượng tọa, Sư Bà, quý Ni Sư lần lượt liên tục vào đảnh lễ Hòa
thượng. Dù không khí hôm nay ở Huế rất nóng bức, nhưng Phật tử đã quỳ giữa
sân chùa, giữa sân ga, đó là điều xúc động hết sức. Có thể nói rằng đây là
một sự kiện rất có ý nghĩa...".
Sau khi tả cuộc
nghênh đón tại sân ga Huế, Thượng tọa Hải Tạng cho biết xe của Tăng Ðoàn
Thừa Thiên rước Hòa thượng Thích Huyền Quang chạy qua đường Phan Bội Châu,
thẳng lên đường Ðiện Biên Phủ rồi rẽ qua đường Sư Liễu Quán tới trước cổng
tam quan chùa Từ Ðàm. Thượng tọa kể tiếp :
"Cũng nên nhớ lại
rằng, Chùa Từ Ðàm là một ngôi chùa lịch sử. Lịch sử ở chỗ, chính nơi đây
đã từng đặt nền móng cho ngôi nhà thống nhất Phật giáo Việt Nam vào năm
1951. Lịch sử ở chỗ, chính nơi đây là một trung tâm sinh hoạt Phật giáo
không những cho đất Cố đô mà suốt miền Trung. Lịch sử ở chỗ, ngôi chùa Từ
Ðàm là nơi lãnh đạo bao nhiêu phong trào đấu tranh bảo vệ Chánh pháp đã
phát xuất từ xứ Huế. Và đối với riêng ngài còn có một kỷ niệm đặc biệt, là
cách đây hơn nửa thế kỷ, Ðức Ðại lão Hòa thượng đã từng sống và làm việc
tại đây trong cương vị Hội trưởng Hội Phật giáo Thừa thiên. Tất cả những
kỷ niệm đó làm cho Hòa thượng đầy xúc động. Ngài đã tiến thẳng vào chánh
điện chùa Từ Ðàm niêm hương tác bạch trước đức Từ Phụ bằng tất cả một sự
xúc động chân thành như là một đứa con của đức Từ Phụ từ lâu, hôm nay trở
về ngôi nhà cũ. Nhiều Tăng Ni, Phật tử đã xúc động không cầm được nước
mắt.
"Chúng tôi nghĩ rằng
sự xúc động đó không phải là chỉ thể hiện tình cảm với riêng cá nhân Hòa
thượng, mà chúng ta nên nhớ rằng sinh mệnh của Hòa thượng còn là sinh mệnh
của Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất. Trong cương vị lãnh đạo tối
cao của Giáo hội, Ngài là biểu tượng, là linh hồn của một Giáo hội. Cuộc
đời ngài cũng chính như thân phận của Giáo hội ấy đã bị Nhà nước Việt Nam
vùi dập một cách không thương tiếc trong hơn hai chục năm qua. Thế nhưng
hôm nay con người ấy, tinh thần Giáo hội ấy, không ngờ bỗng dưng được sống
lại giữa lòng Tăng Ni, Phật tử Cố đô qua sự kiện mọi người đã hân hoan,
nồng nhiệt công khai chào đón Ngài...".
Ỷ Lan :
Còn nhớ năm 1992 khi
Hòa thượng ra Huế dự tang lễ Cố Ðại lão Ðệ Tam Tăng Thống Thích Ðôn Hậu,
công an Huế đã gây đủ khó khăn, cấm đoán đối với Hòa thượng Huyền Quang.
Xin ông cho biết lần này có phản ứng gì về phía nhà chức trách Huế không ?
Võ Văn Ái :
Quý Thầy ở Huế
cho tôi biết qua điện thoại, thì cơ quan công lực không gây một khó khăn,
cản trở nào cả. Phật tử Huế nói với nhau đây là một điềm lành mà gần ba
mươi năm họ không được hưởng. Ðiềm lành mà cũng là sự mầu nhiệm của Chánh
pháp, hiện hữu trên mọi cuộc thịnh suy của nhân sinh và thế cuộc.
Ỷ Lan :
Ðại lão Hòa thượng
còn lưu lại Huế lâu không, thưa ông ?
Võ Văn Ái :
Cùng ngày hôm nay
Hòa thượng có cuộc nói chuyện thân mật với chư Ðại Tăng ở chùa Từ Ðàm.
Những ngày tới Hòa thượng sẽ đến đảnh lễ trước tháp Cố Ðại lão Hòa thượng
Thích Ðôn Hậu, Ðức Ðệ Tam Tăng Thống, Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống
nhất, rồi thăm viếng các Tổ đình trước khi về lại Quảng Ngãi.
Ỷ Lan :
Ðiều gì làm
ông chú ý trong cuộc viếng thăm này, thưa ông ?
Võ Văn Ái :
Chư Tôn đức Tăng
Ni bất phân tổ chức, dù ở trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống nhất
chưa được Nhà nước công nhận hay trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam được
Nhà nước công nhận, đều có mặt tiếp rước Ðại lão Hòa thượng Thích Huyền
Quang. Trong giây lát, sự lục đục do áp lực chính trị gây ra đều biến mất,
nhường chỗ cho tinh thần Lục Hòa của Phật giáo, quyện lấy nhau như ánh
sáng và không khí. Rất cảm động khi thấy Ni Bà Thích Nữ Diệu Trí, lãnh đạo
Ni bộ Huế, đã 95 tuổi, vẫn cầm đầu phái đoàn chư Ni đến đảnh lễ Ðại lão
Hòa thượng. Chư Tăng Ni và Phật tử xa xôi từ Quảng Nam - Ðà Nẵng, từ Quảng
Trị cũng kéo nhau về Huế đón rước. Ðó là một ý nghĩa lớn lao của một vận
hội mới.
Ỷ Lan :
Xin cảm ơn ông Võ Văn
Ái.
