QUÁCH THỊ TRANG, vì
sao sáng
Trần Tuyết Hoa
"Trang hỡi Trang, em là vì sao sáng
Giữa khung trời mây mây trắng với trăng thanh
Rồi một sớm có bao nhiêu đầu xanh
Siết tay nhau, giục giã em lên đường"
Sắp tới
mùa Phật Ðản rồi, Tôi lại lẩm nhẩm một mình mấy câu hát của nhạc sỹ Nguyễn
Hiền ca ngợi Quách Thị Trang từ 38 năm về trước-Những câu hát một thời
vang dội cả Sài gòn, làm xao xuyền bao trái tim sinh viên học sinh (SVHS)
chúng tôi. Từ sau mùa pháp nạn 1963, tôi hay có thói quen, cứ đến ngày
Phật Ðản hàng năm; đi đâu về tôi cũng muốn ghé bùng binh chợ Sài Gòn để
ngắm nhìn chân dung Trang qua bức tượng như một phút mặc niệm ngậm ngùi
thủy chung. Có lẽ vì tôi không thể nào quên được cái khung trời ở đó với
mấy tiếng súng nổ sát hại Trang ngày nào cứ còn vang mãi bên tai tôi !…Mặc
dù lúc đó, tôi không thấy được Trang ngã xuống, không được cùng bạn bè đỡ
Trang lên và giành giật Trang với cảnh sát chiến đấu…Bởi vì đoàn của tôi
đang trên đường Lê Văn Duyệt (Cách Mạng Tháng 8) vừa đến ngã sáu Sài Gòn
thì bị chặn lại. Xe cảnh sát nhào tới, chực vồ chúng tôi quăng lên
xe-chúng tôi phải rã đoàn, len vào các con hẻm dẫn tới chợ Sài Gòn như đã
hẹn trước: tập trung và xuất phát từ trường Dược, nếu kẹt thì đổi địa điểm
xuống chợ Bến Thành rồi kéo lên Quốc hội (Nhà hát lớn). Cho nên từ các ngã
đường, SVHS cứ tràn xuống trước các cửa chợ, cứ đi vòng vòng, giả như đi
mua sắm, để chờ nhau. Hể thấy có biểu ngữ giăng lên là ào xuống xếp hàng
đi theo, đồng bào trong chợ ùa ra. Cảnh sát chiến đấu đi chặn đầu này thì
bà con tràn qua đầu kia. Chúng phải huy động thêm xe GMC lớn tới, cứ tóm
được ai là quăng lên xe chở đi … Bỗng nghe mấy tiếng súng nổ phía cửa Ðông
thì bà con chạy hoảng loạn như điên. Ai cũng muốn nhào lại phía súng nổ
xem có phải con em mình không và giành giựt xác người với cảnh sát…Mãi đến
mấy ngày sau, chúng tôi và gia đình Trang mới biết được người nữ sinh ngã
xuống đó là Quánh Thị Trang chứ không phải là Mỹ hạnh hay Lê Thị Hạnh như
lầm tưởng ban đầu. Vậy Trang là ai? Là ai mà dũng cảm như một đấng anh thư
thời mở nước !…Trang mới 15 tuổi, là nữ sinh lớp đệ nhị trường Trung học
Trường Sơn. Sinh làng Cổ Phúc, quận Tiên Hương, tỉnh Thái Bình, gia đình
theo đạo Phật. Trang sống với mẹ cùng 5 anh chị em và là đứa con hiếu
thuận. Trang sinh hoạt trong Gia đình Phật tử Minh Tâm rất thuần
thành-pháp danh Diệu Nghiêm. Khi ngã xuống cảnh sát đã giành xác Trang đem
về chôn trong nghĩa trang Tổng tham mưu (vì muốn ém nhẹm cái chết này).
Sau ngày Diệm đổ, chúng tôi vào tìm thăm mộ Trang ngay thì thấy phần mộ
cũng tử tế và hương khói đàng hoàng. Chắc là do những người lính Phật tử
có lòng ở đó, đã âm thầm chăm sóc mộ Trang. Ba năm sau anh Ðoàn trưởng
Huỳnh Bá Huệ Dương đã cùng gia đình Trang cải táng đưa Trang về chùa Phổ
Quang cho đến hôm nay. Người ta thấy có mấy em học sinh Phật tử, đệ tử của
một vị Hòa thượng khả kính, thường xuyên đến hương khói, chăm sóc phần mộ
của Trang sạch sẽ và đẹp, nhất là vào những ngày Phật Ðản.
Tôi xin trích một đoạn ngắn của riêng Trang và bạn bè vào
cái buổi sáng lịch sử đó trong cuốn "Công cuộc tranh đấu của Phật giáo
Việt Nam" của Quốc tuệ:
"…Sáng ngày 25, Trang dậy thật sớm, ăn mặc xong rồi xin
phép mẹ đến nhà bạn chơi và rủ Yến cùng đi. Hai chị em đến nơi hẹn với Yến
rồi cùng nhau đi taxi đến chợ Bến Thành. Trong khi chờ đợi, từ của hông
chợ một đám người ùa ra như nước chảy. Những người đi đầu căng biểu ngữ :
"hãy giết chúng tôi đi vì chúng tôi là những người con Phật". Ba thiếu nữ
nghe lòng bừng dậy như sóng cả. Họ nhìn nhau, ba cặp mắt sáng ngời và cầm
tay nhau chạy vào hàng ngũ. Ðoàn biểu tình vẩn đi tới, vượt qua khỏi mặt
tiền chợ Bến Thành. Trong lúc đó, bóng dáng hung thần của cảnh sát chiến
đấu gầm gừ hiện ra, chặn lối trước mặt họ. Chợt nghe hai tiếng súng nổ,
Yến quay lại nhìn: Thấy Trang mặc áo trắng đã ngã gục trên đường nhựa. Bên
Trang là một cảnh sát ác ôn, tay cầm súng mới vừa giết người xong. Ðây là
hình ảnh cuối cùng của Quánh Thị Trang đã hy sinh đời mình cho Dận tộc và
Ðạo pháp-Và hình ảnh đó trong lòng dân tộc vẫn còn sống mãi nghìn thu!".
(lược trích báo Hải Triều Âm số 19. Trích lại trong
"50 năm chấn hưng PG Việt nam 1920-1970" của HT. Thích Thiện Hoa
soạn 1970, trang 226).
Dạo đó, vẫn còn có người xuyên tạc ý nghĩa cuộc đấu tranh
này, cho là bọn trẻ bị người lớn xúi giục…Thật ra Trang là một cô gái có
tâm hồn cao đẹp của một Phật tử gương mẫu. Em biết thổi sáo, tham gia văn
nghệ hồn nhiên trong gia đình Phật tử. Trang đã khóc nhiều khi nhìn thấy
trên báo chí, hình ảnh 8 em trong Gia đình Phật tử Huế bị xe thiết giáp
của Ðặng Sỹ cán chết không toàn thây trước đài phát thanh, thấy ngọn lửa
thầy Quãng Ðức và các Thánh tử đạo, nhất là cái đêm 20.08.1963, chùa Xá
Lợi bị tấn công và các thầy bị bắt đi hết. Trang quyết định dấn thân,
xuống đường cùng bà con Phật tử và bạn bè, đòi cho được sự bình đẳng tôn
giáo. Và…Trang đã ngã xuống như một dáng đứng sinh viên-học sinh, nối tiếp
Trần Văn Ơn ngày trước. Ngày 26.08.1963, sau cái chết của Trang 1 ngày, từ
Bruselles, Hội Thanh niên Thế giới đã đánh điện về phản đối chính phủ Ngô
Ðình Diệm đã tước bỏ quyền tự do dân chủ của thanh niên, sinh viên học
sinh Việt Nam với nội dung:
"Kính gởi Tổng thống VNCH tại SG:
Hội Thanh niên Thế giới phản đối sự kỳ thị đáng ghét đối
với đồng bào Phật giáo của ông và việc đóng cửa các trường đại học cùng
đàn áp hung bạo đối với thanh niên, sinh viên cũng như bắt bớ và gạy tang
tóc cho bao người.
Chúng tôi đòi hỏi ông phải trả lại quyền lợi cho mọi người
công dân và tôn trọng tự do dân chủ". Hội Thanh niên Thế giới.
Và một sinh viên Việt kiều ở Nhật, anh Huyền Linh Tử, gởi
về mấy giòng thơ khi anh nghe thêm mấy người tự thiêu, hàng trăm người bị
thủ tiêu và gần 3.000 SVHS bị bắt.
"Tokyo qua
dòng tin tê tái
Quê hương,
cửa từ bi nhuộm máu
Bầy con
yêu say đạo cả cúi đầu
Trước bạo
tàn, ôi, có một không hai"…
Trong nước thì không biết bao nhiêu trái tim đã khóc
Trang: nhạc sĩ Nguyễn Hiền viết bài hát ca ngợi Trang một thời được hát
vang trong SVHS.
Nhà thơ Tâm Hải cũng tiếc thương , ngưỡng mộ:
Tôi viết
tên Trang cả triệu lần
Bao niềm
thương tiếc lẫn phân vân
Hy sinh
tranh đấu chống cường bạo
Muôn triệu
con tim thoát ngục trần
Phật giáo
sáng ngời trang sử mới
Non sông
tưởng nhớ nữ anh hùng
Ngàn thu
trân trọng người Trinh nữ
Ðốt nén
hương thơm khấn nguyện cầu..
Năm 1964, SVHS đã thành lập một ban kiến tạo xây dựng
tượng đài Quánh Thị Trang gồm:
-Trưởng ban: Vũ Quang Hùng (SV Khoa học, đang công tác ở
báo Pháp luật).
-2 Phó ban:-Nguyễn Thanh Hùng (SV Ðại học Bách khoa).-Ðào
Ðức Long (SV Thanh Sinh Công).
Một buổi sáng đầu năm 1964, anh Dương Văn Ðầy ( lúc đó SV
Khoa học-BCB-chuẩn bị vào y khoa) cầm sổ vàng đến rủ tôi cùng đi gặp các
vị tướng tá cảm tình với SV để quyên tiền xây tượng Quách Thị Trang. Tôi
và Ðầy đến gặp tướng TVÐ. Ông rất hoan hỷ, ký ngay 10.000 đồng và giới
thiệu đi gặp TQH, bà H ký ngay 5.000 đồng. Ðầy bảo đủ rồi và về đưa hết
cho Hùng. Hùng quyên thêm ít nữa rồi phân công cho Nguyễn Thanh Hùng đi
thăm viếng gia đình Trang và gặp họa sĩ Mai Lân đặt khắc tượng Trang.
Trong số SV thực tập với HS, có anh Vũ Chinh tức Ðặng Ðức Siêu trong nhóm
Nguyễn Khắc Hiếu ở tù chung với Hùng, nên anh Chinh rất tích cực trong
việc này. Tạc tượng xong, Ban kiến tạo này chuẩn bị xây chớp nhoáng ngoài
công trường Diên Hồng (nay là Q.T.T) trong dịp đoàn SVHS biểu tình chống
Nguyễn Khánh kéo về dừng lại trước chợ Bến Thành để tưởng niệm Trang và
nhiều SV lên phát biểu "Ðả đảo Nguyễn Khánh"…
Trong lúc đó, nhóm SV kiến tạo này mang tượng đài Quánh
Thị Trang và dụng cụ đã giấu sẵn trong túi xách ra, đặt lên xây thật nhanh
và thật chắc-khi đoàn biều tình giải tán thì tượng Quách Thị Trang đã
sừng sững vững chắc giữa công trường rồi. Cảnh sát không dám động đến. Một
năm sau, TTM.G và anh đoàn trưởng đến gắn một bản đồng nhỏ ở phía dưới đề
tên "Liệt nữ Quách Thị Trang". Và từ đó, công trường mang tên Quách Thị
Trang cho đến bây giờ.
Ngày nay ai đi qua đó đều nhìn thấy bức tượng thân thương
đã đi vào lịch sử cùng tên tuổi Quách Thị Trang như một vì sao sáng mãi
trong lòng sinh viên học sinh Sài gòn và sáng mãi trong lòng tôi cho đến
hôm nay như tiếng hát của Nguyễn Hiền ngày nào:
…"Tôi với
em không hề quen biết
Xót xa
nhiều khi viết đến tên em
Vì đại
nghĩa, máu em đã hòa thêm
thắm tô
lên trên tà áo trinh nguyên
Nhưng hôm
nay tưng bừng,
Non sông
đang vui mừng
Ðâu bóng
hình em giữa trời quê hương
Những mái
tóc chấm vai,
Sân trường
tìm đâu thấy
Em thơ đùa
trong ánh nắng ban mai
Tôi khóc
em trong chiều nay mây tím
Nén hương
hương lòng tôi thắp nhớ tên em
Hình hài
mất, nét tinh anh con đây
Giữa muôn
tim, em còn mãi không phai'
Mùa Phật Ðản 2545(trích Tuần báo Giác Ngộ số 66, 02.05.2001, do Ý Thảo
thực hiện vi tính)
