| ...... ... |
. |
GẶP TÁC GIẢ BỨC ẢNH
BỔ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC TỰ THIÊU
Uy Linh - Uyên Viễn
33
năm trước, ngày 11-6-1963, Bồ tát Thích Quảng Đức đã tự thiêu, phản đối sự
kỳ thị và đàn áp tôn giáo của Chính phủ Ngô Đình Diệm. Hình ảnh sáng ngời
bất khuất đó đã được kịp ghi lại qua ống kính của một nhà nhiếp ảnh Việt
Nam nổi tiếng, nhắc nhở một thời kỳ lịch sử của phong trào Tăng Ni Phật tử
đấu tranh chống lại chế độ này. Trong một chiều tháng 5, chúng tôi đã đến
thăm tác giả của bức ảnh - thầy Nguyễn Văn Thông, nghệ sĩ nhiếp ảnh, giảng
viên Hội Nhiếp ảnh TPHCM...
Đã quá tuổi "thất thập cổ lai
hi", mái tóc đã bạc nhưng trông thầy Nguyễn Văn Thông (NVT) vẫn còn khỏe
mạnh, hồng hào. Nhiều thế hệ học trò đã đến rồi đi và hiện nay, thầy vẫn
còn thường lên lớp, truyền cái đẹp của nghệ thuật nhiếp ảnh đến mọi người.
Nhà của thầy nằm trong một con hẻm trên đường Cư xá Đô Thành. Tại phòng
khách, mặc dù không hiểu biết gì nhiều, nhưng chúng tôi thực sự thích thú
với các tác phẩm ảnh nghệ thuật được treo trên tường. Nắng đã tắt. Trong
căn phòng ấm cúng ấy, thầy như nhớ lại những gì đã chứng kiến, nhớ về bức
ảnh đã thực hiện...
Năm 1963, phong trào đấu tranh
của Tăng Ni Phật tử chống chính sách phân biệt đối xử tôn giáo hầu như đã
lên đến cao trào. Vào mùa Phật Đản năm ấy, ông Diệm lại có chỉ thị cấm
treo cờ Phật giáo. Sự đàn áp và bắt bớ Tăng Ni Phật tử diễn ra liên tục từ
Huế vào đến Sài Gòn càng làm cho làn sóng biểu tình phản đối dấy lên mạnh
mẽ hơn bao giờ. Thầy NVT kể : lúc đó, tôi là nhà nhiếp ảnh nhưng cũng là
một phóng viên tự do hay gởi ảnh thời sự cho Ảnh Xã (một cơ quan nghề
nghiệp lúc bấy giờ, chuyên cung cấp ảnh cho báo chí). Do một vài nguồn
tin, tôi được biết sẽ có một cuộc biểu tình lớn của Tăng Ni Phật tử sắp
tới. Và, ... ngày 11-6 ấy đã đến. Từ tổ đình Phật Bửu Tự (đường Cao Thắng
- Sài Gòn), hơn 300 Tăng Ni Phật tử đã biểu tình đi dài đến ngã tư Phan
Đình Phùng - Lê Văn Duyệt (nay là Nguyễn Đình Chiểu - Cách Mạng Tháng 8).
Tại đây Bồ tát Thích Quảng Đức (TQĐ) đã tự thiêu. Sau khi làm lễ 4 hướng
Đông Tây Nam Bắc, Ngài ngồi kiết già, tay bắt ấn Cam Lộ, quay mặt về hướng
Tây. Ngài tự đổ xăng lên khắp người và mồi lửa được bật lên.... Các Tăng
Ni phong tỏa các ngả đường, cả xe cứu hỏa cũng không vào được. Ngọn lửa cứ
bốc cao dần.... Chen chân trong các vòng rào Tăng Ni, tôi cùng một vài
người, trong đó có cả phóng viên nước ngoài, đã thực hiện bức ảnh....
Bức ảnh lịch sử
Dừng lại giây lâu, thầy bồi hồi
nói tiếp : lúc đó tay bấm máy nhưng trong lòng tôi có một sự xúc động. Tôi
thực sự thấy kính phục. Đó là hành động của một chiến sĩ - một "chiến sĩ"
Phật giáo vô úy đấu tranh vì sự hòa bình cho nhân loại.
Lục trong các tập album ảnh,
thầy NVT tặng chúng tôi bức ảnh Bồ tát TQĐ tự thiêu. Không phải con mắt
nhà nghề, nhưng chúng tôi cảm nhận bức ảnh thật "sống", như đã được thổi
cái hồn vào đó. Mặc dù vậy, thời gian đó, ảnh không được đưa ra để tránh
sự khó dễ của chính quyền. Năm 1964, sau khi chính quyền Ngô Đình Diệm đã
bị lật đổ, Giáo hội Phật giáo Việt Nam thống nhất tổ chức một cuộc triển
lãm ảnh về phong trào đấu tranh của Tăng Ni Phật tử năm xưa. Thầy NVT đã
tặng bức an3h này và đó là lần đầu tiên nó được phổ biến rộng rãi. Đối với
thế giới, cũng bức ảnh Bồ tát TQĐ tự thiêu, chụp từ góc độ khác, đã được
Peter Brown - người Mỹ - phóng viên hãng thông tấn UPI đưa ra ngay trong
năm 63 và đã đoạt giải nhất ảnh báo chí thế giới. Riêng tại Việt Nam, bức
ảnh được biết đến với tác giả Nguyễn Văn Thông. Lịch sử đi qua nhưng còn
đọng lại nỗi ray rứt âm i, bức ảnh đưa ra đã gây xúc động và quan tâm của
hầu hết mọi người đến dự cuộc triển lãm năm đó.
72 tuổi và có hơn 40 năm cầm
máy, năm 1951 thầy là một trong những người thành lập Hội nhiếp ảnh Việt
Nam. Ngoài những ảnh thời sự báo chí, thầy có khả nhiều những tác phẩm ảnh
nghệ thuật đã đoạt các giải thưởng lớn nhỏ trong và ngoài nước. Tuy nhiên,
có hai tác phẩm thầy đặc biệt yêu thích nhất. Đó là tác phẩm "Ra khơi"
diễn tả một con thuyền chòng chành trong sóng dữ, bầu trời mây vần vũ, và
những ngư dân đang chống chỏi điều khiển con thuyền. Tác phẩm đã đoạt giải
danh dự trong nước năm 1958 và nhiều giải tiếp theo tại một số nước trên
thế giới. Bức ảnh thứ hai mà ông thích chúnh là ảnh Bồ tát TQĐ tự thiêu.
Bức ảnh này đã được các giải thưởng cao tại Phần Lan và New Zealand năm
66-67. Năm 1988, trong cuộ thi ảnh "Chân dung thời đại" tại TPHCM, Ban tổ
chức đã đề nghị đưa bức ảnh này ra chưng bàu. Năm 1995, một phóng viên
nước ngoài đến Việt Nam cũng quan tâm đến bức ảnh, đã gặp gỡ tác giả để
được hiểu rõ thêm....
Có thể nói, không chỉ là những
giá trị về mặt nghệ thuật, mà hơn thế, bức ảnh đã mang lại một ý nghĩa
nhất định về một giai đoạn không thể quên được trong lịch sử Phật giáo
Việt Nam. Hơn 30 năm rồi, vẫn như chợt hiện về một nhà Sư trong lửa đỏ,
ngồi kiết già, trầm mặc với lời đại nguyện : "Phật giáo Việt nam được
trường tồn, đất nước được thanh bình và chúng sanh an lạc"..../.
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường
Cập
nhật: 05-2003
|
|
