Quán Thế Âm Bồ Tát
Là Huynh Đệ Của
Chúng Ta
HT Tuyên
Hóa
--- o0o ---
Trong tâm mỗi chúng sanh đều có một vị Quán Thế
Âm Bồ-tát. Nhân dịp vía đức Quán Thế Âm Bồ Tát, Bồ Đề Hải
xin đăng một bài giảng của Hòa Thượng vào ngày 16 tháng 3 năm
1976 trong dịp Quán Âm Thất.
Quán Thế Âm Bồ Tát Là Huynh Đệ Của Chúng
Ta
Trong tâm mỗi chúng sanh đều có một vị Quán
Thế Âm Bồ-tát. Chúng ta ngày ngày niệm danh hiệu Quán Thế Âm
Bồ-tát, song "Quán Thế Âm" nghĩa là gì? "Quán" là
quán xét âm thanh ở thế gian. "Quán" cũng là nhìn, nhưng
không phải nhìn bên ngoài, mà là nhìn tâm của chúng sanh, xem chúng
sanh nào tâm không còn vọng tưởng lăng xăng. Không còn vọng
tưởng, tâm rỗng không, tức là khai ngộ. Do đó câu kệ nói rằng:
"Thập phương cùng tụ hội, Đồng học Pháp Vô-vi." Niệm danh
hiệu Đức Quán Thế Âm Bồ-tát cũng là một pháp vô vi. "Vô
vi" là không làm nhưng chẳng gì là không làm -- tức là dạy
chúng ta chớ khởi vọng tưởng vậy. Khi bạn niệm "Nam Mô Quán
Thế Âm Bồ-tát" thì Quán Thế Âm Bồ-tát cũng niệm bạn -- hai
bên cùng niệm nhau giống như bạn nhớ tưởng người thân, thì
người thân của bạn cũng nhớ tới bạn vậy. Chúng ta và Quán
Thế Âm Bồ-tát, từ vô lượng kiếp đến nay, chính là bà con trong
Đạo-pháp, thân thích trong Phật-pháp. Bà con kể từ lúc nào? Tính
từ thời Đức Phật A Di Đà đấy! Đức Phật A Di Đà là
Giáo-chủ cõi Cực Lạc ở Tây Phương và cũng là sư-phụ của
Quán Thế Âm Bồ-tát. Đức Quán Thế Âm Bồ-tát giúp Đức Di Đà
hoằng dương pháp môn Tịnh-Độ. Chúng ta chính là bạn đồng môn
với Đức Quán Thế Âm Bồ-tát. Đức Quán Âm Bồ-tát là vị anh
cả đối với tất cả chúng sanh nào chưa vãng sinh cõi Cực Lạc,
và do đó, chúng sanh là em của Ngài. Nói như vậy thì rõ ràng Ngài
và chúng ta là bà con rất gần. Do đó, hễ mình nhớ tới anh mình,
thì anh mình cũng nhớ tới mình. Mình là em của Đức Quán Âm, và
Đức Quán Âm là anh của mình. Có người nói: "Tại sao Đức
Quán Âm có thể là anh của mình đặng? Nói như vậy chẳng phải là
quá đáng chăng?" Chẳng những Đức Quán Âm xem chúng ta như em,
Ngài còn xem tất cả chúng sanh là em út cả. Nếu không thế, thì sao
Ngài lại tầm thanh cứu khổ? Vì sao hễ chúng sanh gặp khó khăn,
Ngài liền cứu giúp? Đó là vì Ngài xem chúng sanh như tay chân ruột
thịt của Ngài vậy, cho nên Ngài mới không sợ gian khổ, đi cứu
độ tất cả chúng sanh đang đau khổ ở cõi Ta Bà này. Vì thế các
bạn chớ quên người anh trong Đạo-pháp của mình -- hễ chúng ta
niệm một tiếng Quán Thế Âm Bồ-tát, Đức Quán Thế Âm Bồ-tát
cũng liền nhớ niệm tới chúng ta. Khi niệm danh hiệu Quán Thế Âm
Bồ-tát, chính là chúng ta kêu gọi người anh của mình. Khi Đức
Quán Thế Âm Bồ-tát gọi tên chúng ta, chính là Ngài gọi các
đứa em, tức là các Bồ-tát tương lai, các vị Phật tương lai vậy.
Nếu xem Quán Thế Âm Bồ-tát như vậy, chúng ta càng phải thành tâm,
càng phải khẩn thiết niệm tên người anh ruột trong Đạo-pháp này,
chớ để lỡ cơ hội. Khi niệm danh hiệu Đức Quán Thế Âm Bồ-tát,
bạn chớ cúi đầu xuống mà phải ngước đầu lên, biểu thị một
tinh thần dũng mãnh, tinh tấn. Chớ làm ra vẻ rũ rượi, lờ đờ.
Khi Đức Quán Thế Âm Bồ-tát thấy bạn có tinh thần tinh tấn, Ngài
sẽ nói với bạn rằng: "Hãy mau nắm lấy tay ta!" Thế rồi,
Ngài sẽ đưa bạn tới thế giới Cực Lạc. Có người nghĩ vẩn vơ
rằng: "Tại sao Đức Quán Thế Âm Bồ-tát từ sáng đến tối
cứ quan sát, quan sát, quan sát hoài, còn tôi thì chẳng được phép
nhìn gì cả?" Bạn "nhìn" và Quán Thế Âm Bồ-tát
"nhìn," hai cách nhìn khác nhau lắm. Đức Quán Thế Âm
Bồ-tát nhìn bên trong, còn bạn thì nhìn ra ngoài. Đức Quán Thế Âm
Bồ-tát nhìn tự tánh. Tâm tánh của Ngài giống như màn ra-đa, hiện
ra tất cả mọi chúng sanh. Chúng sanh nào có vọng tưởng gì, Ngài
đều biết hết. Ngài nhìn vào màn ra-đa bên trong, khác với cái
nhìn của các bạn. Bởi vì chúng sanh ở cách xa Ngài quá, tuy rằng
Ngài có ngàn tay ngàn mắt, song nếu dùng để nhìn vô lượng chúng
sanh thì cũng không đủ dùng, không đủ nhìn. Do đó Ngài mới hồi
quang phản chiếu (xoay ngược ánh sáng, chiếu rọi tự tâm), phản
văn văn tự tánh (xoay ngược cái nghe, lắng nghe tự tánh). Ngài
quan sát tự tánh của chúng sanh xem ai là kẻ đang chịu khổ; rồi
Ngài đi cứu độ chúng sanh ấy. Nhưng bạn thì lại nhìn ra ngoài,
quên bẵng trí huệ căn bản của mình. Do đó, cái nhìn của bạn với
cái nhìn của Ngài hoàn toàn khác nhau. Có người lại nghĩ rằng:
"Thầy ơi! Tôi không tin điều Thầy khai thị đâu! Vì sao tôi không
tin? Vì Thầy nói chúng tôi là anh em với Quán Thế Âm Bồ-tát, song
Ngài là bậc thánh còn chúng tôi là phàm phu; phàm phu làm sao có
thể là anh em với bậc thánh đặng? Điều này không hợp lý nên
tôi không tin." Tốt lắm! Bạn không tin cũng được, điều bạn
nói cũng có lý. Song, lý lẽ này thuộc tri kiến của kẻ phàm; bởi
vì bạn chưa thâm nhập Kinh Tạng, nên chưa có trí huệ rộng sâu như
biển. Kinh Hoa Nghiêm dạy: "Bồ-tát suy nghĩ như vầy: 'Ta với chúng
sanh, từ vô thủy kiếp tới nay đã từng là anh em, cha mẹ, chị em,
vợ chồng với nhau.' " Bạn nói bạn không tin, chẳng qua là vì
bạn không hiểu rõ đạo lý Kinh Hoa Nghiêm đó thôi. Hơn nữa, chẳng
những Bồ-tát nhìn chúng sanh như vậy mà ngay cả Phật, Ngài cũng xem
chúng sanh "tất cả người nam là cha ta, tất cả người nữ là
mẹ ta." Nếu Phật xem chúng sanh như cha mẹ thì tôi nói Quán Thế
Âm Bồ-tát xem chúng sanh như anh em, có gì là không hợp lý? Bạn
nói bạn không tin, đó là do bạn không đủ trí huệ, thiếu kiến
thức hoặc giả cái nhìn của bạn quá hạn hẹp đó thôi. Vì sao
Phật muốn độ chúng sanh? Vì Ngài quan niệm "tất cả người nam
là cha ta, tất cả người nữ là mẹ ta." Vì cha mẹ của Ngài
đang thọ khổ trong lục đạo luân hồi nên bất luận thế nào, Ngài
cũng phải cứu họ, khiến họ được ly khổ đắc lạc. Mỗi ngày
chúng ta đều niệm Quán Thế Âm Bồ-tát, đều lạy Quán Thế Âm
Bồ-tát; song khi Ngài hiện thân trước mặt chúng ta thì chúng ta lại
chẳng hay biết. Do đó chúng sanh chúng ta thật rất đáng thương! Vì
sao Quán Thế Âm Bồ-tát hiện ra trước mặt mà chúng ta không hay
biết? Đây là thử thách cho ta (it is our big test). Khi bạn niệm danh
hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, bạn phải học làm sao để được như
Ngài vậy. Đức Quán Thế Âm Bồ-tát thì có lòng đại từ, đại
bi, đại nguyện, đại lực; do đó, khi niệm danh hiệu Quán Thế Âm
Bồ-tát, chúng ta phải học làm sao cho có lòng đại từ, đại bi,
đại nguyện, đại lực -- ai đối xử xấu với mình, mình chớ động
tâm; ai mắng chửi mình, mình phải nhẫn lặng; ai đánh đập mình, mình
hãy nhẫn chịu; thậm chí có ai giết hại mình, mình cũng phải chịu, coi
như là trả nợ vậy! Thế nào là "trả nợ"? Ví như xưa kia
mình không chửi rủa ai, thì sẽ không ai tới chửi rủa mình; xưa
mình không đánh đập ai, thì cũng chẳng ai lại đánh đập mình. Vì
sao có kẻ tới chửi rủa, đánh đập hay giết hại mình? Bởi vì xưa
kia, khi mình còn si mê, mình đã từng chửi rủa, đánh đập, giết
hại người khác; do đó, kiếp này mình gặp phải những hoàn cảnh
như vậy, và mình nên cần phải thanh toán cho sạch nợ nần xưa kia.
Khi xưa, vì si mê nên mình có nợ mà không trả. Ngày nay hiểu Đạo,
mình phải chân thành trả sạch nợ kia. Hễ mình trả hết nợ thì sẽ
thấy đặng Quán Thế Âm Bồ-tát và làm bà con trong Đạo Pháp với
Ngài. Thế nên, đã niệm Quán Thế Âm Bồ-tát thì khi gặp ai chúng
ta cũng chớ tìm lỗi lầm của họ. Hễ cứ xoi mói lỗi lầm của
người thì mình chưa hết khổ, chưa chặt đứt gốc rễ đau khổ. Do
đó các bạn hãy nhận định rõ ràng mọi cảnh giới, thấu suốt
căn nguyên mọi sự. Học Phật-pháp, bạn phải biết vận dụng
Phật-pháp. Nếu không biết vận dụng Phật-pháp, thì bất luận bạn tu
bao lâu, Phật-pháp vẫn là Phật-pháp, mà bạn vẫn là bạn. Khi biết
vận dụng thì bạn nhập làm một với Phật-pháp, không còn ngăn
cách gì nữa. Nhẫn nại là pháp tối trọng yếu. Bạn phải nhẫn
được những việc khó nhẫn. Ví dụ, bạn không thích bị chửi rủa,
song hễ có ai mắng bạn, bạn hãy vui vẻ nhẫn nhịn. Tuy bạn không
thích bị đánh đập, song hễ ai đánh bạn, bạn hãy vui vẻ chịu
đựng. Bạn không muốn chết, vì mạng người quý báu lắm; song hễ
có ai muốn giết bạn, bạn hãy xem như họ giải thoát một đời
nghiệp chướng cho bạn -- họ chính thật là Thiện-tri-thức đấy. Các
bạn ơi! Khi học Phật-pháp, chúng ta phải đổi ngược thái độ lại
mà học, tu Đạo cũng phải đổi ngược thái độ lại mà tu! Thế
nào là đổi ngược thái độ? Tức là hãy thích làm những việc
mà xưa kia mình không ưa thích; việc mình chẳng ưa thì chớ bao giờ
bắt kẻ khác làm. Nếu bạn cũng hệt như những kẻ tầm thường
khác: chẳng thể nhìn suốt, chẳng thể buông bỏ, chẳng thể dứt
trừ sự chấp trước vào cái "tôi" và vào cái
"pháp," cứ giữ chặt bốn quan điểm phân biệt mình, người,
chúng sinh và thọ-giả thì bạn sẽ có rất nhiều rắc rối phiền hà.
Nếu bạn biết lùi một bước thì chuyện gì cũng tự nhiên yên bình
như biển lặng trời trong. Khi học Phật-pháp, chớ học đòi thứ cao
thâm diệu vợi, vì rằng: "Bình thường tâm thị Đạo, Trực tâm
thị đạo tràng." (Tâm bình thường -- tâm không dục vọng -- là
Đạo, Lòng thẳng thắn là đạo tràng, nơi tu hành.) Bởi thế chúng
ta cần phải có tấm lòng chính trực, thẳng thắn khi tu hành. Khi niệm
Quán Thế Âm Bồ-tát, bạn chớ có lòng tham lam. Đừng nghĩ:
"Tôi niệm danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, tôi sẽ phát
tài!" Đó là việc không thể có! Khi bạn không tham, giàu sang
có thể tới; một khi nảy lòng tham, bạn sẽ chẳng được gì đâu.
Khi niệm Đức Quán Thế Âm Bồ-tát, bạn đừng khoe khoang: "Tôi
tới chỗ nọ chỗ kia tham gia Thất Quán Âm. Bạn chưa hề tham gia thì
đâu có bằng tôi!" Các bạn chớ khởi vọng tưởng như thế,
cũng đừng ham danh, tham lợi hay thích hưởng thụ sung sướng. Lúc
niệm Quán Thế Âm Bồ-tát, hãy niệm một cách bình thường, chớ
cầu cạnh bất kỳ việc gì. Đừng nên bắt chước những kẻ vừa
niệm Quán Thế Âm Bồ-tát vừa nghĩ: "Tôi hiếm muộn không con,
cầu xin Đức Quán Thế Âm Bồ-tát cho tôi đứa con trai." Có
người thì xin con gái; cũng có nhiều cậu niệm Quán Thế Âm
Bồ-tát để cầu xin có đặng cô bồ xinh đẹp, và nhiều cô niệm
Quán Thế Âm Bồ-tát để cầu gặp bạn trai -- những việc như thế
đều chẳng thể được! Khi niệm danh hiệu Đức Quán Âm, hãy quét
sạch những ý tưởng dơ bẩn ấy đi. Đừng nên có lòng tham lam,
giận dữ hay si mê. Ví như ngày ngày mặc áo, chớ để ý áo đẹp
hay không, chỉ cần ấm thân là tốt. Ngày ngày ăn cơm, chớ nảy
lòng tham thức ngon vật lạ. Nếu có những ý tưởng ấy, bạn chẳng
còn dùng chân tâm để niệm Quán Thế Âm Bồ-tát nữa. Nếu bạn
quả thật thành tâm niệm đức Quán Thế Âm Bồ-tát, thì sao lại
còn nghĩ tới chuyện ăn ngon, mặc đẹp? Các bạn đã quên những
thứ ấy đi từ lâu rồi mới phải chứ! Chỉ có một cách là quên
đi mọi chuyện thì chúng ta mới hợp nhất với Quán Thế Âm
Bồ-tát đặng. Trong lòng chúng sanh, ai ai cũng sẵn có một vị Quán
Thế Âm Bồ-tát. Bây giờ chúng ta niệm Quán Thế Âm Bồ-tát chính
là niệm Đức Quán Âm ở lòng mình. Có người nói: "Tôi tìm
trong tâm, sao chẳng thấy tâm tôi đâu hết?" Nếu bạn không có
tâm, bạn chẳng cần niệm Quán Thế Âm Bồ-tát làm gì. Bởi vì
chính đó (tức là bạn không có tâm) là Quán Thế Âm Bồ-tát.
Quán Thế Âm Bồ-tát chính là sự không có tâm, bởi vì Ngài
hoàn toàn không khởi vọng tưởng, cũng chẳng có tham, sân, si.
Ngài không bao giờ tính toán hôm nay mặc áo gì cho đẹp, ăn món gì
cho thật ngon, hoặc muốn hưởng thụ đồ cúng dường gì. Ngài không
chấp trước gì cả, không mong cầu gì hết. Việc Ngài làm là cứu
độ chúng sanh, nguyện cho tất cả chúng sanh ly khổ đắc lạc, liễu
sanh thoát tử, thành tựu Phật Đạo. Ngài không mong cầu gì ở
chúng sanh cả. Ngài mong cho chúng sanh có thể chân chánh hiểu rõ
Phật-pháp, hết sạch tham, sân, si. Khi niệm Quán Thế Âm Bồ-tát,
chớ nghĩ lăng xăng suốt ngày: "Sáng ra chẳng ăn gì cả, tối
lại cũng chẳng có trà uống, thật khổ quá mức! Chịu không nổi
nữa rồi, mau mau cuốn gói chạy thôi!" Tu hành như vậy thật
chẳng có giá trị gì cả!
Trích Đặc san Bồ Đề
Hải, số 31, 1997, California, USA,
