|
Câu chuyện chó
Tâm Đàn
Úc là một xã hội đa văn hóa nên mỗi lần ra phố bạn thấy đủ
giống người. Người gốc Anh, Pháp, Đức, Nhật, Thụy Sỹ, Đan
Mạch, Nam Dương, Việt Nam, … Dân số Úc chỉ khoảng 20 triệu
nhưng ngoài thổ dân ra còn có đến hơn 100 chủng tộc khác.
Bạn có thể thấy tóc đủ mầu trên đường phố. Tóc vàng, tóc đen,
tóc hoe, … Phong trào nhuộm tóc của phái nữ khá thịnh hành ở
Úc, nên bạn không ngạc nhiên khi nhìn thấy một mái tóc vàng
óng ánh trên đầu một cô gái Á châu, hay một mái tóc đỏ hồng
của một cô gái châu Phi. Trung tâm thành phố Sydney mỗi cuối
tuần thường đông đúc nhộn nhịp. Người ta vẫn làm ăn buôn bán,
nhưng đa số người ta đi mua sắm. Nều bạn đứng trên cao nhìn
xuống, bạn sẽ thấy như một bức tranh muôn mầu. Người Úc vì
đa chủng nên rất đa dạng. Người thì gặp ai cũng chào hỏi vui
nhộn, kẻ thì “phớt tĩnh ăng-lê”. Tuy đa số dân Úc rất cởi mở
hòa đồng, cũng không thể tránh khỏi một số người với những
đường nét kỳ thị. Thật ra “kỳ thị” vốn là một cơn bệnh muôn
thuở. Kỳ thị giàu nghèo sang hèn, kỳ thị học giỏi học kém,
kỳ thị cao thấp mập gầy, … Nhưng ở Úc vấn đề kỳ thị người ta
thường thảo luận nhất là kỳ thị mầu da chủng tộc.
Nếu bạn sống ở Úc lâu năm, bạn có thể đoán người ta từ nước
nào đến bằng cách nghe phát âm của người ấy, cho dù bạn chỉ
nói qua điện thoại. Nếu bạn phải tiếp xúc với người Ấn Độ
hoặc người Bắc Ái Nhĩ Lan chẳng hạn, bạn có thể có khó khăn
tìm hiểu đối phương vì lối phát âm của họ rất khó nghe. Tất
nhiên dù người bất cứ từ đâu đến, miễn là sinh ra và lớn lên
tại Úc, thì họ phát âm … rất Úc. Tuy Úc vốn là thuộc địa của
Anh Quốc đã từ hơn 2 thế kỷ qua, những người sinh trưởng tại
đây vẫn có một lối phát âm đặc thù, không hoàn toàn giống
như lối phát âm của người Anh hay bất cứ một giống dân nào
khác.
Nếu các bạn vào những công viên vào những dịp nghỉ hè hoặc
các ngày lễ hội, các bạn sẽ thấy rất nhiều người và chó cùng
nhau dạo chơi trên các bãi cỏ. Đa số dân Úc rất thích nuôi
chó. Ở các công viên cũng như ngoài đường phố, bạn có thể
thấy người đi dạo với chó thân mật như những đôi bạn. Nếu
bạn vào thămmột gia đình ở Úc, bạn sẽ thấy trẻ em đang nô
đùa với chó, hoặc các cha mẹ đang tắm rửa và “trang điểm”
cho những con chó yêu quý của họ. Một cảnh tượng rất phổ
biến là hai vợ chồng già ngồi xem truyền hình sau bữa cơm
tối với con chó nhỏ xinh xắn nằm gọn trong lòng.
Chó có đủ loại. Có đến hơn 300 giống chó khác nhau, nhỏ con
có, to con có, lông dài có, lông ngắn có ...
Ngày xưa, thuật gây giống thường bằng kinh nghiệm truyền từ
đời này sang đời khác. Dần dần khoa học phát triển, nhất là
sau khi thuyết di truyền ra đời, kỹ thuật truyền giống tiến
bộ vượt bực. Người ta có thể biết được, với mỗi giống chó,
màu lông nào tương ứng với loại genes nào. Sự gây giống có
thể từ hai giống chó khác nhau hay cùng giống, và người ta
có thể gây những giống mới với những màu lông mong muốn.
Giống chó nhỏ con nhất là giống Chihuahua, gốc Mễ Tây Cơ,
chỉ nặng khoảng 0.5 đến 2 kilô và cao khoảng 15 phân. Giống
Chihuahua có 2 loại, lông ngắn và mượt hoặc lông dài. Lông
có thể có những màu sắc khác nhau. Chihuahua rất trung thành
với chủ nên được nhiều người ưa thích. Những chuyên viên về
chó tin rằng giống chó này đã xuất hiện từ hơn 500 năm qua.
Giống chó cao nhất là giống chó săn Ái Nhĩ Lan, cao khoảng
80 đến 85 phân và cân nặng từ 55 đến 65 kilô. Giống chó này
vốn là bạn đồng hành với các vua chúa Ái Nhĩ Lan thời xưa.
Hiện nay giống chó này vẫn được dùng để đi săn. Giống chó
này rất mạnh và nhanh nhẹn nhưng không hung dữ. Da chó cứng
và nhám, có thể có màu đỏ, trắng, đen hay xám. Giống chó
xuất xứ từ Ái Nhĩ Lan từ năm 400 sau công nguyên, và được
dùng để săn hưu nai và chó sói.
Giống chó cân nặng nhất là giống St. Bernard, to cao và rất
thông minh. Chiều cao có thể từ 65 đến 75 phân và là một
trong những loại chó cân nặng nhất, khoảng từ 75 đến 80 kilô.
Lông chó có thể có mầu đỏ và trắng hoặc trắng và nâu vàng,
với một vài chấm đen trên đầu. Chó có đầu to và vuông với
sóng mũi và cổ ngắn. Giống St. Bernard được phát triển từ
năm 1600 bởi những tu sỹ thuộc tu viện St. Bernard ở rặng
núi Alps bên Thụy Sỹ. Vào thời bấy giờ có nhiều khách bộ
hành đi ngang rặng núi đó, và rất nhiều người đã bị lạc
đường hoặc bị bão tuyết chôn vùi. Và giống chó St. Bernard
đã được huấn luyện để cứu những khách bộ hành lâm nạn đó.
Với một khứu giác nhạy bén, giống chó này có thể ngửi biết
có người bị chôn vùi dưới tuyết. Khi phát hiện có người lâm
nạn, chó sẽ sủa lớn tiếng để gọi người đến cứu. Chó cũng
được huấn luyện để hướng dẫn khách bộ hành qua những đoạn
đường khó đi và nguy hiểm. Giống chó này còn dùng để giữ nhà,
hướng dẫn những người đi thám hiểm, và rất được chủ yêu quý.
Chó rất muôn mầu muôn vẻ. Mỗi giống chó đều có những đặc
điểm riêng. Có loại tai chổng lên, có loại tai quặp xuống.
Có loại lông xù, có loại lông dài. Một số có những hình dáng
và đặc tính rất ngộ nghĩnh. Có một giống chó ở Mễ Tây Cơ,
toàn thân không có lông, chỉ trừ vài chụm lơ thơ trên đỉnh
đầu. Giống chó shar-pei ở Trung Quốc thì có lớp da lỏng lẻo,
xếp thành những đường nhăn khắp thân thể. Có nhiều nếp nhăn
lớn đến nỗi phủ che cả cặp mắt. Giống chó chow chow là giống
đã có lâu đời, xuất hiện ở Trung Quốc từ năm 1000 trước công
nguyên. Chó được dùng để giũ nhà và cũng để ăn thịt. Chó có
một thân hình chắc nịch và giống hình dạng của loài sư tử.
Đặc biệt của giống chó này là có lưỡi mầu xanh đen. Chó cao
khoảng nửa thước và cân nặng khoảng 25 kilô. Chỉ có một
giống chó không bao giờ sủa. Đó là giống Basenji, đầu tiên
tìm thấy ở Châu Phi. Giống chó này có lông ngắn, mềm như lụa
và có thể có nhiều mầu sắc khác nhau. Ở phía trước trán có
vài hàng nếp nhăn. Chó chỉ có thể phát những âm thanh trầm
bỗng đều đặn như những điệu hát của người miền núi ở Thụy Sỹ.
Nhiều nhà khoa học tin rằng chó được phát triển từ một giống
động vật có thân hình giống như chồn, gọi là Miacis, vào
khoảng 40 triệu năm về trước. Miacis không những là tổ tiên
của những giống chó mà còn là tổ tiên của các loài động vật
có vú khác, như gấu và mèo. Một thế hệ con cháu của Miacis,
gọi là Tomarctus, đã phát triển cách đây vào khoảng 15 triệu
năm. Giống này có lẽ có hình dạng giống loài chó sói hiện
nay, và có những bản năng na ná giống bản năng của các giống
chó hiện nay. Tomarctus là tổ tiên của các loài chó, chó sói,
chó rừng và các loài chồn cáo.
Các nhà khoa học đã tìm thấy những dấu tích chứng tỏ người
và chó đã cùng nhau sinh sống từ hơn 12 ngàn năm nay. Với
lối sống du mục, săn bắn và tìm kiếm những loài thảo mộc để
sinh sống, con người phát hiện rằng các loài chó thích ăn
những đồ ăn thừa thãi, và do đó dần dần người và chó gần gũi
nhau hơn. Con người bắt đầu phát hiện bản chất thông minh và
trung thành của chó, và từ đó chó được huấn luyện để làm
sạch sẽ các căn trại (bằng cách ăn những đồ ăn thừa thãi) và
để giữ nhà. Sau đó, chó được gây giống để giúp trong việc
săn bắn và bảo vệ. Những giống chó khác nhau được xuất hiện
từ đó. Cách đây khoảng 4 ngàn năm, đã có nhiều giống chó
khác nhau xuất hiện ở Trung Đông, trong đó có giống saluki,
có lẽ là giống chó lâu đời nhất trong tất cả những giống chó
hiện nay.
Ở những nơi khác nhau, người ta thưòng gây những giống chó
khác nhau. Ngày xưa, người Hy Lạp gây những giống chó to con
dùng trong việc săn bắn. Người La Mã gây những giống chó để
nuôi trong nhà như những con vật yêu quý, hoặc dùng để săn
bắn hoặc chăn cừu. Người Trung Quốc gây những giống chó săn
và chó giữ nhà. Hầu hết các giống chó hiện nay đã được thành
lập tại Âu châu từ năm 1880. Trại nuôi chó đầu tiên được
thành lập ở Mỹ năm 1884. Hiện nay có đến 60 trại như thế
khắp thế giới.
Chó, kể cả chó sói, chó rừng và các loài chồn cáo thuộc họ
Canidae. Tất cả những giống chó nuôi trong nhà được xếp loại
Canis familiaris.
Chó là một loài động vật thông minh và rất trung thành, do
đó đã được loài người yêu chuộng, xem như loài động vật yêu
quý nhất. Chó đã giúp con người không ít. Chó không chỉ giúp
con người trong những công việc như giũ nhà, săn bắn, chăn
nuôi. Ngày nay chúng ta thấy chó nhan nhản ở các phi trường
hải cảng để thăm dò bạch phiến, chất nổ. Trên đường phố
thỉnh thoảng chúng ta thấy chó dẫn những người mù qua đường.
Chó có những thói quen và những trò chơi khá ngộ nghĩnh. Chó
thường xoay nhiều vòng trước khi nằm. Khi cảm thấy lẻ loi
buồn chán, chó thường cố đuổi theo chóp đuôi của mình, có lẽ
tưởng chóp đuôi của mình là miếng mồi, cũng có thể đó là một
lối tập thể dục, nhưng cũng có thể chó muốn gây sự chú ý của
chủ mình. Khi một mình ở trong vườn hoặc trong công viên,
chó thường thích đào đất. Đây có thể là thói quen do tổ tiên
để lại. Ngày xưa khi chó phải tự săn mồi, chó thường chôn
phần thức ăn còn lại dưới đất, sợ những loài động vật khác
sẽ cướp đi. Hầu hết các loài chó rất thích hương vị của cỏ.
Khi hệ thống tiêu hóa không được tốt, chó thường ăn cỏ để có
thể nôn mửa những thức ăn đã làm chó ích bụng. Nếu bạn ném
một quả bóng hay một cành cây, chó sẽ rất thích thú nhặt về
cho bạn. Bạn có thể lặp đi lặp lại trò chơi bao nhiêu lần
cũng được. Chó không bao giờ chán trò chơi đó.
Khi bạn vuốt ve một con chó mà bạn yêu thương, bạn sẽ cảm
thấy một niềm vui ấm áp như đang có một người bạn đồng hành
thân thiết. Nghiên cứu khoa học cho biết khi vuốt ve con chó
yêu quý của bạn, nhịp tim của bạn trở nên điều hòa hơn, áp
suất máu trở nên bình thường. Nằm dưỡng bệnh tại bệnh viện,
con chó yêu quý của bạn sẽ là “người” cho bạn nhiều niềm an
ủi và cũng là nguồn giải trí hữu hiệu cho bạn.
Chó vốn đã giúp vui con người trong nhiều thế kỷ qua. Ngày
xưa, nhiều người thích xem chó đấu lẫn nhau hoặc chó đấu với
ngững loài động vật khác như gấu, bò, sư tử. Những trận đấu
như vậy thường rất khốc liệt và có thể gây tử thương. Ngày
nay, hầu hết những trò chơi dã man đó đều đã cấm. Thay vào
đó, người ta tiêu khiển những trò chơi lành mạnh hơn như đua
chó, xem chó tranh tài nghệ chăn cừu, xem chó của ai thông
minh và trung thành hơn, xem chó của ai được chủ săn sóc chu
đáo nhất, … Chó còn được dùng trong những đoàn xiệc, trên
sấn khấu và phim ảnh.
Trong lịch sử cũng như truyền thuyết, có những con chó nổi
danh đã đi vào sử sách.
Argus (còn gọi là Argos) là tên của con chó săn trung thành
của vị anh hùng Ulysses huyền thoại của Hy Lạp. Argus vẫn
nhận ra chủ của mình mặc dù đã xa cách 20 năm, và mặc dù khi
chủ mình trở về đã giả dạng một người ăn xin.
Balto là con chó Eskimo đã dẫn đầu đoàn chó để chuyên chở
chất muối chống bệnh bạch hầu trong một khoảng đường dài
1050 cây số xuyên vùng băng tuyết Alaska từ Nenana đến Nome
vào năm 1925.
Barry là tên con chó thuộc giống St. Bernard, đã cứu sống 40
người bị lạc trong những vùng băng tuyết ở đèo St. Bernard
bên Thụy Sỹ vào khoảng năm 1800.
Caesar là con chó cưng của vua Edward VII ở Anh Quốc. Khi
chủ qua đời, Caesar đã dẫn đầu những vị vua chúa và hoàng tử
trong đám táng cử hành trong năm 1910.
Cerberus là con chó dữ tợn có ba đầu, là con chó huyền thoại
của Hy Lạp. Cerberus giữ cổng vào địa ngục Hades, là địa
ngục huyền thoại của Hy Lạp và La Mã. Cerberus là con cháu
của những con quỷ Typhon và Echidna. Tóc bờm và đuôi của
Cerberus gồm những con rắn. Ở cổng địa ngục Hades, Cerberus
chỉ cho những bóng (tức linh hồn) của người chết đi qua, và
canh giữ nghiêm ngặc không cho ai tẩu thoát. Tuy Cerberus là
con quỷ bất trị, nhưng đã có 3 người chinh phục được nó.
Orpheus chinh phục nó bằng cách dùng ma thuật âm nhạc để dụ
dỗ. Hercules dùng sức mạnh vô song của mình. Còn Aeneas thì
dùng thuốc mê do sự tiếp tay của một bà cụ già.
Igloo là con chó đã từng tham gia vào những chuyến bay vòng
quanh Nam Cực cũng như Bắc Cực với chủ của mình là đô đốc
Richard E. Byrd.
Laika là con chó đầu tiên du hành không gian. Những khoa học
gia Liên Bang Sô Viết đã cho Laika du hành trong một vệ tinh
nhân tạo quanh trái đất năm 1957.
Thật ra một số những chức năng trong cơ thể của loài chó chỉ
khác nhau chút đỉnh so với loài người. Nhịp đập của tim chó
từ 70 đến 120 lần mỗi phút trong lúc nhịp đập tim người từ
70 đến 80 lần mỗi phút. Nhiệt độ trung bình trong cơ thể chó
là 38.6 độ trong lúc người là 37 độ. Khi cơ thể chúng ta trở
nên nóng hơn, chúng ta thường toát mồ hôi để giảm nhiệt độ.
Cơ thể chó không có những tuyến mồ hôi như chúng ta, chỉ trừ
ở bàn chân. Do đó chó thường thè lưỡi thở hổn hển, và nưóc
bọt bốc hơi từ miệng có thể làm mát cơ thể của chó.
Chúng ta thường nhận ra sự vật bằng thị giác nhiều hơn những
giác quan khác. Đối với chó, cơ quan khứu giác nhạy bén hơn
chúng ta. Chó nhận sự vật bằng khứu giác. Chó có thể nhận ra
những mùi vị nhẹ chỉ thoảng qua mà chúng ta không thể ngửi
thấy. Khứu giác của chó tinh vi hơn khứu giác chúng ta gấp
mấy triệu lần. Mũi chó tiết ra một chất nước giúp chó nhận
được mùi vị. Râu chó giúp chó định hướng gió, và do đó có
thể nhận ra mùi vị bay đến từ hướng nào. Có nhiều giống chó
có thể nhận ra hướng của những con mồi đã tẩu thoát nhiều
ngày.
Thính giác của chó cũng hơn hẳn chúng ta. Chó có thể nghe
được những âm thanh với tần số cao ngoài tầm nghe của chúng
ta. Chó cũng có thể nhận ra những âm thanh ở những khoảng
cách xa mà chúng ta không thể nghe được. Chó cũng có năng
khiếu phân biệt những âm thanh khác nhau mà chúng ta không
có. Chẳng hạn, với hai chiếc xe cùng loại, chó có thể nhận
ra tiếng xe nào là xe của chủ mình. Tuy nhiên thị giác của
chúng ta thì tốt hơn thị giác của chó. Chó không có khả năng
phân biệt màu sắc như chúng ta. Đối với những màu rêu, vàng,
cam và đỏ, chó không thể phân biệt được. Có lẽ vạn vật đối
với chó chỉ có màu xám và mầu xanh.
Không giống như phái nữ chúng ta mang thai 9 tháng 10 ngày
mới sinh nở, chó cái chỉ mang thai 9 tuần. Thông thường mỗi
lần sinh nở khoảng từ 4 đến 6 chó con. Chó cũng là loài động
vật có vú như chúng ta. Chó mẹ cho chó con bú sữa mình ngay
sau khi sinh nở, và chăm sóc chó con trong vòng 6 tuần. Khi
mới sinh, mắt chó con nhắm lại và tai quặp kín. Chó con sẽ
mở mắt 13 hoặc 15 ngày sau đó. Trong suốt thời gian nửa
tháng kể từ khi mới sinh, chó con chỉ nhận biết môi trường
chung quanh bằng xúc giác và vị giác. Chó con có thể biết đi
và có phản ứng với ánh sáng cũng như âm thanh bắt đầu từ
tuần thứ 3 sau khi sinh nở. Răng sữa bắt đầu mọc khoảng tuần
thứ 5.
Chó con bắt đầu phát triển cảm xúc, thích gắn bó bên mẹ hoặc
nô đùa với bầy chó anh em trong khoảng thời gian từ tuần thứ
4 đến tuần thứ 10. Đây là khoảng thời gian chúng ta cần tiếp
xúc âu yếm và nô đùa với chúng nó để tạo quan hệ tốt đẹp
giữa chó và người suốt cuộc đời (từ 12 đến khoảng 15 năm)
của chó. Nếu bạn muốn nuôi chó, tốt nhất là mua chó ở lứa
tuổi từ 8 đến 10 tuần. Ở lứa tuổi này mức tiếp thu của chó
rất tốt. Do đó bạn cần thường xuyên tiếp xúc, trao tình
thương và dạy dỗ tốt cho chó.
Chó trưởng thành ở lứa tuổi từ 8 tháng đến 2 năm tùy theo
giống chó. Chó thuộc loại to con thường phát triển chậm hơn
chó nhỏ con. Sự phát triển của một con chó ở lứa tuổi 6
tháng có thể so sánh với sự phát triển của một đứa bé 10
tuổi. Sự phát triển của một con chó ở lứa tuổi 2 năm có thể
so sánh với sự phát triển của một người 24 tuổi. Kể từ khi
chó được 2 tuổi, một tuổi thọ của chó tương đương với 4 hay
5 năm tuổi thọ của chúng ta.
Ở tuổi khoảng 4 tuần, chó con đã bắt đầu biết sủa, gầm gừ,
rên rỉ hoặc phát những tiếng kêu ăng ẳng. Những lối phát âm
khác nhau này thường tùy vào những cảm xúc khác nhau của chó.
Chẳng hạn, chó phát tiếng rên rỉ khi có đau nhức, hoặc muốn
một vật gì đó, hoặc muốn nô đùa hay làm nũng với chủ. Tiếng
rên rỉ của chó đôi khi cũng là tiếng chào mừng. Chó thường
gầm gừ để tỏ cơn giận hoặc hăm dọa đối phương. Chó tru để
nói lên một tiếng kêu thê lương, vì một cơn đau nhói hay vì
một cơn thịnh nộ chẳng hạn, và chó thường tru về đêm. Đôi
khi chó phát tiếng kêu ăng ẳng, có lẽ vì chó có một chút bực
mình nho nhỏ nào đó. Nhưng phổ biến nhất là tiếng sủa. Chó
thường sủa trong nhiều tình huống khác nhau.
Chó còn biết dùng điệu bộ để nói lên điều mình muốn nói.
Chẳng hạn, khi muốn chơi với một con chó khác, chó thường
sải hai chân trước ra, hoặc cúi đầu xuống, hoặc thở hỗn hễn,
hoặc đưa vó chân sờ nhẹ vào con chó kia. Trái lại, khi muốn
cảnh cáo hăm dọa hay thách đố một con chó khác, chó thường
đứng thẳng một cách cứng cáp, đuôi chổng thẳng lên, nhè răng
ra và nhìn trừng trừng con chó kia. Nếu con chó kia cảm thấy
mình không kham nổi sự thách đố, nó sẽ cúi đầu nhìn xuống
đất, đuôi thả lỏng và đầu hàng bỏ đi.
Chó mặc nhiên xem nhà cửa vườn tược xe cộ của chủ mình là
lãnh thổ của chính mình. Nếu có ai lạ mặt xâm phạm lãnh thổ
đó, chó sẽ cho bài học đích đáng. Trong trường hợp này, nếu
kẻ lạ mặt kia vụng về chưa từng biết cách cư xử hợp tình hợp
lý, có thể bị chó cắn. Khi bạn phải đối diện với một con chó
xa lạ, nếu bạn nhìn nó trừng trừng, chó sẽ nghĩ rằng bạn
đang thách thức đe dọa nó, và do đó có thể vồ đến cắn bạn.
Nếu bạn chạy nhanh vượt một con chó xa lạ, nó cũng có thể
hiểu lầm bạn muốn thách thức nó, và do đó xung đột giữa bạn
và con chó cũng có thể xảy ra. Nếu bạn giả vờ không để ý đến
một con chó xa lạ, nó sẽ đặt bạn trong vòng hoài nghi, và
chuẩn bị sẵn sàng chiến đấu với bạn. Cách tốt nhất khi đối
diện với một con chó lạ là phải biểu hiện những lời nói và
động tác thân thiện. Chó sẽ tha cho bạn, và không chừng nó
sẽ thân thiện với bạn.
Khi bạn bước vào lãnh thổ của một con chó, nếu bạn và chó
chưa từng biết nhau, đừng hy vọng bạn có thể dùng lời ngon
tiếng ngọt để dụ nó. Có thể có, nhưng rất hiếm. Chó rất
trung thành với chủ, sẵn sàng bảo vệ tài sản của chủ bằng
mọi giá. Nó chỉ rút lui không tấn công bạn trong trường hợp
nó đánh giá bạn như là một tay chơi thứ thiệt không thể sánh
nổi. Trong trường hợp đó, nó sẽ quặp đuôi bỏ đi. Nhưng bạn
đừng tưởng bở. Trường hợp như thế rất hiếm xảy ra. Thông
thường nó sẽ tấn công bạn ngay nếu bạn vụng về tỏ vẻ thách
thức nó. Chắc ăn nhất là bạn phải bình tĩnh khôn ngoan chuẩn
bị. Ngay khi bạn xâm phạm lãnh thổ của chó, nó sẽ sủa lớn và
tiến dần đến bạn. Nếu nó hùng hỗ đuôi chổng lên, nhìn trừng
trừng vào bạn, đó là lúc nó sẵn sàng tấn công bạn. Trong
trường hợp này nếu bạn bỏ chạy, chó sẽ chồm cắn bạn. Tốt
nhất là đứng yên tại chỗ, nét mặt nghiêm nghị, nói lớn như
một mệnh lệnh “tránh ra”, với hy vọng nó sẽ sợ và không tấn
công bạn nữa. Nếu thất bại, bạn đành chuẩn bị chống đở tấn
công. Một phương pháp chống đở do các nhà nghiên cứu về chó
đề nghị là nghiêng mình về phía trước, khi chó vồ tới, dùng
đầu gối của mình tộng mạnh vào ngực chó. Nếu bạn đang mang
theo một vật gì đó, hãy dùng như một vũ khí che thân. Trong
lúc chống cự, bạn hãy từng bước từ từ thối lui, với hy vọng
khi ra khỏi lãnh thổ của chó, nó sẽ không tấn công bạn nữa.
Hãy nhớ, đừng bao giờ quay lưng bỏ chạy!
Ở Úc đã có nhiều vụ chó cắn người, thường là cắn trẻ em, và
phải ra tòa. Thông thường tất cả lỗi lầm đều đổ trên đầu chó,
và chủ nhân phải hoàn toàn gánh trách nhiệm. Nếu nạn nhân có
thương tích trầm trọng, không những chó sẽ bị tiêm thuốc
chết, chủ chó sẽ bị phạt tiền và có thể bị phạt tù nữa.
Trong trường hợp chó lạc đường hoặc trốn nhà ra đi, không
biết ai là chủ nhân, cơ quan trách nhiệm về gia súc sẽ bắt
giữ chó. Nếu không thể tìm ra chủ và nếu chó đã gây thương
tích trầm trọng, chó sẽ bị tiêm thuốc chết.
Thống kê cho biết tại Úc trung bình hàng năm có khoảng 56
ngàn người bị chó cắn phải vào bệnh viện, và khoảng vài trăm
ngàn công dân Úc khác bị chó cắn nhưng không nhập viện.
Thống kê của bưu điện Úc Châu, tiểu bang Queensland, trong
thời gian 3 năm từ 1988 đến 1990 cho biết trên 300 nhân viên
đưa thư bị chó cắn, và tổng số tiền bồi thường cũng như
những hư hao khác lên đến nửa triệu Úc Kim.
Nạn chó bị bỏ rơi cũng không phải là ít. Có nhiều người tặng
quà (vào dịp sinh nhật một đứa bé chẳng hạn) bằng một con
chó con. Nếu người nhận quà không thích chó thì số phận con
chó có thể bị bỏ rơi, trở thành chó hoang. Tuy cơ quan chăm
lo gia súc đã đem rất nhiều về trại, thỉnh thoảng vẫn thấy
vài con chó vô chủ rong chơi trên đường phố hoặc trong công
viên. Tôi nhớ trước đây có một lần ra xe đi dạy học, một con
chó khá to con nằm ngay trước cửa xe. Khi tôi tiến đến, nó
vẫy đuôi rất thân thiện, dùng hai chân sau đứng thẳng lên và
hai chân trước ôm vào mình tôi. Tôi vuốt đầu nó và hỏi mấy
câu thân mật. Nó tiếp tục vẫy đuôi và liếm vào mặt tôi như
muốn nhận tôi làm chủ. Tôi mở cửa xe. Nó tự động nhảy vào.
Tôi vừa nói vừa làm vài động tác tỏ vẻ không đồng ý. Dường
như nó hiểu. Nó quặp đuôi, âm thầm bỏ đi.
Nếu hai đứa con tôi, con Hoàng và con Tịnh, chứng kiến cái
cảnh thân thiện đó giữa tôi và con chó, có lẽ tôi không thể
từ chối nhận con chó vê nuôi. Hồi đó chúng nó còn bé, và rất
thích nuôi chó. Những bức tranh đủ loại chó dán đầy trong
phòng ngủ của chúng nó. Đã bao nhiêu lần chúng năn nỉ tôi
cho chúng nuôi chó. Và cũng đã bấy nhiêu lần tôi phân trần
với chúng về trách nhiệm nuôi chó mà có lẽ chúng tôi không
kham nổi. Phải mất khá nhiều thì giờ để có thể lo chu đáo
cho một con chó. Ăn uống, vệ sinh, sức khỏe, tập thể dục,
huấn luyện để chó trở thành hiền lành ngoan ngoản biết vâng
lời. Quan trọng nhất là phải đăng ký và phải chịu hoàn toàn
trách nhiệm về con chó của mình. Tuy đa số chó là tốt, nhưng
cũng không thiếu những con chó có thể trở chứng bất cứ lúc
nào. Tuy tôi rất thích chó, tôi vẫn kiên trì thuyết phục hai
đứa con không nên nuôi chó. Và do đó, hầu hết những cuối
tuần khi cha con chúng tôi họp mặt, đề tài tranh luận thường
vẫn là đề tài về chó. Và cũng nhờ những lần tranh luận này,
chúng nó đã đồng ý không nuôi chó. Nhưng thay vào đó, tôi
đồng ý để chúng nuôi nấy con chuột lang (guinea-pigs).
Thông thường người ta chọn nuôi những giống chó phù hợp với
sở thích và hoàn cảnh của mình. Nếu chỉ vì yêu thích, người
ta chọn giống chó hợp với thẩm mỹ và tính tình của mình.
Nhiều bé gái thích chọn những giống chó nhỏ con. Các giống
chó như Chihuahua gây giống ở Mễ Tây Cơ, Pekingese ở Trung
Quốc, papillon ở Tây Ban Nha là những điển hình. Nói chung,
nếu không dùng chó vào những việc như săn bắn, canh gác,
chăn cừu, … nhiều người vẫn nuôi chó vì yêu thích, xem như
con vật quý hoặc như bạn. Không nhiều thì ít, hầu hết các
giống chó đều rất hữu ích cho con người. Giống chó poodle
chẳng hạn, trông dễ thương như búp bê, nhưng trước đây người
Pháp vốn dùng giống chó này trong việc săn bắn vịt trời.
Giống dalmatian (chó đốm) bây giờ được nuôi như một con vật
yêu quý, nhưng trong quá khứ, chó đốm được dùng trong việc
canh giữ những chiếc xe ngựa. Những giống terriers (chó sục)
đa số trông rất dễ thương, lại rất hữu ích trong việc canh
giữ nhà cửa. Chó sục cũng có thể giúp chúng ta trừ khử chuột
hoặc những loài vật có hại khác. Hầu hết các giống chó sục
đều xuất phát từ Anh Quốc. Lông chó sục thì cứng, và lông ở
quanh miệng chó thì rậm rạp như một bộ râu.
Hầu hết những người săn bắn hoặc chăn nuôi đều nuôi chó.
Những người săn bắn thường dùng những giống chó có năng
khiếu chỉ điểm, biết nhặt những con vật bị bắn về cho chủ,
và nhất là biết triệt để xử dụng khứu giác của mình. Các
giống chó lông xù setters có thể ngửi mùi các loài chim
trong không khí và báo cho chủ biết. Các giống chó lông mượt
tai cụp spaniels thường chun vào những bụi rậm để đuổi chim
bay ra để những người chơi thể thao săn bắn có thể bắn những
con chim đang bay. Một giống spaniel ở Ái Nhĩ Lan được dùng
để vớt vịt trời bị bắn ở dưới nước. Các giống chó săn
beagles và foxhounds thường rà lỗ mũi sát mặt đất để thăm dò
các loài thú rừng để chỉ điểm cho thợ săn.
Chó đóng vai trò quan trọng ở các trại chăn nuôi. Những trại
nuôi cừu ở Úc thường tọa lạc trên những cách đồng cỏ rộng
lớn. Người ta nuôi cả hàng ngàn con cừu và những loài gia
súc khác. Mỗi trại như thế thường nuôi đến vài chục con chó
để canh giữ gia súc. Chó có thể dẫn cừu ra đồng ăn cỏ, không
cho cừu chạy tán loạn, canh giữ không cho chó sói đến gần.
Khi cần bán hàng loạt gia súc, chó có thể dẫn gia súc đến
chợ. Ở trong trại, chó còn có nhiệm vụ giữ trật tự, không
cho gà vịt đến những địa điểm cấm. Những giống chó như
collie và German shepherd dog rất thích hợp ở các trại chăn
nuôi.
Sau khi đã mua được một con chó vừa ý, hẳn bạn sẽ vui lắm,
nhưng đồng thời bạn cũng sẽ rất bận rộn. Con Tịnh (hồi đó
đang học tiểu học) rất thích thú kể cho tôi nghe những con
chó của bạn nó. Đứa thì nuôi một con Chihuahua, đứa thì nuôi
giống chó Maltese, đứa khác thì nuôi chó đốm. Con Hoàng (hồi
đó đang học trung học) cũng khoe chó của mấy đứa bạn nó.
Chuyện chó thật sôi nổi. Chúng nó tranh nhau kể. Tôi phải
ngồi nghe, và phải tỏ vẻ đang nghe chăm chú. Nhiều chuyện
lắm. Nào là phải cho chó ăn như thế nào, phải chọn đồ ăn nào
là hợp nhất, chuồng chó phải to bao nhiêu và đặt ở đâu trong
nhà là thích hợp nhất, phải cho tập thể dục và huấn luyện
chó như thế nào là tốt nhất, …
Người ta thường nuôi chó bằng đồ hộp bán ở các siêu thị. Kể
từ khi chó còn bé, không nên cho chó ăn nhiều đồ hộp với
nhiều nhãn hiệu khác nhau vì có thể làm hại bộ phận tiêu hóa
của chó. Chỉ cho nó thử qua từng nhãn hiệu, quan sát nhãn
hiệu nào chó thích nhất, sau đó chỉ cho ăn đồ ăn của nhãn
hiệu đó thôi. Nếu muốn chó đổi món thì chọn hai nhãn hiệu là
đủ. Chó thường thích ăn những đồ ăn dư thừa của chúng ta.
Nếu có điều kiện, không nên dùng đồ ăn thừa hoàn toàn thay
thế cho đồ hộp. Những đồ ăn hộp đã được nghiên cứu với đầy
đủ những chất dinh dưỡng cơ bản cho chó. Đồ chúng ta ăn có
thể rất bổ dưỡng cho chúng ta, nhưng chưa chắc đầy đủ dinh
dưỡng cho chó.
Khi chó chưa quá 3 tháng, nên cho chó ăn mỗi ngày 4 lần, mỗi
lần chỉ một lượng nhỏ đồ ăn. Khi tuổi từ 3 đến 6 tháng, mỗi
ngày cho ăn 3 lần. Ở tuổi từ 6 đến 12 tháng, mỗi ngày cho ăn
2 lần. Khi chó đã lớn hơn 1 tuổi, mỗi ngày chỉ cần cho ăn
một lần là đủ. Giờ ăn tùy mình ấn định, nhưng khi đã chọn
giờ thì hằng ngày nên cho chó ăn đúng vào giờ đó. Như vậy
chó sẽ có một thói quen tốt về ăn uống. Nước uống luôn luôn
sẵn sàng ở chuồng chó, và cần thay nước mỗi ngày. Chó thích
gặm một vật gì đó an toàn để răng và nếu được tốt. Cho chó
gặm một xương xúp là tốt nhất. Khi ở bên ngoài, nên cho chó
ăn ít cỏ nếu nó cảm thấy thích.
Nếu nuôi chó trong nhà, chỉ cần một chiếc hộp đủ lớn có lót
chăn hoặc giấy vụn là đủ. Nên để chiếc hộp một nơi tương đối
yên tĩnh, xa các lò sưởi hoặc nơi có những luồng gió. Nếu
muốn nuôi chó ngoài vườn, cần phải có chuồng chó đặt nơi khô
ráo mát mẻ. Trải một tấm chăn hoặc rải mạt cưa trong chuồng.
Để tránh ẩm thấp, nên đặt chiếc chuồng trên một lớp gạch
hoặc gỗ. Nếu là mùa hè, không nên đặt chuồng ở những nơi có
nắng rọi. Vào mùa đông, không nên để chiếc chuồng ở những
nơi có gió lạnh. Vào những lúc tiết trời giá lạnh, nên thắp
sáng một bóng đèn điện trong chuồng.
Lông chó phải được giữ gìn sạch sẽ và dùng thuốc trừ bọ chét
nếu cần. Đối với chó lông ngắn, chỉ cần chải lông khoảng vài
ba lần mỗi tuần là đủ. Đối với chó lông dài, cần phải chải
lông hằng ngày. Nếu lông chó quá dài, nên dùng kẹp cho chó
trong những ngày nóng nực để da chó được thoáng gió. Nên cho
chó tắm thường xuyên, bằng nước đủ ấm. Nếu cần, nên dùng
những dầu gội phù hợp với chó. Nên thường xuyên kiểm soát
răng, lỗ tai và những móng chân chó. Nếu chó đau ốm hoặc có
vấn đề gì về sức khỏe, tốt nhất là đưa chó đến bác sỹ thú y.
Chó con cần được chích ngừa những bệnh thông thường như bệnh
ho sốt, viêm gan, v.v. Đối với chó đã trưởng thành, tốt nhất
nên để bác sỹ thú y kiểm soát sức khỏe mỗi năm một lần.
Người nuôi chó cần học hỏi để có thể nhận biết những hiện
tượng ốm đau của chó. Một con chó ốm thường chóng mệt mỏi,
uống nhiều nước hơn thường lệ, hoặc biếng ăn. Những hiện
tượng khác bao gồm sự co giật, sốt, ho hen, chảy nước mắt
nước mũi, mắt đỏ, mũi khô, nôn mửa, đại tiện nhiều hơn
thường lệ và phân lỏng. Trong trường hợp chó bị bệnh, chúng
ta không nên tự ý chữa trị cho chó, trừ phi chúng ta là bác
sỹ thú y. Cho chó uống lộn thuốc là một nguy hiểm cho chó.
Gần gủi một con chó mang bệnh truyền nhiễm có thể lây bệnh
cho chúng ta. Nguy hiểm nhất là bệnh chó dại, có thể truyền
từ chó sang người. Thống kê cho biết trong năm 1985 ở Hoa Kỳ
có 6 ngàn trường hợp chó dại, gấp đôi con số thống kê năm
1975. Ở Châu Âu năm 1984 có gần 24 ngàn trường hợp chó dại.
Hằng năm ở Ấn Độ có khoảng 100 ngàn người chết vì bị chó dại
cắn. Ở một số quốc gia như Úc và Anh Quốc, bệnh chó dại đã
được trừ khử. Do đó nếu có chó từ các nước khác đến, chó
phải bị cách ly và trải qua một thời gian kiểm dịch trong
vòng 6 tháng.
Ngoài ra chó phải được huấn luyện và thường xuyên tập thể
dục. Nếu bạn có vườn rộng, mỗi ngày cho chó chạy quanh vườn
vài vòng là đủ. Nếu không, bạn nên dẫn chó ra ngoài cho đi
dạo một vòng với bạn, ít ra hai lần mỗi tuần. Nên chơi thân
nô đùa với chó để chó và chủ thân mật và hiểu biết nhau hơn.
Tuy nhiên đối với chó con hoặc chó đã có tuổi, không nên cho
chúng nó vận động quá mức. Cho chó chạy theo bạn trong một
quãng đường dài khi trời nóng nực là một điều không tốt.
Trong khi nô đùa với chó, bạn phải biết khen thưởng khi chó
ngoan ngoản vâng lời bạn, và tỏ vẻ bất bình khi chó trở nên
hung tợn. Hầu hết các giống chó đều có thể huấn luyện để trở
nên vâng lời bạn. Tốt nhất nên bắt đầu huấn luyện chó từ khi
chó được 8 tuần. Mỗi lần huấn luyện khoảng 10 phút, và huấn
luyện 2 lần mỗi ngày. Phải biết kiên nhẫn trong khi huấn
luyện chó. Khi chó tỏ vẻ ngoan ngoản, bạn nên khen thưởng
chó bằng cách vuốt ve hoặc cho chó một chiếc bánh. Khi chó
trở nên hung tợn bướng bỉnh, bạn cần nghiêm khắc trong lời
nói (ví dụ nói “không được” thật lớn tiếng) hoặc cử chỉ (ví
dụ huơ bàn tay bạn để tỏ vẻ phản đối.) Chỉ nên dùng một lời
nói hay cử chỉ nhất định cho sự khen thưởng hay cho sự trừng
phạt, lặp đi lặp lại cử chỉ hay lời nói đó trong khi huấn
luyện để chó có thể nhận ra bạn muốn gì. Tuy nhiên dùng roi
vọt hoặc những thái độ hung dữ để huấn luyện thì không nên,
và thông thường bạn sẽ thất bại. Tệ hại hơn nữa là chó có
thể trở chứng hoặc trốn đi. Chính phủ Úc vừa ban hành đạo
luật phạt đến 5 năm tù những người hành hạ các loài động vật
một cách độc ác vô nhân đạo.
Chủ chó phải chịu mọi trách nhiệm về chó mình nuôi. Ở những
nơi công cộng, chó cần có dây buộc hướng dẫn. Nếu không
nhiều tệ nạn có thể xảy ra: Chó có thể chạy lung tung cắn
người. Chó có thể bị tai nạn xe cộ. Có nhiều nơi chính quyền
có thể phạt tiền chủ chó nếu chó mình đại tiện nơi công cộng
mà chủ không quyét dọn. Nạn chó bị bỏ rơi vẫn thường xẩy ra,
có thể vì chủ không còn yêu thương con chó của mình nữa,
cũng có thể vì chó sinh sản quá nhiều, chủ không thể kham
nổi. Do đó, nếu không muốn chó sinh sản, hãy mang đến bác sỹ
thú y yêu cầu thiến (nếu là chó đực) hoặc hoạn (nếu là chó
cái).
Tôi có xem một chương trình hướng dẫn du lịch. Hôm nay
chương trình giới thiệu danh lam thắng cảnh vùng rừng núi
tại một nước ở Nam Mỹ Châu. Món ăn đặc biệt của dân bản xứ
là guinea-pigs chiên. Một người dân mời cô thuyết trình viên
của chương trình ăn cơm với món guinea-pigs chiên. Nể tình,
cô ta không từ chối bữa cơm. Nhưng nhất định cô ta không ăn
món guinea-pigs chiên. Người ta hỏi cô. Cô phân trần: Ở quê
tôi, guinea-pigs được xem như con vật yêu quý. Bản thân tôi
cũng đang nuôi mấy con. Xin quý vị tha lỗi. Tôi không thể ăn
thịt guinea-pigs. Và dân làng cảm thông. Và cô thuyết trình
viên cũng cảm thông dân làng. Và câu chuyện làm tôi liên
tưởng đến một hiện thực là chó vẫn thỉnh thoảng bị người ăn
thịt!
Guinea-pigs có lẽ không thông minh và trung thành bằng chó,
nhưng không hẳn guinea-pigs không có những quyến luyến tình
cảm khi được chủ thương yêu. Gần đây ở Anh Quốc, những
chuyên viên chăn nuôi có thực hiện một thí nghiệm thăm dò
trí khôn và cảm xúc của những loài gia súc. Sau thí nghiệm
họ phát biểu: Có lẽ chúng ta nên tập ăn chay. Và tốt nhất là
trường trai!
Nhưng có lẽ chó vẫn chiếm địa vị đặc biệt nhất trong các
loài gia súc. Con người đã biết huấn luyện và chung sống với
chó từ 12 ngàn năm qua. Chó vốn thông minh. Chỉ cần có tình
thương, biết săn sóc và huấn luyện đầy đủ, chó sẽ trở thành
“người” bạn trung thành nhất của chúng ta. Chó và người sẽ
là những đôi bạn thân thiết giúp đở lẫn nhau. Đường phố đầy
xe cộ, một con chó dẫn một người mù băng qua đường. Trong
công viên, một con chó ngồi bên cạnh một cụ già dường như
đang chuyện trò thân mật. Nhiều người đang thoi thóp dưới
đống bê tông sau một trận động đất. Chó chỉ điểm cho người
đến cứu. Ở một trại chăn nuôi suốt cả buổi sáng người và chó
cùng nhau canh giữ đàng cừu cả ngàn con. Đến giờ cơm trưa,
họ – người và chó – cùng nhau chia xẻ những món ăn, thân
mật. Ở nhà, một em bé và một con chó xinh xắn cùng nhau nô
đùa như một đôi bạn thân thiết. Chó và người đã giúp đở lẫn
nhau, chia sẻ vui buồn, thương mến nhau đã từ 12 ngàn năm
nay. Chó hẳn phải chiếm một địa vị đặc biệt trong lòng
người.
Hai cô con gái nhà tôi nay rất bận rộn học hành. Đứa thì
chuẩn bị thi phổ thông. Đứa thì chuẩn bị thi tốt nghiệp đại
học. Chúng nó ít khi bàn chuyện chó với tôi. Hôm qua tôi gợi
lại chuyện chó với chúng nó:
Tôi: Bây giờ ba muốn nuôi một con chó.
Chúng nó: Thật sao! Không phải ba vẫn vốn e ngại nuôi chó
sao?
Tôi: Nhưng con chó ba định nuôi thì đặc biệt lắm.
Chúng nó: Chó thuộc giống gì?
Tôi: Giống chó này chỉ có duy nhất ở Việt Nam. Giống chó …
họ Tuất!
Chúng nó: Chó đâu có họ tên, chúng con không hiểu.
Tôi: Bởi vậy mới đặc biệt. Thật ra nó không những có họ Tuất
mà còn có tên nữa. Đặc biệt hơn nữa là tên của giống chó này
tự động thay đổi sau 12 năm. Này nhé: Bắt đầu từ tết âm lịch
năm nay, tên nó là Bính Tuất. (Ở Úc cũng như một số nước
khác, người ta viết tên trước họ sau. Như vậy Bính Tuất có
tên Bính họ Tuất.) Rồi 12 năm sau sẽ tự động đổi sang Mậu
Tuất. Rồi Canh Tuất. Rồi Nhâm Tuất. Rồi Giáp Tuất. Và sau
đúng 60 năm âm lịch, sẽ trở lại tên Bính Tuất. Và cứ thế
tiếp tục từ chu kỳ này đến chu kỳ khác.
Chúng nó: Giống chó Tuất kỳ khôi quá ba há!
Tôi: Không phải kỳ khôi mà là đặc biệt nhất. Các con không
thể tìm ra giống chó này bất kỳ nơi đâu khác trên thế giới.
Chúng nó: Ba đang đùa giỡn với chúng con phải không? Nói
thật đi!
Tôi cười thú tội, rồi kể phong tục tập quán về chuyện tết ở
Việt Nam cho chúng nó nghe. Hằng năm mỗi khi tết âm lịch
đến, cha con chúng tôi vẫn thường “ăn tết” bằng những câu
chuyện na ná như vậy. Và mỗi lần như thế tôi cảm thấy rất
vui trong lòng. Tôi mỉm cười, đếm thời gian:
Bính Tuất mừng tuổi lên năm
Tuổi thơ trong sáng như rằm trung thu
Mậu Tuất mười bảy mùa thu
Những mùa thi cử lu bu học hành
Canh Tuất đã quá trưởng thành
Tuổi đời hai chin gió cành cây đưa
Nhâm Tuất lá rụng cành thưa
Xa quê bốn mốt cho vừa lòng ai
Giáp Tuất gió thổi bên tai
Như lời nhắn nhủ sắp ngoài năm ba
Bính Tuất trở lại với ta
Thẩn thơ mấy bước đã là sáu lăm
Bao nhiêu nữa, cái trăng rằm?
Mậu Tuất trở lại viếng thăm già này?
Tiếp theo, Canh Tuất có hay
Ngày xưa còn đó nhưng nay đâu rồi?
Như cơn gió thoảng mây trôi
Lung linh ngọn nến bồi hồi thiên thu.
Tâm Đàn
Sydney, Tết Bính Tuất, 2006
Nguồn tài liệu:
1. The World Book Encyclopedia (International), USA, 1992.
2. Robinson, R., Genetics for Dogs Breeders, Pergamon Press,
Sydney, Australia, 1982.
3. Murray, R. & Penridge, H., Dogs in the Urban Environment,
Chiron Media, Australia, 1992.
4. Sutton, C. G., Dogs, Bloomsbury Books, London, 1992.
|
