Đã 50 năm rồi, tôi không
ăn tết tại quê nhà!
Từ năm 1949, tôi rời
Việt Nam sang Pháp, toàn ăn tết tại Pháp, chỉ có năm
1988 là ăn tết tại Hoa Kỳ, năm 1989 tại Phi Luật Tân.Tại
Pháp, năm 1952, 1953 ăn tết tại Bordeux, hầu hết còn lại
ăn tết ở Paris.
Tết ta thường rơi vào
cuối tháng giêng đến đầu hoặc giữa tháng hai âm lịch.
Lúc đó, thời tiết lạnh nhất, tuyết rơi đầy
đường, đâu có được ngọn gió xuân phơi phới trong
Nam, trăm hoa đua nở, mai vàng, vạn thọ rực rỡ hay
giọt mưa phùn lất phất miền Bắc, với hoa đào thắm tươi.
Tháng hai bên Pháp là tháng dân chúng lo khai thuế lợi
tức, vẫn đi làm việc như thường nên hội tết không
phải chọn đúng ngày Nguyên Đán, mà phải lựa vào cuối
tuần để sau đêm vui, sáng hôm sau ngày chủ nhật, còn
nghỉ được ở nhà.
Tuy vậy, có người đón
giao thừa những hai lần: lần đầu vào lúc 6 giờ chiều
bên Pháp là đúng 12 giờ khuya tại Việt Nam. Nhớ
quê hương nên cũng có bữa cơm cúng để "mời ông
bà về vui với con cháu". Ăn cơm xong còn đi chùa để
dự lễ giao thừa theo Đạo Phật. Có chùa đợi đúng
12 giờ khuya bên Pháp, có chùa làm lễ sớm hơn 2 tiếng
đồng hồ, để cho bổn đạo có thì giờ đi chuyến
xe công cộng chót về nhà trước 1 giờ sáng. Vào chùa
nghe kinh lễ Phật chứ không có cái thú "hái lộc"
như ở bên nhà, như thuở tôi còn là sinh viên Đại học
Hà Nội, đêm giao thừa hái lộc ở chùa Ngọc Sơn hồ
Hoàn Kiếm. Đêm thứ bảy gần ngày tết, Hội Người
Việt Nam tại Pháp tổ chức chợ tết từ 6 giờ chiều,
tại nhà hội Maubert, để bà con lớn nhỏ có
thể mua được bánh, mứt, báo xuân, dĩa hát mới, ăn
được tô phở, hủ tiếu, đĩa bánh cuốn, miếng bánh tét,
bánh chưng. Rồi đến 8 giờ tối, có chương trình nghệ
thuật do các nghệ sĩ "không chuyên nghiệp" sinh viên,
công nhân, cả bác sĩ, kỹ sư chịu khó trong ba bốn đêm,
cả lúc cuối tuần, để cống hiến cho bà con tại Paris và
ngoại ô-một chương trình ca, vũ, nhạc, luôn có một vở
cải lương; ;đôi khi có được một nghệ sĩ tên tuổi bên
nhà qua để cho chương trình hấp dẫn hơn. Sau buổi hát, còn
có dạ vũ đến 4,5 giờ sáng, đến khi có chuyến tàu hầm
đầu tiên cho bà con về nhà.
Có nhiều hội đoàn khác
cũng tổ chức những đêm tết như thế. Tại nhà, sáng
mùng một tôi quần áo chỉnh tề, ăn lót lòng xong mở
cửa xuất hành. Thường thì lối 7 giờ sáng, bên này
chưa có xe cộ qua lại nhiều. Tôi nhắm về hướng đông
là hướng nước Việt, đi trăm bước đủ lễ xuất
hành, trở về, tự "xông nhà" của mình, rồi đốt
ba cây hương, vái ông bà, cha mẹ, chú bác, cậu, mợ,
cô dì, bạn bè đã quá vãng. Ngồi nhớ lại vài người
đã quá cố. Rồi đến mục lấy giấy ra "khai bút",
ghi lại những vần thơ đặt lúc đầu năm. Khai bút xong
đến "khai đàn". Đàn được lau bụi từ hôm
trước. Sáng mùng một, chỉ lên dây cho đúng cung bậc,
rồi đàn trong mỗi cây trong vài phút. Dạo sơ qua hơi
Xuân, hơi Bắc, hơi Hạ, hơi Nhạc.
...Cả ngày không đi đâu
cả. Mấy đứa con nào xin nghỉ được, đến chúc Tết. Và
phần nhiều là điện thoại reo luôn, điện thoại từ
năm châu, bè bạn, cháu con thân thuộc, môn sinh đồng nghiệp
gọi chúc Tết. Riêng tôi chỉ chúc các bậc trưởng thượng
như cố giáo sư Hoàng Xuân Hãn, hay bạn cùng trang lức
như GS Lê Thành Khôi. Ăn uống rất giản dị. Có bánh chưng
, bánh tét con cháu, bạn bè cho. Bánh mứt, hồng
khô, dưa hấu thì không thiếu. Kể ra, về thức ăn, bên
này có rất đầy đủ. Nhưng chỉ thiếu không khí Tết bên
nhà. Quê hương tuy gần trong tâm khảm,nhưng xa trong không
gian, nghe chừng như xa lắm, bạn ơi!
Người ta sống ở đời
không phải chỉ có vật chất đầy đủ là quý. Không
thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu tiền nhưng thiếu quê hương
cũng làm day dứt lòng nhiều người Việt sống tại nước
ngoài, hàng ngày hàng tháng, và nhất là khi Xuân về.
