13
MỤC ÐÍCH CỦA CUỘC ÐỜI
Tiến Sĩ K. Sri Dhammananda
M
ục
đích của cuộc đời là gì? Ðó là một câu hỏi thông thường luôn luôn được
người ta hỏi. Không dễ dàng gì có câu trả lời thỏa dáng cho câu hỏi có vẻ
như tầm thường nhưng phức tạp này. Mặc dù một số người đã đưa ra một số
trả lời theo cách nghĩ của họ, nhưng dường như câu trả lời không mấy thỏa
mãn người trí thức. Lý do là họ không học hỏi để nhìn đời một cách khách
quan và hiểu viễn ảnh thích đáng của cuộc đời. Họ đã tạo ra những tưởng
tượng về cuộc đời theo sự hiểu biết hạn hẹp của họ. Ðồng thời chúng ta
biết nhiều đạo sư, triết lý vĩ đại, thi sĩ nổi tiếng, và những nhà tư
tưởng lớn, cũng không thỏa mãn về bản chất đời sống. Một số nói đời đầy
khổ đau; bất trắc và bất toại nguyện. Một số nói: "Hay biết mấy nếu tôi
không được sinh ra". Một số khác hỏi: "Tại sao chúng ta sinh ra cõi đời
này để khổ đau mà không được gì?"
Theo như lời họ nói, chúng
ta hiểu họ là những người biết cách nhìn đời một cách khách quan, đời thật
đúng là thế. Nhưng người bình thường luôn luôn nhìn đời một cách hời hợt
không phải đời đúng là vậy. "Ðời không phải là cái ta nghĩ về đời mà là
cái chúng ta nghĩ trở thành đời" Ðó là lời của một nhà tư tưởng vĩ đại
khác.
Một số người nói không có
mục đích đặc biệt trong đời sống, nhưng đời có thể sử dụng vào bất cứ mục
đích gì. Có một điều gì trong câu nói này cho chúng ta suy nghĩ khôn
ngoan; muốn sử dụng đời cho mục đích đem lợi ích cho chúng ta và cho nhân
loại thay vì làm phí phạm nó một cách khờ dại. Theo đường lối này, mục
đích của cuộc đời có thể nói tùy thuộc vào đường lối ta điều khiển và sử
dụng nó. Nếu ta sử dụng nó sai lầm vì vi phạm các đức tính thiện của con
người, lạm dụng phẩm giá con người, và phạm phải các hành động sai trái
chịu thua các nhược điểm cùa chúng ta, chúng ta không thể hoàn tất được
điều đáng giá và cao quý về mục đích cuộc đời. Nhưng nếu chúng ta hành
động khôn ngoan và chu đáo bằng cách gìn giữ những nguyên tắc luân lý và
đạo đức phổ thông, thực hành kiên nhẫn, khoan dung, tình cảm, nhũn nhặn và
tử tế, tạo hiểu biết và phục vụ không vị kỷ, rèn luyện tâm trí để đạt trí
tuệ, chúng ta có thể đạt điều cao quý và lợi ích cho tất cả vì mục đích
cuộc đời. Những ai trau dồi những đức hạnh như vậy sẽ chứng nghiệm hòa
bình, hạnh phúc, an ổn, thỏa mãn và tĩnh lặng. Ðời sẽ thật đáng giá - Phải
là một niềm vui được sống trên đời!
Bản Chất Của Ðời Sống
"Ðời tự nó phí phạm trong
khi chúng ta sửa soạn vào đời" một nhà trí giả nói vậy. "Bệnh tật, già
nua, và khổ sở là giá ta trả để giữ thân xác như một cái nhà", một nhà trí
giả khác nói như vậy. "Chúng ta phải trả nợ cái sợ hãi và lo âu để sống
như một con người." Ðó là một câu khác do một nhà tôn giáo nói. Khi ta xét
tất cả những quan điểm này, chúng ta tìm thấy bản chất của cuộc đời và
phán đoán liệu có một mục đích nào trong cuộc đời không.
Nếu chúng ta chỉ thỏa mãn
giác quan là mục đích của cuộc đời, chúng ta phải chuẩn bị đối đầu với
những khó khăn phát sanh từ cái mà không ai vui hưởng dục lạc mà không
đương đầu với khó khăn.
Mặc dù các khoa học gia đã
khám phá ra nhiều thứ tuyệt vời trong vũ trụ, nhưng chính họ cũng không
biết mục đích của cuộc đời.
Về cách cư xử của con
người, một học giả viết: "Con người không phải là cái nó là, là cái không
phải nó". Theo ông, con người không xử thế đúng như một "con người" thực
sự. Theo Phật Giáo, con người không phải là một thực thể làm sẵn mà là một
biểu cảm tồn tại theo nghĩa đen từng khoảnh khắc một trên cơ sở năng
lượng. Một nhà học giả khác nói: "Không thể chữa khỏi sanh và tử, hãy vui
hưởng giữa khoảng cách sanh và chết"
Chúng ta không thể hiểu
được bản chất thực sự của đời sống do vô minh và tham ái mạnh mẽ. Ðó là lý
do tại sao chúng ta phải đau khổ nơi đây. Ðó là lý do tại sao khó khăn cho
chúng ta xem có một mục đích rõ ràng trong đời sống hay không trên thế
giới này và trong hình thái này.
Ðời sống được mô tả như
một sự kết hợp của tâm và vật. Kết quả của sự kết hợp này, một chúng sanh
hiện hữu và nó tiếp tục thay đổi cho đến khi tan rã. Tuy nhiên, khởi đi từ
năng lượng tinh thần rồi lại kết hợp với các thành phần hay vật chất tái
xuất hiện dưới nhiều hình thức và bầu trời khác nhau theo đời sống phù hợp
với bản chất của tiền kiếp. Sự tiếp tục của dòng suối đời cứ thế tiếp tục
mãi mãi bao lâu mà nghiệp lực và tham sống vẫn còn.
Năm Uẩn
Theo Pháp, đời sồng gồm
năm uẩn. Chúng là Sắc, Thọ, Tưởng Hành, và Thức. Bốn thành phần là chất
đặc (đất), chất lỏng (nước), hơi nóng (lửa), và chuyển động (gió) gồm
trong sắc (vật chất). Sắc cùng bốn yếu tố tinh thần nói trên là thọ, tưởng
hành, thức cùng nhau kết hợp thành đời sống. Bản chất thực sự của năm uẩn
này được giải thích trong giáo lý của Ðức Phật như sau: Sắc tương đồng với
một đống bọt biển, thọ như bọt nước, tưởng mô tả như ảo ảnh, hành như cây
chuối và thức như một ảo tưởng. Với cách lý giải đời sống như thế, khó có
thể xác quyết sự thực hay mục đích của đời sống như đã được tạo nên.
Sự phân tích đời sống là
một thách thức to lớn đối với nhiều triết gia và niềm tin tôn giáo thời
đại. Không có thứ gì là đời sống vĩnh viễn hiện hữu mà không có thay đổi
và tan rã. Xác thân chẳng là gì cả, chỉ là một tổng hợp trừu tượng cho một
hỗn hợp luôn luôn thay đổi của thành phần hóa chất cấu tạo. Con người bắt
đầu nhìn thấy đời mình như một giọt nước trên một dòng sông đang chảy và
vui mừng đóng góp phần mình vào dòng sông đời vĩ đại.
Một Thế Giới Của Sóng
Phân tách khoa học về vũ
trụ cho thấy thế giới không là gì cả mà là một sự tiếp tục vận hành không
ngưng nghỉ. Tiến Sĩ Einstein nói "Tất cả vật chất được tạo thành bởi sóng
và chúng ta sống trong một thế giới sóng"
"Chúng ta là một phần của
những sóng như thế
Nếu một người có thể nhận thức được:
Tình trạng xác thân của mình,
cảm nghĩ của mình,
tình trạng của tâm và
tình trạng của các đối tượng tinh thần,
sự nhận thức như trên sẽ dẫn người đó khám phá ra vấn đề liệu có hay không
mục đích của cuộc đời".
Bạn Hãy Tự Thay Ðổi
Bạn có thể kiện toàn bằng
cách thay đổi thế giới không? Không bao giờ. Bạn chỉ có thể cảm thấy cái
cao ngạo của bạn và xoa dịu tính ích kỷ của bạn. Bạn sẽ bị ràng buộc bởi
bánh xe luân hồi. Nhưng bằng cách bạn tự thay đổi, bằng cách nhận thức
được bản chất của cái ta nhờ tự buông bỏ, tự kỷ, tự nỗ lực bạn có thể
thành người hoàn toàn. Bằng việc thành công toàn hảo như vậy, bạn đền đáp
nhân loại bằng sự phục vụ cao cả nhất. Tấm gương của bạn sẽ truyền cảm
hứng cho người khác và họ cũng sẽ theo bạn và hoàn thành mục tiêu cuộc
đời.
Con người ngày nay là kết
quả của cả triệu tư tưởng và hành dộng trong quá khứ. Con người không phải
được làm sẵn; họ bắt đầu và tiếp tục bắt đầu. Tính nết của con người được
xác định bởi sự suy tư của chính mình. Con người không hoàn hảo do bản
chất, con người phải tự rèn luyện để trở nên hoàn hảo.
Ðời sống không phải chỉ
thuộc về loài người thôi. Nhiều dạng thức sống khác hiện hưũ trong vũ trụ.
Tuy nhiên loài người biết suy nghĩ nhiều hơn và có khả năng lý luận. Trong
phương diện ấy, con người cao hơn chúng sinh khác vì có trí thông minh để
xây dựng cuộc đời, để thoát khỏi đau khổ trần thế. Cho nên nếu mục đích
cuộc đời là chỉ để quét sạch đau khổ, con người có thể đạt cứu cánh ấy do
nỗ lực của chính mình. Nhưng đời sẽ là sự thất bại nếu không được sử dụng
thích đáng.
Ðức Phật nhấn mạnh đến
phẩm giá con người và giảng dạy về giá trị con người. Ngài vẽ một bức
tranh toàn hảo về con người, phấn đấu và tranh đấu hết đời này đến đời
khác trong việc tìm cầu toàn hảo.
Ðời sống là một kinh
nghiệm độc đáo. Không thể lấy gì để so sánh được, không thể đo lường giá
trị của nó đối với những thứ khác, và tiền bạc không thể mua được nó.
Nhiều người chưa biết phải làm gì với 'hạt ngọc vô giá này'. Nơi đây đời
sống không có nghĩa chỉ là xác thân vật chất hay giác quan mà là trí thông
minh con người.
Bốn Hạng Người
Ðức Phật phân chia tất cả
nhân loại thành bốn nhóm:
* Những người làm việc
vì lợi ích của chính mình, mà không vì lợi ích của người;
* Những người làm việc vì lợi ích của người mà không vì lợi ích của
mình;
* Những người không làm việc vì lợi ích của mình và cũng chẳng làm việc
vì lợi ích của người;
* Và những người làm việc vì lợi ích của mình và cũng làm việc vì lợi
ích của người.
Ai là người chỉ làm việc
vì lợi ích của mình mà không làm việc vì lợi ích của người? Ðó là người
chỉ phấn đấu loại bỏ tham, sân si cho chính mình, mà không khuyến khích
người khác loại bỏ tham sân si và cũng không làm gì phúc lợi cho người
khác.
Ai là người chỉ làm việc
vì lợi ích cho người mà không làm việc vì lợi ích của mình? Ðó là người
khuyến khích người khác loại bỏ nhược điểm con người và phục vụ cho họ
nhưng không tự tranh đấu để loại bỏ nhược điểm của chính mình.
Ai là người không làm việc
vì lợi ích của chính mình và cũng chẳng làm việc vì lợi ích của người? Ðó
là người không tranh đấu để loại bỏ nhược điểm của chính mình và cũng
chẳng khuyến khích người khác bỏ các nhược điểm và cũng không phục vụ
người .
Ai là người làm việc vì
lợi ích của chính mình và làm việc vì lợi ích của người? Ðó là người tranh
đấu để loại bỏ tư tưởng tội lỗi trong tâm của mình, đồng thời giúp người
khác làm điều thiện.
Ðời Là Khổ Ðau
Nếu chúng ta suy ngẫm sâu
xa, chúng ta phải đồng ý với khái niệm đời là khổ đau. Chúng ta đau khổ cả
thể chất lẫn tinh thần ở bất cứ lúc nào. Ta có thể tìm được người nào trên
thế giới này thoát khỏi được cái đau đớn thể chất và tinh thần không? Quả
là khó khăn. Cả đến những người đạt tới bậc thánh cũng không thoát khỏi
cái đau đớn thể xác chừng nào mà họ còn mang xác thân vật chất.
Nếu có ai hỏi: "Ðiều gì
bất trắc nhất trên thế giới này?" - Câu trả lời đúng phải là: "Ðời là điều
bất trắc nhất". Tất cả mọi thứ ta làm trên cõi đời này là để thoát khỏi
khổ đau và cái chết. Nếu chúng ta buông lung chỉ một giây, cũng thừa đủ để
chúng ta mất nó. Hầu hết tất cả những thói quen hàng ngày như làm việc,
ăn, uống, dùng thuốc men, ngủ và đi lại là những phương cách và phương
tiện áp dụng bởi chúng ta để tránh khổ đau và cái chết. Mặc dù thỉnh
thoảng chúng ta kinh qua một vài lạc thú trần tục thỏa mãn ham thích của
mình nhưng ngay sau đó chính lạc thú ấy có thể biến thành khổ đau. Cho nên
kho tàng hòa bình và hạnh phúc cao quý không cần thiết phải ở trong tay
người giàu có mà nơi con người từ bỏ trần tục.
Tất cả mọi thứ trong đời
sống của chúng ta đều phải thay đổi và bất toại nguyện. Do đó Ðức Phật đã
giải thích chừng nào mà ta còn tham dục lạc trần thế hay ham muốn sống thì
chúng ta không thể tránh khỏi khổ đau thể chất và tinh thần. Ham muốn rất
quan trọng cho cuộc sống. Khi cuộc sống hiện hữu, khổ đau không tránh
được.
Nhiều người tìm kiếm một
đời sống bất diệt, nhưng trớ trêu thay những người đi tìm cái bất tử này
lại thấy rằng đời đáng chán đến nỗi họ không biết làm gì để qua ngày! Theo
Ðức Phật, cái tham về bất tử này là một trong những nguyên nhân của tư
tưởng ích kỷ và sợ chết.
"Thật dễ dàng ta vui vẻ
Khi đời trôi chảy như bài ca
Nhưng người thật xứng đáng
là người có thể mỉm cười
dù đời đi vào vô vọng".
Cái hạnh phúc bé nhỏ này
được bảo đảm giữa nhiều bất mãn, không thành công và thất bại. Con người
không tìm thấy ý nghĩa của cuộc đời nếu không có xáo trộn, khó khăn, tai
ương, thất vọng, sợ hãi, bất an, thua lỗ, bất hạnh, trách cứ, bệnh tật,
già yếu, và cả ngàn tình trạng khác không thích thú. Ngày dêm, con người
phấn đấu để thoát khỏi những tình thế bất hạnh này. Nhưng càng tranh đấu
để thoát khỏi tình trạng bất hạnh này theo đường lối trần tục, thì con
người lại tự mình càng vương mắc vào nhiều khó khăn khác. Khi tìm cách
thoát ra khỏi một khó khăn dù hữu ý hay vô tình con người cũng tự mình tạo
ra những khó khăn khác. Chấm dứt những khó khăn ấy ở đâu? Muốn tồn tại,
chúng ta phải chấp nhận những khó khăn và khổ đau như vậy không phàn nàn
vì không có sự lựa chọn nào khác. Khổ đau lúc nào cũng ở đấy! Không có
cách nào có thể tránh được khổ đau và bất hạnh. Khổ đau theo Ðức Phật, là
một căn bệnh chỉ có thể hoàn toàn khỏi được khi đạt được toàn hảo.
Lão Tử, một đạo sư nổi
tiếng Trung Hoa nói: "Ta đau khổ vì ta có thân xác. Nếu ta không có thân
thể chất này, làm sao ta có thể đau khổ được?"
Khi bạn nhìn con người đau
khổ như thế nào trên thế giới này, bạn có thể nhìn thấy tình trạng thực sự
của đời sống trần thế. Tại sao ta phải chịu đau kh? như vậy? Ai là người
chịu trách nhiệm về những đau khổ ấy? Theo Ðức Phật, mỗi người chúng ta
chịu trách nhiệm về khổ đau của chính mình. Con người đau khổ ngày nay vì
quá tham sống. Ðó là nguyên nhân chính của khổ đau. Phải mất hơn 2500 năm,
các triết gia và các nhà tâm lý học mới hiểu được điều mà Ðức Phật nói là
đúng. Một thi nhân nói:
"Con thiêu thân bay vào
lửa,
không biết mình sẽ chết.
Con cá nhỏ cắn lưỡi câu,
không biết mình bị nguy hiểm.
Nhưng dù biết rõ hiểm nguy
của những lạc thú tội lỗi trần tục,
ta vẫn bám chặt vào chúng,
Quả thật ta khờ dại đến chừng nào!"
Bản Chất Phù Du Của Cuộc
Ðời
Phật Giáo nhấn mạnh đời
người rất ngắn ngủi và ta nên lưu tâm, tích cực hoạt động và lưu ý để được
giải thoát.
"Con người chẳng bao giờ
có thể hiểu rằng chúng ta ở cõi đời này chỉ trong một thời gian ngắn.
Nhưng dù có được chân lý ấy vẫn đau khổ với tất cả những xung đột và cãi
cọ để rồi chấm dứt."
Thi sĩ Davis nhìn cuộc đời
phù du ra sao như dưới đây:
"Ðời là gì, sao quá cẩn
trọng,
Không có thì giờ để đứng và ngắm xem?
Không có thì giờ để dừng dưới cành cây
Ðể chỉ nhìn con cừu và con bò cái.
Không có thì giờ nhìn cánh rừng khi ta đi qua
Nơi những con sóc dấu những hạt trong cỏ.
Không có thì giờ, nhìn ánh sáng tỏ ban ngày
Dòng suối tinh tú tràn đầy bầu trời ban đêm.
Không có thì giờ để thoáng nhìn cái đẹp,
Ngằm đôi chân nàng, xem chúng nhảy múa
Không có thì giờ chờ đợi nụ cười nở trên môi, khóe mắt long lanh.
Cuộc đời khốn khổ như thế, nếu hết sức cẩn trọng,
Chúng ta không thi giờ để đứng và ngắm xem"
Chiến Trận
Toàn thể vũ trụ là một
chiến trường rộng lớn. Cuộc sống chẳng là gì cả mà là một cuộc tranh đấu
vô ích, nguyên tố chống nguyên tố, năng lượng chống năng lượng, nam giới
chống nam giới, nữ giới chống nữ giới, người chống thú vật, thú vật chống
người, người chống thiên nhiên, thiên nhiên chống người, và chính trong
phạm vi của hệ thống vật chất là một chiến trường to lớn. Chính tâm con
người là một chiến trường lớn nhất.
Con người không thanh thản
với chính mình không thể hòa bình với thế giới, chiến tranh bên ngoài cứ
tiếp diễn để che đậy sự thực chính từ nơi cá nhân, chiến tranh thực sự ở
bên trong. Lời cầu nguyện quan trọng nhất của nhân loại ngày nay là hòa
bình, nhưng không có hòa bình trên thế giới tan nát vì chiến tranh này cho
đến khi nào những mâu thuẫn của con người với chính mình chấm dứt.
Dưới mắt Ðức Phật chúng
sanh run rẩy như con cá trên giòng sông sắp cạn, bị kìm kẹp trong tham ái,
vùng vẫy hết chỗ này chỗ kia để thoát, giống như con thỏ rừng bị mắc bẫy
hay như mũi tên lạc bắn trong đêm tối. Ngài nhìn thấy sự tranh giành lẫn
nhau, cái vô nghĩa của hàng loạt cướp bóc trong đó kẻ này ăn kẻ khác, chỉ
để rồi bị ăn bởi người khác. Chiến tranh gây ra do tâm con người và cũng
chính tâm con người này có thể tạo hòa bình và công lý nếu con người sử
dụng tâm không thiên lệch.
Lịch sử thế giới cho chúng
ta biết kỳ thị chủng tộc, màu da, tôn giáo cuồng tín, và tham quyền thế
chính trị, và của cải đã tạo thêm nhiều thống khổ và tai hại lớn lao trong
thế giới này và đã tiêu diệt một phần lớn nhân loại trong một đường lối
độc ác. Những sự việc này không bao giờ đóng góp gì cho việc phát triển
thế giới. Con người khát vọng quyền uy và của cải, bị đầu độc bởi ganh
ghét bao giờ cũng tạo khó khăn, thường cố biện minh hành động độc ác của
họ bằng cách nói một cách vô nghĩa dưới danh hiệu hoà bình và công lý.
Chúng ta đang sống trong một thế giới đoàn kết về vật chất nhưng chia rẽ
về tinh thần và đồng thời tinh thần đoàn kết nhưng vật chất chia rẽ.
"Chúng ta sống. làm việc
và mơ mộng,
Mỗi người đều có một ý đồ nho nhỏ,
Ðôi khi chúng ta cười;
Ðôi khi chúng ta khóc.
Và cứ thế ngày tháng trôi qua"
Thái Quá
Chúng ta làm cực nhọc, đầu
tắt mặt tối để duy trì thân xác. Chúng ta phạm tội không kể xiết để thỏa
mãn nhu cầu và tham ái của xác thân. Chúng ta muốn nổi tiếng và danh vang
để thỏa mãn lòng vị kỷ cố hữu trong chúng ta. Chúng ta làm một nghìn lẻ
một những sự việc để nâng cao cái gọi là uy tín, và rồi khi chết đến, với
cái mục rữa của thân xác trong mồ, hay xác thiêu chúng ta ra đi - xác thân
không còn nữa.
Trong cuộc đời chúng ta
tạo nhiều điều quan trọng quá mức trên xác thân. Cũng như chúng ta đã làm
điều đó cho cái chết. Thi sĩ Khantipalo mô tả cái ồn ào thái quá tạo ra
bởi chúng ta như sau:
"Quá nhiều ồn ào
Quá nhiều người
Quá nhiều thì giờ
Quá nhiều khó khăn
Quá nhiều nước mắt
Quá nhiều tiền bạc
Tất cả thứ đó để làm gì?
Cho xác thân bé nhỏ!
Một viên tròn chất đạm
Phân hủy nhanh chóng.
Cái thân nhỏ bé
Tan rã nhanh chóng.
Không còn gì nữa
Cha mẹ thân yêu
Hay bất cứ người thân nào khác.
Mặc dù như vậy
Chúng ta phải có
An ủi và quan tài
Ðám ma và mộ chí
Tụ tập và tang tóc
Nghi thức và nghi lễ
Chôn hay thiêu
Ướp xác để giữ hoài
Tất cả những thứ ấy cho
Xác thân bé nhỏ phồng lên.
Các con hãy nhớ,
Các cháu hãy nhớ
Và sau chúng
Người chết bị lãng quên,
Ðá và xương còn lại.
Vậy điều này không phải
Là một sốù nhiều vô nghĩa sao?
Giá Trị Tinh Thần
Julian Huxley nói: Ðời
phải dẫn đến chỗ thực hiện những khả năng không kể siết về thể chất, tinh
thần, tâm linh vân vân...mà con người có thể làm được. Nhân loại có khả
năng làm nhiều việc vĩ đại hơn, và cao quí hơn.
Bạn sinh ra trong cõi đời
này để làm việc thiện và không để thì giờ trôi qua vô ích. Nếu bạn biếng
nhác, bạn là gánh nặng cho thế giới này. Bạn phải luôn luôn nghĩ đến việc
nâng cao lòng tốt và trí huệ. Bạn sẽ lạm dụng cái đặc ân trở thành một con
người nếu bạn không chứng tỏ bạn xứng đáng với nguyên nhân mà vì nó bạn
được hưởng vị trí này. Phí phạm cuộc sống con người trong nuối tiếc dĩ
vãng, trong biếng nhác và không lưu tâm chứng tỏ sự không phù hợp của bạn
trên thế giới này. Cây văn minh mọc rễ từ những giá trị tinh thần mà đa số
chúng ta không hiểu. Không có những rễ ấy, lá sẽ rụng và để lại một thân
cây chết.
"Nếu tất cả núi là sách,
và nếu tất cả hồ là mực, và nếu tất cả cây cối là bút viết, vẫn không đủ
để miêu tả sự thống khổ trong đời này"(Jacob Boehme)
Cho nên tại sao những đạo
sư giác ngộ như Ðúc Phật sau khi thấy đời đúng theo viễn cảnh của nó,
không một động cơ vị kỷ hay ích kỷ nào, đã giải thích rằng không có mục
đích thực sự của đời sống, nếu chúng ta cứ để đời sống chạy vòng vòng theo
chu trình sinh tử trong khi đau khổ về thể chất và tinh thần. Nhưng chúng
ta có thể sử dụng hữu hiệu đời sống này cho mục đích tốt đẹp hơn bằng cách
phục vụ người khác, trau dồi luân lý, rèn luyện tâm trí,và sống như một
người có văn hóa trong hòa bình, hòa hợp với phần còn lại của thế giới.
Theo Ðức Phật, con người không phải là bù nhìn vô trách nhiệm. Con người
là quả cao nhất của cây tiến hóa. Tuy nhiên triết lý cổ xưa trình bày mục
đích của đời sống như sau: "Dẫn từ tăm tối đến ánh sáng, từ không chân lý
đến chân lý, và từ tử đến bất tử". Những lời nói đơn giản nhưng có ý nghĩa
này cho chúng ta vấn đề đáng suy nghĩ.
Tử và Bất Tử
Tất cả những câu con người
hỏi về đời sống đều liên quan đến sự thực của cái chết; con người khác
biệt tất những sinh vật khác, vì con người biết được cái chết của mình
nhưng lại không bao giờ chịu hòa giải với sự chia sẻ với số phận tự nhiên
của tất cả những sinh vật sống. Nếu chỉ con người mới có thể hiểu được đời
sống ngắn ngủi và cái chết không tránh được, con người có thể giải quyết
nhiều vấn đề liên quan đến đời sống. Trong cuộc cầm cự chống lại cái chết,
con người tuy đã thành công kéo dài đời sống nhưng cũng chỉ giống như đứa
trẻ chơi trò xây cất lâu đài bằng cát trên bờ biển để rồi đợt sóng nối
tiếp phá vỡ đi. Con người thường làm cho cái chết trở thành đối tượng
trung tâm của tôn giáo, cầu khẩn phước báu thiên đường để đạt đời sống bất
diệt.
Chết xẩy ra với tất cả
chúng sinh, nhưng chỉ có con người trước sự đe dọa không ngưng của cái
chết, tạo ra ý chí để chịu đựng. Ngoài việc ham thích được trường cửu và
bất tử trong tất cả các dạng thức có thể tưởng tượng được, con người tạo
ra tôn giáo, đến lượt nó, cố gắng đưa ra một sự kết thúc cuộc đời có ý
nghĩa hơn.
Mặc dù có nhiều tín đồ của
nhiều tín ngưỡng tin tưởng có sự hiện hữu của thiên dường trường cửu, nơi
đây đời sống là một hạnh phúc bất diệt, chúng ta vẫn chưa nghe thấy những
tín đồ thuần thành của một tôn giáo nào say mê từ bỏ cuộc sống trần thế và
những thứ mà họ là sở hữu chủ để rồi được về thiên đàng ngày nay. Tương tự
như vậy, ngay cả người Phật Tử cũng thích bám víu vào đời sống trần thế
quí giá của họ chừng nào họ tồn tại, mặc dù họ biết rằng đời sống trên thế
giới này chẳng là gì cả mà chỉ là khổ đau, và hạnh phúc tối thượng là Niết
Bàn. Có bao nhiêu người đạt được Niết Bàn bằng bỏ tham ái?
Ngày nay cái khó khăn nhất
mà các quốc gia phải đương đầu là vấn đề bùng nổ dân số. Ðường lối và biện
pháp phải được tìm ra để kiềm chế vết sưng không ngưng này của dòng đời.
Hàng triêu người cần thực phẩm, chỗ ở, tiện nghi và an ninh. Với những
người ấy câu hỏi không phải là "Mục đích của cuộc đời là gì?" mà là "Phải
làm gì với đời sống?". Câu trả lời đơn giản là ta nên sử dụng một cách hữu
hiệu nhất đời sống và tìm ra cái gì là hạnh phúc mà ta có thể đạt được
bằng phương thức thực tiễn và chính đáng hơn là lo lắng quá đáng về lý
thuyết trừu tượng về mục đích bí ẩn của cuộc đời. Tuy nhiên, tôn giáo bước
vào để an ủi con người hay thức tỉnh con người về sự thật đời sống không
thê lương và vô vọng như nó được nhìn từ cơ sở xác thân vật chất không
thôi. Có hy vọng cho một đời sống tốt đẹp hơn.
Tất cả những tiến bộ trên
thế giới này được tạo ra bởi con người là do sự thật là con người nhận
thức được con người phải chết và muốn để ảnh hưởng lại sau khi ra đi. Nếu
con người đạt được bất tử và những ngày trên trái đất là vô tận thì con
người sẽ có xu hướng thoải mái và mất tất cả sự khích lệ và sáng tạo để
tiến bộ, con người sẽ không còn ham thích trong việc tạo thế giới này
thành một nơi tốt đẹp hơn. Nếu không có chết, đời sống sẽ đình trệ, buồn
tẻ, gánh nặng không tả xiết và chán nản. Nếu con người có tuệ giác biết
được thời gian bao lâu nữa sẽ chết, con ngưới ấy sẽ hành động khác hẳn
hành động mà người ấy đang làm hiện nay.
"Xác Thân Trở Thành Tro
Bụi,
Nhưng Ảnh Hưởng Vẫn Còn" - (Ðức Phật)
Dù rằng cha ông chúng ta
đã chết và ra đi, chúng ta vẫn cảm thấy họ vẫn hiện hữu với chúng ta không
vật chất nhưng qua ảnh hưởng tạo ra từ thế hệ này đến thế hệ kia - ảnh
hưởng của họ vẫn còn. Bằng từ õ "tổ tiên", chúng ta không chỉ liên tưởng
đến tổ tiên mà đến tất cả những ai đã đóng góp vào phúc lợi và hạnh phúc
của người khác. Trong ý nghĩa này, chúng ta có thể nói những anh hùng, nhà
hiền triết, và các thi nhân của ngày xưa đã không còn, nhưng vẫn hiện hữu
giữa chúng ta qua ảnh hưởng của họ. Vì chúng ta tự liên hệ đến những liệt
sĩ, và những nhà tư tưởng, chúng ta chia sẻ những tư tưởng khôn ngoan
nhất, lý tưởng cao quý và cả đến âm nhạc tuyệt diệu của hàng thế kỷ qua.
Kêu gọi con tim của con
người cho một mục đích là xác nhận không rõ ràng bản chất của đời sống.
Khi con người cảm thấy bản chất cao quý hay tuyệt trần của mình, người đó
không còn khóc than gì về mục đích cuộc đời vì đã nhận thức được chính
mình là mục đích.
Người biết suy nghĩ nhận
định rằng dòng lịch sử loài người được quyết định không phải gì xẩy ra
trên trời mà là do cái diễn ra trong tâm con người.
Ðức Phật nói không có một
siêu nhân nào có thể cao hơn con người toàn thiện.
Con người có thể và phải
tự nâng chính mình lên trên giới hạn cá nhân của mình, theo bước chân của
Ðức Phật.
Sử Dụng Hữu Hiệu Nhất Ðời
Sống
Ðiểm quan trọng nhất về
đời sống là chúng ta có nó cho nên ta phải sử dụng nó một cách hữu hiệu
nhất. Ðó thật sự là giá trị lớn nhất của đời sống, cơ hội sử dụng hữu hiệu
nhất nó. Nhiều người sống một cuộc đời hẹp hòi, giới hạn, buồn tẻ và thất
vọng vì họ không cố gắng sử dụng hữu hiệu nhất đời sống. Nhưng điều này có
thể làm được bằng cách có được lý tưởng và tuân theo nó. Lý tưởng của
chúng ta phải thế nào? Chúng dùng để trau dồi đức tính con người dẫn đến
sống một cuộc đời hạnh phúc và an lạc. Lối sống này được xem như một cuộc
sống đạo hạnh, cao thượng, chính đáng học thức được kính trọng bởi mọi
người. Không làm cho người khác hạnh phúc, một người không thể sống hạnh
phúc. Con người phải cố gắng hết sức mình đồng thời khi gặp đối nghịch,
hay được tưởng thưởng bởi phần nào thành công, phải tự hỏi "Tôi đã làm hết
mình chưa", và cả đến khi thua, phải nhớ lại con đường giải thoát không
chỉ nằm trong chiến thắng mà là trong việc chấp nhận cuộc chiến.
"Cái cây mang nhiều trái
Con sông làm đất phì nhiêu
Dòng sữa tốt của con bò
Công việc cực nhọc liên tục của người thiện;
Của cải này đáng giá, công việc này đã làm,
Cho lợi ích người khác, không phải cho riêng mình.
Học thuyết hiện đại về
phục vụ xã hội cần thiết đến thế, có thể nói là nền móng đạo đức của tất
cả những tôn giáo vĩ đại.
Niết Bàn
Nếu ai dạy: Niết Bàn là
sẽ phải ngưng
Hãy nói với họ: nói dối
Nếu ai dạy: Niết Bàn là sẽ phải sống
Hãy nói với họ: sai lầm"
--(Sir Edwin Arnold trong Thi Phẩm Ánh Sáng Á Châu)
Ðịnh nghĩa đã nói ở trên
đây về về đời sống thừa đủ cho người nào hiểu quan niệm đạt Niết Bàn, nơi
đau đớn về thể chất và tinh thần không còn nữa, vì Niết Bàn nói lên sự
chấm dứt khổ đau. Mục đích của toàn bộ cuộc đời là ngăn chặn, giảm bớt khổ
đau và tìm hạnh phúc. Nếu thực sự chúng ta muốn có hạnh phúc trường cửu -
hạnh phúc ta chứng nghiệm trong tâm hoàn toàn thoát khỏi những phiền toái,
chúng ta phải học cách đạt được nó. Bằng cách kiếm nhiều của cải, quyền
uy, và những điều kiện trần thế nhiều hơn, chúng ta không bao giờ có thể
đạt thỏa mãn thực sự, mãn ý, tâm an lạc và hạnh phúc không thay đổi - được
gọi là "làm dịu giác quan và làm nguội những ô trược đang cháy trong tâm."
Phải nhớ rằng không ai bắt
chúng ta phải làm một hành động đặc biệt nào đó. Không ai phạt hay thưởng
chúng ta. Chúng ta có hoàn toàn tự do ý chí và chọn lựa. Nếu bạn nghĩ rằng
bạn có thể chịu được tất cả những đau đớn và khổ đau vật chất và tinh
thần, bạn có thể vẫn còn ở trong vòng sanh tử và tiếp tục gào khóc, rên
siết, đau khổ, bị nguyền rủa, càu nhàu, tranh đấu, lo âu, chiến đấu để tồn
tại, làm việc như nô lệ đêm ngày, đương đầu với khó khăn và chướng ngại to
lớn. Thực ra trong suốt cuộc đời, chúng ta đã bỏ thì giờ, năng lực và tâm
trí vào chiến trường - tranh đấu để tồn tại, tranh đấu để có quyền thế,
lợi lạc, tên tuổi, lạc thú và tranh đấu để thoát những sự việc nguy hiểm.
Ðôi khi chúng ta đạt được một chút lạc thú xen vào giữa. Lạc thú nào thì
cũng chấm dứt với khổ đau.
Hãy nhìn vào thế giới,
chúng ta có thể thấy con người đánh nhau như thế nào, giết chóc, thiêu
đốt, ném bom, bắt cóc, cướp máy bay, và đánh phá lẫn nhau. Tiêu diệt người
đồng chủng trở nên một trò chơi giải trí hay để vui đùa. Toàn thế giới như
một nhà điên. Con người đã quên đi tính nết tốt con người và để tư tưởng,
lời nói, và hành vi tội lỗi ngự trị con người. Rõ ràng không có chỗ trong
tâm con người để trau dồi tư tưởng và hành vi thiện. Làm sao ta có thể tìm
được hòa bình và hạnh phúc trên chiến trường mà người ta chiến đấu không
ngừng để thắng hay để thoát hiểm?" Thái độ vô nhân đạo của con người đã
gây nên hàng ngàn tang tóc không kể xiết.
Nếu bạn có thể hiểu được
cái mong manh của đời sống và cái nguy hiểm của thế giới, thì bạn có thể
hiểu được ý nghĩa của việc đạt Niết Bàn. Bạn sẽ không còn chậm trễ trong
cố gắng tìm cầu trạng thái hạnh phúc này. Ngày nay bạn chiến đấu để thoát
khỏi khổ đau bằng phương cách trần thế. Nhưng đó là trận thua. Sẽ chỉ có
thất bại. Tuy nhiên nếu bạn cố gắng quét sạch khổ đau bằng cách phát triển
khía cạnh tinh thần trong đời bạn, bạn có thể tìm thấy an lạc thực sự. Ðó
là Niết Bàn.
Lạc Thú Trần Tục
Chúng ta biết có nhiều
người trong thế giới này, cả đến người Phật Tử, không chuẩn bị tu tập để
đạt Niết Bàn. Vì lý do đó, một số đã mô tả Niết Bàn như thiên đàng, nơi
con người có thể vui hưởng lạc thú vô tận. Sự mô tả này lôi cuốn những
người kém hiểu biết về đời sống và sự việc trần thế và những ai đắm mình
vào tham ái, luyến chấp trong đời sống và lạc thú trần tục. Họ không hiểu
rằng quan niệm về Niết Bàn như vậy chỉ là mộng. Tuy nhiên người trần tục
luôn nghĩ và cầu nguyện loại Niết Bàn ấy. Mặt khác có những người nghĩ
rằng tốt hơn là cứ ở trên thế giới này mặc dù đủ loại khổ đau để vui hưởng
đời sống. Họ không hiểu rằng do tham dục và luyến chấp phát triển nơi họ,
họ không thể cảm thấy hạnh phúc tối thượng của Niết Bàn. Những điều trần
tục khác mà họ coi là hạnh phúc không thể giải thoát họ khỏi cái đau khổ
vật chất và tinh thần.
Theo Ðức Phật, vì vô minh
mà con người tham cuộc sống trong vòng luân hồi sinh tử - trong khi đau
khổ và mải mê chạy theo ảo tưởng trong sự tìm cầu điều nhằm thỏa mãn giác
quan. Họ phải nên học cách làm dịu giác quan thay vì xoa dịu chúng bằng
nuông chiều phù du.
Hệ Thống Thế Giới Vô Tận
Một số người nghĩ rằng nếu
tất cả chúng ta đều đạt Niết Bàn thì thế giới này sẽ là môt nơi trống rỗng
và sẽ không có ai làm việc cho sự tiến bộ của thế giới. Ðó là ý kiến nông
cạn xuất hiện trong tâm của những người thiếú hiểu biết kiến thức thực sự
về cuộc sống.
Họ phải hiểu rằng thế giới
này không bao giờ trống rỗng vì chỉ có một số ít người trí có thể đạt được
Niết Bàn. Trong chừng mực mà hệ thống thế giới còn liên quan đến thì không
có giới hạn nào đối với chúng cả. Không có sự việc như bắt đầu hay chấm
dứt hệ thống thế giới hay vũ trụ. Các hệ thống trần thế bao giờ cũng hiện
ra và mất đi. Khi một hệ thống thế giới này mất đi, nhiều hệ thống khác
vẫn còn lại. Trong khi đó những hệ thống thế giới rải rác tái xuất hiện do
sự phối hợp của các phân tử và năng lượng. Chúng sanh xuất phát từ những
hệ thống thế giới khác xuất hiện do sự phối hợp của các thành phần này,
vật chất, năng lượng và khuynh hướng tinh thần. Ta không nên nghĩ rằng chỉ
có một số chúng sinh giới hạn đi loanh quanh trong vũ trụ này. Chúng sanh
là vô giới hạn và vô cùng tận.
Tiến Bộ và Ô Nhiễm
Thực ra chúng ta có làm
việc cho sự tiến bộ của thế giới này không? Chúng ta nghĩ rằng chúng ta
làm việc cho sự tiến bộ của thế giới này, nhưng thực ra chúng ta hiện nay
làm tổn thương thế giới này. Chúng ta khám phá ra nhiều máy móc cải tiến
để phá hoại thế giới. Thiên nhiên đã sản xuất quá nhiều thứ. Ðể đạt mục
đích, chúng ta đã làm hại thế giới bằng đào bới, chặt phá, san lấp và phá
hoại cái đẹp tự nhiên của trái đất. Chúng ta đã ô nhiễm bầu không khí,
sông ngòi và biển cả. Chúng ta đã phá hoại đời sống cây cối và đời sống
những con vật đáng thương. Chúng ta không bao giờ nghĩ rằng ở nơi đời sống
của mỗi cây có giá trị thực phẩm hay giá trị dược tính. Mỗi chúng sanh
phải đóng góp phần của mình trong việc bảo trì môi sinh. Chúng ta không
nên cho rằng chỉ có con người mới có đặc quyền đặc lợi của các cư dân có
quyền sống trên trái đất này. Mỗi và bất cứ chúng sanh nào đều có quyền
bình đẳng sống nơi đây. Nhưng chúng ta đã tước đi quyền lợi của các chúng
sanh khác. Không những thế, ngay trong cộng đồng nhân loại, chủng tộc này
cố gắng phá hoại chủng tộc khác, cản trở sự tiến bộ và không để cho chủng
tộc khác được sống trong hòa bình. Họ tuyên bố chiến tranh và chém giết
lẫn nhau dưới danh nghĩa ái quốc.
Chừng nào mà con người còn
có tâm ô nhiễm thì không thể có hòa bình trên thế giới này. Do sự tồn tại
của những chúng sanh như vậy nên trên trái đất này trở thành một nơi rối
loạn. Ngày nay chúng ta thấy sự chém giết khắp nơi trên thế giới. Người
này mưu toan lừa đảo người kia. Tư tưởng ích kỷ chiếm ưu th? trong tâm họ.
Người này không thể tin nổi người kia. Họ nhìn người khác với nghi kÿ
trong tim họ. Người này không thể hiểu được tính chất thực sự hay động cơ
của người khác. Mặc dù con người có thể tránh thoát con vật, nhưng rất khó
khăn tránh thoát nổi chính con người.
Con Người Chịu Trách Nhiệm
Con người luôn luôn nói về
sự bất ổn của tình hình thế giới. Ai là người chịu trách nhiệm về tình
trạng bất hạnh này? Có ai khác hơn là con người được gọi là người tài trí?
Làm sao ta có thể mong mỏi một thế giới tốt đẹp hơn và hòa bình nếu con
người cư xử xấu xa hơn con vật? Sao ta có thể vui hưởng cuộc đời trong cái
thế giới không thể tin tưởng được này? Các nhà khoa học theo đuổi cuộc
chinh phục thiên nhiên vì mục đích vật chất. Triết học Ðông phương mong
muốn sống hòa hợp với thiên nhiên vì tâm an lạc và thành tựu tinh thần.
Bạn không thể thay đổi điều kiện trần thế theo lời mong ước của bạn nhưng
bạn có thể thay đổi tâm bạn để phát triển sự mãn nguyện nhằm tìm thấy hạnh
phúc. Một người chỉ chú trọng tìm cầu thỏa mãn trần tục, sẽ không bao giờ
đạt được kiến thức cao hơn, vì kiến thức này không thể tìm thấy mà không
có việc tìm kiếm tích cực. Chủ nghĩa duy vật hạ con người xuống hàng súc
vật trong khi tôn giáo nâng con người lên hàng thần thánh hay cao quý.
Trong chế độ nặng về vật chất, con người trở thành nô lệ cho giác quan. Tự
nhiên đa số người không thích nhìn thấy sự thực của đời sống. Họ muốn ru
ngủ chính họ vào sự yên ổn của giấc mộng huyền ảo, vào tưởng tượng và lấy
bóng làm thật. Thái độ của Ðức Phật về quyền uy trần thế và lạc thú tình
dục như sau: "Tốt hơn cả quyền tối cao tuyệt đối trên trái đất này, tốt
hơn về thiên đàng, tốt hơn cả đến quyền lực trên tất cả những thế giới, đó
là thành quả của người đạt thắng lợi: giai đoạn đầu của sự toàn hảo". Bằng
cách bỏ cả cuộc đời vào tiến bộ vật chất trần thế hầu thỏa mãn tham dục
không thể cho con người nhìn thấy cứu cánh của cái bất toại nguyện trong
đời sống. Theo Ðức Phật, thế giới này đặt nền tảng trên mâu thuẫn, bất
đồng hay bất toại nguyện. Bằng cách nhận thức được bản chất thực sự của
hoàn cảnh trần thế, Ðức Phật cũng nói Ngài không tán dương thế giới vì nó
bất toại nguyện và vô thường. Ngài nói phương cách đi tới lợi lạc trên
trần thế là một việc và phương cách đi tới mục tiêu cuối cùng - Niết Bàn-
là một việc khác.
Con Người và Mật Ngọt
Dưới đây là một câu chuyện
ngụ ngôn để chúng ta suy ngẫm về bản chất của đời sống và lạc thú trần
tục. Một người đi lạc vào rừng dậm toàn là gai góc và đá lởm chởm. Người
ấy chạm trán một con voi to lớn bắt đầu đuổi hắn. Hắn bắt đầu chạy để
thoát mạng. Khi đang chạy hắn nhìn thấy một cái giếng, hắn nghĩ đây là nơi
tốt để hắn có thể tránh thoát con voi. Nhưng bất hạnh thay, dưới đáy giếng
lại có một con rắn độc.
Tuy nhiên trong lúc vô kế
khả thi hắn liều mình bám vào một cây leo thòng lòng xuống giếng. Trong
khi hắn bám vào cây leo này, hắn nhìn thấy một con chuột trắng và một con
chuột đen đang cắn cây leo mà hắn đang níu vào. Hắn cũng thấy một tổ ong
bên cạnh lâu lâu lại rỏ một giọt mật.
Trong khi đương đầu với
cái chết trong ba đường nguy hiểm, hắn vẫn còn tham nếm giọt mật rớt xuống
từ tổ ong. Nhìn thấy tình cảnh lâm ly của của con người khốn khổ này, một
người hào hiệp đi qua, tình nguyện dang tay cứu vớt đời hắn. Nhưng con
người tham lam và khờ dại này từ chối vì vị ngọt của mật ong mà hắn đang
vui hưởng. Vị ngọt của mật ong đã đầu độc hắn khiến hắn quên đi cái nguy
hiểm mà hắn đang phải đương đầu.
Nơi đây trong câu truyện
ngụ ngôn này, con đường gai góc trong rừng tương ứng với luân hồi - bánh
xe sinh tử luân hồi. Con đường gai góc luân hồi là một con đường bất ổn và
khó khăn. Không dễ dàng gì cho một người tiếp tục đời mình qua cái rừng
gai góc khó khăn của luân hồi. Con voi tượng trưng cho cái chết. Cái chết
luôn luôn theo ta, làm cho chúng ta bất hạnh phúc, tuổi già của chúng ta
cũng tạo bất hạnh phúc và bất an trong tâm ta. Cây leo tượng trưng cho
sanh. Giống như cây leo, cây leo càng lớn càng quấn vào cây khác, cũng như
vậy do sanh, dòng đời chảy trôi tích lũy, nắm giữ, bám víu vào nhiều thứ
trên thế giới. Hai con chuột tượng trưng cho ngày và đêm. Ngay từ ngày
sanh ra trong thế giới này, ngày đêm trôi qua cắt bớt và thâu ngắn dòng
đời. Những giọt mật là những lạc thú phù du trần thế quyến rũ con người ở
lại trong thế giới vô thường và bất trắc này. Người thiện đến dang tay ra
giúp đỡ chỉ cho hắn con đường chính đáng để thoát khỏi tình trạng nguy
hiểm là Ðức Phật.
Một người nghĩ rằng sẽ là
tốt hơn để sống trên cõi đời nhằm hưởng thụ không cần cố gắng đạt Niết
Bàn, giống như người từ chối thoát ra khỏi tình trạng nguy khốn trong đời
sống chỉ để nếm một chút mật ngọt. Mục đích của cuộc đời là để đạt giải
thoát khỏi gánh nặng vật chất và tinh thần.
---o0o---
Mục Lục
|
1
|
2
|
3
|
4
|
5
|
6
|
7
|
8
|
9
|10
| 11
|12
|13
|
14
|
15
16
|17
|
18
|19
|
20
|
21
|
22
|
23
|
24
|
25
|
26
|
27
|
28
|
29
|
30
|
31
---o0o---
Source :
BuddhaSasana Home Page
Cập
nhật: 1-12-2002
