Những Nét Văn Hóa Của Ðạo
Phật
Trung Tâm Văn Hóa – Chùa Việt Nam
TT. Thích Phụng Sơn
---o0o---
Phần
7
12.
Xuân Tươi Thắm
Mỗi năm, người dân Việt
Nam dù theo tôn giáo nào cũng đều ăn mừng Tết Nguyên Đán. Nguyên là bắt
đầu, Đán là buổi sớm mai. Tết Nguyên Đán là lễ chào mừng một năm mới, một
nguồn hy vọng mới với tất cả sự mới mẻ trong lòng chúng ta cũng như cảnh
vật thiên nhiên bên ngoài. Việc cử hành các lễ lạc mừng xuân mang rất
nhiều ý nghĩa trong lòng người dân Việt trong nhiều giai đoạn lịch sử
thăng trầm của dân tộc. Lúc thanh bình là lúc cảm tạ Phật trời đã giúp
cho người dân sống đời an lạc, vua chúa cai trị anh minh, thời loạn lạc
chiến tranh thì tỏ lòng mong ước sớm có hòa bình thịnh trị, lúc xa xứ thì
tỏ lòng cầu chúc quê nhà sớm được an vui, người xa nhau chóng được đoàn
tụ.
Dù bận bịu
chuyện gì, vào những ngày gần Tết, người dân Việt Nam đều lo trang hoàng
lại nhà cửa, đánh bóng lai các lư hương chân đèn bằng đồng, cùng chưng dọn
lại bàn thờ cho đẹp đẽ. Hoa quả được bầy biện trang hoàng, các câu đối
cũ, nếu có thể, được thay bằng câu đối mới. Mỗi nhà đều cố gắng sắm sửa
bánh tét, bánh chưng, dưa hành, mứt hạt dưa, bông hoa quả phẩm. Các người
thuộc dòng thứ còn gởi Tết (phẩm vật để cúng) tới nhà trưởng, tức là người
con trưởng có trách nhiệm đại diện các em và con cháu để cúng tổ tiên
trong dịp Tết.
I. Lễ Gia Tiên Hay
Cúng Ông Bà
Chiều ba mươi
Tết, sau khi giãi quyết các việc cần thiết cũng như trang hoàng bày biện
bàn thờ, các gia đình Việt Nam sửa soạn lễ cúng gia tiên. Nhang đèn trên
bàn thờ được thắp sáng và tỏa mùi thơm thanh khiết, hoa quả phẩm vật được
bày biện đẹp mắt. Ở Việt Nam trước đây, nhang vòng được dùng vào ngày lễ
cúng gia tiên vào chiều 30 Tết, lễ mời ông bà cha mẹ về ăn Tết cùng con
cháu, vì nhang vòng cháy suốt đêm mới hết. Trên bàn thờ ông bà luôn luôn
có hương khói trong ba ngày Tết. Người gia trưởng đại diện cho mọi người
khấn tên vị quá vãng và mời họ về chứng giám cùng chung vui ba ngày xuân.
Sau đó theo thứ bực, mỗi người tuần tự đến bàn thờ lễ (lạy) bốn lạy và vái
3 vái. Cùng vào lúc ấy tiếng pháo nổ rộn ngoài sân làm cho không khí thêm
phần vui tươi, háo hức. Để tỏ lòng thành kính, sáng mồng một Tết, chúng
ta cúng lễ gia tiên, cỗ chay hay mặn.
Những người Phật tử thường
cúng chay. Có những ông bà trước khi qua đời tu hành tinh tấn, dặn dò con
cháu khi đến ngày kỵ giỗ thì cúng chay nên họ thực hành điều đó. Vì thế
ngày Tết nhiều gia đình nấu mâm cỗ chay và đặt mua các thức bánh chay để
cúng và cùng đãi đằng những Phật tử đến viếng thăm vào ngày mùng một Tết.
II. Ý
Nghĩa Việc Cúng Ông Bà Trong Ngày Tết
Chúng ta đang
ở thời đại khoa học tân tiến. Mọi người đều biết thế giới này rộng lớn
mênh mông. Quả đất to lớn của chúng ta chỉ là một thành phần nhỏ bé của
thái dương hệ, gồm mặt trời và các hành tinh khác. Giải Ngân Hà, thế giới
của chúng ta, có đến hằng tỷ tỷ mặt trời. Như thế thái dương hệ cũng chỉ
là một thành phần rất nhỏ của giải Ngân Hà, ví như một hạt bụi cô đơn
trong lâu đài to lớn. Giải Ngân Hà cũng chỉ là một thế giới nhỏ bé so với
hàng tỷ tỷ thế giới khác trong vũ trụ rộng lớn mênh mông.
Theo các nhà
khoa học hiện đại thì vũ trụ có trên 200 ngàn tỷ giải thiên hà mà giải
Ngân Hà chúng ta là một. Vũ trụ to lớn hiện nay bắt đầu xuất hiện sau vụ
nổ lớn (BigBang) vào khoảng mười lăm tỷ (15,000,000,000) năm trước đây.
Vụ nổ vĩ đại đó đã tung ra khắp vũ trụ những đám mây năng lượng, từ đó các
ngôi sao thành hình. Quanh các ngôi sao này có các khối lửa nóng nguội
dần và trở thành các khối tinh cầu tự quay tròn quanh chúng, và đồng thời
chạy vòng quanh mặt trời các nhóm hành tinh (như trái đất), vệ tinh (như
mặt trăng) và định tinh (như trái đất), vệ tinh (như mặt trăng) và đinh
tinh (như mặt trời) có hằng hà sa số trong vũ trụ bao la này. Kinh điển
Phật giáo gọi bầu vũ trụ mênh mông rộng lớn vô cùng đó là tam thiên đại
thiên thế giới. Ngay trong giải Ngân Hà (Milky way) này, thái dương hệ mà
trái đất chúng ta là một thành phần cũng được ví như hạt bụi nhỏ cô đơn
trong một căn phòng vĩ đại và giải Ngân Hà cũng chỉ là một hạt bụi trong
vũ trụ vô cùng vô tận.
Khi cúng kỵ
ông bà, người Phật tử trên quả đất này khấn nguyện tên người quá vãng, hay
lúc chúng ta làm lễ gia tiên, mời ông bà về cùng hưởng xuân với con cháu
thì họ từ đâu trong cõi vũ trụ mênh mông ấy trở về với chúng ta.
Đức Phật luôn
luôn nhắc nhở người Phật tử đừng có mê tín dị đoan, tất cả các niềm tin
phải xuất phát từ kinh nghiệm tự thân, phải dựa trên các sự hiểu biết
chính xác. Việc thờ cúng của ngưòi Phật tử ở nhà hay ở chùa cũng đều phản
ảnh lời dặn dò đó.
Khi ta thành
tâm đốt nén nhang cùng để lòng thanh tịnh mà khấn nguyện các vị quá vãng,
một sự nhiệm mầu hưng khởi trong tâm ta. Lúc đó lòng thành bao trùm tất
cả, không có một ý tưởng tạp nhạp (tạp niệm) nào xen vào. Tất cả, bên
trong cũng như bên ngoài trở nên trong sạch và vắng lặng. Tâm ta trở nên
rộng lớn mênh mông như vũ trụ, đèn, nhang, bông hoa quả phẩm ngời sáng
lung linh. Sự an lạc và tĩnh lặng tràn đầy khắp chốn. Với tâm rộng lớn,
ngời sáng, rỗng lặng và an vui đó con cháu nghĩ tưởng đến ông bà cha mẹ
thì ông bà cha mẹ hiện ra tràn đầy, an vui, tươi sáng trong tâm con cháu
và cùng vui hưởng ba ngày xuân. Từ sự thành tâm đó mà niềm an vui thật sự
dâng lên trong lòng chúng ta. Mỗi người trong gia đình từ giờ phút đó ý
thức nhiều hơn đến việc đem lòng thương mến mà đối xử, nói năng với nhau,
trẻ con người lớn đều hớn hở vui tươi, chuẩn bị cho buổi cúng giao thừa
với sự hiện diện của ông bà, cha mẹ tràn đầy nơi tâm chúng ta: Lòng
thương yêu hiếu kính của con cháu đã xóa tan sự cách biệt về không gian
lẫn thời gian, giữa kẻ sống và kẻ qua đời. Ba thời quá khứ hiện tại và vị
lai cùng hai cõi sống và chết đã hợp thành một chống trong sáng, an vui,
rộng lớn bây giờ và nơi đây.
III. Lễ Giao Thừa
Giao là giao lại cái cũ và
thừa là tiếp nhận cái mới. Người Á Đông trước đây tin rằng hàng năm có
một vị thần Hành Khiền coi việc nhân gian, hết năm thì có vị Hành Khiền
mới đến thay vị Hành Khiền cũ. Lễ giao thừa là cúng tế tiển đưa ông cũ và
chào mừng vị mới. Sau này lễ giao thừa mang nặng ý nghĩa tống cựu nghinh
tân, tiển đưa cái cũ và đón chào tất cả sự mới mẻ tốt đẹp của năm sắp
đến. Lễ này cũng được gọi là lễ trừ tịch. Trừ tịch là giờ phút cuối cùng
của năm cũ sắp bắt qua năm mới.
Vào chiều
ngày 30 tháng Mười Hai âm lịch, chùa cử hành lễ tiển cúng chư hương linh,
hiệp kỵ các vị tổ sư khai sơn cũng như các vị tăng sĩ viên tịch. Sau đó
là cúng linh vị các vị Phật tử quá vãng ký linh tại chùa. Lễ giao thừa
được cử hành long trọng tại các tư gia, đình, miếu. Bàn thờ giao thừa
được bày ở ngoài sân (lộ thiên). Trên bàn thờ có trầm hương bốc khói
hương trầm nhẹ thơm, hai cây nến thắp sáng hai bnê, bông hoa quả phẩm được
chưng bày gọn ghẽ. Người gia trưởng đại diện mọi người dâng hương, khấn
nguyện, sau đó cắm nhang vào lư hương. Lễ giao thừa xong, người Phật tử
mặc áo tràng lên chùa lễ phật, nghe giảng và hái lộc đầu xuân. Ngoài ra,
nhiều Phật tử đón giao thừa tại chùa rồi sau đó mới cúng ở nhà vì lễ giao
thừa ở chùa trang nghiêm và có nhiều đạo vị.
Ngày Vía
Đức Phật Di Lặc
Ngày vía tức
là ngày Đản Sanh của các vị Phật hay Bồ Tát. Bên Công Giáo và Tin Lành có
ngày Giáng Sinh, còn bên Phật Giáo thì lại có rất nhiều ngày Đản Sinh, tức
là ngày vía của nhiều vị Phật khác nhau. Như ngày vía Đức Phật Thích Ca
Đản Sanh vào ngày rằm (15) tháng tu âm lịch, vía Đức Phật A Di Đà vào ngày
17 tháng 11, vía Đức Phật Di Lặc vào ngày mùng một Tết, vía Đức Quán Thế
Âm vào ngày 19 tháng sáu. Chúng ta thường nghe nói đến ngày lễ Đức Phật
Đản Sanh vào ngày rằm tháng tư và có thể ít nghe đến một ngày lễ quan
trọng trong chốn thiền môn là ngày lễ vía Đức Phật Di Lặc. Có lẽ vì có sự
trùng hợp giữa ngày Tết cho nên có nhiều người nghĩ ngày xuân đi chùa lễ
Phật, thăm viếng các vị tăng ni, gặp gỡ các vị đồng đạo, cùng tụng kinh
niệm Phật và hái lộc đầu năm ở chùa. Chúng ta hãy tìm hiểu xem ngoài việc
đi chùa như thế, ngày đầu xuân có ý nghĩa gì đối với người Phật tử tại gia
và xuất gia.
Khi gần đến
giờ giao thừa, các Phật tử ngồi theo thứ lớp ở chánh điện, nam bên tả, nử
bên hửu. Ba hồi chuông báo chúng nhắc nhở các vị tăng ni chuẩn bị y hậu
tề chỉnh. Ba hồi bản tiếp theo báo giờ hành lễ sắp bắt đầu. Ba hồi
chuông trống bát nhã vang lên theo bước chân các vị tăng vân tập chánh
điện (Phật điện) rồi an vị. Giờ giao thừa vừa điểm thì một tràng pháo nổ
vang lên những tiếng dòn dã ngoài sân, vị Hòa Thượng, tăng chúng và toàn
thể Phật tử cử hành lễ giao thừa.
o
Dâng hương cúng Phật, đánh lễ chư Phật và Bồ Tát.
o
Làm lễ cầu an cho tất cả Phật tử hội viên và gia quyến. Cầu cho
quốc gia được thái bình, chúng sanh an lạc.
o
Tụng kinh Phổ Môn, Bát Nhã và kết thúc bằng tam quy.
Sau đó, vị
Giảng Sư của chùa giảng về sự tích và ý nghĩa ngày vía Đức Phật Di Lặc
liên quan đến lòng cầu mong giác ngộ của Phật tử. Tiếp đến là chư tăng
đánh lễ chúc mừng Hòa Thượng và vị này chúc lại chư tăng. Phật tử chúc
mừng và cám ơn chư tăng đã dìu dắt họ tu học và sống cuộc đời thanh đạm,
tinh tấn tu hành để làm gương sáng cho mọi người. Hòa Thượng đại diện chư
tăng mừng tuổi quý vị Phật tử, chục họ được mọi sự an lành và vững tiến
trên con đường học đạo.
Sáng mồng một
Tết, chùa cử hành lễ thù ân để tỏ lòng kính trọng và nhớ ơn chư Phật, chư
Bồ Tát đã thị hiện trên cõi đời này để khai thị Phật pháp, cùng các bậc Tổ
Sư, Tôn Túc đã dẫn dắt Phật tử trên con đường tu học, an vui.
Ở các thiền
viện, tôn các vị Phật được xướng tên là sáu vị cổ Phật đến Đức Phật Thích
Ca, sau đó là hai mươi tám vị tổ sư Tây Trúc rồi đến các vị tổ Trung Hoa
và kế tiếp. Thiền nhấn mạnh đến tâm ấn truyền thừa như một sợi dây dài
không đứt đoạn từ xưa cho đến nay. Việc niệm danh hiệu các ngài là xác
nhận việc truyền thừa tâm ấn và tỏ lòng kính ngưỡng các bậc tiền bối đó.
IV. Nội Dung Ngày Lễ
Chúng ta tự
hỏi hình thức lễ lạc như vậy chỉ là tập quán, một cuộc tụ họp vui vẻ hay
còn có một ý nghĩa nào khác? Tại sao người Phật tử xem lễ vía Đức Phật Di
Lặc vào ngày mồng một Tết là quan trọng trong đời sống tu tập của họ?
Muốn hiểu điều này, chúng ta phải đi sâu hơn vào sự mầu nhiệm của tâm uyên
nguyên nơi mỗi chúng ta.
Phật giáo hay
đề cập đến ba Thân Phật: Pháp Thân, Báo Thân và Hóa Thân Phật. Pháp Thân
là “Thân” tròn đầy và khắp giáp vũ trụ. Phật và chúng sanh không có gì
khác nhau. Phật tánh luôn luôn hiện hữu nơi chúng ta, chiếu sáng tràn đầy
nhưng chúng ta bị các ham muốn, lo lắng, sợ hãi, buồn phiền che mờ nên
không nhận biết được Phật tánh ấy…
Báo Thân là
hình tướng tốt đẹp, trang nghiêm của những vị Phật đã thành chánh giác.
Nơi chúng sanh là thân và tâm tràn đầy niềm an lạc, hạnh phúc bao la khi
thực hành sự tu tập.
Hóa thân là
thân của các Ngài thị hiện làm người để giúp đỡ kẻ khổ đau cùng hướng dẫn
loài người trên con đường an vui và hạnh phúc. Ba thân này luôn luôn hiện
hữu mà không ngăn ngại nhau. Chúng ta thường nghe nói chúng sanh vì mê
tánh giác (không biết được Phật tánh nơi chính mình) nên sống trầm luân
trong khổ đau, còn Đức Phật là người thấy rõ tất cả các hiện tượng vật
chất và tâm lý đều nương tựa vào nhau mà có, mà hiện hữu (vạn pháp do
duyên khởi), có tính cách vô thường và vô ngã nên tuy sống trong thế giới
đảo điên nhưng luôn luôn an nhiên tự tại.
Sự thực hành
đạo Phật siêng năng giúp ta kinh nghiệm được niềm an vui kỳ diệu vốn rộng
lớn bao la và mãi mãi có mặt, trong sáng tinh sạch. Đó là tính cách chân
thường, chân ngã, chân lạc và chân tịnh của con người chân thật, của chân
tâm hay Phật tánh của mỗi người chúng ta. Do đó, khi đi chùa vào dịp đầu
năm, có người Phật tử cầu phúc, cầu lộc, nhưng có nhiều người bày tỏ ước
mong tu hành tinh tấn và hướng về sự giải thoát an vui vô cùng.
Phật giáo chú
trọng đến sự trong sạch của tâm tức là buông thả tất cả các vọng niệm (ý
tưởng phân biệt, so đo, hiềm khích, khen chê, hay dở v.v…). Khi tâm buông
thả tất cả mọi tạp niệm gây ra phiền não thì tâm chúng ta tự nó trở thành
trong sạch, chiếu sáng rỗng lặng. Tánh tự nhiên của ta, con người chân
thật của ta, cái bản lai diện mục (mặt mũi ngàn đời của ta) tự nó lộ diện,
tự nó tỏa rộng sáng. Lúc đó tâm của chúng ta đi vào cõi bình an rộng
lớn. Chúng ta uống ngụm nước đầu nguồn của dòng suối hạnh phúc uyên
nguyên nơi chính chúng ta. Khi tâm đã an bình như thế thì chúng ta tức
khắc hiểu được thực tại một cách trực tiếp không qua các lời nói hay chữ
viết. Nói theo ngôn ngữ của Lăng Già, sự mầu nhiệm đó có thể diễn tả qua
bài kệ ca ngợi tâm giác ngộ của Bồ Tát Đại Huệ như sau:
Thế gian lìa sanh diệt
Ví như hoa hư không
Trí chẳng thấy có không
Mà khởi tâm đại bi
Các pháp đều như huyễn
Xa lìa nơi tâm thức
Trí chẳng thấy có không
Mà khởi tâm đại bi
Xa lìa chấp đoạn thường
Thế gian hằng như mộng
Trí chẳng thấy có không
Mà khởi tâm đại bi
Biết nhân pháp vô ngã
Phiền não và sở tri
Thuờng thanh tịnh không tướng
Mà khởi tâm đại bi.
Nói khác đi
khi buông xả tất cả các ý tưởng phân biệt, mâu thuẫn tương tranh thì tâm
ta đi vào chốn yên lặng sâu thẳm tự nhiên của nó. Từ chốn yên lặng sâu
thẳm tự nhiên ấy mà lòng thương yêu rộng lớn (từ bi) và sự hiểu biết chân
thật (trí tuệ) bừng dậy, đưa ta vào thế giới ban sơ, thế giới của tình yêu
thương bao la ngời sáng không chủ thể đối tượng tràn đầy yên vui. Đó
chính là tâm chân thật, tâm Phật hay còn gọi là tâm giải thoát. Và đó
chính thật là mùa Xuân Di Lặc.
V. Ngài Là Ai
Đầu năm chúng
ta thường niệm Nam Mô Di Lặc Tôn Phật. Ngài tượng trưng cho nguồn an vui
uyên nguyên, linh động chiếu sáng cho nên tượng của Ngài được tạc theo
hình ảnh một ông Phật to lớn, mập mạp, ngồi rất tự tại, áo phành ngực,
bụng phình ra, và miệng cười rạng rỡ. Trên người vị Phật đó đôi lúc còn
có sáu đứa bé tinh nghịch, đứa móc tai, đứa sờ mũi, đứa kéo miệng, v.v…
Tên Di Lặc là
chữ phiên âm từ tiếng Phạn (Sankrist) là Maitreya, có nghĩa là Từ Thị
(Thị: họ, Từ: từ bi), vì Ngài tu Từ Tam Muội, tâm luôn luôn tỏa chiếu ánh
sáng của tình thương yêu trong lành và rộng lớn và phát nguyện cứu độ mọi
người. Khi lòng thương yêu tràn đầy thì sự hiểu biết chân thật chiếu sáng
cho nên tâm luôn luôn an vui trước mọi biến chuyển trong cuộc đời. Sáu
đứa bé tinh nghịch là nói về sáu căn của chúng ta (tai, mắt, mũi, lưỡi,
thân và ý) luôn lyôn thúc bách đòi hỏi. Nhưng khi đã thâm nhập vào niềm
an vui kỳ diệu của tánh chân thật tự nhiên của mình thì mọi thúc bách, đòi
hỏi bên trong đều trở thành một sức mạnh duy trì tâm bình an, linh động và
tỏa chiếu. Từ đó, sự an vui tự nhiên xuất hiện nên chúng ta thoải mái và
tự tại trong cuộc đời chuyển biến và náo nhiệt.
Vì thế, ngày
mùng một Tết lễ chùa không phải là chỉ để cầu xin được giầu, được sang, mà
chính là để xin Chư Phật gia hộ cho thân tâm được an vui, gia đạo bình an,
phát tâm rộng lớn tu hành để chóng thành Phật quả như Thiện Tài cầu đạo
trong kinh Hoa Nghiêm:
“Các bậc dũng mãnh vĩ đại đó,
Đã thành tựu vô số hạnh
An trụ nơi tháp này
Tôi chắp tay kính lễ
Tôi nay cung kính lễ,
Đức Di Lặc Tôn quý
Là con trưởng Chư Phật
Mong Ngài đoái tưởng tôi.”
VI. Hái Lộc Đầu Xuân
Nhà hay chùa
vào ngày Tết đều có chưng mai vàng. Với tâm tỉnh thức, trong sáng, thoải
mái chúng ta biết cành mai nở rộ đó chính là niềm an vui thanh tịnh lớn
lao trong mỗi chúng ta. Ngoài ra, sự tươi mát và đẹp đẽ của hoa, lá và
cành là sự báo hiệu tốt đẹp của một năm mới vừa đến cùng với biết bao hy
vọng trong lòng. Có một nhánh hoa đẹp để chưng trong ba ngày Tết là đều
ai cũng mong ước.
Hái lộc (hái
một cành cây có hoa lá) đầu xuân là một tục lệ của người Việt Nam. Chùa ở
quê nhà thường rộng rãi. Vườn tược được chăm sóc kỹ lưỡng. Vào mùa xuân
cành lá mới đơm chồi nẩy lộc, nhiều loại hoa xuân hé nở xinh tươi. Quanh
năm ai cũng bận bịu làm ăn, ba ngày xuân mỗi nhà đều cố gắng mua những
cành mai, chậu cúc đẹp đẽ nhất để trang hoàng. Dù ở nhà đã có hoa, người
Phật tử đến chùa thường thỉnh một nhánh lộc đầu xuân, một nhánh cây hay
một cành hoa nhỏ. Chùa là chốn đạo tràng thanh tịnh. Phật tử tin tưởng
rằng sự thanh tịnh an vui cả chốn thiền môn thấm nhuần nơi cả hoa cỏ, cây
cối chung quanh. Tâm của các vị tu hành thanh tịnh thì cõi đời trở thành
thanh tịnh. Nhận một cành lộc đầu xuân hay để tránh việc cây cảnh bị bẻ,
các vị tăng ni phát một cành hoa hoặc một trái cây cho người Phật tử đem
về nhà để vào chổ cao ráo, sạch sẽ hoặc là chưng nơi bàn thờ là để được sự
che chở, bảo vệ của Chư Phật.
Riêng những
người Phật tử mong cầu giác ngộ, hái lộc về nhà không phải chỉ để có đưọc
nhiều sự may mắn trong năm mới mà còn là sự biểu lộ lòng mong ước được cận
kề với thế giới Chư Phật mà kinh điển thường mô tả là chiếu sáng bởi các
đám mây ngũ sắc lóng lánh với những cành vàng lá ngọc, tiếng nhạc êm ả
huyền diệu từ các tiếng hót của các loài chim quý.
Khi đem một
nhánh cây hay một cành hoa về nhà với niềm tin và sự an vui tràn đầy trong
lòng thì đó tức là “phép mầu” đã thế hiện. Tâm của chúng ta đã vượt ra
khỏi giới hạn của thấy biết hạn hẹp mà đi vào chốn vô cùng. Cành lộc đầu
xuân trở nên sáng chói trong lòng chúng ta và cả bên ngoài.
Với cái tâm
an vui, rực sáng đó chúng ta sum họp gia đình, thì lòng ta tràn đầy sự
thương yêu giữa vợ chồng, cha mẹ ông bà, con cháu, thân thuộc và bạn hữu.
Các nụ cười thật hồn nhiên tươi sáng, thanh thoát, ròn rã. Các lời chúc
tụng nói năng, xưng hô cũng trở nên êm dịu, thành thật vì chúng phát xuất
từ đáy lòng: chốn không một chút ngăn ngại, tinh sạch như lòng trẻ thơ.
Với lòng tràn ngập tình thương yêu và trí sáng suốt như thế chúng ta tiếp
tục hưởng ba ngày xuân tươi thắm: thăm viếng bà con, bạn bè, lì xì mừng
tuổi trẻ thơ, lễ bái cúng giổ các vị tiền nhân, cúng dường ngôi Tam Bảo.
Thế giới bên
ngoài vẫn xe cộ rộn rịp, tiếng động ồn ào nhưng trong tâm ta từ khi thấy
được nụ mai xuân hé nở, vũ trụ bên ngoài không còn như trước nữa: mầu sắc
tươi thắm và rực rỡ hơn, các chuyển động xô bồ, ồn ào vẫn diễn ra trong
trật tự và êm ả, bầu trời trở nên rộng rãi mênh mông, những đám mây xuân
trở thành nồng ấm và chiếu sáng.
Nhờ thế ta
không còn lạ gì trước sự kiện người Việt Nam suốt trong dòng lịch sử dân
tộc nhiều lần rộng mở cõi lòng mà tiếp nhận các nhóm chủng tộc hay tôn
giáo khác để đưa đến một chủng tộc Việt Nam đa dạng hiện nay và một nền
tín ngưỡng hòa đồng Nho – Thích – Lão. Chí cho đến kẻ xâm lăng Sầm Nghi
Đống và gần hai mươi vạn quân Thanh vẫn được người dân Việt ở làng Đồng
Quang cứ mỗi năm mở hội tại chùa làng tụng kinh cho họ được siêu độ, hay
xa hơn nữa trong lịch sử, các tướng lãnh Trung Hoa và quân sĩ xâm chiếm
Việt Nam bị tử trận vẫn được đồng bào ta cầu cho được siêu độ sau khi họ
bị thảm tử. Điều này cũng xảy ra ở Nhật Bản khi quân Mông Cổ bị tiêu diệt
bởi cơn bảo Thần phong và sự chiến đấu anh dũng của những chiến sĩ Phù
Tang thì Bắc Điều Thời Phong, một Phật tử hành thiền tinh tấn và cũng là
vị tướng quân nổi danh của thế kỹ thứ 13 chỉ huy cuộc kháng Mông oanh liệt
này, lập ra một ngôi chùa thật lớn để cầu siêu cho cả chiến sĩ Mông Cổ và
Nhật Bản.
Nền văn minh
Phật Giáo với lòng bao dung đáng làm cho chúng ta suy nghĩ thêm về khả
năng đóng góp vào sự hiểu biết và hòa hợp nhân loại. Và chúng ta, trên
con đường tìm về cội nguồn hạnh phúc bao la thực hành sự buông xả, sự tha
thứ, lòng bao dung cho mình lẫn cho người để tình thương yêu nồng ấm,
trong sáng bao la và sự hiểu biết chân thật bừng dậy tràn đầy đưa ta về
chốn hạnh phúc vô cùng nơi chính cuộc đời này, như thiền sư Viên Chiếu đã
mở bày:
“Đạo vốn không nhan sắc
Mà ngày thêm gấm hoa
Trong ba ngàn cõi ấy
Đâu chẳng phải là nhà.”
(T.T. Nhất Hạnh dịch)
Ngôi nhà chân
thật của chúng ta chính là suối nguồn hạnh phúc tụ lại thành biển lớn. Đó
chính là mùa xuân vĩnh cữu hay xuân Di Lặc vậy.
13. Ăn Chay
Một Phong
Trào Đang Phát Triển Mạnh Trên Thế Giới.
Khi nói đến
McDonald ai cũng biết đó là tiệm chuyên bán thịt bằm chiên, hamburger, tại
Hoa Kỳ và nhiều nơi trên thế giới. Ngoài hàng ngàn tiệm McDonald chuyên
bán thực phẩm ăn liền (fast food) tại Mỹ Quốc, công ty này có 13,000 tiệm
khắp nơi trên thế giới. Tuy vậy, vào năm 1992 họ quyết định bán hamburger
chay, làm bằng đậu, tại 84 tiệm thịt chiên ăn liền này ở nước
Nertherlands.
Đối thủ của
McDonald là Burger King đã có món Spicy Bean Burger, Đậu Chiên Thơm Ngon,
bán tại các quầy hàng của hệ thống nhà hàng này từ ba năm nay. Nhiều
người ở Hoa Kỳ mong các món hamburger bằng đậu chiên sẽ có mặt sớm ở các
hệ thống tiệm bán thực phẩm ăn liền trong nước này.
Những điều
trên nằm trong một tiến trình lâu dài ở nhiều nơi và đặc biệt là tại Hoa
Kỳ biểu lộ sự quan tâm của quần chúng đối với thực phẩm. Mùa xuân năm
1991, Bộ Canh Nông Hoa Kỳ thông báo cho dân chúng Mỹ sự cần thiết của gạo,
bánh mì, bún, rau cải, trái cây, các thứ đậu trong những bữa ăn thường
ngày. Đây là một cuộc cách mạng về quan niệm dinh dưỡng xảy ra trong hệ
thống hành chánh của bộ Canh Nông vì từ lâu các chuyên viên về dinh dưỡng
đã lưu ý dân chúng bớt ăn thịt cá và gia tăng số lượng rau cải, trái cây
và các loại hạt để bớt bịnh tật.
Thông cáo nói
trên tuy ra đời muộn màng nhưng vẫn gặp phản ứng mạnh mẽ của các nhóm sảnh
xuất sữa, bơ, phó mát (Chêse), thịt, cá cùng những công ty sản xuất thực
phẩm khác. Từ lâu Hàn Lâm Viện Khoa Học và Viện Ung Thư Quốc Gia Hoa Kỳ
khuyên các dân chúng nên ăn thêm nhiều rau trái nhưng chưa một thông cáo
nào chính thức được công bố từ chính phủ nhất là Bộ Canh Nông Hoa Kỳ. Lý
do là các nhóm sản xuất thực phẩm có sức mạnh chính trị quá lớn, và họ đã
ảnh hưởng rất nhiều trong việc quy định các thành phần thực phẩm trong các
buổi ăn của người dân.
I. Bốn Nhóm Thực Phẩm
Chính
Bộ Canh Nông
Hoa Kỳ vào năm 1956, trong mục đích làm gia tăng sức khỏe của người dân,
đã chia thực phẩm thành bốn loại căn bản: Nhóm sửa, nhóm thịt, nhóm rau
trái, và nhóm ngũ cốc.
Nếu chúng ta
nhìn vào hình nói trên thì thấy tuy rau trái và ngũ cốc được xem là cần
thiết nhất, nhưng các nhóm sữa và thịt cá vẫn được khuyến khích ăn càng
nhiều càng tốt. Điều ấy đã phản ảnh trong những buổi ăn sáng, trưa và tối
của đa số dân chúng: Uống sữa, ăn phó mát, bơ, trứng, thịt bò, thịt gà,
thịt heo, cá, tôm ca, cùng bánh mì và rau trái. Thực phẩm chính trên bàn
ăn không phải là bánh mì hay ngũ cốc và rau trái mà là thịt bò hay thịt
gà, cùng với phó mát, bơ và sữa tươi. Hình ảnh về các bữa ăn Hoa Kỳ là
điều mơ ước của nhiều người dân xứ khác với miếng thịt thật lớn ở giữa,
những ly sữa tươi mát mẽ, bánh mì, những miếng khoai tây chiên vàng, những
chai nước sốt, trứng chiên, những miếng bơ, phó mát, cùng bánh ngọt bổ
dưỡng. Ngày nay, nhiều bác sĩ và chuyên viên dinh dưỡng báo động đó là
cách ăn đưa đến nhiều bệnh tật nhất cho người dân.
Khi số lượng
người bị bệnh động tim (Heart attack), bệnh xuất huyết não, bệnh áp huyết
cao, bệnh ung thư ruột già, ung thư vú cùng những chứng bệnh khác gia tăng
do việc ăn uống thì nhiều bác sĩ đã báo động cách thức dinh dưỡng thường
ngày của người Hoa Kỳ cần phải được thay đổi. Phản ứng này cũng tương tự
như khi được báo động mỗi năm trên 400,000 người bị chết do thuốc lá chính
quyền cương quyết hơn trong việc cấm hút thuốc lá các nơi công cọng như
trên máy bay, nơi tiệm ăn, những công hay tư sở.
Ngoài ta đã
so sánh với lối ăn uống của người Nhật. Người Nhật ăn rất nhiều cơm, rau,
các loại đậu và một ít cá. Người Mỹ ngược lại phần chính trong bữa ăn là
thịt. Bác sĩ Peter Greenwald thuộc cơ quan Phòng Ngừa và Kiểm Soát Ung
Thư của Viện Quốc Gia Ung Thư cho biết: “Nguời Nhật ở Nhật Bản chỉ có một
phần năm hay một phần sáu bị ung thư vú so với Hoa Kỳ. Khi họ qua Hawai
ở, số người bị ung thư gia tăng.” Điều này cũng rất đúng với người Việt
Nam. Nhiều người Việt sáng đây cũng bị gia tăng các chứng bệnh tim cùng
ung thư do cách ăn uống nhiều thịt và mỡ. Những người Việt tại quê nhà
thường ăn rau, đậu, các thứ nước chấm như nước mắm, xì dầu, tương, các
loại trái cây. Những người khá giả ở thành phố thì ăn nhiều thịt cá, phần
đông ăn các bữa ăn nhiều cơm, rau, các loại ngũ cốc. Những buổi cơm nhà
nghèo ấy ngày nay lại phù hợp với tiêu chuẩn ăn uống để được lành mạnh tại
nước giàu có Hoa Kỳ.
Những người Á
Châu không cần phải đợi đến lúc sang định cư ở nước Mỹ mới có sự gia tăng
bệnh tật nói trên. Ở Nhật Bổn số người tiêu thụ các loại thịt, kem lạnh,
các thức chiên cùng các thức ăn nhiều mỡ đang gia tăng và nâng cao con số
những người bị bệnh ung thư cùng những chứng bệnh khác. Tại Thái Lan ngày
nay uống sữa tươi là một cái mốt, tại Trung Hoa Lục Địa các tiệm bán các
loại thức ăn Fast Food chứa nhiều mỡ là những nơi được rất nhiều khách
hàng tìm đến. Đó là chưa kể cách ăn đặc biệt gồm có tôm, các loại bộ phận
súc vật như ruột non, ruột già, gan, phổi bò heo chứa một số lượng
cholesterol cao hơn thịt.
Tại Hoa Ky cứ
bốn người lại có một người có máu cao. Theo Bộ y Tế Hoa Kỳ mức độ trung
bình cholesterol lý tưởng cho mỗi lứa tuổi như sau:
|
Tuổi |
Số Lượng Cholesterol |
|
20 đến 29 |
Dưới 200 mg/dl |
|
30 đến 39 |
Dưới 200 mg/dl |
|
40 trở lên |
Dưới 200 mg/dl |
Mỗi lần đi
thử máu, bác sĩ sẽ thông báo cho chúng ta biết rõ về mức độ cholesterol
cùng cho các lời khuyên cần thiết về cách giảm bớt chất này. Cách giản dị
nhất là bớt ăn mỡ cùng các thứ dầu như dầu dừa, dầu thốt nốt (Dừa nước,
palm oil) và dầu đậu phụng. Càng ít ăn những thứ ấy càng tốt vì chúng
chứa nhiều chất a xít béo bảo hòa (Ssaturated fatty acid) là chất đóng
quanh vành trong các mạch máu làm cho mạch máu nhỏ lại. Dù ăn dầu thường
như dầu đậu nành, dầu hạt hướng dương, dầu bắp, mè là những loại có chất a
xít béo không bảo hòa (non saturated fatty acid) là tốt hơn, nhưng nếu
dùng chúng để chiên thực phẩm các thứ dầu ấy sẽ biến đổi một phần tánh
chất thành dầu bảo hòa, có tính chất tác hại nói trên. Ngoài ra, nếu
nướng thịt hay cá thì sẽ tạo ra chất độc Polycyclic Aromatic Hydrocarbon
(PHA) là chất gây ra ung thư bao tử.
II.
Kim Tự Tháp Về Ăn Uống Đúng Cách
Dù nhiều bác
sĩ cùng những trung tâm nghiên cứu về dinh dưỡng đã khuyến khích gia tăng
ăn rau trái và bớt ăn cá thịt, nhưng đại đa số người Mỹ vẫn tiếp tục ăn
uống như trước. Người ta cho rằng chính sự vận động mạnh mẽ của các nhà
sản xuất thịt và sữa tươi đã làm cho Bộ Canh Nông không dám có quyết định
khuyên dân chúng bớt dùng những thứ hai nhóm trên đang sản xuất.
Mùa xuân
1991, Bộ Canh Nông đã vẽ lại thành phần của các nhóm thực phẩm trong bữa
ăn. Trước đây họ trình bày theo hình chữ nhật như một chiếc bánh mà mỗi
nhóm thực phẩm là một miếng, giờ đây họ trình bày chúng theo hình Kim Tự
Tháp mà bánh mì, cơm, các ngũ cốc là nền, tiếp theo đó là rau trái, phần
trên cao là sửa cùng các thứ do sửa làm ra, thịt cá, và cuối cùng là nhóm
mỡ, dầu, cùng các thức ăn ngọt. Trong hình Kim Tự Tháp này, càng ăn nhiều
những thực phẩm nền tảng càng tốt, càng bớt ăn những thứ ở trên chop càng
giúp gia tăng sức khỏe, và Bộ Canh Nông gọi đó là Kim Tự Tháp Ăn Uống Đúng
Cách (The Eating Right Pyramid).
Kim Tự Tháp
Dinh Dưỡng này tuy rất cần thiết cho dân chúng nhưng lại yểu tử vì sự
chống đối của những nhà sản xuất thực phẩm liên hệ. Ông Edward R.
Madigan, Bộ Trưởng Bộ Canh Nông Hoa Kỳ, đã ra lệnh đình chỉ vĩnh viễn việc
phổ biến tài liệu nói trên vì Bộ “đang duyệt lại”.
III. Ăn Chay
Từ năm 1970
đến nay, số người ăn chay gia tăng 30%. Theo cuộc thăm dò ý kiến của Hiệp
Hội Các Nhà Hàng Quốc Gia thì tại Hoa Kỳ quan tâm đến các món ăn chay
trong các thực đơn. Các chuyên viên dinh dưỡng cho biết những người ăn ít
thịt cá thì ít bị các bệnh như tim, bệnh ruột già, tiểu đường, áp huyết
cao và chứng bị quá mập.
Sự phổ biến
các tin tức liên hệ mật thiết giữa ăn uống và bệnh tật là một nguyên do
thúc đẩy phong trào ăn chay gia tăng ở Mỹ và những nước Tây Âu. Theo cuộc
điều tra của tờ Vegetarian Time ở Illinois, Hoa Kỳ vào năm 1992 có 124
triệu ngưòi Mỹ trong số đó có 8 triệu người ăn chay trường hoàn toàn ăn
các loại rau trái, ngũ cốc, bơ sữa, phó mát và trứng. Họ tuyệt đối không
ăn cá và thịt. Có nhiều người đi xa hơn nữa, không ăn cả bơ động vật,
trứng, sữa và phó mát. Họ ăn uống như thế được khỏe mạnh: giảm thiểu tối
đa chất cholesterol, đuờng cũng tăng nhiều chất xơ (Fiber) trong thực
phẩm. Có người ăn chay vì lý do tôn giáo, có người ăn chay vì lý do sức
khỏe, có người ăn chay vì thương xcú vật và có người ăn chay vì muốn chữa
trị các bệnh tật. Nhiều bác sĩ khuỳên bệnh nhân ăn chay để chữa trị bệnh
ung thư, bệnh tim, bệnh tăng áp huỳết cùng một số bệnh khác. Trong nhiều
trường hợp, ăn chay trở thành một sự cần thiết. Người Hoa Kỳ khi nghĩ đến
đạo Phật là người ta nghĩ đến ăn chay mặc dù không phải ai theo đạo Phật
cũng đều ăn chay. Đạo Phật cũng không bắt buộc Phật tử phải ăn chay và
cũng không cho rằng ai không ăn chay là có tội. Đạo Phật khuyến khích
Phật tử phát tâm ăn chay từ một đến nhiều ngày trong một tháng để thân và
tâm được lành mạnh và trong sáng về thể chất lẫn tinh thần.
Thịt bò, gà,
heo được bán nhiều và rẽ tại các nước Mỹ, Úc và Âu Châu. Ngoài ra trứng,
sữa, bơ, động vật, phó mát, kem lạnh, bánh kẹo là những món ăn thông dụng
tại những nơi này. Các món ăn này rất ngon miệng, rất bổ vì có nhiều sinh
tố và chất đạm nhưng lại kèm theo sự nguy hiểm là có quá nhiều chất
cholesterol và chất béo. Những thứ này đóng quanh phía bên trong các mạch
máu làm cho sự lư thông máu bị giảm dần hay có nơi bị nghẽn lại. Khi các
mạch máu vành quả tim bị nghẽn, một phần bắp thịt tim không còn được máu
đến nuôi dưỡng và chuyền dưỡng khí nên bị hư thúi đưa đến chứng thối tim
mà chúng ta thường gọi là chứng tim ngưng đập cấp tính (Heart attack).
Người Việt Nam thường nói chết vì bị trúng gió. Thật ra, rất nhiều người
chết do chứng nói trên chứ không phải trúng gió.
Nếu các mạch
máu trên não bộ không thông vì bị chất béo đóng nhiều bên trong thì tạo
nên chứng nghẽn động mạch não gây ra sự vỡ mạch máu não mà chúng ta gọi là
bị kích ngất(stroke). Bệnh động tin (heart attack) và kích ngất là hai
nguyên nhân chính đưa đến nhiều cái chết hay bệnh tật tai hại hiện nay tại
Hoa Kỳ làm cho nhiều người bị tàn phế như tê liệt, mất tri nhớ, tim yếu đi
cùng các thứ bệnh nguy hại khác.
Ngoài ra, ăn
nhiều chất béo cũng làm gia tăng bệnh huyết áp, do mỡ đóng bên trong mạch
máu. Chưa kể nếu người đó hút thuốc lá thì tỷ lệ bệnh tật lại càng cao
hơn nữa. Ăn chay là cách giảm thiểu tối đa những rủi ro nói trên.
Hiện nay có
bốn cách ăn chay chính trên thế giới.
1.
Không ăn thịt như bò, dê, heo, gà, nhưng ăn cá, trứng, uống sữa,
các thực phẩm từ sữa như bơ, phó mát và các loại rau trái cùng ngũ cốc
(Non meat diet).
2.
Không ăn thịt cá, chỉ ăn trứng, sữa bơ, phó mát, rau trái và ngũ
cốc (lacto ovo vegetarian diet).
3.
Chỉ ăn bơ, phó mát, uống sữa cùng ăn rau trái và ngũ cốc (Lacto
vegetarian diet).
4.
Chỉ ăn ngũ cốc và rau trái (vegan hay strict vegetarian diet).
Đạo Phật
khuyến khích ăn chay để nuôi dưỡng tình thương yêu đối với mọi loài nên
người Phật tử ăn chay theo lối 2, 3 hay 4. Một số người Việt và Hoa Kỳ ăn
chay theo lối Oshawa theo lối 4. Có điều khác biệt là những người Việt ở
Việt Nam chỉ ăn gạo lức muối mè, uống rất ít nước. Những người ở Hoa Kỳ
khi ăn theo phương pháp dưỡng sinh Oshawa chú trọng nhiều đến tính cách
“âm dương” của mỗi loại rau cỏ và ngũ cốc. Họ không ăn gạo lức muối mè mà
thôi, họ ăn rất nhiều thực phẩm bổ dưỡng như sữa nguyên chất, rong biển,
các loại rau và ngũ cốc. Khi ăn những thức có chất protein chúng ta phải
uống nước nhiều để cơ thể có thể thải những chất protein không hấp thụ
được qua đường tiểu nếu không dễ bị bịnh sạn thận do những chất protein và
calcium kết lại thành.
IV. Ăn Chay Làm Sao
Cho Tốt
Điều tốt nhất
cho việc ăn chay là đừng xem ăn chay là thánh thiện, ăn mặn là tội lỗi. Đó
là một quan niệm quá đà của những người thích kết án người khác. Ăn chay
là để có sức khỏe cho mình, sống phù hợp với lòng thương yêu của mình đối
với động vật.
Các Phật tử
được khuyến khích ăn chay ít nhất là hai ngày một tháng vào ngày rằm và
mùng một để nuôi dưỡng lòng từ bi với sinh vật. Riêng các vị tu hành, ăn
chay là điều cần thiết để làm gương tốt cho cộng đồng tôn giáo của mình
nếu tôn giáo ấy xem việc ăn chay là sự biểu lộ tình thương yêu, là sự
không bị lệ thuộc vào những thứ bên ngoài, là sự tinh khiết trong đời sống
tôn giáo, là sự biểu lộ hạnh nguyện cứu độ chúng sanh và cũng là cách sống
theo niềm tin, lời nguyện và làm điều tốt đẹp. Sống với tín, nguyện và
hành đó thì quả tim ta mở rộng, trí óc thông minh, hạnh phúc tràn đầy.
Một người có tình thương yêu và có hạnh phúc chân thật không kết án người
khác là tội lỗi khi họ khác mình. Một người có sự hiểu biết chân thật thì
chia xẻ những gì làm cho người khác hầu gia tăng sự an lành, sức khỏe và
niềm an vui trong cuộc sống.
Đạo Phật
khuyến khích người Phật tử ăn một tháng vài ngày hay nhiều ngày tùy theo
hoàn cảnh và khả năng cho phép. Ngày nay có nhiều Phật tử cũng như không
phải là Phật tử ăn chay trường, vậy chúng ta nên thực hành việc ăn chay
sao cho thật có lợi ích cho mình để thể chất được mạnh khỏe, tinh thần an
vui và tránh đuợc nhiều bệnh tật.
Mỗi ngày
chúng ta cần ăn đủ số calory, chất đạm, các chất sinh tố và khoáng chất để
cơ thể được khỏe mạnh. Trunh bình mỗi ngày một người nặng độ 55 kí lô cần
độ 2200 calories để tạo ra năng lượng cho những bắp thịt của anh ta được
hoạt động cùng tạo ra sự ấm áp cho cơ thể. Nếu thiếu thì chúng ta dễ bị
mệt mõi và yếu sức. Số calories đó tăng hay giảm đôi chút tùy theo người
lớn hay nhỏ con.
Thứ đến chúng
ta cần có chất đạm (Protein). Chất đạm cần thiết vì là thực phẩm của các
tế bào. Chất đạm có trong thịt, cá, đậu nành và các loại đậu, sữa, trứng,
các loại ngũ cốc và một ít nơi rau trái. Chất đạm ca sữa và trứng là tốt
nhất vì cơ thể chúng ta hấp thụ rất dễ dàng. Tuy nhiên, trứng chứa rất
nhiều cholesterol và sữa bò lại có quá nhiều mỡ, do đó không nên dùng
nhiều các thứ này. Người ăn chay tuy không ăn các chất có nhiều
cholesterol như thịt nhưng tốt hết đừng ăn năm cái trứng gà một tuần.
(Trứng gà ở Mỹ không có ngòi, không nở thành gà con dù có ấp những cái
trứng này. Ăn trứng gà này không vi phạm đến lời nguyện Bất Sát của người
ăn chay. Do đó, ăn trứng này không “Có Tội” như một số người hiểu lầm.
Tuy nhiên, những người nào ăn chay mà không muốn ăn trứng cũng tốt, nhất
là với tâm thanh tịnh thật sự không đặt thành vấn đề mình ăn chay là mình
hơn người khác. Ăn chay là để tâm thanh tịnh. Nếu ăn chay mà lòng giận
hờn hay trách móc thì chỉ có ăn chay hình thức mà không có ăn chay thật sự
trong tâm.)
Các loại chất
đạo trong đậu và ngũ cốc tuy không tốt bằng sữa, trứng và thịt nhưng lại
hơn các thứ trên ở chổ không chứa nhiều các chất độc hại cho cơ thể. Nếu
các loại đậu này được trộn chung nhiều thứ thì sẽ giúp chơ cơ thể hấp thụ
chúng một cách dễ dàng. Người dân Nam Mỹ ăn nhiều đậu, riêng về ngưòi
Việt Nam chúng ta thấy ông bà mình rất hiểu biết về khoa dinh dưỡng khi ăn
cơm với muối mè, đậu phọng, xôi bắp, xôi nếp, xôi đậu xanh, bánh chưng,
bánh khúc, cùng các thứ đậu hay hạt khác.
Theo tiêu
chuẩn của Hội Đồng Thực Phẩm và Dinh Dưỡng Hoa Kỳ thì số lượng chất đạm
cần thiết cho mỗi người thì mỗi ngày ăn từ 50 đến 70 gram proteine là đủ
(Độ 1 gram cho mỗi ký lô cơ thể). Như thế, một người lớn chỉcần ăn ba
miếng đậu hủ (đậu khuông) bằng ba ngón tay là đủ cộng với các thứ rau đậu
và hạt khác. Trẻ so sinh cần khoảng từ ba đến bốn lần số lượng proteine
cho một ký lô thân thể (so với người lớn). Trẻ em từ 6 tháng đến 15 tuổi
cần gấp đôi số lượng protein echo một ký lô thân thể (so với người lớn).
Một cách tổng quát, các em bé cần từ 23 đến 36 gram protein một ngàỵ Do
đó, cha mẹ khi muốn cho con cái ăn chay tốt hơn hết là chính mình và con
cái cần được sự cố vấn của bác sĩ và nên được bác sĩ gia đình theo dõi sức
khỏe theo chương trình thường lệ trong năm.
Các loại rau
trái cung cấp một số các sinh tố và khoáng chất cần thiết. Tuy vậy, người
ăn chay thường bị thiếu sinh tố B12, chất sắt (Fe) và kẽm (Zinc) cùng một
vài loại khoáng chất như calcium cần cho xương. Đối với phụ nữ, cần phải
khám nghiệm bác sĩ để theo dõi số lượng calcium cần có để sau khỏi bị còng
lưng. Cám có nhiều sinh tố B, sữa, khuôn đậu nành, tròng trắng trứng có
nhiều calcium.
V. Những
Buổi Ăn Thưòng Và Những Buổi Ăn Chay
Sau đây chúng
ta hãy so sánh hai buổi ăn thường và ăn chay. Nếu những vị nào ăn chay
trường thì rất tốt. Những vị nào ăn thường thì cần tránh bớt thịt, mỡ và
các thứ chất béo có hại cho sức khỏe.
Ăn Thường:
Ăn Sáng
|
Tốt |
Không Tốt |
|
Bánh mì lức, cơm, bún Ý Đại Lợi (Spaghetti),
trái cây, nước trái cây, sữa ít chất béo (Low fat milk hay skim milk),
xôi với đậu, da ua (Yogurt) ít chất béo, cottage cheese, các loại
cereal có cám, v.v… |
Ăn thịt và những thứ mỡ súc vật, bánh mì trắng,
nhiều bơ súc vật, cheese, trên sáu cái trứng một tuần, bánh croissant
nhiều bơ hay dầu, nhiều bánh chiên hay bánh kẹp (pan cake hay waffle),
thịt heo chiên (Beacon), cà phê nhiều caffeine, sữa có nhiều chất béo,
nhiều muối, nước cốt dừa, dầu dừa, v.v… |
Ăn Trưa và Tối
|
Tốt |
Không Tốt |
|
Cơm, cơm gạo lức, bánh mì lức, rất ít thịt, cá,
tôm, cua. Nếu ăn cá nhỏ thì tốt hơn cá lớn, rau, đậu, các thức ăn
tươi, luộc, hấp hay xào ít dầu mỡ tốt hơn là chiên, các loại tương ít
sodium, trái cây tươi và nước trái cây hay nước lạnh, v.v… |
Hambuger, khoai chiên, nhiều thịt, nhiều mỡ súc
vật hay dầu thực vật, dầu dừa, dầu thốt nốt, các thứ chiên quá vàng,
bột ngọt và nhiều muối, trứng quá nhiều, bánh ngọt, các thứ có nhiều
đường. |
Ăn Chay
|
Tốt |
Không Tốt |
|
Cơm gạo lức càng tốt, đậu
hủ xào, luộc hay nấu canh. Bớt chiên vàng càng nhiều càng tốt. Mì
căn xào hay luộc, bớt chiên dòn càng tốt. Rong biển, rau câu, các
loại bún. Các hạt đậu có vỏ, rau tươi xào luộc, hấp hay nấu canh.
Các loại dầu không bảo hòa. Dưới bốn (4) cái trứng một tuần. Ít
gia vị như bột ngọt, ớt, ít trà và cà phê có nhiều chất caffeine,
v.v… |
Nhiều cơm trắng quá, đậu
hủ chiên quá vàng, các loại dầu bảo hòa (Saturated oil) như dầu dừa,
dầu mè, dầu thốt nốt (Dừa nước) và dầu phụng. Nhiều đồ hộp nhất là
những thứ không để khi nào hết hạn. Nhiều xì dầu mặn, chao mặn,
tương mặn do quá nhiều muối. Nhiều trà và cà phê có nhiều caffeine. |
Như thế, dù
ăn thường hay ăn chay, chúng ta tránh ăn nhiều dầu mỡ, chất muối, chất
đường, các chất hóa học như bột ngọt, các chất nhuộm màu, cùng những thú
gia vị khích thích vị giác. Nói như thế không phải là ăn kham khổ. Nấu
chay cũng vẫn có thể rất ngon. Các tiệm chay tại San Francisco lúc nào
cũng đầy thực khách. Ngoài ra, một tiệm chay thuộc thiền đường Tassajara
mở tại vùng San Francisco nấu rất ngon và rất nổi tiếng. Muốn ăn tối vào
ngày cuối tuần, thực khách phải ghi tên trước sáu tháng.
Đức Phật khi
tu hành Ngài đã khám phá ra con đường trung đạo, không dính mắc vào một
thái độ cực đoan quá khổ hạnh hay quá ham muốn dục lạc. Người cư sĩ sống
trong cuộc đời, quán sát hoàn cảnh sinh sống mà sắp xếp chuyện học hành,
làm việc, ăn uống, giải trí, v.v… cho được lành mạnh an vui và hạnh phúc.
Dân chúng các
nước kỹ nghệ giờ đây rất quan tâm đến vấn đề sức khỏe và bảo vệ môi sinh.
Phong trào ăn chay đang gia tăng tại Hoa Kỳ và nhiều nơi trên thế giới.
Ăn chay để được nhiều sức khỏe, để bớt bịnh tật, để nuôi dưỡng tình
thương, để sống đời sống an vui tinh thần theo sự chọn lựa của mình.
VI. Phòng Ngừa
Bệnh Truyền Nhiễm
Cách ăn dùng
chén đũa theo người Việt Nam rất gọn ghẽ và thân mật. Hiện nay có một số
bệnh truyền nhiễm có thể lây qua nước bọt (nước miếng) nên cách dọn ăn ở
nhà, nơi công cộng và chùa chiền cần được chú trọng để những người tham dự
bữa ăn được bảo vệ không bị lây bệnh.
1.
Mỗi người cần có một chén nước chấm riêng để tránh việc mọi người
đều chấm và cùng một chén.
2.
Mỗi dĩa thức ăn cần có một cái muỗng hay đôi đũa chung để chuyển
thức ăn vào chén riêng.
3.
Tránh không dùng muỗng hay đũa cá nhân (muỗng hay đũa riêng của mỗi
người) múc canh hay gắp thức ăn ở tô canh hay dĩa thức ăn để giữ vệ sinh
chung.
4.
Khi nấu ăn đừng nếm thức ăn rồi đổ phần còn lại vào trong nồi.
Dùng muỗng sạch để nếm, nhất là nấu cho khách ăn.
5.
Rữa sạch tay trước khi nấu ăn hay khi dọn bàn.
Những điều
nói trên lại càng phải thực hành kỹ lưỡng hơn khi chúng ta mời các bạn
ngoại quốc đến dùng cơm. Rất nhiều người Hoa Kỳ sẽ an “không ngon” nếu
chúng ta dùng đũa của mình hay muỗng của mình gắp hay múc vào đĩa hay tô
chung. Thực hành những điều trên hàng ngày giúp chúng ta gia tăng sự chú
tâm lúc nấu ăn, khi dọn bàn và lúc ăn uống đồng thời bảo vệ được sức khỏe
cho chính mình và cho mọi người.
VII. Bảng
Liệt Kê Một Số Thức Ăn Chay
Để giúp các
bà nội trợ trong việc chọn thực phẩm, dược sĩ Chân Huyền phân tích số
lượng calories và protein trong bài Những Điều Nên Biết Khi Ăn Chay trong
tập san Nguồn Sống số 15. Ngoài ra, dược sĩ Chân Huyền dặn chúng ta khi
ăn chay cần nhớ những điều quan trọng sau:
1.
Trong bữa ăn, ngoài rau trái, nên ăn vài loại hạt và đậu khác nhau.
2.
Ăn các loại gao lức, bánh mì lức, bún lức (có nhiều chất cám).
3.
Để ý tỷ lệ 20-30% rau đậu và 70-80% ngũ cốc để số protein được hấp
thụ nhiều hơn.
4.
Mì căn là một nguồn protein rất tốt, trừ những người bị phản ứng
với gluten thì phải cử vì có thể bị đau ruột nặng. Bột mì căn thường được
bán ở các tiệm thực phẩm quốc tế hay các health food store.
5.
Tránh ăn bột ngọt (Glutamate de sodium) vì có thể gây những phản
ứng khó chịu cho cơ thể. Trong phòng thí nghiệm, bột ngọt gây phản ứng
bất lợi cho chuột và thỏ.
Vào mùa xuân
1992, hình kim tự tháp về dinh dưỡng lại xuất hiện trên các báo chí Hoa
Kỳ, dân chúng càng lúc càng quan tâm và thực hành lối ăn giảm bớt thịt
cùng chất béo. Cô Neva Cochran, chuyên viên dinh dưỡng và là phát ngôn
viên của Hội Dinh Dưỡng Hoa Kỳ, American Dietic Association, khuyến cáo
nên gia tăng ăn các loại rau trái và ngủ cốc và giảm thật nhiều thịt và
chất béo. Cô đề nghị cho một bữa ăn dựa theo đề nghị của Bộ Canh Nông nói
trên như sau:
Ăn Sáng
¾ cup có 40%
chất cám (bran) hay cám có nho khô (raisin bran), ½ cup sửa không có chất
béo (skim milk), 1 trái chuối, một ly nước cam.
Ăn dặm
buổi sáng
Một bánh có
cám (brain muffin).
Ăn Trưa
Sandwich: 2
miếng bánh mì lức, 2 ounces gà tây (một miếng nhỏ đối vói người ăn thịt,
còn người ăn chay có thể ăn đậu khuôn), một miếng phó mát (cheese), một
muỗng nhỏ mayonaise.
Một dĩa rau 1
cup gồm có: cải broccoli xanh cà rốt và cải bông với thứ nước tưới lên ít
chất béo (low fat dressing).
Ăn dặm
chiều
Một cốc ya-ua
(yoyurt) ít chất béo và một trái đào.
Ăn chiều
Ăn nhiều gạo
lức (brown rice), giá, cà chua, dưa leo, bánh mì lức, v.v…
Thức ăn thông
thường của người Việt Nam vốn nhiều rau trái, chúng ta chỉ cần quay về với
lối ăn lành mạnh của mình có sẵn và gia tăng thêm những thực phẩm tốt và
rẻ tại Hoa Kỳ như rau, trái cây, sửa đậu nành hay sửa không chất béo, các
loại thức ăn sáng có nhiều chất cám v.v… thì chắc chắn chúng ta sẽ gia
tăng sự khỏe mạnh trong đời sống hàng ngày.
Tài Liệu Tham Khảo
·
To Cherish all Life: A buđhist Case for Being Vegetarian,
Philip Kapleau, The Zen Center Rochester, New York, 1986
·
Những Điều Nên Biết Khi Ăn Chay, Chân Huyền, Nguồn Sống số
15 tháng 7 Mậu thin, San Jose
·
Newsweek, May 27, 1991
·
Các tài liệu về dinh dưỡng do quận Fairfax, Virginia phát
hành - Những ý kiến của bác sĩ và những kinh nghiệm nấu thức ăn chay một
thời gian tại tu viện Kim Sơn.
·
Fat, Cholesterol anh your Heart, Sorting out the Facts for a
more Healthful You, Giants
·
Houston Chronicle, Dec 9, 1992
--- o0o ---
Mục Lục
|
Phần 1
|
Phần 2
| Phần 3
Phần 4
|
Phần 5
|
Phần 6
|
Phần 7
--- o0o ---
Vi tính:
Chân Diệu Lan
Trình bày: Nhị Tường
Cập nhật ngày:
01-10-2004
