TỔ ĐÌNH MINH ĐĂNG QUANG
PHẬT HỌC TỪ ĐIỂN
BUDDHIST DICTIONARY
VIETNAMESE-ENGLISH
THIỆN PHÚC
Thi
Thí Dụ: See Thí
(2).
Thí Dụ Luận Sư:
Nhật Xuất Luận Giả—Thí Dụ Sư—Vị tổ đầu tiên của Kinh Lượng Bộ (trong số 18
bộ Tiểu Thừa)—Reputed founder of the Sautrankita school.
Thí Dụ Lượng: Những
thí dụ trong kinh điển theo lý luận giúp người hiểu được giáo lý—The
example in logic.
Thí Dụ Sư: See Thí
Dụ Luận Sư.
Thí Hành: Hành pháp
bố thí (tài thí, pháp thí, và vô úy thí)—The practice of charity—See Tam
Bố Thí, Tứ Bố Thí, Ngũ Bố Thí, Thất Bố Thí, and Bát Bố Thí.
Thí Hóa: Bố thí
chân lý giáo hóa chúng sanh, hay bố thí và giáo hóa—To bestow the
transforming truth.
Thí Hộ: Danapala
(skt)—Vị Tăng xứ Udyana, người đã dịch 111 bộ kinh sang Hoa ngữ. Năm 982
sau Tây Lịch, ngài được ban tước hiệu Minh Tín Đại Sư—A native of Udyana
who translated into Chinese some 111 works. In 982 A.D. he received the
title of Great Master and brilliant expositor of the faith.
Thí Huệ: To bestow
kindness, or charity.
Thí Khai Phế: Theo
Kinh Pháp Hoa, đây là từ mà tông Thiên Thai dùng để chỉ ba thời giáo
thuyết của Đức Phật—According to the Lotus Sutra, this is a term which the
T’ien-T’ai sect used to indicate the three periods of Buddha’s teaching.
1) Thí
Thời: Trước thời kỳ Pháp Hoa, Đức Phật đã nói về Tam thừa giáo, đây Ngài
chỉ dùng phương tiện thiện xảo để giúp người đi vào Chánh Đạo Nhất Thừa
Giáo, nên gọi là “vị thực thí quyền”—Bestowing the truth in Hinayana and
other partial forms.
2) Khai
Thời: Thờ kỳ Đức Phật “khai quyền hiển thực” để giúp chúng sanh hiểu rõ
Tam Thừa chỉ là phương tiện của Nhất Thừa—Opening of the perfect truth
like the Lotus, as in the Lotus Sutra.
3) Phế
Thời: Đức Phật chỉ dạy nên “phế quyền lập thực” một khi đã biết rõ Tam
Thừa chỉ là phương tiện cho Nhất Thừa—Abrogating the earlier imperfect
forms.
Thí Lâm: Một trong
bốn cách tống táng, lâm táng, hay tống táng bằng cách đem xác người chết
bỏ vào trong rừng—One of the four kinds of burial, to give to the forest,
i.e. burial by casting the corpse into the forest.
Thí Mạng: To risk
(venture) one’s life.
Thí Nghịch: To kill
a superior.
Thí Phát: Cạo tóc
theo như Đức Phật Thích Ca, người đã dùng lưỡi gươm bén cắt bỏ tóc hàm ý
cắt đứt mọi hệ lụy với trần thế—To shave the hair, following Sakyamuni,
who cut off his locks with a sharp sword or knife to signify his cutting
himself off from the world.
Thí Tài: Tài thí—To
give money to the poor.
Thí Tăng: Cúng
dường một vị Tăng—To give alms to a monk.
Thí Thân: To
sacrifice one’s life.
Thí Thiết: Thiết
lập hay bắt đầu—To start, to establish, or to set up.
Thí Thiết Luận Bộ:
Karmikah (skt)—Trường phái chủ trương trì giới vượt trên kiến thức—The
school of Karma, which taugh the superiority of morality over knowledge.
Thí Thực:
1) Cúng
dường thức ăn cho chư Tăng: To bestow food on monks.
2) Bố thí
thức ăn cho quỷ đói: To bestow food on hungry ghosts.
Thí Vô Úy:
Abhayandada or Abhayadana (skt)—Còn gọi là Thí Vô Úy Giả hay Thí Vô Úy Tát
Đỏa.
1) Người
bố thí sự vô úy: Làm cho người khác không còn lo âu sợ hãi—The bestower of
fearlessness.
2) Một
danh hiệu của Đức Quán Thế Âm (vì ngài là chỗ nương tựa của chúng sanh,
khiến họ không còn sợ hãi nữa): A title of Kuan-Yin.
3) Một vị
Bồ Tát trong Thai Tạng Giới: A bodhisattva in the Garbhadhatu.
Thí Vô Yếm Tự: See
Na Lan Đà Tự.
Thì Giờ: Time.
Thì Thầm: To
whisper—To murmur.
Thỉ:
1) Mũi
tên: An arrow.
2) Phân:
Excrement.
Thỉ Chung:
Beginning and end.
Thỉ Đảm Tử: Gánh
phân, ý nói thân nguời trong chứa đầy phân mà con người phải luôn gánh nó
đi khắp nơi—A load of night-soil, i.e. the human body that has to be
carried about.
Thỉ Phẩn Địa Ngục:
Địa ngục chứa đầy phân hôi thúi—The excrement hell.
Thỉ Thạch: Mũi tên
và đá là hai thứ chống chọi lại với nhau vì tên không xuyên qua đá
được—Arrow and rock are two incompatibles, for an arrow cannot pierce a
rock.
Thị:
1)
Là—Đúng: To be—Right.
2) Là:
The verb to be, i.e. is, are, was, were, etc.
3) Chợ
hay nơi hội họp công cộng: A market—A fair—An open place for public
assembly.
4) Mê: To
be fond of—Given up to.
5) Nhìn
thấy: To look—To see—To behold.
6) Thông
báo: To indicate—To notify—To proclaim.
7) Trông
coi: To attend—To wait on—Attendant.
Thị Cảm: Visual
sensation.
Thị Chư Pháp Không
Tướng, Bất Sanh Bất Diệt: There is no appearance and disappearance of
real dharmas—Real dharmas are bare manifestations. They neither appear nor
disappear.
Thị Diễn Đắc Ca:
Jetaka (skt)—Sa Đa Bà Hán Na—Sadvahana (skt)—Quốc vương của xứ Nam
Kosala—A king of southern Kosala, patron of Nagarjuna.
Thị Dục: To desire.
Thị Giả: Người giúp
đỡ như ông A Nan làm thị giả cho Đức
Phật—Companion—Attendant—Servant—Helper, e.g. as Ananda was to the Buddha.
Thị Giác:
1)
Vision.
2)
Initial enlightenment.
Thị Giáo: To point
out and instruct.
Thị Hiện: Pakasati
(p)—Vyaktaya (skt)—Bày tỏ ra ngoài—To manifest—To make manifest.
Thị Hiếu:
Taste—Fondness—Desire—Liking.
Thị Lực: Power of
eyesight (vision--seeing).
Thị Na Da Xá:
Jinayasas (skt)—Một vị Tăng nổi tiếng người Ấn—A noted monk from India.
Thị Oai: Thị uy—To
display (show) one’s force—To intimidate—To concuss.
Thị Phi: Gossips of
right and wrong.
(I) Nghĩa
của Thị Phi—The meanings of “Right and Wrong”—Phàm phu chúng ta cứ luôn
chấp chặt vào hai tướng ngã nhân, do đó thường hay cho rằng ta hay, người
dở, ta cao quý, người thấp hèn, vân vân Vì thế mà xưa nay chúng ta cứ mãi
phân loại và biện biệt trăm ngàn các sự thị phi, hơn thua, phải quấy. Đừng
nói chi chúng ta là hàng phàm phu bạt địa, nghiệp chướng nặng nề phải bị
ảnh hưởng của thị phi, mà ngay cả đến chư Phật và chư Bồ Tát, vì tâm đại
bi, lòng bi mẫn thương xót chúng sanh mà thị hiện ra nơi đời để giáo hóa
chúng sanh cũng không sao tránh khỏi bị tiếng thị phi làm cho thương tổn.
Chính vì thế mà Cổ đức dạy rằng: “Thùy nhơn bối hậu vô nhân thuyết, na cá
nhơn tiền bất thuyết nhơn.” Nghĩa là chớ nói ta không người chỉ trích, âm
thầm chi thiếu kẻ dèm pha. Trước mặt chúng ta thì họ cúi đầu lịch sự, kính
trọng, thân thiện; nhưng sau lưng chúng ta thì nào ai có biết họ chưởi mẹ
mắng cha của chúng ta. Trong Kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy: “Không có người
nào trọn đời được khen mà chẳng bị chê. Cũng không có người nào trọn đời
bị chê mà chẳng được khen.” Cho nên làm người trên đời cũng có khi vui,
lúc buồn, khi thành, lúc bại, vân vân, không ai tránh khỏi tiếng thị phi,
lời thương ghét và chỉ trích. Phải nên nhớ rằng một khi tiếng thị phi đến
với ta, nếu như chúng ta không sáng suốt và bình tĩnh thì chắc rằng tâm
chúng ta phải xao động, não phiền. Như vậy là chướng ngại cho con đường tu
tập. Muốn phá trừ thị phi, chúng ta trước hết nên xét lỗi mình, chứ đừng
nhìn ngó lỗi người. Phàm phu chúng ta thường thích được thương yêu, khen
tặng, kính trọng, chứ không ưa bị chỉ trích lỗi mình. Có ngờ đâu điều xấu
dở của mình đôi khi còn nhiều và tệ hại hơn nữa. Phật tử thuần thành không
nên nói người nầy thế nầy, người khác thế nọ, mà nên luôn nghĩ lại rằng
mình cũng chẳng tốt đẹp hơn ai. Cho nên người tu học Phật pháp cần nên
phản tỉnh, xét sửa lấy mình, chớ nên nhìn nói hay phê bình đến việc hay dở
của người. Được như thế thì đường đạo ngày càng thêm tốt đẹp, nếu không
như thế ắt sẽ bị lắm oan gia. Khi bị thị phi oan uổng, người con Phật phải
an nhẫn, chớ nên tìm cách biện bạch. Trong Luận Bảo Vương Tam Muội,” Đức
Phật dạy: “Oan ưng không cần biện bạch, vì biện bạch là nhân ngã chưa xả.”
Vì một khi người đã ác tâm cố ý nói xấu ta, mà ta biện minh, tức là ta
muốn tỏ cho các người chung quanh biết rằng kẻ đó nói sai, dĩ nhiên sẽ
sanh ra những tranh cãi, oán thù, rồi phải chuốc lấy thêm điều buồn bực,
giận hờn, và cay đắng. Thói thường phàm phu chỉ thấy mình phải, còn người
thì quấy; người con Phật nên luôn thấy lỗi mình, chớ không nên thấy lỗi
của người. Phật tử thuần thành nên luôn nhớ rằng mọi tiếng khen chê bên
ngoài không làm cho ta tốt hoặc xấu thêm, cũng không làm cho ta được siêu
hay đọa, mà mọi xấu tốt siêu đọa đều ở nơi ta. Tóm lại, nếu ta gây tạo
nhân lành, thì dù người có ghét hận mà dùng lời khinh báng, hay có kẻ ác
tâm nói rằng ta là người đáng đọa địa ngục, cũng không làm sao mà ta đọa
địa ngục cho được; nhưng ngược lại, chúng ta cũng vẫn gặt hái những phước
đức mà chúng ta đã gieo tạo. Ví bằng chúng ta gieo nhiều nhân xấu ác, thì
tuy có được người nể trọng mà dùng lời lẽ trau chuốt ngợi khen, tâng bốc,
thì chúng ta vẫn phải chịu điều đọa lạc—The unenlightened sentient beings
such as ourselves have always clung very tightly to the two
characteristics of egotism of self and non-self; we always assume
self-importance, we are talented, others are untalented, we are noble,
others are lowly and ignoble, etc. Therefore, we have classified and
discriminated everything into hundreds of thousands of better, worse,
right, wrong, etc. When talking about gossip, let’s not even talk of us,
the unenlightened mortals bound by heavy karma, indeed, even the Buddhas
and Bodhisattvas of great compassion who appear in this world to teach and
guide sentient beings, are not spared from sentient beings’ gossip.
Therefore, the ancient sage taught: “Do not claim one is free from
criticisms, silently there are plenty of people degrading.” In front of
us, they are polite, respectful, and friendly, but behind us, who knows
they insult even our mother and father. In the Dharmapada Sutra, the
Buddha taught: “No one is praised all his life and not received
critizisms, and no one is criticized all his life and not received any
praises.” Therefore, to a human being living in this world, life brings
happiness, sadness, success, failure, etc., no one can avoid gossip,
praise, and criticism at one time or another. We should always remember
that once the words of gossip reach us, if we are not wise and calm, it is
inevitable that our minds will be disturbed by afflictions. This is a
great obstruction and is detrimental to our cultivated path. To destroy
gossip, we must first examine and change our own mistakes, not to search
and look for others’ mistakes. We, ordinary people, always hope to be
loved, praised, and admired, but no one likes to be criticized. It is
possible that our mistakes and deficiencies are more abundant and worse
than other people’s. Sincere Buddhists should never say this person is
this way and that person is that way; we should never forget we are not
better than anyone. Therefore, those who study and cultivate the Buddha
Dharma must be awakened to examine and change themselves, and don’t look
for and speak of others’ mistakes. If this is accomplished, the cultivated
path will improve with each passing day, if not, many enemies will be
created. When receiving gossip and false accusations, Buddhists should
tolerate peacefully, do not try to justify the situation. In the book of
“Buddha Recitation Samadhi Jewel King Commentary,” the Buddha taught: “If
falsely accused, it is not necessary to seek vindication because to do so
will lead to increase hatred and resentment.” People who have wicked
minds, intentionally saying unkind things about us, by trying to shed
light in the matter means we are trying to prove to everyone that the
matter was falsely accused. Naturally, this will worsen the situation
because it will give rise to more hatreds and arguments, which will
further increase anger, resentment, and bitterness. In general, ordinary
people always see they are right and others are wrong. Buddhists should
always see our transgressions, not to see others’ transgressions. Sincere
Buddhists should always remember that all the praises and criticisms in
the world cannot make one good or bad, nor can they lead one to
enlightenment or darkness, but all good, evil, enlightenment, and darkness
is up to each individual. In summary, if we create many wholesome
conducts, then regardless whether someone hates and despites us, falsely
accusing us as wicked and evil beings, and saying that we deserve to be
condemned to hell; we will not be condemned to hell, but we still reap the
merits and blessings. In contrast, if we plant unwholesome seeds, then
even if our admirers praise and glorify us, we still must endure in the
lower realms.
(II) Những
lời Phật dạy về “Thị Phi” trong Kinh Pháp Cú—The Buddha’s teachings on
“Right and Wrong” in the Dharmapada Sutra:
1)
A-Đa-La nên biết: Đây không phải chỉ là chuyện đời nay mà đời xưa người ta
cũng từng nói: Làm thinh bị người chê, nói nhiều bị người chê, nói ít cũng
bị người chê. Làm người mà không bị chê, thật là chuyện khó có thể có ở
thế gian nầy—Atula! There is an old saying, it is not one of today only:
“They blame those who sit silent, they blame those who speak too much.
They blame those who speak little too.” There is no one who is not blamed
in this world (Dharmapada 227).
2) Toàn
bị người chê cả, hay toàn được người khen cả, là điều quá khứ chưa từng
có, hiện tại tìm không ra, và vị lai cũng không dễ gì thấy được—There
never was, there never will be, nor is there now, a person who is wholly
blamed or wholly praised (Dharmapada 228).
3) Cứ mỗi
buổi mai thức dậy tự biết phản tỉnh, hành động không sai quấy, trí tuệ
hiền minh và giới hạnh thanh tịnh, đó là người đáng được kẻ trí tán
dương—Examining day by day, the wise praise him who is of flawless life,
intelligent, endowed with knowledge and virtue (Dharmapada 229).
4)
Phẩm đúng loại vàng Diêm phù ai lại chê bai được? Hạnh đúng Bà la
môn, chư thiên nào lại không tán thưởng ?—Who would dare to blame him who
is like a piece of pure gold? Even the gods and Brahma praise him
(Dharmapada 230).
Thị Quan: Mắt—Organ
of sight.
Thị Tâm Thị Phật:
Tâm tức Phật—This mind is Buddha—The mind is Buddha.
Thị Tâm Tác Phật:
This mind becomes Buddha.
Thị Thế: To rely
upon one’s influence.
Thị Thực: To
attest—To certify.
Thị Tịch: Thị hiện
niết bàn—To indicate the way of nirvana.
Thị Xứ Phi Xứ Lực:
Khả năng biết sự lý đúng hay không đúng, một trong Thập Lực—The power to
distinguish right from wrong, one of the ten Buddha-powers—See Thập Lực
(1).
Thích:
1) Cắt:
To cut.
2)
Favored—To be fond of—To prefer—To like—To love.
3) To
explain (giải thích).
4) To
tattoo (xâm).
5) To
assassinate (hành thích).
6) Đá: To
kick.
7) Vừa
Đến: To reach—To go to.
8) Thích
Hợp Với: To accord with.
9) Thình
lình: Suddenly.
10) Phóng
thích: To set free—To unloose.
11) Thích
Già: Sakyamuni (skt)—See Thích Ca.
12) Đạo Thích
Ca: Buddhism.
13) Thích Tử:
Buddhist.
Thích Ăn Ngon: To
be fond of good food.
Thích Ca: Sakya
(skt)—Theo Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển, bộ tộc hay gia đình
Thích Ca, người ta nói từ Thích Ca lấy từ danh từ “Saka” có nghĩa là thực
vật, nhưng theo Hoa ngữ có nghĩa là mạnh, có sức lực, và được giải thích
bằng chữ “Năng.” Dòng họ Thích Ca đã rày đây mai đó (dân du mục) dọc theo
thung lũng đồng bằng Ấn Hà,sau đó chiếm cứ một khu vực vài ngàn dặm vuông
nằm theo triền đồi xứ Népal và những vùng thảo nguyên về phía nam. Kinh đô
là thành Ca Tỳ La Vệ. Vào thời Đức Phật còn tại thế, bộ tộc được đặt dưới
sự quyền cai trị của Kosala, một vương quốc lân cận. Về sau nầy, muốn cho
vượt trội hơn Bà La Môn, những Phật tử đã dựng nên một dòng họ huyền
thoại—According to Eitel in The Dictionary of Chinese-English Buddhist
Terms, the clan or family of the Buddha, said to be derived from Saka,
vegetables, but interpreted in Chinese as powerful, strong, and explained
by “Neng.” The clan, which is said to have wandered hither from the delta
of the Indus, occupied a district of a few thousand square miles lying on
the slopes of the Nepalese hills and on the plains to the south. Its
capital was Kapilavastu. At the time of the Buddha, the clan was under the
suzerainty of Kosala, an adjoining kingdom. Later Buddhists, in order to
surpass Brahmans, invented a fabulous line of five kings:
(I) Một
dòng họ huyền thoại Vivartakalpa khởi đầu bởi Thiên Tam Muội Đa—A
fabulous line of five kings of the Vivartaklapa headed by Mahasammata.
(II) Theo sau
đó là năm vị Luân Vương, và vị vua đầu tiên là Đảnh Sanh Vương: Followed
by five Cakravarti, the first being Murdhaja.
(III)
Theo sau đó là mười chín (19) vua khác, bắt đầu với vua Xả Đế và
cuối cùng là vua Đại Thiên—Then came nineteen kings, the first being
Catiya, the last Mahadeva.
(IV)
Sau đó được kế vị bởi các triều đại của 5.000 vị vua—These were succeeded
by dynasties of 5,000 kings.
(V) 7.000 vị
vua—7,000 kings.
(VI)
8.000 vị vua—8,000 kings.
(VII) 9.000 vị
vua—9,000 kings.
(VIII)
10.000 vị vua—10,000 kings.
(IX)
15.000 vị vua—15,000 kings.
(X) Sau đó
vua Cồ Đàm mở đầu 1.100 vị vua, cuối cùng bởi vua Iksvaku, ngự trị vùng
Potala—After which king Gautama opens a line of 1,100 kings, the last,
Iksvaku, reigning at Potala.
(XI)
Với dòng vua cuối cùng Iksvaku, người ta nói dòng Thích Ca khởi đầu. Bốn
người con của Iksvaku ngự trị vùng Ca Tỳ La Vệ. Thích Ca Mâu Ni là dòng
dõi bảy đời của Iksvaku. Về sau thành Ca Tỳ La Vệ bị Trì Quốc tiêu diệt,
bốn người sống sót của dòng họ lập nên những vương quốc Udyana, Bamyam,
Himatala, và Sambi—With Iksvaku, the sakyas are said to have begun. His
four sons reigned at Kapilavastu. Sakyamuni was one of his descendants in
the seven generations. Later, after the destruction of Kapilavastu by
Virudhaka, four survivors of the family founded the kingdoms of Udyana,
Bamyam, Himatala, and Sambi.
Thích Ca Bà: Sakra
(skt)—Thiên vương.
Thích Ca Bồ Tát:
Sakya-bodhisattva (skt)—Một trong những tiền kiếp của Phật Thích Ca—One of
the previous incarnation of the Buddha.
Thích Ca Đề Bà Nhơn Đà
La: Sakra-devendra or Sakro-devanamindra (skt)—Thích Đề Hoàn
Nhơn—Thích Đế (Indra).
Thích Ca Mâu Ni:
Sakyamuni (skt)—See Thích Ca.
Thích Ca Mâu Ni Như Lai:
Sakyamuni Thus Come One—Sakyamuni Tathagata—Vị Phật thứ bảy trong bảy vị
cổ Phật—The seventh of the seven ancient Buddhas.
** For more information,
please see Thích Ca Mâu Ni Phật in Vietnamese-English Section.
Thích Ca Mâu Ni Phật:
1) Đức
Phật lịch sử, người đã sanh ra trong dòng họ Thích Ca—Nhà Thông Thái của
dòng họ Thích Ca—Phật Thích Ca Mâu Ni, vị Phật lịch sử đã sáng lập ra Phật
giáo. Ngài tên là Cồ Đàm Sĩ Đạt Đa, đản sanh năm 581-501 trước Tây lịch,
là con đầu lòng của vua Tịnh Phạn, trị vì một vương quốc nhỏ mà bây giờ là
Nepal và kinh đô là Ca Tỳ La Vệ. Vào tuổi 29 Ngài lìa bỏ cung điện và vợ
con, ra đi tìm đường giải thoát chúng sanh. Vào một buổi sáng lúc Ngài 35
tuổi, Ngài đã thực chứng giác ngộ trong khi đang thiền định dưới cội Bồ
đề. Từ đó về sau, Ngài đã đi khắp các miền Ấn Độ giảng pháp giúp người
giải thoát. Ngài nhập diệt vào năm 80 tuổi—Sakyamuni Buddha—The historical
Buddha, who was born into the Sakya clan—The Sage of the Sakyas—A title
applied to the Buddha—Historical founder of Buddhism, Gautama Siddhartha,
the Buddha Sakyamuni, who was born in 581-501 BC as the first son of King
Suddhdana, whose small kingdom with the capital city of Kapilavastu was
located in what is now Nepal. At the age of twenty nine, he left his
father’s palace and his wife and child in search of the meaning of
existence and way to liberate. One morning at the age of thirty five, he
realized enlightenment while practicing meditation, seated beneath the
Bodhi tree. Thereafter, he spent the rest 45 years to move slowly across
India until his death at the age of 80, expounding his teachings to help
others to realize the same enlightenment that he had.
2) Theo
Eitel trong Trung Anh Phật Học Từ Điển, Thích Ca Mâu Ni là vị Thánh của
dòng họ Thích Ca. Chữ Thích Ca có nghĩa là nhân từ hay tịnh mặc, là một vị
sống độc cư, hay bậc tịch tĩnh trong dòng họ Thích Ca. Sau 500 hay 550
kiếp, cuối cùng Đức Thích Ca Mâu Ni đạt được quả vị Bồ tát, sanh vào cung
trời Đâu Suất, và vào ngày 8 tháng tư giáng trần bằng bạch tượng, vào hông
phải của Hoàng Hậu Ma Da vợ vua Tịnh Phạn. Năm sau vào ngày 8 tháng hai
Hoàng Hậu hạ sanh ngài trong vườn Lâm Tỳ Ni, ở phía đông thành Ca Tỳ La
Vệ, nay thuộc Népal. Ngài là con vua Tịnh Phạn, dòng dõi Sát Đế Lợi, cai
trị thành Ca Tỳ La Vệ. Hạ sanh ngài được bảy ngày thì Hoàng Hậu Ma Da qua
đời, ngài được bà dì tên Ba Xà Ba Đề nuôi nấng dạy dỗ. Ngài vâng lệnh vua
cha kết hôn cùng công chúa Da Du Đà La, được một con trai tên La Hầu La.
Sau đó Ngài lìa bỏ gia đình ra đi tìm chân lý, trở thành một nhà tu khổ
hạnh, cuối cùng vào năm 35 tuổi Ngài chứng ngộ và nhận thức rằng giải
thoát khỏi vòng sanh tử không phải do khổ hạnh, mà do nơi giới đức thanh
tịnh; những điều nầy ngài giải thích trong Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo.
Cộng đồng Tăng Sĩ của ngài dựa trên đức hạnh và trí tuệ, được biết đến như
là Đạo Phật, và Ngài cũng được biết đến như là vị Phật. Ngài nhập diệt
khoảng năm 487 trước Tây Lịch, khoảng 8 năm trước Khổng Tử. Tên tộc (gia
đình) của ngài là Cồ Đàm, người ta nói Cồ Đàm là tên của toàn bộ
tộc—According to Eitel in The Dictionary of Chinese-English Buddhist Terms
composed by Professor Soothill, Sakyamuni, the saint of the sakya tribe.
Muni is saint, holy man, sage, ascetic, monk; it is interpreted as
benevolent, charitable, kind, also as one who dwells in seclusion. After
500 or 550 previous incarnations, Sakyamuni finally attained to the state
of Bodhisattva, was born in the Tusita heaven, and descended as a white
elephant, through her right side, into the womb of the immaculate Maya,
the purest woman on earth; this was on the 8th day of the 4th month; the
following year on the 8th day of the 2nd month he was born from her right
side painlessly as she stood under a tree in the Lumbini garden. He was
born the son of King Suddhodana, of the Ksatriya caste, ruler of
Kapilavastu, and Maya his wife; that Maya died seven days later, leaving
him to be brought up by her sister Prajapati; that in due course he was
married to Yasodhara who bore him a son, Rahula; that in search of truth
he left home, became an ascetic, severely disciplined himself, and finally
at 35 years of age, under a tree, realized that the way of release from
the chain of rebirth and death lay not in asceticism but in moral purity;
this he explained first in his four dogmas, and eightfold noble way. He
founded his community on the basis of poverty, chastity, and insight or
meditation, and it became known as Buddhism, as he became known as Buddha,
The Enlightened. His death was probably in or near 487 B.C., a few years
before that of Confucius in 479. The sacerdotal name of his family is
Gautama, said to be the original name of the whole clan, Sakya being that
of his branch; his personal name was Siddhartha, or Sarvarthasiddha.
Thích Ca Phật Đài:
Thích Ca Phật Đài là một tượng đài đẹp nổi tiếng của thành phố Vũng Tàu,
tọa lạc phía tây bắc sườn núi Lớn ở Vũng Tàu. Đây là công trình kiến trúc
của hệ phái Phật Giáo Nguyên Thủy, được xây dựng vào năm 1961. Nơi đây gồm
hai khu vực: Thiền Lâm Tự ở phía dưới và Thích Ca Phật Đài ở phía trên.
Theo từng bậc đá men sườn núi có nhiều pho tượng về sự tích Đức Phật:
Tượng Đức Phật Thích Ca Đản Sinh, Thích Ca xuất gia, Thích Ca Thành Đạo,
và cây Bồ Đề được Đại Đức Narada cung thỉnh từ Tích Lan về trồng tại đây
vào ngày 2 tháng 11 năm 1960. Ở trung tâm là tượng Phật Thích Ca ngồi kiết
già trên một tòa sen, cao 10 mét 20, đường kính 6 mét, khánh thành ngày 10
tháng 3 năm 1963. Ở đây còn có tháp xá lợi bát giác, cao 19 mét, bốn phía
đặt bốn đỉnh lớn, đất bên trong đỉnh được mang về từ Tứ động tâm (Ấn Độ):
Nơi Phật Đản Sanh, Phật Thành Đạo, Phật Chuyển Pháp Luân, Phật Nhập Niết
Bàn—Name of a famous statue of Sakyamuni Buddha, or Sakyamuni Buddha
Monument, a famous beautiful scenery of Vũng Tàu City, located on the
northwest slope of Mount Lớn in Vũng Tàu City. It is an architectural
monument of the Theravada Sect, being built in 1961. There are two
sections in the area: Thiền Lâm Pagoda is located at the foot of the
mountain whereas the Sakyamuni Buddha Monument is on the slope. Along the
stone stairs of the mountain slope, one can see many statues illustrating
Lord Buddha's biography. That is, the statue of Sakyamuni Buddha at His
Holy Birth, that of Sakyamuni entering the monkhood and one statue cast to
memorize His Great Enlightenment. One can see also Bo-tree brought from
Sri Lanka and planted in the area by Most Venerable Elder Narada on
November 2nd, 1963. At the center of the area is placed a Sakyamuni Buddha
statue sitting in meditation in cross-legged posture on the lotus
pedestal, 10.20 meters high and 6 meters in diameter. The statue was
inaugurated on March 10, 1963. Also in this area stands the octogonal
stupa for Buddha’s relics, 19 meters high, with four great cauldrons
situated in four corners of the stupa. Inside the cauldrons is the soil
brought from the four places where Lord Buddha was born, where he received
is Great Enlightenment, where he set the Dharma wheel moving and where he
reached Parinirvana.
Thích Ca Sư Tử:
Sakyasimha (skt)—The lion of the Sakyas, i.e. the Buddha.
Thích Ca Tôn: Bậc
Chí Tôn của dòng họ Thích Ca, ý nói Phật Thích Ca—The honoured one of the
Sakyas, i.e. Sakyamuni.
Thích Ca Văn: Thích
Ca Văn Ni—Sakyamuni, the saint of the Sakya tribe—See Thích Ca Mâu Ni.
Thích Ca Văn Ni:
See Thích Ca Mâu Ni.
Thích Chí:
Satisfied—Content—Pleased.
Thích Chủng: Chủng
tử Thích Ca—Bộ tộc Thích Ca hay những đệ tử của Thích Ca, đặc biệt là chư
Tăng Ni—The Sakya-seed—The Sakya clan—The disciples of Sakyamuni,
especially monks and nuns.
Thích Cung: Cung
điện Thích Ca, chính từ nơi đó Thái Tử Sĩ Đạt Đa đã ra đi tìm đạo và đã
thành Phật—The Sakya palace, from which prince Siddhartha went forth to
become Buddha.
Thích Dụng:
Practical—Applicable.
Thích Đáng:
Appropriate—Suitable.
Thích Đảo: Đá lộn
nhào—To kick over.
Thích Đế: Sakra or
Indra (skt)—Đế vương của ba mươi ba tầng trời—Lord of the thrity three
Heavens.
Thích Đề Hoàn Nhơn:
Sakro-devanamindra or Indra (skt)—Trời Đế Thích, cai trị cõi trời ba mươi
ba tầng, được Phật tử coi như thấp hơn Phật, nhưng lại là một vị thiên
long hộ pháp—Sakra the Indra of the devas, the sky-god. The god of the
nature-gods, ruler of the thirty-three heavens, considered by Buddhists as
inferior to the Buddhist saint, but as a deva-protector of Buddhism.
Thích Điển: Kinh
điển Thích Giáo—The scriptures of Buddhism.
Thích Gây Gỗ: To be
quarrelsome.
Thích Gia:
1) Người
thuộc gia đình Thích Ca—The Sakya family.
2) Người
giảng kinh nói pháp: The expounders of Buddhist sutras or scriptures.
Thích Giáo: Phật
Giáo—Buddhism—The teaching of the Buddha (Sakyamuni).
Thích Hóa: Thích
ứng sự giáo hóa vào hoàn cảnh thật—To adapt teaching to circumstances
Thích Hợp:
Rational—Suitable—Appropriate—Fitting—To suite—To fit—To be consonant
(agreeable) with.
Thích Hùng: Buddha,
the hero of the Sakyas.
Thích Khẩu:
Pleasant to the taste.
Thích Khen Ghét Chê:
Fond of praise, but loathing of criticism.
Thích Luân: Một
biểu hiện của đất hay địa luân—Sakra’s wheel, the discuss of Indra, symbol
of the earth.
Thích Luận: The
Prajna-paramita-sutra; explanatory discussions, or notes on foundation
treaties—See Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh (Prajan Paramita Sutra).
Thích Lữ: Tín đồ
Phật giáo—Tăng lữ—Follower or disciple of the Buddha—Buddhist
comrade—Buddhists.
Thích Ma Nam:
Sakya-Mahanama Kulika (skt)—Thái tử Kulika, một trong năm vị đệ tử đầu
tiên của Phật—One of the first five of the Buddha’s disciples, prince
Kulika.
Thích Mạc:
1) Bênh
vực và chống đối: Pro and con.
·
Thích: Thích ý, vui thích, hay bênh vực—Pro.
·
Mạc: Không thích ý, không vui thích, hay chống đối—Con.
2) Thuận
và nghịch: According and contrary (to wishes).
·
Thích: Thuận—According.
·
Mạc: Nghịch—Contrary.
Thích Mệnh: The
sovereign commands of the Buddha.
Thích Môn: Phật
Giáo—Cửa dẫn vào Thích giáo—The School of Sakyamuni—Buddhism.
Thích Na: Ratna
(skt)—Bảo (vật quí)—Precious thing—Jewel.
Thích Na Già La:
Ratnakara (skt).
1) Kho
báu vật: A jewel mine—The jewel heap.
2) Tên
của một cư dân cùng thời với Đức Phật trong thành Tỳ Xá Lê: Name of a
native of Vaisali, contemporary of Sakyamuni.
3) Tên
của vị Phật hay Bồ Tát: Name of a Buddha or Bodhisattva.
4) Tên
của vị Phật thứ 112 trong hiền kiếp: Name of the 112th Buddha of the
present kalpa.
Thích Na Thi Khí:
Ratnasikhin (skt)—See Thi Khí (3) and (4).
Thích Nghi:
1) Giải
thích những nghi nan: Explanation of doubtfull points—Solution of doubts.
2) Thích
hợp: Appropriate—Suitable.
Thích Nguy Hiểm: To
be fond of danger.
Thích Nhiên:
Unexpectedly—Naturally—Suddenly.
Thích Nữ:
1) Những
người nữ trong dòng họ Thích Ca: The women of the Sakya clan.
2) Những
vị nữ tu trong đạo Phật: Nuns in Buddhism.
Thích Phạm: Đế
Thích và Phạm Thiên, cả hai đều là chư thiên hộ pháp—Indra and Brahma
(both protectors of Buddhism).
Thích Phong: Phong
tục Phật Giáo—The custom of Buddhism.
Thích Sư: Đạo Sư
Thích Ca—Phật—The Sakya Teacher—Buddha.
Thích Sư Tử: Sư tử
Thích Ca, ý nói Đức Phật—The lion of the Sakyas, Buddha.
Thích Tàn Bạo: To
be fond of cruelty.
Thích Tạng: The
tripitaka—The Buddhist scriptures—The Sakya thesaurus.
Thích Thị: Họ của
bộ tộc Thích Ca—The Sakya clan or family name.
Thích Thú:
Pleasant—The tone of pleasure—Interesting.
Thích Tử:
Sakyaputriya (skt)—Con Phật, chỉ một vị Tăng, học và thực hành giáo lý nhà
Phật—Buddha’s son—Monk—A person who understands and practice deeply the
philosophy (teaching) of Buddhism.
Thích Ứng:
Adaptability—Appropriate—The adaptability of body, mental factors and
consciousness.
Thích Ứng Với Mọi Người:
To get along with people.
Thích Ý:
Agreeable—Satisfied—Content—Pleased.
Thiêm: Thêm vào—To
add—To increase—Additional.
Thiêm Phẩm: Phẩm
được thêm vào—Additional chapter or chapters.
Thiêm Thiếp: To be
asleep.
Thiểm:
1) Ánh
sáng lấp lóe: Flash.
2) Tránh
hay lách sang một bên: To get out of the way.
Thiểm Đa: Quỷ—A
demon, one of Yama’s names.
Thiểm Điện Quang:
Ánh chớp lóe lên, dùng để ví với sự mau lẹ mãnh liệt của sự
việc—Lightening-flashing, therefore awe-inspiring.
Thiệm: Trợ cấp—To
supply—Supplied.
Thiệm Bộ: Jambu
(skt)—Một loại cây ăn trái ở Ấn Độ (hồng táo)—A fruit tree in India (a
rose apple).
Thiệm Bộ Châu: See
Thiệm Bộ Đề.
Thiệm Bộ Đề: See
Nam Thiệm Bộ Châu in Vietnamese-English Section, and Jambudvipa in
Sanskrit/Pali-Vietnamese Section.
Thiệm Bộ Kim:
Jambunada (skt)—Dòng sông Jambunadi sản sanh ra vàng—The produce of gold
from the River Jambunadi.
Thiệm Bộ Nại Đà Kim:
Jambunada-suvarna (skt)—Diêm Phù Na Tha—Diêm Phù Tàn Kim—Vàng nơi sông
Thiệm Bộ Nại Đà—The gold from the Jambunadi river.
Thiệm Bộ Quang Tượng:
Tôn tượng rực rỡ, đặc biệt là tôn tượng của Phật Thích Ca được Ngài Cấp Cô
Độc cho đúc—An image of gold glory, especially the image of Sakyamuni
attributed to Anathapindaka.
Thiên:
I) Bài
văn hay quyển sách: A Text or a book.
II)
Nghiêng về một bên hay thiên lệch: On one
side—Biased—Partial—Prejudiced—Deflected—One-sided.
III) See
Deva.
IV) Dọn đi:
To move—To remove.
V) Từ mà
người Đông Á dùng để gọi Trời: A term which Eastern Asian peoples used to
call “Heaven.”
VI) The
sky—The heavens of the gods—The Pure Buddha-Land—Sahasra (thousand). There
are many different heavens:
(A) Sơ Thiền
Thiên (See Tứ Thiền thiên in Vietnamese-English Section):
1) Phạm
Phụ thiên: Brahma-parisadya (p)—The realm of Brahma’s retinue.
2) Phạm
Chúng thiên: Brahma-purohita (p)—The realm of Brahma’ ministers.
3) Đại
Phạm thiên: Mahabrahma (p)—The realm of the great Brahmas.
(B) Nhị Thiền
Thiên (See Tứ Thiền Thiên):
4) Diệu
Quang thiên hay Thiểu Quang Thiên: Parittabha (p)—Cõi trời có ít ánh sáng
nhất trong cõi Nhị Thiền—Minor Light—The realm of minor lustre.
5) Vô
Lượng Quang thiên: Cảnh giới của những vị Phạm Thiên có ánh sáng vô cùng
và vô hạn định—Apramanabha (p)—Infinite Light—The realm of infinite
lustre.
6) Cực
Quang Tịnh thiên: Quang Âm Thiên—Cảnh giới của những vị Phạm Thiên có ánh
sáng rực rỡ sáng lòa hơn hai cõi trời trên, chiếu khắp mọi nơi. Ở đấy
không nghe thấy âm thanh nào; khi các cư dân muốn nói chuyện, một tia sáng
thanh tịnh thoát ra khỏi miệng được dùng như ngôn ngữ—Abhasvara—Utmost
Light-Purity—The realm of the radiant Brahmas. There are no sounds
heard in this heaven; when the inhabitants wish to talk, a ray of pure
light comes out of the mouth, which serves as speech.
(C) Tam Thiền
Thiên (See Tứ Thiền thiên):
7) Thiểu
Tịnh thiên: Cảnh giới của những vị Phạm Thiên có hào quang
nhỏ—Parittasubha (p)—Minor Purity—The realm of the Brahmas of minor aura.
8) Vô
Lượng Tịnh thiên: Cảnh giới của những vị Phạm Thiên có hào quang vô cùng,
vô hạn định—Apramanasubha (p)—Infinite Purity—The realm of the Brahmas of
infinite aura.
9) Biến
Tịnh thiên: Cảnh giới của những vị Phạm Thiên có hào quang vững chắc không
lay động—Subhakrusna (p)—Universal Purity—The realm of the Brahmas of
steady aura.
(D) Tứ Thiền
Thiên (See Tứ Thiền thiên):
10) Phúc Sanh
thiên: Punyaprasava—Felicitous birth.
11) Vô Vân
thiên: Anabhraka—Cloudless.
12) Quảng Quả
thiên: Cảnh trời của những vị Phạm Thiên hưởng quả rộng
lớn—Brhatphala—Vehapphala (p)—Large fruitage—The realm of the Brahmas of
great reward.
13) Vô Phiền
thiên:Asanjnisattva—No vexations, or free of trouble.
14) Vô Nhiệt
thiên: Avrha—No heat.
15) Thiện
Kiến thiên: Atapa—Beautiful to see.
16) Thiện
Hiện thiên: Sudrsa—Sudassa (p)—Beautiful appearing—The beautiful realm.
17) Sắc Cứu
Cánh thiên: Sudarsana—The end of form.
18) Vô Tưởng
thiên: Akanistha—The heaven above thought—The realm of mindless beings.
(E) Chư
thiên khác: Other devas:
19) Quang Âm
thiên: Abhasvara—Light-sound heavens.
20) Cực Quang
Tịnh thiên: The heavens of utmost light and purity (one of the second
dhyana heavens).
21) Địa Cư
Thiên: Indra’s heaven on the top of Sumeru.
22) Không Cư
Thiên: Heaven in space.
23) Tự Tại
Thiên: Isvaradeva—King of the devas—God of Free Will—God of Free Movement.
24) Diệu Hỷ
Túc thiên: The heaven full of wonderful joy.
25) Biện Tài
Thiên Nữ: Goddess of eloquence.
26) Diệu Âm
Nhạc Thiên: Sarasvati—The wife or female energy of Brahma—Biện Tài Thiên
Nữ.
27) Đại Kiết
Tường thiên: Mahasri.
** For more
information, please see Tam
Chủng Thiên.
Thiên Ái:
Devanampriya—Beloved of the gods (natural fools, simpletons, or the
ignorants).
Thiên Ân: Hòa
Thượng Thích Thiên Ân, một trong những danh Tăng Việt Nam tại Hoa Kỳ trong
thời cận đại. Ông thuộc dòng Thiền Lâm Tế. Vào năm 1966, ông sang Hoa Kỳ
thuyết giảng tại Đại Học UCLA. Năm 1967, ông bắt đầu giảng dạy tại Trung
Tâm Thiền Phật Giáo Thế Giới tại Hollywood. Năm 1973, trường nầy trở thành
trường Đại Học Đông Phương. Sau cuộc thay đổi chính trị tại Việt Nam vào
năm 1975, ông hoạt động rất tích cực giúp đở những người tỵ nạn trên đất
Mỹ—Most Venerable Thích Thiên Ân, one of the most outstanding Vietnamese
monks in the United States in the modern era. He was trained in the
Lin-Chi Lineage. He came to the USA in 1966 to lecture at UCLA. In 1967,
he began to teach at Hollywood Founded International Buddhist Meditation
Center, later in 1973 it became a college and University of Oriental
Studies in Los Angeles. After the political change over in Vietnam in
1975, he was active in helping Vietnamese refugees in the USA.
Thiên Bách Ức Hóa Thân
Phật: The hundred thousand myriad Transformation bodies of the
Buddha—Theo Kinh Pháp Bảo Đàn, Lục Tổ Huệ Năng dạy về Thiên Bách Ức Hóa
Thân Phật như sau: “Này thiện tri thức! Sao gọi là Thiên Bách Ức Hóa Thân?
Nếu chẳng nghĩ muôn pháp thì tánh vốn như không, một niệm suy nghĩ gọi là
biến hóa. Suy nghĩ việc ác là hóa làm địa ngục, suy nghĩ việc thiện thì
hóa làm thiên đường, độc hại thì hóa làm rồng rắn, từ bi thì hóa làm Bồ
Tát, trí huệ thì hóa làm thượng giới, ngu si thì hóa làm hạ giới. Tự tánh
biến hóa rất là nhiều, người mê không hay tỉnh giác, mỗi niệm khởi ác
thường đi trong con đường ác, xoay về một niệm thiện, trí huệ liền sanh,
đây gọi là Tự Tánh Hóa Thân Phật.”—According to the Dharma Jewel Platform
Sutra, the Sixth Patriarch taught: “Good Knowing Advisors! What are the
hundred thousand myriad Transformation bodies of the Buddha? If you are
free of any thought of the ten thousand dharmas, then your nature is
basically like emptiness, but in one thought of calculation,
transformation occurs. Evil thoughts are being tranformed into hell-beings
and good thoughts into heavenly beings. Viciousness is transformed into
dragons and snakes, and compassion into Bodhisattvas. Wisdom is
transformed into the upper realms, and delusion into the lower realms. The
transformations of the self-nature are extremely many, and yet the
confused person, unawakened to that truth, continually gives rise to evil
and walks evil paths. Turn a single thought back to goodness, and wisdom
is produced. That is the Transformation-body of the Buddha within your
self-nature.”
Thiên Bẩm:
Inborn—Innate.
Thiên Bộ: The
classes of devas—The host of devas—The host of heaven.
Thiên Bộ Luận Sư:
Ngài Long Thọ Bồ Tát viết 1000 (thiên) bộ luận. Thế Thân hay Thiên Thân Bồ
Tát căn cứ vào Tiểu Thừa mà viết 500 bộ luận Tiểu Thừa, rồi sau đó lại
viết thêm 500 bộ luận Đại Thừa—Master of a thousand sastras, a title for
Nagarjuna (Long Thọ) and Vasubandhu (Thế Thân Bồ Tát).
Thiên Bộ Thiện Thần:
Thiên bộ thiện thần gồm Phạm thiên, Trời Đế Thích, Tứ thiên vương và các
vị long thần hộ pháp khác—Brahma, Indra, the four devaloka-rajas, and the
other spirit guardians of Buddhism.
Thiên Cái: A
Buddha’s canopy, or umbrella—A nimbus of rays of light—A halo.
Thiên Căn: Tượng
Dương Vật của Thần Siva, mà Huyền Trang đã tìm thấy trong các đình miếu ở
Ấn Độ; ông nói rằng những người Ấn Giáo đã “sùng bái tượng nầy không biết
ngượng”—The phallic emblem of Siva, which Hsuan-Tsang found in the emples
of India; he says the Hindus “worship it without being ashamed.”
Thiên Cẩu: Ulka
(skt)—The heavenly dog—A meteor—A star in Argo.
Thiên Chân:
Bhutatathata (skt).
1) Chân
lý tự nhiên, không phải do con người tạo ra; chân như hay bản tánh thật
thường hằng nơi vạn hữu, thanh tịnh và không thay đổi, như biển đối nghịch
lại với sóng (bản chất cố hữu của nước là phẳng lặng và thanh tịnh chứ
không dập dồn như sóng)—Permanent reality underlying all phenomena, pure
and unchanged, such as the sea in contrast with the waves.
2) Nghĩa
lý về cái “không” của Tiểu Thừa chỉ thiên lệch về một bên chứ không siêu
việt như cái “không” của Đại Thừa: The Hinayana doctrine of unreality, a
one-sided dogma in contrast with transcendental reality of Mahayana.
Thiên Chân Độc Lãng:
Chân như là sự chiếu sáng duy nhứt. Đây là lời tuyên bố quả quyết của Đạo
Thúy thời nhà Đường với nhà sư Nhật Bản Truyền Giáo. Hiểu được cơ bản của
chân như sẽ làm sáng tỏ mọi thứ, kể cả Phật quả—The fundamental reality,
or the bhutatathata, is the only illumination. It is a dictum of Tao-Sui
of the T’ang to the famous Japanese monk Dengyo. The apprehension of this
fundamental reality makes all things clear, including the universality of
Buddhahood.
Thiên Chân Phật:
1) Chân
Như: The Bhutatathata—The real or ultimate Buddha.
2) Tên
khác của Pháp thân Phật: Another name for the Dharmakaya, the source of
all life.
Thiên Chấp: Chấp về
một phía—To hold firmly to a one-sided interpretation.
Thiên Chủ: Devapati
(skt)—Thiên chủ của chư Thiên, danh hiệu của trời Đế Thích, thiên chủ của
cõi trời dục thiên thứ sáu—The lord of devas, a title of Indra—Lord of the
sixth heaven of desire. He is also opposing the Buddha-truth.
Thiên Chủ Giáo Pháp:
Devendra-samaya (skt)—Giáo pháp của Thiên Chủ—Doctrinal method of the lord
of devas—A work on royalty in the possession of a son of Rajabalendraketu.
Thiên Chúa Giáo:
Catholic or Christianity—Hai mươi thế kỷ trước, chúa Giê Su đã sáng lập ra
Thiên Chúa giáo, và tín đồ Thiên Chúa xem chúa Giê Su như là con của
Thượng đế. Đây là tôn giáo cải cách từ Do Thái giáo, theo đó họ xem Đức
Chúa Trời là vị duy nhất sanh ra trời, đất, và vạn vật. Theo bộ Tân và Cựu
Ước thì vũ trụ trước đây là một khoảng mênh mông mù mịt. Nhờ quyền phép
của Đức Chúa Trời mà trong bảy ngày đã tạo thành mặt trời, mặt trăng, tinh
tú, đất, nước, sông, cây cối, người và vật. Vào ngày thứ bảy, Ngài lấy
chút đất hà hơi thành ra ông A Đam, đồng thời lấy chút đất khác cùng một
miếng xương sườn rồi hà hơi vào thành ra bà Ê Và. Hai người ấy lấy nhau và
sống như vợ chồng trong Vườn Địa Đàng. Sau vì phạm tội ăn trái cấm trong
vườn nên cả hai bị đày xuống cõi trần làm thủy tổ loài người. Từ đó con
cháu loài người đều bị bó buộc trong tội tổ tông truyền. Theo giáo lý đạo
Thiên Chúa thì ai biết tôn trọng, kính thờ, và vâng lời Chúa sẽ được lên
Thiên Đàng đời đời sống hạnh phúc; trái lại sẽ bị đọa xuống địa
ngục—Twenty centuries ago, Jesus Christ, the founder of Christianity and
regarded by Christians as the son of God, reformed an old Hebrew religion
according to which God is the only creator of the universe and sentient
beings. From the Old and New Testaments, it is said that the universe at
the start was a dark and immense expanse. God with His supernatural powers
and magic created within seven days the sun, moon, stars, earth, water,
mountains, vegetation, man, and animals. On the seventh day of creation,
God breathed into the dust of the earth to create Adam. He also created
Eve by breathing into some dust mixed with the rib of Adam. They were told
to dwell in the Garden of Eden as husband and wife. But after they had
eaten the forbidden fruit of the Tree of Knowledge of Good and Evil, they
were evicted from the Garden and condemned to live on earth as originators
of mankind. From that time, mankind had to suffer from the original sin.
According to the Catholic doctrine, whoever knows how to respect, venerate
and obey God will be saved to live happily in Heaven forever; those who do
not will be banished into Hell.
Thiên Chúng: The
host of heaven, includes Brahma, Indra, and all their host.
Thiên Chúng Ngũ Tướng:
Năm dấu hiệu tiến gần về sự chết của chư thiên—The five signs of
approaching demise (death) among the devas—See Ngũ Suy.
Thiên Chức: Natural
duty.
Thiên Cơ: Natural
capacity—The nature bestowed by Heaven.
Thiên Cổ:
1) Cổ xưa
lâu đời: Antiquity.
2) Trống
trời: Theo Phẩm 15 Kinh Hoa Nghiêm, ở Thiện Pháp Đường nơi cõi Trời Đao
Lợi có một cái trống chẳng đánh mà tự nhiên phát diệu âm, cảnh báo chúng
thiên trên cõi Trời nầy rằng đời vô thường và luôn bị nghiệp báo chi phối.
Chư Thiên trên tầng trời nầy nghe tiếng trống bèn kéo nhau nghe Trời Đế
Thích nói pháp vi diệu khiến họ đều phát tâm làm lành lánh dữ. Do vậy chư
Phật còn có danh hiệu là Thiên Cổ hay Trống Trời. Lúc trống trời vang lên
thì chúng ma đều sợ hãi bỏ chạy—According to the Flower Adornment Sutra,
Chapter 15, in the Good Law Hall of Trayas-trimsas heavens, there is a
deva-drum which sounds of itseft, warning the inhabitants of the
thirty-three heavens that even their life is impermanent and subject to
karma; at the sound of the drum Indra preaches against excess. Hence it
is a title of Buddhas as the geat law-drum, who warns, exhorts, and
encourages the good and freightens the evil and demons. .
Thiên Cổ Âm: Vân Tự
Tại Đăng Vương—Dundubhisvara-raja (skt)—Lord of the sound of celestial
drums, such as thunder. Name of each of 2,000 kotis of Buddhas who
attained Buddhahood.
Thiên Cổ Lôi Âm Phật:
Cổ Âm Như Lai—Divyadundubhimeghanirghosa (skt)—Một trong năm vị Phật trong
Thai Tạng Giới Mạn Đà La, ở phía bắc của nhóm trung tâm. Người ta nói đây
là pháp thân hay “Đẳng Lưu” thân của Phật Thích Ca. Vị Phật nầy cũng được
biết đến như là Bất Động Tôn tương ứng với A Súc Bệ Phật—One of the five
Buddhas in the Garbhadhatu mandala, on the north of the central group;
said to be one of the dharmakaya of Sakyamuni or his universal emanation
body; it is known as Immutably-Honoured One corresponding with Aksobhya.
Thiên Công:
Eternalists believe that there exists a so-called Creator who created all
creatures.
Thiên Cung:
1) Cung
của cõi trời: The deva bow—The rainbow.
2)
Devapura—Devaloka—The palace of devas—The abode of the gods—Heavenly
palace.
3) Cung
trời thứ sáu nằm trên núi Tu Di, giữa thế giới và Phạm Thiên giới—The six
celestial world situated above the Meru, between the earth and the
Brahmalokas.
4) The
deva-bow—The rainbow.
** For more information, please see
Thiên—Tam Chủng Thiên—Tứ Chủng Thiên—Ngũ Chủng Thiên.
Thiên Cung Bảo Tạng:
Thư viện chứa kinh tạng—Tàng kinh các—Tàng kinh các nơi cung trời Đâu Suất
trong cung của Đức Di Lặc—A library of the sutras—The treasury of all the
sutras in the Tusita Heaven in Maitreya’s palace.
Thiên Cư:
1) The
abode of the gods.
2) To
change one’s residence.
Thiên Dân: Chư
Thiên cư ngụ trên các cõi trời—Heavenly beings or beings who live in the
various Heavens—See Thiên.
Thiên Đản: Hở một
bên vai, như mặc áo cà sa choàng qua vai phải và để hở vai trái. Đây là
dấu hiệu của sự tôn kính—Bare on one side, i.e. to wear the toga, or robe,
over the right shoulder, baring the other as a mark of respect.
Thiên Đàng: Heaven.
Thiên Đao Lợi: See
Trời Đao Lợi.
Thiên Đạo:
Deva-gati—Devasopana (skt).
1) Cõi
trời, cảnh giới cao nhất trong lục đạo, gồm 18 tầng trời sắc giới và bốn
tầng trời vô sắc giới. Một nơi hưởng phước, nhưng không là nơi để tiến lên
quả vị Bồ Tát—The highest of the six paths—The realm of devas includes the
eighteen heavens of form and four of formlessness. A place of enjoyment,
where the meritorious enjoy the fruits of good karma, but not a place of
progress toward bodhisattva perfection.
2) Đạo
Trời: Đạo tự nhiên, lý tự nhiên, hay qui luật tự nhiên—The Tao of
Heaven—According to the Taoists, natural law or cosmic energy is the
origin and law of all things.
Thiên Đế:
1) Vua
của cõi Trời: King or emperor of Heaven—Heaven.
2) Nhân
Đà La: Thích Ca—Thích Ca Bà—Indra.
3) Vua
Trời Đế Thích, vua của cung trời Đao Lợi, một trong những vị trời của Ấn
Độ thời cổ. Vua cõi trời chiến đấu chống lại ma quỷ bằng kim cang chùy.
Phật giáo xem vị nầy như là vị trời hộ pháp, thấp hơn Phật và các vị đã
chứng ngộ Bồ Đề: Sakra, king of the devaloka. One of the ancient gods of
India, the god of the sky who fights the demons with his vajra or
thunderbolt. He is inferior to the trimurti, Brahma, Visnu, and Siva,
having taken the place of Varuna or sky. Buddhism adopted him as its
defender, though, like all the gods, he is considered inferior to a Buddha
or any who have attained bodhi.
Thiên Đế Sinh Lư Thai:
Thiên Đế thác sanh vào thai lừa—Theo Kinh Pháp Cú kể lại, thì có một
truyện tích kể lại vụ trời Đế Thích biết mình sắp thác sanh vào thai lừa
nên lòng buồn bã không nguôi. Người khác bảo rằng muốn thoát khỏi cảnh nầy
chỉ có cách là tin Phật. Trước khi ông tới được Phật thì đã thác và thấy
mình tái sanh vào bụng lừa. Tuy nhiên, lời nguyện của ông đã có hiệu quả
vì chủ lừa đánh lừa mẹ quá mạnh đến sẩy thai và Thiên Đế được trở về kiếp
cũ và lên gặp Phật—According to the Dharmapada Sutra, Lord of devas, born
in the womb of an ass, a Buddhist fable, that Indra knowing he was to be
reborn from the womb of an ass, in sorrow sought to escape his fate, and
was told that trust in Buddha was the only way. Before he reached Buddha
his life came to an end and he found himself in the ass. His resolve,
however, had proved effective, for the master of the ass beat her so hard
that she dropped her foal dead. Thus Indra returned to his former
existence and began his ascent to Buddha.
Thiên Đế Thích: Đế
Thích Thiên—Trời Đế Thích, vị chúa tể của cung trời Đao Lợi cùng họ với
Phật Thích Ca—Sakra, king of the devaloka.
Thiên Đế Thích Thành:
Còn gọi là Hỷ Kiến Thành hay Thiên Kiến Thành, thành của Thiên Đế, vua của
chư thiên. Thủ phủ của ba mươi ba tầng Trời Đế Thích. Cũng gọi là Thiện
Kiến Thành hay Hỷ Kiến Thành—The city of beautiful, or the city of Sakra,
the Lord of devas. The chief city or capital of the thirty-three
Indra-heavens. Also called the Sudarsana city good to behold, or city a
joy to behold.
Thiên Địa Kính: The
mirror of heaven and earth (The Prajna-paramita sutra).
Thiên Định:
Externalists believe in a so-called Determinism: everything is
predetermined by God.
Thiên Đô: To move
the capital.
Thiên Đốc: Một hình
thức viết sai của người Trung Hoa về chữ Ấn Độ—T’ien-Tu, an erroneous form
of Yin-Tu or India.
Thiên Đồng: Thiên
đồng hộ pháp, những thiên đồng sứ giả của chư Phật và chư Bồ Tát—Divine
youths, such as deva guardians of the Buddha-law who appear as Mercuries,
or youthful messengers of the Buddhas and Bodhisattvas.
Thiên Đồng Sơn: Một
nhóm tự viện nổi tiếng gần núi Thiên Đồng, cũng được gọi là núi Thái Bạch;
đây là một trong năm núi nổi tiếng của Trung Quốc—A famous group of
monasteries in the mountain near Ningpo, also called Venus planet
mountain; this is one of the five famous mountains of China.
Thiên Đức Bình:
