PHẬT GIÁO TRONG THẾ KỶ MỚI
PHẬT LỊCH 2540 –
GIAO ĐIỂM
Tuyển tập 1
Nhiều tác giả
---o0o---
Dẫn Nhập
Từ nhiều năm nay, cuộc sống hiện thực của những
người con Phật tại nước ngoài hầu như lúc nào cũng bắt họ phải đối diện
với một số vấn đề nhân văn phức tạp: Làm thế nào để vận dụng
được những lời Phật dạy vào cuộc sống trong một mội trường văn hóa xa lạ
với truyền thống của họ? Tại sao những xã hội Tây phương cực kỳ tiến bộ về
trình độ khoa học kỹ thuật lại bắt đầu khước từ những giá
trị tâm linh nội sinh và lâu đời để quay tìm tới các nguồn đạo học Đông
phương? Phật giáo Việt nam, như một bộ phận khăng khít của dân tộc, phải
chuyển hóa như thế nào để bước nhịp nhàng với những chuyển đổi sâu rộng
hiện nay của đất nước và thời đại? Những lực vận động nào sẽ định hình và
định tính các định chế Phật giáo Việt Nam trong tương lai qua sứ mạng
hoằng dương Chánh pháp? Và còn nhiều nữa, những vấn nạn lớn và nhỏ, những
quan tâm gần và xa, những âu lo có cơ sở hoặc thuần cảm tính. Biểu hiện
lên mặt nỗi là những lời cảnh giác và dự báo, những công trình nghiên cứu
và lý luận, những buổi hội thảo và mạn đàm, những nỗ lực vận động và tổ
chức… của cả ở trong lẫn ngoài nước, từ cả giới xuất gia lẫn tại gia, do
cả ba Tông phái lớn tại Việt Nam là Thiền, Mật và Tịnh. Tất cả, nhiều lúc
tích cực nhưng không phải không có lúc thật tiêu cực, đan kết và chồng
chéo lên nhau như một bức tranh vạn hoa nhiều màu sắc và hình khối, để làm
rõ nét một xu thế chung: Đã đến lúc phải nhìn lại chính mình trước tấm
gương lạnh lùng và trung thực của sự thật. Đã đến lúc phải biết phân biệt
để củng cố cái gì là bất biến và phát huy cái nào là tùy duyên. Bằng trí
tuệ Bát Nhã và bằng tâm nguyện Bồ Tát.
Do đó, trong quá trình thực hiện Tuyển tập Đối Thoại Với Giáo Hoàng
Gioan-Phao Lồ II để làm sáng tỏ một số ngộ nhận và đính chính những
sai lầm của vị chủ chiên Thiên Chúa giáo La Mã về đạo Phật, Giao Điểm cũng
đã lấy quyết định song song hình thành một diễn đàn chung dưới hình thức
những tuyển tập liên hoàn, không phải như một phản ứng tự phê tự kiểm, mà
để liên tục và có hệ thống, trình bày những vấn đề của chính tôn giáo
mình, trong mục đích đóng góp vào nổ lực truy tìm một định hướng khế lý và
khế cơ, khả thể và khả dụng, cho đường lối phát triển Phật giáo trước thế
kỷ mới.
Lẽ dĩ nhiên, trong quy trình đóng góp vào việc phác thảo định hướng to
lớn và lâu dài đó, không có gì là không quan trọng dù đó là ý kiến cụ thể
về một vấn đề thực dụng, cũng không có gì là không đáng nói hoặc không
được nói dù đó là cuộc mổ xẽ khắc nghiệt để nhận diện những con sư tử
trùng nội sinh. Muốn minh Tâm thì phải kiến Tánh, để giải phóng ra khỏi
gông cùm thì trước hết phải nhìn cho rõ cái gông cùm, và càng phải
nhìn lại chính mình một cách nghìn lần rõ ràng hơn. Một cái nhìn triệt để
toàn diện và tích cực.
Và cũng lẽ dĩ nhiên, định hướng đó phải nằm trong tọa độ đủ lớn cho cả
nhân loại, vì biển khổ thì không ngừng lại trước các biên giới thiên nhiên
hay chủng tộc, nhưng cũng phải vừa đủ nhỏ cho từng chúng sinh để mỗi người
có thể tự mình thắp đuốc mà một mình đáo bỉ ngạn. Đâu đó giữa hai tọa độ
nầy là một đạo Phật Việt Nam trong lòng một tổ quốc Việt Nam, mà quá trình
lớn dậy của hai thực thể này đã là một gắn bó tương thông và hòa hài,
nương dựa và bất khã phân ly, từ lúc bắt đầu cùng hiện diện đã hai nghìn
năm nay cho đến một thiên niên mới đang trải dài trước mắt. Cho nên nội
dung của những đóng góp vào nỗ lực định hướng này cũng đã, tự thân và chủ
yếu, xuất sinh từ những gốc rễ văn hóa và lịch sử đặc thù Việt Nam. Nghĩa
là mang bản sắc Việt Nam và tương ứng với hiện thực Việt Nam. Một hiện
thực có cả một dân tộc, trong đó có Phật giáo Việt Nam, đang tự mình từng
bước chủ động thoát ra khỏi chu kỳ ngoại thuộc và chậm tiến, để lẫm liệt
chấp nhận và quyền biến giải quyết các thách thức sinh tử của thời đại.
Để cung ứng điều kiện trình bày cho những đóng góp có nội dung liên hệ
đến một định hướng như thế, công việc hình thành một diễn đàn đáng
lẻ phải quy mô hơn và hùng hậu hơn. Cần nhiều công sức và phương tiện hơn.
Nhưng Giao Điểm, với những giới hạn và khó khăn mà ai cũng biết, vẫn đứng
ra nhận lãnh công việc nầy như viên đá lót đường cho cả đoàn người đi tới.
Chỉ bằng tấm lòng sắt son với dân tộc, và niềm tin vững chắc vào Chánh
pháp.
Từ cuối xuân năm 1996, lúc bắt đầu phổ biến Lá Thư Ngỏ và các Chủ Đề
Gợi Ý để kêu gọi sự đóng góp vào Tuyển Tập 1, Giao Điểm đã nhận được những
đáp ứng rất thuận lợi cả ở trong lẫn ngoài nước, thậm chí có bài viết gửi
đến cho chúng tôi chỉ trong vòng hai tuần lễ sau đó. Tuy nhiên, cũng có
những thân hữu đến nay vẫn chưa thấy hồi âm như đã hứa. Có nhiều lý do
giải thích sự ngần ngại nầy nhưng đáng nói hơn cả, nên do đó cần làm rõ ra
ở đây, là vì hai lý do sau:
·
Thứ nhất là lý do nhận diện. Nhiều Phật tử trong
nước không biết, hoặc chưa hiểu, chủ trương và đường lối của Giao Điểm như
thế nào nên chưa muốn có quan hệ với một hoạt động ngoài nước, dù quan hệ
đó chỉ là những tư duy dưới hình thức một bài viết. Còn tại hải ngoại vì
một số xuyên tạc và ngộ nhận, Giao Điểm cũng đã không được biết rõ như
thật là nó, nên hợp tác với Tuyển tập sẽ tạo ra một số phiền lụy cho cá
nhân người viết bài. Chúng tôi xin nhân dịp nầy để xác định cho rõ điều đã
thể hiện rõ ràng trên Tạp chí Giao Điểm, nhất là các số gần đây, và qua
các hoạt động nhân đạo và giáo dục y tế từ 5 năm qua của Giao
Điểm Foundation ở trong nước, là với tư cách của những Phật tử Việt
Nam, chúng tôi chỉ muốn quan tâm chia xẻ và đóng góp vào những thao thức,
những thăng trầm, những cơ hội và thách thức mà cả dân tộc 77 triệu người
trong và ngoài nước đang kinh qua. Để từ đó góp phần xây dựng một đạo Phật
có thêm người tu và hành đúng Chánh pháp trong một nước Việt Nam có dân
giàu, có nước mạnh, có một đời sống có văn hóa, trong một xã hội có văn
minh.
·
Thứ hai là lý do thái độ. Một số thân hữu phân vân
không biết phải “nhìn lại mình” như thế nào để tránh gây thêm những rạn
nứt, những khó khăn, những đau đớn vốn dĩ đã ít nhiều hiện diện và
huấn tập từ lâu. Đó là một thái độ thật sự đáng tôn trọng nhưng e rằng có
thể chỉ sẽ làm trầm trọng thêm một căn bệnh vốn đã bước qua thời kỳ trầm
trọng rồi. Người Mỹ có câu “Muốn làm trứng ôm-lét thì không thể không đập
vỡ cái vỏ”. Huống gì điều chúng ta đang làm không phải là đập một cái vỏ,
vốn chỉ là một phương tiện thiện xão, mà là với thành tâm và thiện ý, góp
sức lau chùi cho sạch những bụi bặm oan nghiệt để cái trứng lại thật sự
trở thành cái trứng mà thôi. Nhưng đạo Phật không phải trứng mà cũng chẳng
phải vỏ, vì để tiếp tục ví von, thì đạo Phật phải như một viên kim cương
bất hoại, càng chùi bụi thì ánh sáng càng óng ánh, chứ ai đập vỡ được nó
bao giờ.
Ngoài ra,
là một phần tử rất nhỏ trong cộng đồng dân tộc, nhưng nhờ sự trong sáng
trong công việc và lương thiện trong tình ý, nên Giao Điểm có được cơ
duyên tiếp cận trực tiếp với cả trạng huống trong nước lẫn tình hình trên
thế giới, do vậy, ở một giới hạn nào đó, chứng nghiệm, cảm nhận và đối
chiếu được những thay đổi sâu rộng trong định hướng học thuật và hành xử
văn hóa tại nước ngoài mà độc giả trong nước có thể chưa trực tiếp cảm
nhận cụ thể được. Chúng tôi muốn đề cập đến cuộc phản tỉnh tư duy sâu sắc
và rộng lớn của giới trí thức Tây phương trước sự phá sản các giá trị tôn
giáo truyền thống, và thái độ khước từ những ước lệ đạo đức xã hội mà họ
đang sống. Cuộc phản tỉnh đó cũng có liên hệ đến tình hình khai thác và
hủy diệt không giới hạn những dự trữ cuối cùng của tài nguyên thiên nhiên
trên quả địa cầu này. Điều đáng nói là chảy xuyên suốt cuộc phản tỉnh về
nhận thức này, nội dung lời dạy của Đức Phật và triết lý hành động của
Phật giáo đã được thành phần trí thức phương Tây vận dụng một cách sinh
động và có hiệu quả.
Điều
xin thưa cuối cùng là dù đã cố gắng tối đa, Tuyển tập 1 nầy chắc chắn cũng
không tránh khỏi những khiếm khuyết cả về hình thức lẫn nội dung. Đặc biệt
sau khi đọc hết, quí vị độc giả dù không tinh ý cũng sẽ thấy ba điều:
-
Thứ nhất là chúng tôi không có một bố cục chặt chẽ và
nhất định, dù có vẽ như Giáo dục và Đào tạo Tăng Ni là chủ điểm nổi bật
nhất. Điều đó thật ra chỉ là một sự phù hợp đầy thuận duyên giữa ý định
biên tập ban đầu của chúng tôi và buổi Hội thảo về Hướng phát triển
Phật giáo Việt Nam tại Thiền viện Trúc Lâm ở Pháp vào tháng 9 năm 1996
vừa qua, mà vài bài phát biểu hôm đó đã được trích đăng lại trong Tuyển
tập này. Và cũng chính điều đó đã tạo ra tiền lệ cho một nguyên tắc chọn
bài là chúng tôi sẽ mạo muội đăng lại một số bài giá trị và hợp đề đã phổ
biến (kể cả phổ biến trên tạp chí Giao Điểm), nếu thời gian và không gian
cách trở không cho phép chúng tôi liên lạc với tác giả để xin chấp thuận.
-
Thứ hai là qua nội dung và ngôn từ, độc giả cũng thấy
được số bài viết của tác giả trong nước gần bằng với số ngoài nước, dù
điều kiện liên lạc khó khăn và dù hoàn cảnh sáng tác khác nhau. Sự quan
tâm đầy nhiệt tình và thái độ rất tích cực đó đã là một khích lệ lớn lao
cho ban thực hiện Tuyển tập, và là một khẳng định rất hùng hồn về chủ
trương đúng đắn mà Giao Điểm đang nổ lực thực hiện.
-
Thứ ba là tuy Tuyển tập 1 có chia ra bốn chủ điểm khác
biệt, các bài viết vẫn không đan kết được với nhau như một tổng thể nhất
quán, dù tự thân mỗi bài viết đều có giá trị nội tại của nó. Thậm chí lại
có những bài tiếp cận vấn đề từ những tư thế đối nghịch nhau, dùng những
phương pháp luận xung khắc nhau, và đưa đến những giải pháp khác biệt
nhau. Điều này không làm cho chúng tôi ngại ngùng. Lại càng không làm cho
chúng tôi nhân danh một bài này để loại trừ một bài khác. Vì chủ đề của
Tuyển tập vốn phức tạp, không có những cách nhìn dễ dàng và không có những
giải pháp tiền chế, và vì chúng ta vốn được Phật dạy về lý Duyên sinh, cái
này có là vì cái kia có.
Tuy
nhiên, nếu Tuyển tập này, với những giới hạn nhất định do chính Giao Điểm
tự mình tạo ra đó, mà gây được một hứng khởi và một niềm tin nơi bạn đọc,
cũng như nơi những người viết, cho sự ra đời nối tiếp của các Tuyển tập
sau; và nếu từ những nổ lực trí tuệ khiêm nhường này mà Phật Tử Việt Nam
vận dụng được chút nào để đóng góp cho quá trình chuyển hóa của Phật Giáo
Việt Nam trước thềm thế kỷ mới, thì quả thật điều đó đã vượt quá tâm
nguyện của chúng tôi.
GIAO ĐIỂM
Hoa Kỳ, tháng 12 năm 1996
***
THƯ NGỎ
KÍNH BẠCH CHƯ TÔN ĐỨC
KÍNH THƯA QUÍ THIỆN HỮU TRI THỨC
Do tác động trực tiếp của những tiến bộ trong lãnh
vực khoa học và công nghệ, và đặc biệt do phong trào phản tỉnh trí thức để
đối trị với cuộc khủng hoảng nhân văn toàn cầu hiện nay đang tàn phá không
những môi sinh của con người, mà cả những kỷ cương đạo đức nền móng nhất
của chính con người, các giá trị và tín điều tôn giáo của nhân loại đã và
đang được nghiêm chỉnh thẩm định lại một cách triệt để.
Trong
cuộc thẩm định cần thiết và quyết liệt đó, trong khi các tôn giáo đang ngự
trị một cách áp đảo và lâu dài trên cuộc sống Tây phương bị phê phán vì
tính bất tương ứng với các nhu cầu tâm linh, và tình trạng tụt hậu so với
trình độ tiến bộ tư duy của thời đại, thì Phật giáo bỗng xuất hiện như một
biệt lệ. Các nhà tư tưởng lớn của nhân loại, đặc biệt những vị xuất sinh
từ chính các xã hội Tây phương nầy, như nhà toán học Blaise Pascal,
triết gia Bertrand Russel, nhà phân tâm học Graham Howe… lại
đã đánh giá rất cao khả năng giải phóng con người và xây dựng xã hội của
Phật giáo, mà tiêu biểu cho các danh nhân lỗi lạc nói trên là nhà Vật lý
học Mỹ gốc Do Thái Albert Einstein, cha đẻ của Thuyết Tương đối và
là người được giải thưởng Nobel Vật lý về Quang Điện (Photoelectric) năm
1921. Là khuôn mặt lớn nhất của khoa học tự nhiên trong thế kỷ thứ 20, lại
lấy Khoa học, vốn là sức mạnh và niềm tự hào của văn minh phương Tây, để
so sánh, ông đã nhận định về Phật giáo như sau:
Nếu
có một tôn giáo nào ứng phó được với các nhu cầu khoa học hiện đại thì tôn
giáo đó chính là Phật giáo. Phật giáo không cần phải duyệt xét lại hầu cập
nhật hóa với những khám phá khoa học mới đây. Phật giáo không cần phải từ
bỏ quan điểm của mình để theo khoa học, vì Phật giáo không những đã bao
gồm cả khoa học mà còn vượt qua cả khoa học nữa. (If there is any religion
that would cope with modern scientific needs, it would be Buddhism.
Buddhism requires no revision to keep it up to date with recent scientific
findings. Buddhism needs no surrender its views to science, because it
embraces science as well as goes beyond science).
Tuy
nhiên, nhìn một cách tổng quát, cần ý thức và nhìn nhận rằng lối sống đạo
của Phật tử và cách truyền đạo của Phật giáo, đặt biệt là Phật giáo Việt
Nam, đang gặp một số giới hạn nhất định. Do đó, việc cập nhật hóa phương
pháp truyền đạo, cách thế sống đạo, là một nhu cầu bức thiết. Để, ở trong
nước, Phật giáo có thể đóng góp năng động hơn vào đời sống đạo lý và văn
hóa của dân tộc, và Phật tử có thể góp phần hữu hiệu hơn vào sứ mệnh làm
cho dân giàu nước mạnh mà thời đại Lý Trần đã được Dân tộc chứng nhận và
Lịch sử chứng nghiệm. Còn ở ngoài nước, Phật giáo có thể phát huy được tối
đa khả năng đóng góp của mình vào nỗ lực chung của nhân loại, nhằm đối trị
những cuộc khủng hoảng, mà cấp thiết nhất là khủng hoảng đạo lý và tư
tưởng, mà nhân loại đang cay đắng kinh qua.
Trong
niềm thao thức đó, và với tất cả tâm thành thiện chí, Tạp chí Giao Điểm
thỉnh cầu chư Tôn Đức và hàng Thiện hữu tri thức trong nước cũng như khắp
thế giới, góp ý của mình dưới hình thức những bài viết về chủ đề: PHẬT
GIÁO TRONG THẾ KỶ MỚI
Chúng
tôi xin mạo muội đề nghị nội dung và mục đích bài viết nên có tính xây
dựng, thực tiễn và khả thi. Phương pháp luận được sử dụng trong bài
giảng Tứ Diệu Đế để mô tả và phân tích hiện thực, truy tìm và giải
bày nguyên nhân, định hướng và đề nghị phương thức giải quyết,
là một quy trình mà chúng tôi nghĩ có thể sử dụng được. Lẽ dĩ nhiên đề
nghị đó chỉ có tính gợi ý mà thôi, quý vị có toàn quyền chọn lựa cách thế
trình bày nào thích hợp nhất.
Tạp chí
Giao Điểm dự định sẽ tổ chức, nếu hoàn cảnh cho phép, một (hay
nhiều) buổi mạn đàm hoặc hội thảo về chủ đề nói trên vào mùa hè năm 1996.
Ngoài ra, những bài tham luận cũng sẽ dự trù được in thành một Tuyển tập
để phổ biến rộng rãi.
Với định
hướng đa diện hóa và đa phương hóa các quan hệ với bên ngoài, Việt Nam
đang là nơi giao lưu của các luồng tư tưởng và học thuật trên thế giới. Đi
chung với những trào lưu nhân bản và khai phóng, cũng có không ít những
luồng văn hóa, những nguồn tôn giáo lỗi thời và nguy hại, ngụy trang dưới
những hình thức văn minh và tiến bộ, tuôn tràn vào đất nước chúng ta, và
đặt dân tộc trước vấn nạn phải nhận diện và chọn lựa cho đúng con đường
Hiện đại hóa mà không Tây phương hóa.
Do đó,
hơn lúc nào hết, đạo Phật Việt Nam lại càng có vai trò và nhiệm vụ quan
trọng hơn đối với sinh mệnh và tương lai của Dân tộc. Với đặc tính nhân
bản và khai phóng, chức năng làm phên dậu văn hóa để thừa kế có sáng tạo,
tiếp thu có chọn lọc của đạo Phật Việt Nam lại càng cần phải được khai
dụng tối đa. Chúng tôi tha thiết mong cầu được sự khuyến khích và hưởng
ứng thiết thực của chư Tôn Đức và quý Thiện hữu tri thức trong cũng như
ngoài nước, để nổ lực nầy chóng thành tựu.
California, ngày 15 tháng 2 năm 1996
Thay mặt Ban chủ trương Tạp chí Giao Điểm
Kính thư,
Hồng Quang
|
CÁC CHỦ ĐỀ GỢI Ý
I.
TỔNG QUAN
-
Giáo lý đức Phật và những yếu tính của
thời đại.
-
Phật Giáo và cuộc khủng hoảng của thế giới
hiện nay.
-
Một cái nhìn lịch sử của Phật Giáo Việt
Nam trong sinh mệnh dân tộc
-
Bản sắc đặc thù của Phật Giáo Việt Nam.
-
Phật Giáo Nhật Bản và cuộc canh tân xứ sở:
kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa, tôn giáo.
II. NHỮNG VẤN ĐỀ CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM
-
Vài suy nghĩ về giáo lý, giáo chế và giáo
hội.
-
Hiện tình Phật Giáo Việt Nam trong và
ngoài nước; triển vọng và cơ hội.
-
Những đề nghị cụ thể để Phật Giáo Việt Nam
có đủ tầm vóc bước vào thời đại mới.
-
Phương pháp truyền đạo và những phương
tiện truyền thông hiện đại.
-
Những đề nghị cụ thể để Gia Đình Phật Tử
(GĐPT) đáp ứng được những nhu cầu của tuổi trẻ trong thời đại mới.
-
Phật Giáo Việt Nam: chỗ đứng và nhiệm vụ
đối với dân tộc.
-
Phật Giáo Việt Nam và Phật Giáo thế giới.
III. NHỮNG VẤN ĐỀ CỤ THỂ ĐỂ HIỆN ĐẠI HÓA PHẬT GIÁO
VIỆT NAM
-
Tụng
kinh, giảng kinh và hiểu kinh bằng ngôn ngữ thời đại.
-
Giáo lý đức Phật và tri thức khoa học.
-
Vận
dụng giáo lý vào đời sống văn minh.
-
Đường
hướng và phương pháp đào tạo tăng ni trong thời đại mới.
-
Hình ảnh, phong thái và tầm cỡ của vị trú trì, giảng sư trong thời
đại mới.
-
Những đề nghị cụ thể cho một buổi lễ Phật Giáo mang tính thời đại.
-
Chức năng của một cư sĩ thời đại.
-
Mẫu
người mà Phật Giáo đào tạo cho thời đại mới.
IV. NHỮNG VẤN ĐỀ NHẬP THẾ CỦA PHẬT GIÁO VIỆT NAM
-
Phật Giáo và chính trị.
-
Phật Giáo và sự phát triển kinh tế.
-
Phật Giáo và vấn đề giáo dục và y tế.
-
Phật Giáo và vấn đề ô nhiễm môi sinh.
-
Phật Giáo và vấn đề phạm pháp và các tệ
đoan xã hội.
-
Phật Giáo và các vấn đề kiến trúc, hội
họa, điêu khắc, sáng tác, âm nhạc và văn nghệ.
-
Phật Giáo nên có hay không có một tổ chức
chặt chẽ như các tôn giáo Tây Phương.
-
Ý kiến về hai dòng tu: Thanh Tịnh xuất gia
và Xuất Thế tại gia.
-
Phật Giáo và các tôn giáo khác.
V. CÁC VẤN ĐẾ KHÁC:
Tùy
sáng kiến của quý vị. |
---o0o---
[Mục
Lục ] [ Phần 1 ] [
Phần 2] [Phần3]
---o0o---
Trình bày: Nhị Tường
Cập
nhật: 1-11-2004
