Thích Phước Đạt
Thiết
nghĩ, tất cả những vấn đề nan giải phức tạp của cuộc sống hiện đại hôm nay
có thể giải quyết tận gốc rễ bằng con đường chuyển hóa tâm thức của từng
cá nhân trong từng xã hội.
Thật ra, con đường chuyển hóa
này đã được Đức Phật và các bậc Thánh kinh qua, thực chứng và tuyên thuyết
cách đây hơn 2.500 năm:
"Khó nắm giữ,
khinh động
Theo các dục
quay cuồng
Lành thay, điều
phục tâm
Tâm điều, an lạc
đến".
(Pháp Cú số 35)
Vấn đề đặt ra là bạn phải hiểu
rõ cơ chế hoạt động của tâm. Bởi lẽ, từ ngàn xưa, trong tâm tưởng vẫn còn
đó những bức tường vọng kiến xây dựng trên tòa nhà sa mạc hoang vu. Khi
bạn khám phá ra được cách thức đập vỡ bức tường vọng kiến chính là lúc bạn
bắt đầu tạo ra sự chuyển biến của thân và tâm. Tại đây, tâm ý được tẩy rửa
hay được tống sạch mọi yếu tố có thể gây nhiễu loạn, dẫn đến thanh tịnh
thân tâm, sự thanh thản nội tại tâm hồn:
"Nếu với ý thanh
tịnh
Nói lên hay hành
động
An lạc được theo
sau
Như bóng không
rời hình".
(Pháp Cú số 2)
Thật là niềm hạnh phúc vô biên
khi tâm thức bạn bước ra ngoài những tâm lý thường tình: lòng tham dục,
khát ái, chấp thủ từng ăn sâu vào tâm thức. Tham muốn, khao khát, đam mê,
say đắm là những biểu hiện của ái dục thường xuyên có mặt trong tâm thức
bạn. Thật quá tế nhị đến nỗi bạn khó nhận ra khi lòng tham muốn dẫn dắt
tâm thức mình đam mê một đối tượng bên ngoài có hình dáng, hương vị hấp
dẫn. Trong những tình huống, môi trường như vậy, sự chuyển hóa tâm thức
cần phải được khởi động bắt nguồn từ sự chánh niệm tỉnh giác. Tại đây, sự
quán sát đối tượng quán niệm sẽ chuyển hóa nguồn năng lực ham muốn thành
đối tượng để chánh niệm và phòng hộ:
"Tâm khó thấy,
tế nhị,
Theo các dục
quay cuồng
Người trí phòng
hộ tâm
Tâm hộ, an lạc
đến"
(Pháp Cú số 36)
Hẳn nhiên, sự thiết lập trật tự
mới của tâm thức được bắt đầu bằng chánh niệm. Đó là điều chỉnh toàn bộ
hoạt động suy nghĩ, tư tưởng từ bên trong cho đến biểu lộ hành vi bên
ngoài của bạn. Trong đó, tỉnh giác là sức mạnh giúp bạn vượt qua ngoài thế
giới mộng tưởng đầy ắp đam mê cuồng nhiệt, hay những cơn lốc xoáy xung đột
tâm lý của tư tưởng. Bấy giờ, nội tâm được an trú vào đối tượng bằng sự
tĩnh lặng, không còn phân biệt giữa những cái được yêu thích và những cái
không được yêu thích, giữa lòng khao khát muốn nắm giữ chiếm đoạt hay
khước từ, lo âu đầy sợ hãi.
Sự tỉnh thức sẽ làm tăng trưởng
khả năng hiểu biết sự thật vô thường, vô ngã của cuộc đời. Ý thức và an
trú thường xuyên trạng thái an lạc này, bạn sẽ có cơ hội để sống hạnh
phúc. Bởi lẽ, hạnh phúc chỉ có mặt khi bạn hiểu rõ: "Cái này không phải là
ta, là tự ngã của ta". Suy nghĩ thường xuyên về câu kinh trên sẽ giúp bạn
điều chỉnh toàn bộ mọi suy nghĩ, tư tưởng, việc làm của bản thân:
Tâm không đầy
tràn dục
Tâm không hận
công phá
Đoạn tuyệt mọi
thiện - ác
Kẻ tỉnh không sợ
hãi"
(Pháp Cú số 39)
Thế nên, sống trong thế giới
đầy khổ đau này, bạn không thể không thực nghiệm một đời sống chuyển hóa
tâm thức hướng thượng. Trong mỗi cá nhân, có một xu thế nội tại luôn luôn
đòi hỏi phải lớn lên, phát triển mở rộng. Tuy nhiên, tất cả những thành
tựu của nhiều lãnh vực khác nhau như văn hóa, kinh tế, khoa học, kỹ thuật,
công nghệ... đều bắt nguồn từ sự tỉnh giác nội tâm. Hơn ai hết, nếu bạn là
một người Phật tử chân chính, chắc bạn sẽ hiểu rõ ý nghĩa lời Đức Phật
dạy: Tâm làm chủ các pháp. Điều này có nghĩa rằng hễ cá nhân nào làm chủ
được tâm mình, thì người đó hẳn nhiên bước vào thế giới an lạc vĩnh hằng.
Chìa khóa để mở cánh cửa tự do, tự chủ chính là sự chuyển hóa tâm thức
trong quá trình tu tập thực nghiệm tâm linh của đời sống hiện tại.
Cuộc sống thì luôn luôn vận
động vào mọi lúc, mọi nơi. Trong dòng biến chuyển liên tục ấy, tâm thức
con người phải được an trụ trong giây phút hiện tại đầy sinh động bằng
cách gạt bỏ những hoài niệm về quá khứ, hay mơ tưởng về một tương lai mờ
mịt. Một cái tâm tinh tế, bén nhạy, tỉnh lặng, giác tỉnh được phối hợp một
trái tim hiền hòa giàu tình thương sẽ chuyển hóa toàn bộ thực trạng khổ
đau thành viễn cảnh hạnh phúc. Dù khoa học kỹ thuật thành tựu nhảy vọt,
công nghệ thông tin - tin học bùng nổ đã và đang cung cấp cho con người
hết tiện nghi này đến tiện nghi khác cũng không đem lại chân hạnh phúc cho
con người. Chuyển hóa tâm thức thực sự trở thành giai trình thực nghiệm
tâm linh. Nó giúp bạn tiếp xúc hòa nhập với bản thể thực tại vốn là cơ sở
của mọi sự vật hiện hữu giữa trần thế này.
Xem ra, chân lý tối hậu cuộc
đời này thật đơn giản, bạn chỉ cần chuyển hóa tâm thức để tự thân tu tập,
tự thân hành trì, tự thân thực nghiệm để tự thân chứng ngộ giải thoát an
lạc trong dòng sống của thông điệp tình người:
"Không làm các
điều ác
Thành tựu các
hạnh lành
Giữ tâm ý trong
sạch
Là lời chư Phật
dạy"
(Pháp Cú số 138)
Thích Phước Đạt
